Σύνδεση τέχνης με επιστήμη

Καλησπέρα σε όλους.
Επειδή είναι καλό το νταβαντούρι, αλλά δεν μας πάει και πουθενά σε τελική ανάλυση, θα ήθελα να ανοίξω αυτό το θέμα εδώ. Ποια είναι η άποψή σας για τη σύνδεση τέχνης με επιστήμη;

(Visited 1,398 times, 1 visits today)
Subscribe
Ειδοποίηση για
41 Σχόλια
Inline Feedbacks
Όλα τα σχόλια
Γιάννης Κυριακόπουλος
Αρχισυντάκτης

Καλημέρα παιδιά.

Θα συμφωνήσω και θα διαφωνήσω με τον Πάνο. Έχει δίκιο όταν λέει ότι η Τέχνη δεν προάγει την Επιστήμη.

Δεν είναι πιθανό μια θεωρία ή μεγάλη ανακάλυψη να προέλθει από την Τέχνη. Βέβαια η Τεχνολογία μπορεί να θελήσει να υποβοηθήσει την Τέχνη. Επεξεργασία ήχου, συντήρηση έργων τέχνης κ.λ.π.

Δεν θα συμφωνήσω στο:

Τόσα ωραία θεατρικά έργα υπάρχουν. Είναι ανάγκη να κάνεις κάτι με το Γαλιλαίο; 

Ο Μπρεχτ έγραψε το “Η ζωή του Γαλιλαίου”.

Ατιγράφω από την Βικιπέδεια:

Πολλοί από τους κόσμους που είχε κατασκευάσει περιελάμβαναν αδύνατα αντικείμενα, όπως ο Κύβος του Νέκερ και το τρίγωνο του Πένροουζ. Σε αρκετά έργα ο Έσερ χρησιμοποίησε επαναλαμβανόμενες επικαλύψεις συνθέτοντας ψηφιδωτά. Οι μαθηματικοί και οι επιστήμονες εκτιμούν ιδιαίτερα την τεχνοτροπία του Έσερ, καθώς χρησιμοποιεί πολύεδρα και γεωμετρικές παραμορφώσεις. Για παράδειγμα στο έργο του “Βαρύτητα“, πολύχρωμες χελώνες βγάζουν τα κεφάλια τους μέσα από ένα ψηφιδωτό δωδεκάεδρο.

 

Επίσης από αυτήν:

Ο Έσερ επίσης μελέτησε  τοπολογία. Έμαθε πρόσθετες έννοιες στα μαθηματικά από το Βρετανό μαθηματικό Ρότζερ Πένροουζ. Με αυτή τη γνώση δημιούργησε το έργο “Καταρράκτης” και το “Πάνω και Κάτω“, με ακανόνιστες προοπτικές όπως και με την Λωρίδα του Μέμπιους

Δεν θα ισχυρισθούμε φυσικά ότι ο Έσερ προήγαγε τα Μαθηματικά. Έμπνευση άντλησε.

Η τέχνη επίσης (κόμιξ, κινηματογράφος κ.λ.π.) μπορεί να παρουσιάσει θέματα σχετικά με την Επιστήμη.

Γιάννης Κυριακόπουλος
Αρχισυντάκτης

Θα συμφωνήσω με τον Πάνο στην διαπίστωση:

Μια τέτοια λογική επικράτησε και στα βιβλία του Δημοτικού σχετικά με το πάντρεμα της ιστορίας με τη μυθολογία με αποτέλεσμα τα παιδιά να μην μαθαίνουν ούτε ιστορία ούτε μυθολογία. Να θεωρούν τον Ηρακλή συμπολεμιστή του Αχιλλέα.

Θα διατύπωνα κάπως διαφορετικά. Λέγοντας ότι δεν διδάσκονται Μυθολογία.

Πόσοι μαθητές Λυκείου γνωρίζουν το Μυθολογικό πλαίσιο της Αντιγόνης;

Πόσοι τοποθετούν την ιστορία στην Αρχαϊκή ή ακόμα και στην Κλασική εποχή;

Αντιγράφω τμήμα της συνέντευξης του Θύμιου Νικολαΐδη στην οποία παρέπεμψε ο Διονύσης:

Το απλούστερο παράδειγμα είναι η ευρωπαϊκή τέχνη. Χωρίς γνώσεις της ελληνικής μυθολογίας και της παλαιάς και καινής διαθήκης, πόσα μπορεί να καταλάβει κανείς σε μια επίσκεψή του στα σπουδαιότερα μουσεία της Ευρώπης;

Πάνος Μουρούζης
2 έτη πριν

Θα συμφωνήσω απολύτως σε όλα τα ανωτέρω.

Νίκος Παναγιωτίδης

Μανώλη, αν σε ενδιαφέρει πως βρήκα την τέχνη κάνοντας επιστήμη, διάβασε αυτό.

Νίκος Παναγιωτίδης

Αλλά δυστυχώς με πρόλαβαν οι Moorman και Goff.

Γιάννης Κυριακόπουλος
Αρχισυντάκτης

Μια που ο Νίκος το έφερε…….

Από την Βικιπαίδεια:

Διαβάζουμε για Παρθενώνα, Ντα Βίντσι, Νταλί, Μπέλα Μπάρτοκ, Ντεμπυσσύ,  Λε Κορμπυζιέ και πολλά άλλα.

Μια αξιέπαινη δουλειά του 39ου Γυμνασίου Αθηνών:

Η χρυσή τομή στην ζωγραφική.

Γιάννης Κυριακόπουλος
Αρχισυντάκτης

Πάμε λίγο στις σανίδες windsurfing.

Σε μια έκθεση συζήτησα με έναν που κατασκεύαζε custom made σανίδες. Ρώτησα πως δίνει το σχήμα ώστε να είναι υδροδυναμικό. Η δική μου παιδεία εκεί σταματά. Σε μαθηματικά, οπισθέλκουσες, δυναμικές ανώσεις.

Η απάντησή του ήταν περίπου:

-Φτιάχνω κάτι που είναι όμορφο στο μάτι. Τότε είναι και υδροδυναμικό.

Ίσως οι φυσικοί νόμοι οδηγούν σε κάτι που μας φαίνεται ωραίο. Διότι ερχόμαστε συνεχώς σε επαφή με αυτό;

Διότι ωραίο είναι συνήθως το λιτό;

Ιδέαν δεν έχω.

Κατερίνα Αρώνη
2 έτη πριν

Καλησπέρα Γιάννη

Η προσωπική μου άποψη είναι ότι ο τύπος είχε αναπτυγμένη “φυσική διαίσθηση”…

(Αν δεν δεχθούμε ότι κάπου, κάποτε, είχε δει μια τέτοια σανίδα… 😉  )

Γιάννης Κυριακόπουλος
Αρχισυντάκτης
Απάντηση σε  Κατερίνα Αρώνη

Κατερίνα δεν μπορώ να αποδείξω τον ισχυρισμό του.

Όμως ας δούμε την πτέρυγα αεροπλάνου που (λέγεται πως) είχε προτείνει ο Αϊνστάιν (κάνοντας λάθος). Είναι “άσχημη”. Δεν ήταν αεροδυναμική. Οι αεροδυναμικές πτέρυγες είναι όμορφες. Τα δελφίνια είναι όμορφα. Τα πλοία επίσης.

Φυσικά είχε δει πολλές σανίδες. Όμως ελάχιστες διαφορές μεταξύ σανίδων τις κάνουν να έχουν πολύ διαφορετικές επιδόσεις. Επίσης άλλες υπερτερούν σε ταχύτητα άλλες σε ελιγμούς κ.λ.π. Η πρόβλεψη της συμπεριφοράς είναι πολύ δύσκολη. Έχεις δει την αναφορά του Πάνου στις “κέλτικες πέτρες” ίσως. Φαντάσου μια σανίδα να αποκτήσει κατά λάθος τέτοια συμπεριφορά.

Νίκος Παναγιωτίδης

Ο Dirac, όταν έβλεπε μια ωραία εξίσωση, ήταν σίγουρος ότι ήταν και σωστή.

Πάνος Μουρούζης
2 έτη πριν

Ο Dirac όταν έβλεπε μία σωστή εξίσωση, ήταν σίγουρος ότι ήταν και ωραία.

 

Νίκος Παναγιωτίδης

Φίλε Πάνο, κάτι δεν πάει καλά στη διατύπωσή σου. Μπορεί να είσαι σίγουρος για την ορθότητα κάποιου πράγματος. Αλλά να είσαι σίγουρος για την ωραιότητα; δε μου κάθεται.

Πάνος Μουρούζης
2 έτη πριν

Μένει να μου εξηγήσεις φίλε Νίκο τι σημαίνει σωστή εξίσωση και τι ωραία.

Νίκος Παναγιωτίδης
Απάντηση σε  Πάνος Μουρούζης

Καλημέρα από τα χιονισμένα Γιάννενα.

Τι σημαίνει ωραία εξίσωση, δεν μπορώ να σου το εξηγήσω. Είναι σαν να με ρωτάς τι σημαίνει ωραία γυναίκα.

Σωστή είναι η εξίσωση που επιβεβαιώνεται από το πείραμα, ή που προήλθε από εξισώσεις που επιβεβαιώθηκαν από το πείραμα ή που καμία από τις εξισώσεις στις οποίες οδηγεί δεν είναι σε ασυμφωνία με το πείραμα.

Γιώργος Φασουλόπουλος
Αρχισυντάκτης

Πάνο, εγώ σε αντίθεση με τον Γιάννη, διαφωνώ μαζί σου πλήρως.

ακραίες θέσεις

Η προσπάθεια διαφοροποίησης από την new age επιστήμη που προτείνει η ΕΕΦ, με το «κβαντικό θέατρο», τις «κβαντικές θεραπείες» και το «νερό που παράγει ενέργεια», οδηγούν στον κολασμό του ενδιάμεσου χώρου μεταξύ τέχνης και επιστήμης, αυτού της επικοινωνίας στην καθημερινή γλώσσα που μια εκδοχή του είναι η εκλαΐκευση και μια άλλη είναι η διδασκαλία του τι είναι αυτό που διδάσκουμε, δηλαδή ποια είναι η φύση της επιστήμης. Επειδή δεν μας το ρωτούν, δεν σημαίνει ότι δεν απασχολεί τους μαθητές μας.

Το ηθελημένο μπέρδεμα από την μεριά των new age αντιλήψεων που αναζητά νομιμοποίηση από την επιστήμη, οδηγεί σε δογματικές θέσεις που παραβλέπουν ή αποκρύπτουν ότι η επιστήμη εν τω γεννάσθαι, είχε μεταφυσικές θεωρήσεις. Αυτές που καθοδήγησαν τον  Kepler  των εγγράψιμων κανονικών στερεών στο επαναστατικό κοσμολογικό του μοντέλο και τις αλχημιστικές δοξασίες των Boyle & Newton που οδήγησαν στους νόμους των αερίων και στην παγκόσμια έλξη. Ακόμα και σύγχρονοι επιστήμονες σπατάλησαν μέρος από το μεγάλο ταλέντο τους στην διερεύνηση παραψυχολογικών ενδεχομένων, όπως ο Feynman που πειραματίστηκε με την ύπνωση και ο Pauli που είχε εκτεταμένη αλληλογραφία με τον ψυχαναλυτή του Carl Young για την ερμηνεία των ονείρων του. Δες το «θα αστειεύεστε κ. Φέυνμαν» και το «Ο Ψυχαναλυτής, ο Φυσικός και ο αριθμός 137».

κάτω απ’ το χαλί;

Αφορούν τα εσωτερικά κίνητρα και οι ανθρώπινες αντιφάσεις των επιστημόνων τους δάσκαλους της επιστήμης; Σίγουρα μας μαθαίνουν πολλά για τη φύση της επιστήμης και τους σκοπέλους που αντιμετώπισαν οι πρωταγωνιστές της. Και αφορούν και μέρος της διδασκαλίας μας, αν εκτιμούμε ότι δεν είναι διδακτικά πειστική η θετικιστική αρλούμπα που ισχυρίζεται ότι η επιστημονική πρόοδος υπήρξε γραμμική. Γιατί αυτό είναι το υποδόριο αφήγημα που εξυπηρετείται από την τυπική διδασκαλία και αποβαίνει εις βάρος της. Έχουμε τυπική υποχρέωση να διδάξουμε μόνο το περιεχόμενο και το «τι είναι αυτό που το λέμε επιστήμη» μένει στα αζήτητα μαζί με το ίδιο το μάθημα και τα μετωπικά πειράματα και την «επιστημονική μέθοδο». Ο μέσος μαθητής χωρίς να κατέχει τις τελευταίες απόψεις για το DNA και χωρίς την ικανότητα να προβαίνει σε εργαστηριακούς γονιδιακούς προσδιορισμούς, αξίζει να εξοικειωθεί με την Θεωρία της Εξέλιξης ως την βέλτιστη μέθοδο για την περιγραφή της ιστορίας και του μέλλοντος των έμβιων όντων, συμβιβάζοντας με βάση αυτήν και τις μεταφυσικές του απόψεις. Όπως έκανε και ο Newton με τις δικιές του, χωρίς να μας τις κληροδοτήσει “πακέτο” με την «Νευτώνεια Σύνθεση».

Da Vinci & Πυθαγόρας

Δεν “καθαρίζουμε” με τον Da Vinci, υποβαθμίζοντάς τον επειδή «γνωστός έγινε για την τέχνη του». Σήμερα αναγνωρίζεται ως ο «οικουμενικός άνθρωπος», διότι ανέδειξε τα εμπειρικά μοτίβα που καθιστούν την εικαστική δημιουργία και τα μηχανικά τεχνήματα να ακολουθούν αισθητική αρμονία. Και αυτό επιτεύχθηκε, μέσα από μελέτη που 100 χρόνια αργότερα αναγνωρίστηκε ως «επιστημονική μέθοδος». Ο Da Vinci, επεξέτεινε την μελέτη γνωστών στην εποχή του συμμετριών που υπάρχουν στο ανθρώπινο σώμα με σπουδή επιστήμονα ανατόμου. Στην εποχή του αντιμετωπίστηκε ως ο καλλιτέχνης που δεν ολοκλήρωσε καμία παραγγελία. Όμως οι επίγονοι καλλιτέχνες, του αποδίδουν τον χωρισμό του καμβά σε αρμονικές σχέσεις, οι μηχανικοί την επιτυχία να χυτεύσει  το πελωρίων διαστάσεων άλογο του Μιλάνου, που κατέληξε να ανακυκλωθεί σε κανόνια για να αντιμετωπιστούν ανεπιτυχώς οι επελαύνοντες γάλλοι και οι επιστήμονες Amontons και Coulomb του χρωστούν την πρώτη διατύπωση των νόμων της τριβής. Οι σημερινοί τεχνικοί και ο απλός κόσμος γοητεύονται από τα προφητικά σημειωματάριά του. Τα τεκμήρια που σταδιακά αναδύονται και αφορούν προσωπικότητες όπως ο Einstein και ο Newton, θολώνουν την συνολική εικόνα τους. Με τον Da Vinci συμβαίνει το αντίθετο. Η εικόνα του όσο περνά ο χρόνος, λαμπραίνει ως σύμβολο του επιστήμονα – καλλιτέχνη.

Ούτε βαφτίζουμε τον Πυθαγόρα μαθηματικό και όχι μουσικό, επειδή η ΕΕΦ οδηγεί τη συζήτηση στην άλλη άκρη. Μύστης φιλόσοφος υπήρξε ο Πυθαγόρας. Οι μαθηματικές σχέσεις, όπως και οι μουσικές αρμονικές σχέσεις που επινόησαν οι πυθαγόρειοι, εξυπηρέτησαν την αναζήτηση της ταύτισης των μελών αυτής της θρησκευτικής σέχτας με το θείο. Ο Weinberg μακαρίζει την διαχρονική διάσωση των πυθαγόρειων μουσικών μοτίβων και μαθηματικών σχέσεων για τους λατρευτικούς λόγους που εξυπηρετούσαν, αφού τελικά απέβησαν υπέρ της διαχρονικής μαθηματικής κληρονομιάς. Και όλοι αποστρεφόμαστε τους πυθαγόρειους εκτελεστές του επίσης πυθαγόρειου Ίππασου, επειδή χειρίστηκε με βάση την επιστημονική και όχι την εσωτερική ηθική της σέχτας, την ασύμμετρη ρίζα του 2.

Από την άλλη πλευρά του λόφου, θεωρίες για τα χρώματα άσκησαν ουσιαστική επιρροή σε σπουδαίους καλλιτέχνες διαφορετικών σχολών, όπως ο ρομαντικός Τέρνερ και ο μοντερνιστής Καντίνσκυ.

οι δυο κουλτούρες χωριστά; τρία ανέκδοτα

Ο νομπελίστας ρώσος φυσικός Kapitsa, κατά την μακρά περίοδο που εργάστηκε στο εργαστήριο του Rutherford στο Κέιμπριτζ, δάνεισε στον Paul Dirac το «Έγκλημα και Τιμωρία», θεωρώντας ότι αντιπροσώπευε ένα από τα σημαντικότερα έργα του γραπτού λόγου. Ο Dirac επιστρέφοντας το βιβλίο, δυσφόρησε, αγανακτώντας τον Kapitsa, «γιατί ο συγγραφέας έβαλε τον ήλιο ν’ ανατέλλει δυο φορές την ίδια ημέρα».

Στον Dirac επίσης αποδίδεται η υποτιμητική για την ποίηση αποστροφή «Η επιστήμη προσπαθεί να εκφράσει με λίγα μαθηματικά σύμβολα, κάτι που κανείς δεν ήξερε πριν. Στην ποίηση ισχύει το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή με πολλά λόγια λέει κάτι που όλοι γνωρίζουν».

Αυτή η στάση ερμηνεύει γιατί υπήρξε κακός μέντορας υποψηφίων διδακτόρων, όπως μαρτυρά ο εμπνευσμένος μέντορας του Hawking, Dennis Sciama που καθοδηγήθηκε από τον Dirac στην εκπόνηση της διατριβής του, αλλά και κακός δάσκαλος μεταπτυχιακών φοιτητών, αφού οι διαλέξεις του λέγεται ότι περιορίζονταν στην ανάγνωση του περίφημου εγχειριδίου του «Principles Quantum Mechanics». Όταν οι μεταπτυχιακοί του τον εγκάλεσαν, αυτός ισχυρίστηκε πως μετέρχεται τον βέλτιστο τρόπο που γνωρίζει για την διαπραγμάτευση του συγκεκριμένου θέματος.

Τα τρία ανέκδοτα σκιαγραφούν την εσωστρέφεια του σπουδαίου φυσικού και την αδυναμία επικοινωνίας του, έξω από τον αυστηρό φορμαλισμό της επιστήμης.

Πάντως, αποτελεί δηλωμένη θέση σπουδαίων επιστημόνων η εμμονή τους όχι μόνο στην ακρίβεια αλλά και στην απλότητα και στην αισθητική των εξισώσεών τους, μηδέ του Dirac εξαιρούμενου.

οι δυο κουλτούρες χωριστά; δύο εγχώρια παραδείγματα

Ο Ρήγας υπήρξε «Δάσκαλος του Γένους». Πρεσβευτής του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, επιλέγει να οριοθετήσει την ελεύθερη Ελλάδα με την ομώνυμη Χάρτα του και επιδιώκει να διαλύσει τις μοιρολατρικές δοξασίες που κρατούσαν τους ορθόδοξους υπηκόους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας  παθητικούς δέκτες των μηνυμάτων της Γαλλικής Επανάστασης, με την καλλιέργεια της κουλτούρας της Φυσικής. Δεν υπήρξε διαπρεπής χαρτογράφος, ούτε καλός φυσικός. Διείδε όμως, αυτός ο κοσμοπολίτης των ανοιχτών οριζόντων, ότι το επιστημονικό παράδειγμα ειπωμένο σε καθημερινή γλώσσα μπορεί να λειτουργήσει απελευθερωτικά.

Ένα δεύτερο παράδειγμα, εγνωσμένα μικρότερης βαρύτητας αλλά μεγαλύτερης εξοικείωσης στους ΠΕ04 της χώρας, είναι η επιλογή ενός παραδειγματικού δάσκαλου Φυσικής, του Κασσέτα, να μπολιάσει το στεγνό ασκησιολογικό διδακτικό πρότυπο της εποχής με τη δραματοποίηση του επιστημονικού περιεχομένου. Το δραματουργικό του έργο χωρίς να διεκδικεί τον θεατρικό Όλυμπο, έδειξε έναν τρόπο εμψύχωσης των μαθητών προς τις επιστήμες και στους καθηγητές πώς να σπάσουν στο σκληρό προφίλ του αυστηρού μαθήματός τους.

Ούτε ο Ρήγας θεραπεύει σπουδαία Φυσική, ούτε ο Ανδρέας εξαιρετικό θέατρο. Και οι δύο ενδιαφέρονται για τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ αυστηρής επιστήμης και υψηλού αφηγηματικού λόγου, και με επικοινωνιακό λόγο επιδίωξαν την αλλαγή του πολιτιστικού παραδείγματος. Ενός παραδείγματος που αποσυνδέει τα φυσικά φαινόμενα από μεταφυσικά πεπρωμένα (ο Ρήγας), χωρίς ταυτόχρονα η επιστήμη να προβάλλεται  ως σπουδαιοφανής και ερμητική, αλλά ως μια έκφραση του πολιτισμού που έχει κάτι να πει γι’ αυτά που συμβαίνουν εκεί έξω (ο Ανδρέας).

μας ενδιαφέρει ο ενδιάμεσος χώρος;

Χωρίς τους ατελέσφορους φορμαλισμούς της διαθεματικής διδακτικής προσέγγισης.

Τον λαμβάνουμε υπόψη μας αυτόν τον χώρο, στο μάθημά μας; Πρέπει, αν απευθυνόμαστε και στους μαθητές που δεν επιλέγουν να γίνουν επιστήμονες. Τότε σ’ αυτούς τους τελευταίους θα μείνουν αρκετά από το πνεύμα της επιστήμης. Όσα έμειναν και σε μας από το κλασσικό μάθημα αποστήθισης, αυτό της αφηγηματικής Ιστορίας. Και μάλλον περισσότερα απ’ όσα μένουν στους νεώτερους που διδάσκονται την Ιστορία με την επιστημονικότερη εκδοχή της, αυτήν της μελέτης των πηγών.

πώς γίνεται αυτό;

Με την λογική των αρίστων, δηλαδή της αξιολόγησης, των διαγωνισμών, των «καλύτερων καθηγητών» της Ελλάδας ή της Ευρώπης.

Με την μέθοδο της δοκιμής και της πλάνης, εκμεταλλευόμενοι ότι προσφέρεται, δηλαδή τα πρότζεκτ και την θεματική εβδομάδα, λιγότερο διεκπεραιωτικά και με εστίαση σ’ αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο.

Ο καθείς με τις επιλογές του και οι παρουσίαση στα αντίστοιχα περιβάλλοντα. Είτε σε διαγωνισμούς που “μαγεύουν” είτε στο περιβάλλον που ορίζεται ως σχολική κοινότητα. Ή και στα δύο, αλλά με επίγνωση του τιμήματος που συνεπάγεται ο “μαγικός χώρος”.   

και κυρίως,

Να μην κλειστούμε στο καβούκι μας αντιδρώντας δογματικά στη Φυσική που “μαγεύει” με τις κβαντικές εκδοχές του θεάτρου και των θεραπειών.

Να μην περιχαρακωνόμαστε σε ακραίες θέσεις, όπως η «Φυσική χωρίς εξισώσεις δεν είναι Φυσική». Αυτές οι αποφάνσεις αφορούν αποκλειστικά φοιτητές των Φυσικών και των Πολυτεχνείων. Όχι μαθητές που επέλεξαν τη Φυσική ως μάθημα Γενικής Παιδείας. Κυρίως, γιατί αυτές οι θέσεις απορρίπτουν χωρίς αιτιολόγηση ημιποσοτικές διαπραγματεύσεις της διδασκαλίας της Φυσικής, όπως η δοκιμασμένη πρόταση του Paul Hewitt.

Να μην προβληματιζόμαστε για τους λόγους που αξίζει να επιλέγουμε θεατρικά έργα όπως ο «ο βίος του Γαλιλαίου» του Μπρεχτ και «αυτό που αφορά τον Heisenberg», δηλαδή η «Κοπεγχάγη» του Φρέιν. Το πρώτο, συνομήλικο της Ατομικής Εποχής, είχε ως συμβούλους τους αυτοεξόριστους επιστήμονες που φιλοξενούσε ο Bohr στη Δανία, ιδεολογικούς συντρόφους του συγγραφέα και σκιαγραφεί τις ευθύνες των επιστημόνων και την ανθρώπινη διάστασή τους, ενώ το δεύτερο θέτει ερωτήματα για την πορεία της επιστήμης και της πολιτικής σε σχέση με τις αλλαγές που επέφερε ο συνδυασμός τους στον κόσμο του 20ου αιώνα και συνέργησαν με τον συγγραφέα γνωστοί ιστορικοί της επιστήμης.

Η αντίσταση σε μια ακρότητα, δεν πρέπει να γεννήσει μια δογματική και ανιστόρητη περιχαράκωση, στο άλλο άκρο.

Νομίζω ότι γίνεται φανερό, ότι η διαφωνία που καταθέτω σε αυτά που υποστήριξες Πάνο, με βοήθησαν να οργανώσω τις απόψεις μου για όσα γνωστοποιήθηκαν στις δυο παράλληλες συζητήσεις για τη “Φυσική που μαγεύει”.

Προφανώς, σ’ ευχαριστώ!

Πάνος Μουρούζης
2 έτη πριν

Φίλε Γιώργο η βασική πηγή του διαλόγου είναι η διαφωνία. Και γι αυτό σ’ ευχαριστώ γιατί μέσω του διαλόγου αναγκάζεσαι να ισχυροποιήσεις τα επιχειρήματά σου.
Πράγματι διαφωνούμε. Η ποιότητα του διαλόγου θα εξαρτηθεί από τον ακριβή προσδιορισμό των σημείων στα οποία διαφωνούμε. Θα αρχίσω λοιπόν επικεντρώνοντας σχολιάζοντας κάποια σημεία των θέσεών σου:

Να μην περιχαρακωνόμαστε σε ακραίες θέσεις, όπως η «Φυσική χωρίς εξισώσεις δεν είναι Φυσική.

Επιμένω ότι φυσική χωρίς εξισώσεις δεν είναι φυσική. Αυτό μας το δίδαξε πρώτα απ’ όλα ο Μέγας Αρχιμήδης και αργότερα ο Παππούς της Φυσικής ο Γαλιλαίος. Κάθε προσπάθεια να κάνουμε φυσική χωρίς μαθηματικά είναι μάταια. Η φυσική για άγνωστο το γιατί είναι γραμμένη στη γλώσσα των μαθηματικών. Γι αυτό επιμένω ότι όταν διδάσκουμε φυσική θα πρέπει η διδασκαλία της να συνάδει με τις μαθηματικές γνώσεις των μαθητών. Τα μαθηματικά εξάλλου από μόνα τους είναι ένα λαμπρό έργο του ανθρώπινου πολιτισμού και γι αυτό το λόγο θα πρέπει να υπάρχει ως μάθημα γενικής παιδείας. Είναι λοιπόν μία λοβοτομή του χειρίστου είδους αυτή που συμβαίνει στην Ελληνική εκπαίδευση να διδάσκουμε στα παιδιά της γενικής παιδείας μαθηματικά και φυσική χωρίς όμως να διδάσκουμε τη σχέση που έχουν μεταξύ τους. Αν βέβαια θέλουμε να διδάξουμε φυσική σε κάποιον που δεν έχει την αντίστοιχη μαθηματική παιδεία, τότε κάνουμε αυτό που λέμε εκλαΐκευση. Για να μην παρεξηγηθώ δεν είμαι ενάντια της εκλαΐκευσης. Το έχω κάνει πολλές φορές και νομίζω και με επιτυχία. Απλά γνωρίζω σε ποιους απευθύνομαι. Δε επιθυμώ όμως ένα αναλυτικό πρόγραμμα σπουδών που βασίζεται στην εκλαΐκευση των φυσικών επιστημών, υποβαθμίζοντας το ρόλο τόσο των μαθηματικών όσο και της φυσικής. Η πρόταση του  Paul Hewitt είναι αρκετά καλή για το Γυμνάσιο. Με άλλα λόγια αφαιρώντας τη διαδικασία του πειράματος και του μαθηματικού μοντέλου από τις φυσικές επιστήμες νομίζω ότι στερούμε από την εκπαίδευση ένα πολύ μεγάλο μέρος της μεθοδολογίας των φυσικών επιστημών.

Να μην προβληματιζόμαστε για τους λόγους που αξίζει να επιλέγουμε θεατρικά έργα όπως ο «ο βίος του Γαλιλαίου» του Μπρεχτ και «αυτό που αφορά τον Heisenberg», δηλαδή η «Κοπεγχάγη» του Φρέιν.

Όταν ανέφερα το θεατρικό σχετικά με το βίο του Γαλιλαίου δεν αναφερόμουνα στο έργο του Mπρεχτ ( που ομολογουμένως δεν το γνώριζα) αλλά στο γεγονός ότι η ζωή ενός επιστήμονα δεν είναι πάντα ενδιαφέρουσα ή παράδειγμα προς μίμηση. Το ίδιο συμβαίνει και με έναν καλλιτέχνη. Κρίνοντας το έργο των μεγάλων μουσουργών μας Θεοδωράκη, Χατζηδάκι, εδώ και πολλά χρόνια έχω κατασταλάξει στην άποψη ότι η κριτική μου στο έργο τους θα πρέπει να είναι πέρα και πάνω από τα πολιτικά τους πιστεύω και τη στάση ζωής τους. Τον επιστήμονα πρέπει να τον κρίνουμε για το επιστημονικό του έργο, τον καλλιτέχνη για το καλλιτεχνικό του, τον πολιτικό για το πολιτικό του και πάει λέγοντας.

Da Vinci και Πυθαγόρας Δεν “καθαρίζουμε” με τον Da Vinci, υποβαθμίζοντάς τον επειδή «γνωστός έγινε για την τέχνη του».

Θεωρώ ότι και οι δύο έχουν υπερτιμηθεί λόγω των μυστικιστικών τους απόψεων (βάλε και τον Τέσλα μέσα). Είναι πολύ περίεργο πόσο αρέσκεται η μεγάλη μάζα των ανθρώπων να πιστεύει σε διάφορα «περίεργα» και  μεταφυσικά πράγματα. Μία σχετική ομιλία έκανε για το θέμα το Στέφανος Τραχανάς. Προσωπικά είμαι οπαδός των φυσικών φιλοσόφων οι οποίοι ήταν οι πρώτοι στον πλανήτη που προσπάθησαν να ερμηνεύσουν τον κόσμο πέρα και έξω από οποιοδήποτε μεταφυσικό πλαίσιο. Θαλής, Αναξίμανδρος, Αναξιμένης, Ηράκλειτος, Δημόκριτος κλπ Οι μέγιστοι των μεγίστων. Η επιστήμη προχωράει πέρα από τις μεταφυσικές ή θρησκευτικές πεποιθήσεις των δημιουργών της. Ένα παράδειγμα που αναφέρω στους μαθητές μου για αυτό το θέμα, είναι σχετικά με τα πιστεύω των δημιουργών της θεωρίας της μεγάλης έκρηξης. Του Φρίτμαν και του Λεμέτρ. Ο πρώτος ήταν άθεος και ο δεύτερος ιερέας. Γράφεις φίλε Γιώργο.
Ο μέσος μαθητής χωρίς να κατέχει τις τελευταίες απόψεις για το DNA και χωρίς την ικανότητα να προβαίνει σε εργαστηριακούς γονιδιακούς προσδιορισμούς, αξίζει να εξοικειωθεί με την Θεωρία της Εξέλιξης ως την βέλτιστη μέθοδο για την περιγραφή της ιστορίας και του μέλλοντος των έμβιων όντων, συμβιβάζοντας με βάση αυτήν και τις μεταφυσικές του απόψεις
Και ρωτάω. Αν ο συγκεκριμένος μαθητής είναι βαθιά θρησκευόμενος πως θα μπορέσει να κάνει έναν τέτοιο συμβιβασμό; Μήπως ορισμένα πράγματα δεν μπορούν να συμβιβαστούν; Ή παπάς ή ζευγάς.

Αναφέρθηκες σε δύο άτομα. Α)Στον Ρήγα, Το Ρήγα τον θεωρώ την πιο ιερή μορφή του αγώνα. Αφού το ίδιο άτομο συγκέντρωνε τα χαρακτηριστικά της βαθιάς μόρφωσης, της αγωνιστικότητας, της επικοινωνίας του θάρρους και του αλτρουισμού. Β) στον Ανδρέα. Ένα άτομο με βαθιά μόρφωση αφού πατούσε γερά τόσο στη τέχνη όσο και στην επιστήμη. Επικοινωνιακός με πολύ καλή πένα αλλά και ευφράδεια λόγου. Τα δύο αυτά εξαίρετα άτομα δε νομίζω να έχουν σχέση με τις διαφωνίες μας ακόμη και αν κάποιο από αυτά υποστήριζε τις δικές σου απόψεις.  

Αυτά προς το παρόν. Θα επιστρέψω δριμύτερος…