… πάντα καλά συλλογάται;

ο μάρτυρας του Ελληνικού Διαφωτισμού, ο Ρήγας (1757 – 1798), είναι πάντα επίκαιρος, αφού σε χρόνο ενεστώτα βρίσκεται στη δημόσια συζήτηση ο χειρισμός της επιστημονικής γνώσης για την πανδημία που είναι ικανή να διαφωτίσει τους βαλλόμενους πολίτες. Μιας επιστήμης που δηλώνει ότι σ αυτή τη φάση ανιχνεύει μόλις την κορυφή του παγόβουνου

ο Ρήγας με το «Φυσικής Απάνθισμα» επιχείρησε να αποτρέψει τον υπόδουλο λαό από τις προλήψεις που τον καθιστούσαν πειθήνιο στην Οθωμανική αλλά και στην τότε αμφίθυμη για την επανάσταση, Εκκλησιαστική Εξουσία, ακολουθώντας απαρέγκλιτα το δρόμο του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού

η αποτίμηση του συνολικού έργου του υπήρξε διαχρονικά προβληματική. Μετά την Επανάσταση αντιμετωπίστηκε ως ονειροπόλος επαναστάτης χωρίς πραγματισμό στη στρατηγική του. Σε επόμενους χρόνους επιχειρείται να αμβλυνθεί η ένταξη του Ρήγα στο αντιθρησκευτικό ρεύμα του Διαφωτισμού

με επίγνωση ότι αποτελεί έλασσον θέμα στη συζήτηση για τον Ρήγα, υπάρχει και η διερώτηση που διαχρονικά διατυπώνουν οι φυσικοί της εκπαίδευσης για το αν ο Ρήγας λόγω έλλειψης ακαδημαϊκών σπουδών στην επιστήμη και με τον οίστρο του διαφωτιστικού του οράματος, κατά την εκλαΐκευση που επιχείρησε στο «Φυσικής Απάνθισμα», πρόδωσε σημεία των πρωτοτύπων που «ερανίσθει»

το πρωτότυπο υλικό προέρχεται κυρίως απ την περίφημη «Εγκυκλοπαίδεια» (1751 – 1776), το συλλογικό έργο των 33 τόμων που επιμελήθηκαν, με τη συμβολή κορυφαίων διανοουμένων και επιστημόνων της εποχής, ο Γάλλος φιλόσοφος Ντενί Ντιντερό και ο μαθηματικός Ζαν λε Ρον Ντ’Αλαμπέρ, του οποίου η συμβολή δεν υπήρξε αποκλειστικά εκλαϊκευτική αλλά αναγνωρίζεται και σήμερα ως πρωτογενώς επιστημονική

512

Φυσικής Απάνθισμα & ο πρώτος τόμος της Εγκυκλοπαίδειας

δύο έρευνες στις πηγές του Ρήγα, μας προσφέρουν τη δυνατότητα να διερευνήσουμε, σήμερα 17 Νοέμβρη 2020, περίοδο που επιχειρείται εκτεταμένα η «αναθεώρηση της Ιστορίας», αν ο Ρήγας, με αποκλειστικό εφόδιο τον διαφωτιστικό του ζήλο, δεν απέδωσε ορθά κάποια σημεία των πρωτοτύπων, επίσης εκλαϊκευτικών κειμένων,

ή αυτά που μετέφερε αποτελούσαν την «επιστήμη της εποχής», όπως την αντιλαμβανόταν ο «σοφός επιμελητής κυρ Νταλαμπέρης», όπως υποθέτω ότι θα μεταγραφόταν ο Ντ΄ Αλαμπέρ το 1790, έτος της έκδοσης του «Φυσικής Απάνθισμα», αν ο Ρήγας είχε επιλέξει να τον αναφέρει ως έναν απ τις πηγές του

οι δυο έρευνες έγιναν απ τον γιατρό Δημήτριο Καραμπερόπουλο, διδάκτορα στην Ιστορία της Ιατρικής με συστηματική ενασχόλιση με το έργο του πατριώτη του απ το Βελεστίνο, Ρήγα, και απ τον ερευνητή δημοσιογράφο Δημήτρη Ψαρρά που συνέβαλε με το εντελώς πρόσφατο βιβλίο του, «Πώς συλλογάται ο ο Ρήγας; Επιστροφή στις Πηγές»

513

το βιβίο του Ψαρρά – τ’ Άπαντα του Ρήγα σε επιμέλεια Καραμπερόπουλου

και οι δύο ερευνητές αντιπαραβάλουν αποσπάσματα απ το “Απάνθισμα” με τα αντίστοιχα πρωτότυπα, απ την «Εγκυκλοπαίδεια» και όχι μόνον, με σκοπό να ταυτοποιήσουν τις πηγές του Ρήγα και να αντιπαρατεθούν με εκείνους τους ιστορικούς που επιχειρούν να εγκυβωτίσουν το έργο του στην ορθόδοξη ανατολική πολιτιστική παράδοση με την οποία συγκροτήθηκε το νεοελληνικό κράτος  και το επηρεάζει και σήμερα

εδώ, θα αρκεστούμε στον έλεγχο ορισμένων εδαφίων απ την εργασία τους, όπου παρατηρείται απόκλιση απ αυτό που θεωρούμε σήμερα ως το επιστημονικό πρότυπο

image

παραδοχή της άγνοιας της φύσης του ηλεκτρισμού και διαχείριση του με την έννοια «ηλεκτρική ύλη» – «matiere electrique»

image

σε «άλας και λάδι» – «sel et a l’ huile» βρίσκεται η μαγνητική δύναμη

1

2

τα μέταλλα, τότε, ήσαν έξι και στη Γαλλία και στην Ελλάδα και η αναφορά τους στα αλχημικά ονόματα υποδηλώνει το χρονικό μεταίχμιο μεταξύ παλαιάς και νέας γνώσης

όμως, οι «alchimistes» αποδίδονται ως «χυμικοί», με τη Χημεία να προέρχεται απ τους χυμούς, ορολογία που συμμερίζεται και ο Ιστορικός της Επιστήμης των αρχών του 20ου αιώνα Μιχαήλ Στεφανίδης

2000

η καρδιά έχει 2000 παλμούς την ώρα και στα δυο κείμενα, 33 σφυγμοί το λεπτό!

όπως προκύπτει απ τα αποσπάσματα που παρατέθηκαν, ο Ρήγας καλά απέδιδε την επιστήμη της «Εγκυκλοπαίδειας»

τα παράπονα επομένως των ελλήνων φυσικών του 20ου & 21ου αιώνα στον … «κυρ Νταλαμπέρη»

image

κλείσιμο της περιόδευσης στο υλικό των Ψαρρά και Καραμπερόπουρου με μια επιλογή ορολογίας απ τον Ρήγα που δεν μακροημέρευσε

image

η κωλοφωτιά μεταγράφεται ως “πυρολαμπίς” απ το “pyrolampis” ενώ σήμερα αναφέρεται ως πυγολαμπίς – πυγολομπίδα με τη χρήση της λέξης πυγή – οπίσθια – καλλίπυγος κόρη – στεατοπυγία

η προηγούμενη επιλογή δεν είναι ικανή να παραγράψει την συνεισφορά του Ρήγα στην ελληνική επιστημονική ορολογία με κάποιες απ τις επιλογές του στο «Φυσικής Απάνθισμα» που είναι αποδεκτές και σήμερα:

πνευμονική αρτηρία & φλέβα, ανεμόμετρο & ηλεκτρόμετρο

(Visited 496 times, 1 visits today)
Subscribe
Ειδοποίηση για
9 Σχόλια
Inline Feedbacks
Όλα τα σχόλια
Γιάννης Κυριακόπουλος
Editor

Από την Βικιπαίδεια:

Το βιβλίο «Φυσικής απάνθισμα», που εκδόθηκε στη Βιέννη το 1790, συνεγράφη από τον Ρήγα Βελεστινλή. Ο πλήρης τίτλος είναι: «Φυσικής απάνθισμα δια τους αγχίνους και φιλομαθείς Έλληνας εκ της Γερμανικής και Γαλλικής διαλέκτου ερρανισθέν παρά Ρήγα Βελεστινλή Θετταλού. Ούτινος αναλώμασιν εξεδόθη, προς ωφέλειαν των ομογενών. Εν Βιέννη, εκ της Τυπογραφίας του Ευγενούς Τραττνερ, 1790».

Στην αρχή είναι η αφιέρωση του Ρήγα στον Χριστόδουλο Κιρλιάνο, Βαρώνο Λάνγγενφελδ, του οποίου ήταν κατά την μετάβαση στη Βιέννη το 1790 διερμηνέας και γραμματέας του. Μετά είναι ο πρόλογος του Ρήγα «Προς τους αναγνώστας», σελ. στ΄-θ΄, όπου τονίζει ότι αντί να μεμψιμοιρεί για την κατάσταση του Γένους του προσπάθησε να απανθίσει από γερμανικά και γαλλικά βιβλία «τα ουσιωδέστερα της φυσικής ιστορίας» σε απλή γλώσσα, σε «απλούν ύφος» όπως γράφει, με σκοπό να βοηθήσει «να αναλάβη το πεπτωκός Ελληνικόν γένος». Επίσης στη σελίδα ι΄ περιέχονται και δύο επιγράμματα, του Κωνσταντίνου Θετταλού και του εκδότη Γεωργίου Βεντότη (1757-1795).

Το βιβλίο συνολικά αποτελείται από 24 κεφάλαια και έχει 180 σελίδες. Κεφάλαιον Α΄: Περί σελήνης. Κεφάλαιον Β΄: Περί αστέρων, Κεφάλαιον Γ΄: Περί πλανητών, Κεφάλαιον Δ΄: Περί γης, Κεφάλαιον Ε΄: Περί των Ακολουθιών τη γη, Κεφάλαιον ΣΤ΄: Περί ηλίου, Κεφάλαιον Ζ΄: Περί αέρος, Κεφάλαιον Η΄: Περί ύδατος, Κεφάλαιον Θ΄: Περί παλιρροιών ήτοι ρευμάτων θαλάσσης, Κεφάλαιον Ι΄: Περί πυρός, Κεφάλαιον ΙΑ΄: Περί των αναθυμιάσεων της γης, Κεφάλαιον ΙΒ΄: Περί κατεχνιάς και συννέφων, Κεφάλαιον ΙΓ΄: Περί βροχής, Κεφάλαιον ΙΔ΄: Περί χιόνος και χαλάζης, Κεφάλαιον ΙΕ΄: Περί δρόσου και πάχνης, Κεφάλαιον ΙΣΤ΄: Περί αστραπής και βροντής, Κεφάλαιον ΙΖ΄: Περί ανέμων, Κεφάλαιον ΙΗ΄: Περί πυρίνων φαινομένων εν τω αέρι, Κεφάλαιον ΙΘ΄: Περί μετάλλων, Κεφάλαιον Κ΄: Περί δένδρων και φυτών, Κεφάλαιον ΚΑ΄: Περί σκωλήκων και φλέτρων, Κεφάλαιον ΚΒ΄: Περί ψαρίων και οστρακοδέρμων, Κεφάλαιον ΚΓ΄: Περί πουλίων, Κεφάλαιον ΚΔ΄: Περί ανθρώπου ζών και ετέρων τινών.

Οπως έχουν δείξει οι πρόσφατες έρευνες του Δημητρίου Καραμπερόπουλου, («Η Γαλλική encyclopedie ένα πρότυπο του έργου του Ρήγα Φυσικής απάνθισμα», στο Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, τόμ. 21, 1997, σελ. 95-128), το μεγαλύτερο μέρος είναι μετάφραση από την Γαλλική Εγκυκλοπαιδεία των επιστημόνων Ντενί Ντιντερό και Ζαν λε Ρον Ντ’ Αλαμπέρ που είχε αρχίσει να εκδίδεται το 1751 στη Γαλλία . Κατ’ αυτόν τον τρόπο αποδεικνύεται ότι ο Ρήγας μεταφέρει τη σημαντική επιστημονική γνώση στον ελληνικό χώρο με το βιβλίο αυτό για την καταπολέμηση της δεισιδαιμονίας και των προλήψεων.

Θοδωρής Παπασγουρίδης

Καλημέρα Γιώργο, σίγουρα δεν είναι τυχαία η επιλογή της σημερινής μέρας για την ανάρτησή σου
Στέλνω ένα βίντεο που έδειξα στα παιδιά

Κάθισαν όλα, χωρίς να τους υποχρεώσω

Αφού δεν υπάρχει πορεία, ίσως αξίζει να θυμηθούμε τα γεγονότα

Είναι δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Μακρή

Προσωπικά δεν το γνώριζα

Γυρίστηκε στην Ιταλία, μεταξύ Νοέμβρη 73 και Ιούλη 74

Αξιοσημείωτο πως αφηγείται ο Αλέκος Παναγούλης

Λίγα λόγια για το ντοκιμαντέρ

Σύνοψη: Ένα αντιφασιστικό ντοκουμέντο που περιγράφει τα γεγονότα αλληλεγγύης, λαϊκής συμμετοχής και ηρωισμού, του αγώνα εναντίον της χουντικής δικτατορίας. Για εμφανείς λόγους, η ταινία γυρίστηκε στο Μιλάνο την περίοδο της χούντας, με υλικό ντοκιμαντέρ, που κρυφά έφυγε από την Αθήνα και με σκηνοθετημένα γυρίσματα στα οποία πήραν μέρος Έλληνες και Ιταλοί φοιτητές, καθώς και Έλληνες πολιτικοί εξόριστοι, στενοί του σκηνοθέτη συνεργάτες. Αποτελεί ένα μοναδικό ντοκουμέντο της κατάστασης που επικρατούσε, παρουσιάζοντας μέσα από έναν έξοχο συνδυασμό πραγματικών στοιχείων- ντοκουμέντων και κινηματογραφικού έργου. Η μουσική είναι του Μίκυ Θεοδωράκη. Η ελληνική αφήγηση είναι του Αλέξανδρου Παναγούλη και ιταλική του γερουσιαστή Ουμπέρτο Τερρατσίνι. Η ταινία είχε προσκληθεί επισήμως να συμμετάσχει στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, αλλά τελικά η προβολή της απαγορεύτηκε για λόγους ανεξήγητους και μυστηριώδεις, γεγονός που τονίζει περαιτέρω τη μοναδικότητα αυτού του αριστουργήματος.
 ΕΔΩ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ
«Μία ταινία ντοκουμέντο» Σκηνοθεσία: Δημήτρης Μακρής Σενάριο: Δημήτρης Μακρής, Νίκος Σταυρόπουλος, Δημοσθένης Ντεφαράνας

Φωτογραφία: Φοιτητές του Πολυτεχνίου Αθήνας, Αλβάρο Πιανέτσι, Σάντρο Καζαλβιέρι, Δημήτρης Μακρής, Τζιανφράκο Πολετίνι
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Παραγωγή: Δημήτρης Μακρής, Coop Cinema Democratico, Cover Coop SRRL, Unitelefilm Μοντάζ: Δημήτρης Μακρής Φωνή στο σχόλιο Ελληνικά: Αλέξανδρος Παναγούλης
Ηθοποιοί: Ντανιέλα Μορέτι, Ενρίκο Φρικένιο, Εμίλιο ντελε Πιάνε

 

Βασίλειος Παππάς
4 μήνες πριν

Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται και ο Λαρισαίος Κων/νος Κούμας  ερανιζόμενος και μετακενώνοντας από την “Εγκυκλοπαιδεία” (Encyclopédie, ou dictionnaire  des sciences, des arts et des métiers) στο μνημειώδες οκτάτομο έργο του ” Σειράς Στοιχειώδους των Μαθηματικών και Φυσικών Πραγματειών / Εκ διαφόρων Συγγραφέων συλλεχθεισών υπό Κ. Μ. Κούμα Λαρισσαίου…”, το οποίο εκδίδεται στη Βιέννη το 1807. Οκτώ τόμοι σε έναν χρόνο!!!
Τόμος Πρῶτος Περιέχων τὴν Ἀριθμητικήν, καὶ τοῦ Συμβολικοῦ Λογισμοῦ τὰς ἀρχοειδεστέρας πράξεις, καὶ τὰ περὶ τῶν Ἀναλογιῶν μέχρι τῶν Λογαρίθμων…
Τόμος Δεύτερος Περιέχων τοῦ Συμβολικοῦ Λογισμοῦ τὰ περὶ Λογαρίθμων, τὰ περὶ Ἐξισώσεων, τὰ περὶ Σειρῶν, καὶ τὰ Στοιχεῖα τῆς Γεωμετρίας.
Τόμος Τρίτος Περιέχων τὴν Ἐπίπεδον Τριγωνομετρίαν, τὴν τοῦ Συμβολικοῦ Λογισμοῦ τῇ στοιχειώδει Γεωμετρίᾳ προσεφαρμογήν, ἐπιτομὴν τῆς πρακτικῆς Γεωμετρίας, τὴν Ὑψηλοτέραν Γεωμετρίαν, εἴτ` οὖν τὰς τοῦ Κώνου τομάς, καὶ τὰ περὶ τῶν ἄλλων καμπύλων, καὶ μέρος τοῦ Λογισμοῦ τῶν Ἀπειροστῶν.
Τόμος Τέταρτος Περιέχων τοῦ Λογισμοῦ τῶν Ἀπειροστῶν τὰ ἐχόμενα, τὸν Ὁλοκληρωτικὸν Λογισμόν, καὶ τὴν Γενικὴν Φυσικήν.
Τόμος Πέμπτος Περιέχων τῆς ἐν γένει Φυσικῆς τὰ ἐχόμενα, τὴν Μηχανικήν, καὶ τὴν Ὑδροστατικήν.
Τόμος Ἕκτος Περιέχων τὴν Ἀερολογίαν, τὰ Ὀπτικά, τὰ Κατοπτρικά, τὰ Διοπτρικά, τὴν Πυρολογίαν καὶ τὰ περὶ τῆς Ἠλεκτρικῆς ὕλης.
Τόμος Ἕβδομος Περιέχων Σύνοψιν τῆς Σφαιρικῆς Τριγωνομετρίας, καὶ τὰ Στοιχεία τῆς Ἀστρονομίας.
Τόμος Ὄγδοος Περιέχων σύνοψιν τῆς ἐν εἴδει Φυσικῆς, καὶ ἐπίμετρον περὶ Χημείας

Βασίλειος Παππάς
4 μήνες πριν

θα μαζέψω το υλικό, υπομονή, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση έχει πολύ δουλειά!