επιστήμη – γραμματισμός & παραπληροφόρηση, στην εποχή της πανδημίας

πρόκειται για συζήτηση που οργάνωσαν οι κυπριακοί science hoaxes

συμμετείχαν οι

Μαίρη Σακελλαριάδου, Καθηγήτρια Θεωρητικής Φυσικής, King’s College London
Στέφανος Τραχανάς, Διευθυντής Κέντρου Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων Mathesis
Πέτρος Κυπριανού, Εκπαιδευτικός, Οργανωτικός Γραμματέας Ένωσης Φυσικών Κύπρου

με συντονιστή τον δημοσιογράφο Σωκράτη Ιωακείμ

είδαμε, ανεξάρτητα ο καθένας τη συζήτηση και ανταλλάξαμε απόψεις γι αυτήν

ακολουθεί η υποκειμενική συνόψιση της συζήτησης σε 10 σημεία, για να προκαλέσει την παρακολούθησή της, από την αρχή ως το τέλος, από εδώ

Γιώργος Φασουλόπουλος & Αποστόλης Παπάζογλου

1. τί κάνει “καλό” έναν επιστήμονα;

τα πτυχία είναι αναγκαία – όχι ικανή συνθήκη

τα ουσιαστικά εφόδια είναι η περιέργεια και η επιμονή, αφού επιστήμη είναι η συνεχής και μετωπική αντιπαράθεση με τις “εποχικές αλήθειες” και ο επιστήμονας οφείλει να λειτουργεί ως «Δύσπιστος Θωμάς» αν επιθυμεί να είναι φορέας του «αυθάδους πνεύματος της επιστήμης».

2. τί κάνει ο επιστημονικός γραμματισμός;

επιχειρεί να εισάγει στον πολιτισμό της καθημερινότητας τη διάκριση μεταξύ της επιστημονικής και της μη επιστημονικής γνώσης. Ο γραμματισμός αφορά και άλλα πεδία που “ταλαιπωρούνται” στη δημόσια διαχείρισή τους όπως και οι θετικές επιστήμες, δες την περίπτωση της ψυχολογίας και της διαιτολογίας

3. τί είναι η ψευδοεπιστήμη, σήμερα;

πρόκειται για ένα «ευπώλητο πνευματικό καυσαέριο» που τροφοδοτεί μια διεθνή πολυεθνική με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια κέρδος. Εμπνέεται από τη  μυστικιστική “σοφία”, κυρίως ανατολικής προέλευσης, και η διαχείρισή της γίνεται με δάνεια όρων απ την νόμιμη επιστήμη, ιδιαίτερα απ την αντιδιαισθητική ακόμα και για τους επιστήμονες, Κβαντομηχανική

το εννοιολογικό γαϊτανάκι που χορογραφεί:

ψευδοεπιστήμηανορθολογισμόςσυνομωσιολογία

4. γιατί είναι δημοφιλής η ψευδοεπιστήμη;

ίσως να συντελείται αντιστροφή του παιγνιώδους τίτλου της γνωστής ταινίας «ζουν ανάμεσά μας», που αναφέρεται στα ζόμπι, στον: «ζούμε ανάμεσά τους», με την Ελλάδα «στους πρωταθλητές»

σ αυτή την αντιστροφή έχουν άθελα συνεργήσει και οι ίδιοι οι επιστήμονες, που συναρτούν τη δημόσια εικόνα τους απ τα τεχνολογικά επιτεύγματα της επιστήμης υποβαθμίζοντας τον διαφωτιστικό τους ρόλο

υπάρχουν και επιστήμονες, όπως και μέλη της διοίκησης της ΕΕΦ, που συνδέουν αυθαιρέτως, επιστημονικές υποθέσεις με μυστικιστικές new age αντιλήψεις. Μάλιστα η ΕΕΦ αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία στο θέμα της άλωσής της από ψευδοεπιστημονικές θεωρίες, ενώ παγκοσμίως οι αντίστοιχες ενώσεις διαχωρίζουν σαφώς τη θέση τους από αυτές.

είναι σε θέση όλοι οι επιστήμονες να παρέμβουν αποτελεσματικά στον δημόσιο λόγο;

ασφαλώς χρειάζεται μεράκι και χάρισμα που δεν το διαθέτουν όλοι. Από την άλλη, το γεγονός ότι αρκετά επιστημονικά θέματα είναι πλέον εξαιρετικά τεχνικά, δυσχεραίνει την εύρεση απλούστερων περιγραφών, που θα απευθύνονταν σε ένα ευρύτερο κοινό

έτσι απελευθερώνονται εκείνοι οι δημοσιογράφοι που θητεύουν στην πυροδότηση του εφήμερου εντυπωσιασμού με το να «γειώνουν τις κβαντικές υποθέσεις ώστε να ακουμπήσουν τις διαθέσεις του κοινού»

αυτές οι πρωτογενείς διαθέσεις του ανειδίκευτου κοινού, κυρίως κολακεύονται από το υλικό που ενδημεί στο πλουραλιστικό διαδίκτυο, όπου βρίσκονται χύμα και διαμάντια και σκουπίδια

5. πανδημία και παραπληροφόρηση

ως «θετική παρενέργεια του covid-19» αντιμετωπίζεται η αντιστροφή του ρεύματος με την πλειοψηφία των δημοσιογράφων να συντάσσονται στην πλευρά της επίσημης επιστημονικής θέσης

στο ίδιο πλαίσιο θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η υποβάθμιση της άποψης που επέκρινε την επικοινωνία της επιστήμης την «στηριγμένη στις βεβαιότητες του ιερατείου» έναντι της θέσης που επισημαίνει ότι ο πολίτης θα πρέπει να αναλογιστεί τα θετικά αποτελέσματα της επιστήμης στην ανάσχεση της πανδημίας. Δηλαδή, έμμεσα  αποδίδεται βάρος στα αποτελέσματα της επιστήμης, θεωρώντας ότι δεν επαρκεί η διαφωτιστική της εμβέλεια

η προτεινόμενη συνταγή, αποκλειστικά για τους πολύ φανατικούς:

πλειοδότησε στην φανατίλα, μέχρι πρόδηλης γελοιότητας

6. γιατί δεν λειτούργησε ως ανάχωμα η εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες;

επειδή η επιστημονική εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα,

αλλά και διότι δεν δόθηκε απ τα Α.Π. χώρος στο θέμα, στα πλαίσια της εξετασιοκεντρικής, ασκησιολαγνικής και βαθμοθηρικής εκπαίδευσης που υλοποιεί το κυρίαρχο εκπαιδευτικό ρεύμα

η εργαστηριακή εκπαίδευση στην Κύπρο, ασφυκτιά στα πλαίσια του γνωσιοκεντρικού Α.Π. και στην Ελλάδα, παρά τις εμπνευσμένες προσπάθειες ορισμένων εκπαιδευτικών, ο θεσμός των ΕΚΦΕ δεν απέδωσε τους καρπούς για τους οποίους σχεδιάστηκε

ιδιαίτερα για το μάθημα της Φυσικής, οι τρεις συζητητές που ήσαν όλοι φυσικοί, οι δύο μάλιστα με πρώτες σπουδές στα Μαθηματικά και στο Πολυτεχνείο, επισήμαναν ένα εγγενές εμπόδιο: η Φυσική είναι ιδιαίτερα απαιτητική, σαφώς περισσότερο απ τα Μαθηματικά, οπότε είναι ακόμα πιο δύσκολο να αναδειχθεί η «μεγάλη εικόνα» 

7. αναζητώντας την “αχίλλειο πτέρνα”

το περιεχόμενό της εκπαίδευσης είναι εγκυκλοπαιδικό – όχι διερευνητικό και επιβραβεύει την αναπαραγωγή της γνώσης – όχι τη δημιουργική σκέψη

τα βιβλία φυσικής δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από τα βιβλία γεωγραφίας ή θρησκευτικών με την έννοια ότι αποτελούν εν πολλοίς παράθεση πληροφοριών

οι κύπριοι μαθητές, εστιάζουν κυρίως στο: 

«ίντα είδους ερώτησιν θα έχει το διαγώνισμα;»

μόνο η επιλογή των λέξεων και η σύνταξη διαφέρει στα δικά μας, ντόπια ακούσματα – το νόημα ταυτόσημο

από την άλλη πλευρά οι πιέσεις του υπουργείου για ολοκλήρωση της ύλης και αξιολόγηση περιορίζουν τη δυνατότητα ουσιαστικής διδασκαλίας

 για την αντιμετώπιση, προτάθηκαν δυο κατευθύνσεις:

η διεύρυνση της ύλης και

η καλλιέργεια διερευνητικών έργων σε προγράμματα άτυπων εκπαιδευτικών εγχειρημάτων, από ορεξάτους μαθητές και μερακλήδες δάσκαλους

αφού ένα απ τα χαρακτηριστικά των εκπαιδευτικών συστημάτων αποτελεί η εκπαιδευτική αδράνεια και η δύσκολη συμφιλίωση με τις νέες συνθήκες αντιμετωπίζεται με “ανταρτοπόλεμο”

8. υπάρχουν εκπαιδευτικά πρότυπα;

«για να … αποδράσουμε εκεί;», διερωτάται περιπαικτικά ο Τραχανάς

τα περισσότερα σχολεία δεν είναι καλύτερα απ τα δικά μας

ίσως, κάποια σκανδιναβικά εκπαιδευτικά συστήματα και ορισμένα ταξικά ιδιωτικά σχολεία των ΗΠΑ

9. «δεν μπαίνει η επιστήμη στο χώρο της θρησκείας»

το αντίστροφο συμβαίνει

και μάλιστα, «εις το πολλαπλάσιον» στα εκπαιδευτικά της Κύπρου, όπου απαιτήθηκαν μέχρι και απολύσεις εκπαιδευτικών

ή εκπέμπονται γνωμοδοτήσεις για την μη μετάδοση του κορονοϊού με τη θεία μετάληψη, από θρησκευόμενους επιστήμονες από θεσμικό κοσμικό άμβωνα

οι προηγούμενες διαπιστώσεις συνοδεύονται με την έκφραση σεβασμού

για «το ιερό δικαίωμα των ανθρώπων να θρησκεύονται» και

«για την πρωτοχριστιανική καταφυγή σ ένα ξωκλήσι για ζητήματα που η επιστήμη δεν έχει άποψη, όπως η συμφιλίωση με την απώλεια προσφιλών»

10. τι περιμέναμε και δεν συζητήθηκε

σχετικά με την ατυχή εμπλοκή των επιστημόνων με την πολιτική εξουσία στη διαχείριση της πανδημίας, που δεν ωφέλησε την εικόνα της επιστήμης

ούτε ανάταξε την εικόνα της εξ υποθέσεως βαλλόμενης πολιτικής

επίσης, δεν προέκυψε ερώτημα για το πώς το «άνοιγμα» της ύλης, που μοιάζει να ευνοεί τον εγκυκλοπαιδισμό, θα διευκολύνει και τη διερευνητική μάθηση

δες όλη τη συζήτηση!

αξίζει πολύ περισσότερο απ την σύνοψη που διάβασες

(Visited 384 times, 1 visits today)
Subscribe
Ειδοποίηση για
21 Σχόλια
Inline Feedbacks
Όλα τα σχόλια
Πρόδρομος Κορκίζογλου

Εύγε Αποστόλη και Γιώργο!
Επίκαιρο θέμα, ενδιαφέρει όλους μας, ανιχνεύει και εμβαθύνει αιτίες και παραμέτρους που συνετέλεσαν στην τωρινή κατάσταση, διαβλέπει πιθανές λύσεις του προβλήματος, αφού το βγάζει στην επιφάνεια, μένει μόνο να φτάσει σε ώτα ευήκοττα ,είτε αυτά είναι των απλών ανθρώπων είτε της εξουσίας που καθορίζει την τύχη τους!

Γιώργος Φασουλόπουλος
Editor

τα ώτα καθίστανται ευήκοα Πρόδρομε
όταν οι κεφαλές που τα φέρουν
ψάχνουν για εναλλακτικές προτάσεις

σε ενεστώτα χρόνο το δόγμα που επικρατεί,
είναι το: there is no alternative