Αϊνστάιν «αλά ελληνικά» – η εικόνα του στα ΜΜΕ

είναι ένα απ’ τα πρόσωπα που με το έργο και τη στάση τους αντιπροσωπεύουν τον 20ο αιώνα

1

αναζητήσαμε την εικόνα του στα ελληνικά ΜΜΕ την περίοδο που γίνεται αποδεκτός ως παγκόσμιο λαϊκό είδωλο, δηλαδή την πρώτη μεταπολεμική δεκαετία με σχηματικά όρια την ατομική έκρηξη στη Χιροσίμα (6/ 8/ 1945) και την περίοδο του θανάτου του, στις 18/ 4/ 1955

πως αντιμετώπιζαν τον «σοφό», Ανατολή & Δύση το 1955

ο θάνατός του Αϊνστάιν ανακοινώθηκε στην Ελλάδα στις 19/ 4/ 1955 . Την επόμενη ημέρα, 20/ 4/ 1955, πρώτη είδηση ήταν ο σεισμός που ισοπέδωσε τον Βόλο

και τα δυο γεγονότα έγιναν τίτλοι – δες την εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

2

στη διεθνή σκηνή κυριαρχεί ο Ψυχρός Πόλεμος και η τότε άποψη για την επιστήμη είναι ελπιδοφόρα

το ακόλουθο απόσπασμα της εφημερίδας ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (2/ 7/ 1958) προβλέπει ηγετικό ρόλο στους επιστήμονες έναντι των προφητών, των θρησκευτικών ηγετών, των στρατηλατών και των πολιτικών

3

τα επόμενα αποσπάσματα απ’ τις συντηρητικές και φιλελεύθερες εφημερίδες που επισκοπήσαμε, σκιαγραφούν τον τρόπο πρόσληψης ενός «μύθου της επιστήμης»

4

ΕΜΠΡΟΣ, 12/ 2/ 1948 – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, 20/ 7/ 1954

5

ΕΜΠΡΟΣ, 16/ 7/ 1955

η επικρατούσα τάση, ακόμα και από αντιπάλους στο θέατρο του Ψυχρού Πολέμου, επιλέγει το στρογγύλεμα των όποιων αιρετικών απόψεων του «ήρωα της επιστήμης» και προκρίνει την αποσιώπηση των αντισυμβατικών προσωπικών επιλογών του που έγιναν γνωστές εκ των υστέρων

αρθρογράφοι κύρους αναλαμβάνουν τη διαχείριση της προσωπικότητας του Αϊνστάιν

η παρουσίαση της προσωπικότητας του Αϊνστάιν στα ελληνικά ΜΜΕ, αμέσως μετά το θάνατό του έγινε απ’ τους προβεβλημένους αρθρογράφους των εφημερίδων

6

Θ. Παπακωνσταντίνου – Δ. Ρώμας – Ρένος Αποστολίδης

στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ ανέλαβε να αποχαιρετήσει τον Αϊνστάιν ο Θεοφύλακτος Παπακωνσταντίνου (Μοναστήρι, 1905 – Αθήνα, 1991). Ο Παπακωνσταντίνου σπούδασε στη Φιλοσοφική της Αθήνας. Αυτή την περίοδο δραστηριοποιήθηκε κοινωνικά ως «αρχειομαρξιστής», αλλά στη συνέχεια εξελίχθηκε σε αντικομουνιστή αρθρογράφο με κύρος στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, της οποίας υπήρξε αρχισυντάκτης και στο ΕΜΠΡΟΣ. Έγινε Υπουργός Προεδρίας και στη συνέχεια για δυο χρόνια Υπουργός Παιδείας σε κυβερνήσεις της Δικτατορίας 1967 – 1974. Υπερασπίστηκε συστηματικά μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο τον αυταρχικό εθνικισμό

ο Παπακωνσταντίνου αποτιμά την επαναστατικότητα του Αϊνστάιν στη σύλληψη της ισοδυναμίας ύλης – ενέργειας, κυρίως για τα πρακτικά αποτελέσματα που ερμηνεύονται απ’ αυτή την αρχή (ΕΜΠΡΟΣ, 23/ 4/ 1955). Αντιμετωπίζει θετικά την ειρηνόφιλη στάση του, προβάλει την άποψη του Αϊνστάιν για τον Διαλεκτικό Υλισμό ως θεωρία αντιεπιστημονική και σπεύδει να ερμηνεύσει τις όποιες άβολες πολιτικές απόψεις του σοφού ως αποτέλεσμα του εγγενούς ρομαντισμού του

ο Διονύσιος Ρώμας (1906 – 1981), επιφυλλιδογράφος της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ και μυθιστοριογράφος, με ρίζες στο ζακυνθινό Libro d’ Oro, σπούδασε φιλολογία στη Γερμανία και εκλέχτηκε βουλευτής της ΕΡΕ το 1958 και το 1961

ο Ρώμας αποκαλεί τον Αϊνστάιν «άνθρωπο – σταθμό», επειδή ξεπέρασε το στενό πεδίο ενασχόλησης του και άγγιξε τη φιλοσοφική οπτική των πραγμάτων. Εκτιμά ότι μόνον ο Νεύτων είναι συγκρίσιμος μαζί του και διαφοροποιείται απ’ αυτόν στο ότι ο κόσμος του Νεύτωνα είναι ευκλείδειος, ενώ του Αϊνστάιν είναι «μετα- γκαουσιανός» (ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, 20/ 4/ 1955)

δυο χρόνια μετά, πάλι στην ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ της 27ης / 4ου / 1958, βρίσκουμε σημείωμα που αναφέρεται στις φιλοσοφικές συνέπειες του έργου των Πλανκ & Αϊνστάιν που αμφισβητούν ευθέως την μηχανοκρατική αιτιοκρατία. Αφορμή για την συγγραφή του άρθρου ήταν τα εκατό χρόνια απ’ τη γέννηση του Πλανκ

7

η υπογραφή Max Tod παραπέμπει στον φιλόλογο, δοκιμιογράφο, δημοσιογράφο, ανθολόγο και λογοτέχνη Ρένο Αποστολίδη (1924 – 2004), που κατασκεύασε αυτόν τον φιλολογικό χαρακτήρα με έμπνευση τον φίλο και βιογράφο του Κάφκα, Max Brod

οι έλληνες αρθρογράφοι – δοκιμιογράφοι που ανέλαβαν να αποτιμήσουν το έργο του Αϊνστάιν συγχρονίστηκαν με την εικόνα του επαναστάτη επιστήμονα και παράλληλα φιλοσοφημένου ανθρώπου, που αναλαμβάνει τις ευθύνες των έμμεσων αποτελεσμάτων των ερευνών του, προτείνοντας ένα μέλλον παγκόσμιας συνεργασίας. Ακόμα κι αν αυτές οι προτάσεις του «πατέρα της σχετικότητας» ήσαν ρομαντικές, είχαν εν τέλει γίνει αποδεκτές ως κατάλληλες να λειτουργήσουν κατευναστικά για τις δυτικές αλλά και τις ανατολικές κοινωνίες απέναντι στην επιστήμη

8

«Αλβέρτος Αϊνστάιν ή η μύτη ως δεξαμενή συλλογισμών»- Ιπέι Οκαμότο, 1922

αποκλίσεις απ’ τις σύγχρονες βιογραφικές εκτιμήσεις

ο Θ. Παπακωνσταντίνου, αλλά και ο διευθυντής του PARIS MATCH και ιστορικός, Raymond Cartier (1904 – 1975), σε σχετικά κείμενά του που φιλοξένησαν ελληνικά ΜΜΕ, ισχυρίζονται ότι τα χρήματα του βραβείου Νόμπελ, διατέθηκαν απ’ τον Αϊνστάιν «για φιλανθρωπικούς σκοπούς»

9

Raymond Cartier

όμως, οι σύγχρονοι βιογράφοι του Αϊνστάιν έχουν αναδείξει επιστολή του προς την πρώτη γυναίκα του, Μ. Μάριτς, κατά τη διαπραγμάτευση του διαζυγίου τους, όπου ο Αϊνστάιν προτείνει:

«το Βραβείο Νόμπελ –στην περίπτωση που έχουμε πάρει διαζύγιο και αν μου δοθεί – θα παραχωρηθεί εξολοκλήρου σε σένα»

και οι προϋποθέσεις αλλά και οι δεσμεύσεις  αυτής της πρότασης έγιναν αμοιβαίως αποδεκτές αλλά και τηρήθηκαν (στο W. Isaacson, «Αϊνστάιν – η Ζωή του και το Σύμπαν», εκδόσεις «Μοντέρνοι Καιροί», σ. 257)

ο Cartier εκτιμά ότι η θρυλική γραμματεύς του Helen Dukas, απ’ το 1928, είναι «ελληνικής καταγωγής». Η Dukas (1986 – 1982) ήταν, όπως και ο Αϊνστάιν, γερμανοεβραία και εργάστηκε μαζί του μέχρι τέλους. Βρέθηκε δίπλα του ως γνωστή της δεύτερης γυναίκας του, Έλσας

10

ο Cartier ξανά, αναφέρει ότι αγαπημένα μουσικά θέματα του μουσικόφιλου Αϊνστάιν, αποτελούσαν συνθέσεις των Μπαχ και Μπετόβεν. Οι βιογράφοι του αντίθετα επιμένουν στην αντίστιξη που έκανε ο ίδιος μεταξύ Μπετόβεν και Μότσαρτ, τον οποίον αντιμετώπιζε ως κορυφαίο μουσικό και απολάμβανε να παίζει στο βιολί του:

«ο Μπετόβεν συνέθετε – ο Μότσαρτ ήταν ακροατής της μουσικής του Σύμπαντος»

έτσι ακριβώς αντιλαμβανόταν και τη δική του προσέγγιση της φύσης: ως πυθαγόρειος ακροατής της «μουσικής των ουρανίων σφαιρών»

οι προηγούμενες σχολαστικές παρατηρήσεις επιχειρούν να περιγράψουν την ροπή στις χωρίς έλεγχο μυθικές εικονοποιήσεις, εδώ του Αϊνστάιν, και μάλιστα σε εποχές που οι μύθοι οικοδομούνταν ευκολότερα απ ότι σήμερα

η επόμενη περιγραφή του Αποστολίδη – Tod για «ποσοστιαίες εκρηκτικές ενέργειες» αποτελεί νεολογισμό που δεν γονιμοποίησε κάτι

11

όσο για το επόμενο απόσπασμα απ το ίδιο άρθρο

12

δεν θα έπρεπε να αποδοθούν ταυτόχρονα οι πυρηνικές βόμβες αλλά και οι πύραυλοι, ακόμα και οι «σπούτνικ» στους Πλανκ και Αϊνστάιν

και οι επιστήμονες: γιατί δεν τοποθετήθηκαν δημόσια, όπως το 1945, για τη Χιροσίμα;

δεν φαίνεται να έχουν κληθεί να μιλήσουν για τον σοφό που πέθανε ούτε οι γνωστοί διεθνείς συνάδελφοί του, όπως προκύπτει απ’ τις ανταποκρίσεις των ειδησεογραφικών πρακτορείων στα ελληνικά ΜΜΕ, ούτε οι έλληνες που είχαν τοποθετηθεί το 1945 με τη ρήψη της Ατομικής Βόμβας στη Χιροσίμα

13

πάντως υπήρχαν έλληνες επιστήμονες που θα ήσαν πρόθυμοι να μιλήσουν για την προσωπική τους σχέση τους με τον Αϊνστάιν, άλλοι που είχαν σπουδάσει στο περίφημο Πολυτεχνείο της Ζυρίχης (ETH Zürich) στο οποίο ο σπουδαίος φυσικός υπήρξε σπουδαστής και μετέπειτα καθηγητής ή είχαν ηγηθεί στην εκλαΐκευση της Σχετικότητας στην Ελλάδα

ως πρόθυμο να σχολιάσει ανεκδοτολογικά τον Αϊνστάιν έχω υπόψη μου τον καθηγητή Φυσικής στο ΕΜΠ, Παύλο Σαντορίνη (Οδησσός, 1893 – Αθήνα, 1986) που αγαπούσε να αναφέρει στα μαθήματά του αλλά και σε δημόσιες διαλέξεις του στο ΕΜΠ, ότι υπήρξε μαθητής του Αϊνστάιν στην Παραστατική Γεωμετρία στο ΕΤΗ – το 1912, ότι είχαν κοινό δάσκαλο στο βιολί – τον κ. Koller και ότι υπήρξε μάρτυρας της περίφημης «ολιγωρίας» του Αϊνστάιν στα μαθηματικά (στο «Α. Αϊνστάιν και Παύλος Σαντορίνης», του Α. Λαγκαδά, έκδοση «Βίδος»)

14

Π. Σαντορίνης

ο Καίσαρ Αλεξόπουλος (1909 – 2010) σπούδασε στο ΕΤΗ, όπου εκπόνησε και τη διατριβή του και θα μπορούσε να προσκληθεί για να περιγράψει το περιβάλλον στο οποίο υπερασπίστηκε τις ριζοσπαστικές απόψεις του για τη Φυσική ο Αϊνστάιν

εντελώς συμπτωματικά συναντούμε τον Αλεξόπουλο στις εφημερίδες, δυο μέρες μετά την ανακοίνωση του θανάτου του Αϊνστάιν, για διαφορετική όμως αιτία

15

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, 21/ 4/ 1955 – η φωτογραφία είναι ανεξάρτητη απ’ το κείμενο

τέλος, ο Δημήτριος Χόνδρος (1882 – 1962), ο γνωστότερος εκλαϊκευτής της Σχετικότητας φαίνεται να έχει δυσκολίες για μια αποστασιοποιημένη αποτίμηση του έργου του Αϊνστάιν, όπως αφηγείται ο Ιωάννης Κανδήλης, στα Χημικά Χρονικά του τεύχους Νοεμβρίου – Δεκεμβρίου 1973:

Δείγμα της φανατικής υπεράσπισης εκ μέρους του Χόνδρου της εθνικής μας παρακαταθήκης και της μαχητικής προστασίας των ορίων της ελληνικής Πατρίδας, υπήρξε και η διαμάχη που δημιουργήθηκε κατά το 1955, με αφορμή τα γραφόμενά του, εκείνη που περιέπλεξε και εμένα προσωπικά ώστε να γίνω στόχος για ορισμένη μερίδα του κλάδου μας. Τη χρονιά εκείνη είχα βρεθεί πάλι Πρόεδρος της Επιτροπής των «Χημικών Χρονικών». Ήταν λίγο μετά το θάνατο του μεγάλου Einstein. Σκέφτηκα πως το περιοδικό μας έπρεπε να τιμήσει ανάλογα τη μνήμη του μεγάλου φυσικού και δεν υπήρχε άλλος καταλληλότερος να γράψει για κείνον παρά ο Χόνδρος. Αυτός πρωτοδίδαξε και εκείνος ήταν ο περισσότερο μελετημένος επάνω στη θεωρία της Σχετικότητος. Πήγα λοιπόν και τον παρακάλεσα να γράψει ένα άρθρο για τον άνθρωπο και τον επιστήμονα Einstein, όπως θα το νόμιζε και θα το ήθελε καλύτερο.  Αρνήθηκε στην αρχή, μα φίλος μου πια, δεν μπόρεσε να επιμένει περισσότερο και δέχτηκε στο τέλος τη παράκλησή μου.

Ενθουσιασμένος παρέλαβα σε λίγες μέρες το χειρόγραφό του. Ήταν ένα από τα ωραιότερά του κείμενα. Μια γλαφυρή «σκιαγραφία», όπως ο ίδιος τη χαρακτήριζε, του μεγάλου φιλοσόφου και του έργου του, που θα τιμούσε εξαιρετικά το περιοδικό μας. Στον επίλογό του όμως κρυβόταν μια καμουφλαρισμένη βόμβα, που αμέσως κατάλαβα ότι μπορούσε να εκραγεί με καταστροφικά αποτελέσματα. Γιατί, χωρίς κανένα λόγο και καμία σχέση με το επιστημονικό θέμα, με το οποίο ασχολείτο, ανακάτευε την πολιτική. Μη μπορώντας να συγχωρήσει στον μεγάλο επιστήμονα τις πολιτικές δοξασίες του, έγραφε πως τον επισκέφτηκε ο Γραμματέας του Einstein, ύστερα από προηγούμενο ταξίδι του στη Βουλγαρία και του γνώρισε πως ερχόταν στην Ελλάδα για να προτείνει δημοψήφισμα των κατοίκων της Μακεδονίας, με το ερώτημα αν θέλουν να μείνει η περιοχή αυτή στην Ελλάδα ή να γίνει Βουλγαρική. Η επίσκεψη αυτή στον Χόνδρο ερμηνευόταν σαν βολιδοσκόπησή του για την εκ μέρους του ενίσχυση της πρότασης. Και γράφει στο άρθρο του ότι του απάντησε: «Ξέρω πολύ καλά τι θέλουν οι Μακεδόνες. Είμαι ειρηνόφιλος όσο και αφέντης σου, αλλά αν πρόκειται κανείς να πειράξει τις βόρειές μας επαρχίες, θα πολεμήσω και εγώ και οι άλλοι Έλληνες και με τα νύχια και με τα δόντια».

Ο θυμός του Χόνδρου ήταν βέβαια δικαιολογημένος, αλλά  το μνημονευόμενο ιστορικό επεισόδιο δεν είχε καμία θέση αυτή την ώρα, σ αυτό το άρθρο. Τον θερμοπαρακάλεσα λοιπόν να βγάλει την περικοπή αυτή, τονίζοντάς του τον προβλεπόμενο κίνδυνο άσκοπης από μέρους των θαυμαστών του Einstein, που είχαν τις ίδιες με αυτόν πολιτικές αντιλήψεις. Ο Χόνδρος, αγύριστο πάντα κεφάλι, ούτε συζήτηση δέχτηκε. Ξαναπήγα μετά μερικές μέρες μήπως τον μαλακώσω, αλλά και πάλι εκείνος αμετάπειστος: «Άκουσε, μου είπε, ή το βάζεις ολόκληρο, όπως σου το έδωσα, ή μην το δημοσιεύσεις καθόλου»    

Φυσικά, μη μπορώντας να κάνω αλλοιώς, το έβαλα ακέραιο, μα οι φόβοι μου επαληθεύθησαν. Ακολούθησε άρθρο ενός άλλου μεγάλου από τους δικούς μας, του Προκόπη Ζαχαρία, Ομότ. Καθηγητή Φυσικοχημείας του Πολυτεχνείου, που αρνιόταν την ορθότητα της θεωρίας του Einstein και καυτηρίαζε σκληρά την πολιτικήν του κοσμοθεωρία. Συμπεριελάμβανε μάλιστα στην πολεμική του και τον Χόνδρο, που με το άρθρο του, παρ όλη την τελευταία περικοπή του, δεν έπαυε να τον θαυμάζει, για το μεγάλο επιστημονικό του έργο. Το δημοσίευμα αυτό το λογόκρινα βέβαια λιγάκι βγάζοντας ορισμένες υπερβολικά άσχημες κρίσεις του, αλλά υποχρεωμένος από τον κανονισμό το δημοσίευσα και κείνο.

Ύστερα απ’ αυτό κορυφώθηκε πια η κατακραυγή εναντίον του περιοδικού και μένα, παρ όλη τη δήλωσή μας ότι δεν υιοθετούμε τις απόψεις του Ζαχαρία και ότι η δημοσίευση έγινε κατά καθήκον.

Και η συζήτηση συνεχίστηκε ζωηρή και από τις στήλες του περιοδικού και στους κύκλους της Ενώσεώς μας

16

Δ. Χόνδρος & Π. Ζαχαρίας

αξίζει να επισημανθεί ότι ο Προκόπιος Ζαχαρίας (1873 – 1957) είχε εμπλακεί και στην αποπομπή του Αχιλλέα Παπαπέτρου απ το ΕΜΠ και ότι η απολογητική περιγραφή του Κανδήλη που αφορά εκδοτικό επεισόδιο του 1955, γίνεται την περίοδο των γεγονότων του Πολυτεχνείου 1973

ο Αϊνστάιν και η ελληνική αριστερά

τον Μάρτιο του 1929 αποβλήθηκαν πέντε φοιτητές απ’ το Πανεπιστήμιο Αθηνών λόγω των κομουνιστικών τους φρονημάτων

γι αυτή την ποινή διαμαρτύρεται απευθυνόμενος στη Σύγκλητο αλλά και στον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο, ο Αϊνστάιν μαζί με άλλους δυο συναδέλφους του

αξίζει να επισημανθεί ότι ο ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, δημοσιοποιώντας αυτή την παρέμβαση του Αϊνστάιν της 23ης Μαρτίου 1929, αναφέρεται στην ευρεία εκτίμηση που απολάμβανε ο Αϊνστάιν απ’ τον αστικό κόσμο:

ο μέγας καθηγητής Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο γνωστότατος παγκοσμίου φήμης μαθηματικός που ακόμα χτες ο αστικός Τύπος αφιέρωσε τις στήλες του για να τον υμνήσει με την ευκαιρία της 50ετηρίδος του, μαζί με άλλους Γερμανούς επιστήμονες, έστειλε το παρακάτω τηλεγράφημα διαμαρτυρίας από το Βερολίνο…..

17

η διαχείριση των μύθων

ο Αϊνστάιν έγινε μύθος πριν τον θάνατό του. Ένα ήρωας της επιστήμης που δεν περιορίστηκε στα όρια των σπουδαστηρίων, των εργαστηρίων και των συνεδρίων αλλά τοποθετήθηκε για όσα συνέβησαν μεταξύ των δύο μεγάλων πολέμων και ενώ υπήρξε θύμα αυτών των δύσκολων καιρών δεν φαίνεται να διεκδίκησε ποτέ θέση μεταξύ των όποιων εξουσιαστών μετά το τέλος της εποχής των πολέμων

αυτός ο μύθος φαίνεται ότι αντέχει στις επιθέσεις των ακραίων αντιμαχόμενων στο πεδίο του Ψυχρού Πολέμου, και γι αυτό επιλέγουν να τον διαχειριστούν με προσοχή εκείνοι που φιλοδοξούν να διαμορφώσουν την παγκόσμια κοινή γνώμη σε άμεση σύνδεση με την πολιτική και οικονομική εξουσία

18

οι επιστήμονες καλούνται να γνωμοδοτήσουν για ειδικά θέματα, όπως η Ατομική Βόμβα, όχι όμως για τις διαστάσεις ενός κοινωνικού πρότυπου, ακόμα κι αν αυτό το πρότυπο ξεπήδησε απ’ τα χωράφια τους αλλά ξεπέρασε κατά πολύ η εμβέλεια του τα σύνορα της ειδικότητάς του

(Visited 643 times, 1 visits today)
Subscribe
Ειδοποίηση για
21 Σχόλια
Inline Feedbacks
Όλα τα σχόλια
Βασίλειος Παππάς
3 μήνες πριν

Πανσπουδαστική φύλλο 50, 1966.
Ο συντάκτης υπήρξε μαθητής του 2ου Δημοτικού Σχολείου και σε συνέχεια του εξαταξίου Γυμνασίου στη Νέα Φιλαδέλφεια και σπουδαστής της Ανωτάτης Σχολής Πολιτικών Μηχανικών του Ε.Μ. Πολυτεχνείου. Πήρε μέρος στους αγώνες του 1-1-4 και του 15% και γενικότερα για τη δημοκρατία στην Ελλάδα, την εκπαιδευτική και πολιτιστική αναγέννηση, την ειρήνη και την κοινωνικοοικονομική πρόοδο και διετέλεσε συντάκτης της Πανσπουδαστικής …, συνεργάτης του Σπουδαστή του Ε.Μ. Πολυτεχνείου, επισήμου οργάνου του Συλλόγου των σπουδαστών του, και της Γενιάς μας, της 15θήμερης εφημερίδας της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη.
comment image

Τελευταία διόρθωση3 μήνες πριν από Διονύσης Μάργαρης
Βασίλειος Παππάς
3 μήνες πριν

Πανσπουδαστική, φύλλο 24, 1960
καθηγητής Α. Αγγελόπουλος: “Ο ρόλος των επιστημόνων και της κοινής γνώμης στη διαμόρφωση του κλίματος της υφέσεως. Από το βιβλίο “Η ατομική ενέργεια: οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές απόψεις”, Αθήνα 1957.
Αναφορά σε μήνυμα του Einstein το 1948 για τη διατήρηση της ασφάλειας και ειρήνης στον κόσμο.

Τελευταία διόρθωση3 μήνες πριν από Βασίλειος Παππάς
Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
Διονύσης Μάργαρης(@dmargaris_2z73r8xw)
3 μήνες πριν

Καλημέρα Γιώργο.
Σε ευχαριστώ για το πρωινό ταξίδι στο χρόνο, που μου πρόσφερες!
Ενδιαφέρουσες οι αναφορές σε γνωστά πρόσωπα, άλλων εποχών, που “μπλέκονται” με δημοσιεύματα για τον μεγάλο Φυσικό.

Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
Διονύσης Μάργαρης(@dmargaris_2z73r8xw)
3 μήνες πριν

Καλό μεσημέρι Γιώργο.
«ο Αϊνστάιν δεν ήταν ποτέ ένας εμπνευσμένος δάσκαλος και οι διαλέξεις του έτειναν να θεωρούνται ανοργάνωτες»
Γιατί σε μένα το παραπάνω μου ακούγεται απολύτως φυσιολογικό;
Ένας μεγάλος επιστήμονας, ασχολούμενος με θέματα τα όρια της ανθρώπινης γνώσης, απασχολεί το μυαλό του με πολύ προχωρημένα ζητήματα… Θα μπορούσε ταυτόχρονα να ασχολείται και με τους απαραίτητους μετασχηματισμούς και με οργάνωση διδασκαλίας; Μάλλον όχι.
Αυτή είναι δουλειά ανθρώπων, που ασχολούνται με κύριο αντικείμενο την διδασκαλία. Και σε αυτήν αφιερώνουν τον χρόνο τους…
Μπορεί ένας μεγάλος επιστήμονας να εμπνεύσει, να ενθουσιάσει να εξηγήσει ίσως καλύτερα από άλλους, ένα λεπτό σημείο, αλλά η καθημερινή διδασκαλία, έχει και πολύ δουλειά ρουτίνας…

Τελευταία διόρθωση3 μήνες πριν από Διονύσης Μάργαρης
Πάνος Μουρούζης
3 μήνες πριν
Απάντηση σε  Διονύσης Μάργαρης

Διονύση θα εκφράσω μία διαφορετική άποψη, απόσταγμα των προσωπικών μου βιωμάτων.
Νομίζω ότι ο καλός δάσκαλος είναι ένα έμφυτο ταλέντο που έχει να κάνει κυρίως με την ιδιοσυγκρασία του ατόμου. Η διδακτική υποβοηθάει κάποιον να γίνει καλύτερος δάσκαλος, κυρίως όμως τους ατάλαντους. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην ηθοποιία. Βέβαια αναγκαία προϋπόθεση (όχι όμως και ικανή) για να είναι κάποιος καλός δάσκαλος είναι η γνώση του αντικειμένου.

Στη ζωή μου έχω συναντήσει μεγάλους επιστήμονες που ταυτόχρονα ήταν και υπέροχοι δάσκαλοι, αλλά και μεγάλους επίσης επιστήμονες που δεν μπορούσαν να μεταδώσουν το παραμικρό ( δεν λέω ονόματα).
Αλλά και από τα μεγάλα ιστορικά ονόματα των φυσικών, άλλοι ήταν πολύ κακοί δάσκαλοι όπως πχ ο Αϊστάιν που προανέφερες, άλλοι όμως ήταν υπέροχοι δάσκαλοι και ταυτόχρονα και πολύ μεγάλοι φυσικοί.

Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
Διονύσης Μάργαρης(@dmargaris_2z73r8xw)
3 μήνες πριν
Απάντηση σε  Πάνος Μουρούζης

Καλησπέρα Πάνο.
Δεν διαφωνώ για τα συμπεράσματα της προσωπικής εμπειρίας σου.
Το πρώτο πράγμα στην διδασκαλία είναι πράγματι το ταλέντο, αλλά το ταλέντο αυτό μπορεί να καλλιεργηθεί, μπορεί και όχι.
Προφανώς εδώ μιλάμε όχι για κάποιον τυχαίο επιστήμονα, αλλά για τους κορυφαίους, των κορυφαίων.
Αν πάρουμε λοιπόν δύο μεγάλους επιστήμονες, που ο ένας είναι προσανατολισμένος στην έρευνα και που όλη μέρα τον απασχολούν ζητήματα της τρέχουσας ερευνητικής του εργασίας. Ο άλλος χωρίς να αφήνει στην άκρη τα ζητήματα αυτά, απασχολείται κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του να σχεδιάσει, να οργανώσει και να πραγματοποιήσει την διδασκαλία του.
Αν υποθέσουμε ότι ξεκινούν από την ίδια αφετηρία, όσον αφορά το ταλέντο, νομίζω ότι ο δεύτερος θα έχει καλύτερα αποτελέσματα στην διδασκαλία του.
Δεν αναφέρομαι σε ζητήματα διδακτικής και αντίστοιχων σπουδών, που προφανώς παίζουν σπουδαίο ρόλο στο να βρει κάποιος τον σωστό βηματισμό, μιλώ για την απασχόληση και το ενδιαφέρον για το αντικείμενο “διδασκαλία”.

Πάνος Μουρούζης
3 μήνες πριν
Απάντηση σε  Διονύσης Μάργαρης

Αν υποθέσουμε ότι ξεκινούν από την ίδια αφετηρία, όσον αφορά το ταλέντο, νομίζω ότι ο δεύτερος θα έχει καλύτερα αποτελέσματα στην διδασκαλία του.
Ποιός μπορεί να διαφωνήσει σ’ αυτή την άποψη Διονύση. Τίποτα μα τίποτα δεν γίνεται χωρίς δουλειά. Η πολλή δουλειά μπορεί να καλύψει την έλλειψη ταλέντου. Το ταλέντο μόνο του χωρίς δουλειά δεν οδηγεί πουθενά.

Βασίλειος Μπάφας
3 μήνες πριν

Καλησπέρα Γιώργο. Σε ευχαριστούμε πολύ για τις πληροφορίες

Ήθελα από καιρό να πω αυτό για τον Αϊνστάιν, αλλά δεν το ξεκινούσα. Τώρα μου έδωσες το έναυσμα.

Einstein  και  Bohr Ανδρέας Ιωάννου Κασσέτας
http://users.sch.gr/kassetas/appleEinstBohr.htm
1920, Έρωτας με την πρώτη ματιά
Και αυτό φάνηκε από την πρώτη στιγμή. Η συζήτησή τους εστιάστηκε στο ζήτημα «κβάντα και Αιτιότητα»  με στο οποίο και οι δύο  έμεναν αμετακίνητοι στις θέσεις τους. «Δεν γίνεται να μη μπορούμε να συμφωνήσουμε σε μια κοινή γλώσσα δύο ομοϊδεάτες όπως εμείς. Ίσως θα έπρεπε να συμφωνήσουμε σε κάποιες γενικές αρχές» .  Έτσι ήταν ο Αϊνστάιν εκείνης της εποχής.  Αναζητούσε πάντα τις θεμελιώδεις Αρχές , κάποιες δηλαδή ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ στις οποίες θα μπορούσε να στηριχτεί. 
Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΑΝΑΤΡΕΨΕΙ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΠΟΛΥΤΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ, ΤΩΡΑ –  ΓΙΑ ΝΑ ΠΡΟΧΩΡΗΣΕΙ ΠΙΟ ΠΕΡΑ – ΗΘΕΛΕ ΝΑ ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΕ ΑΝΑΝΤΙΡΡΗΤΕΣ ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ. Το  αναλλοίωτο της ταχύτητας του φωτός, η ισοδυναμία μάζας και ενέργειας, η ισοτιμία επιτάχυνσης και βαρύτητας και η Αρχή της Αιτιότητας ήταν μερικές μόνο από αυτές.
Ο Μπορ απέρριψε την ιδέα. Αυτό δεν θα το δεχόταν ποτέ . «Θα ήταν η μεγαλύτερη προδοσία», είπε «το να μπουν σε ένα καινούργιο βασίλειο γνώσεων με προκαθορισμένα συμπεράσματα για την Αλήθεια».  Λίγα χρόνια αργότερα έκανε την περίφημη δήλωση «Κάθε μεγάλη Αλήθεια είναι μια δήλωση το αντίθετο της οποίας είναι επίσης μία μεγάλη Αλήθεια». Ενώ ο ένας, ο Πάπας της Επιστήμης  ήθελε να διατηρήσει την τάξη και την Αιτιότητα, ο άλλος , ο μετέπειτα Πατριάρχης της Κβαντομηχανικής, διακήρυττε ότι ήταν έτοιμος να ακολουθήσει το ένστικτό του και πως τίποτα δεν είναι ιερό και απαραβίαστο.
Δεν έπαψαν ποτέ να είναι αγαπημένοι.

Τι να τολμήσω να πω εγώ για τον Αϊνστάιν;
Όμως ζητώντας τη στήριξη του άλλου “ιερού τέρατος” μπορώ να πω πως συμφωνώ μαζί του στο ότι πρέπει το μυαλό να είναι μόνιμα ανοικτό. Δεν υπάρχουν τελεσίδικα συμπεράσματα.
Δεν κάνουμε μια έρευνα για να αποδείξουμε ότι έχουμε δίκιο και ότι ισχύει κάτι.
Κάνουμε την έρευνα για να δεχτουμε τα αοτελέσματα και τα συμπεράσματα που θα προκύψουν.
Αυτή νομίζω ήταν και η Αχίλλειος πτέρνα του ασύγκριτου επιστήμονα.

Αρης Αλεβίζος
Αρχισυντάκτης
Αρης Αλεβίζος(@arisalevizos)
3 μήνες πριν

Γιώργο, πολύ «ψαγμένη» η ανάρτησή σου, όπως πάντα, για το πώς παρουσίασαν τον Αϊνστάιν στο ευρύ κοινό ειδικοί και μη τις δεκαετίες των ’50, ’60. Με πολλές αναθεωρήσεις, καλά αποδειγμένες νομίζω,   διάφορων λανθασμένων ισχυρισμών τους. Επιπλέον, προφανώς αφού είμαστε και στα χρόνια του ψυχρού πολέμου, ο καθένας από αυτούς τονίζει τα χαρακτηριστικά του Αϊνστάιν που βοηθούν την πολιτική του άποψη και στρογγυλεύει ή αποσιωπά αυτά που δεν τον βολεύουν.

 

 Να πω και μερικά που αφορούν την σχέση των διδακτικών με τις ερευνητικές υποχρεώσεις που αντιμετωπίζουν οι σημερινοί επιστήμονες.

Κατ’ αρχήν υπάρχουν οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι (ΔΕΠ, ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ερευνητικό προσωπικό) και οι ερευνητές των ινστιτούτων ερευνών (Π.χ. Δημόκριτος, ΕΛΚΕΘΕ κλπ). Προφανώς οι πρώτοι από την θέση τους, που την επέλεξαν, είναι υποχρεωμένοι βασικά σε διδασκαλία και μετάδοση της αποθησαυρισμένης γνώσης της επιστήμης τους. Οι δεύτεροι παρεμπιπτόντως μπορούν να κάμουν κάποιες παρουσιάσεις των εργασιών τους, κάποια σεμινάρια κλπ.

Αλλά και άλλο να είσαι καθηγητής στο Πολυτεχνείο της Ζυρίχης (ETH Zürich) και άλλο να εργάζεσαι στο CERN.

Βεβαίως οι πανεπιστημιακοί είναι, ή θα έπρεπε να είναι, σχεδόν πάντα και παντού και ερευνητές.

Όμως νομίζω ότι είναι υποχρεωμένοι να φροντίζουν το διδακτικό τους έργο είτε έχουν το τάλαντο του δασκάλου είτε όχι. Στην τελευταία περίπτωση θα απαιτηθεί  πολλή δουλειά για να μπορέσει να καλύψει την έλλειψη ταλέντου.

 

Εδώ μπαίνει και η δομή και η συνέπεια κρατών, ιδρυμάτων κλπ. Εννοώ το εξής. Στην Ελλάδα τον πανεπιστημιακό τον λέει το κράτος ΔΕΠ, πρώτο συστατικό όπως είπαμε το ΔΙΔΑΚΤΙΚΌ, αλλά ο νόμος για να κριθεί σε ανώτερη βαθμίδα δίνει περισσότερα μόρια στο αριθμό των επιστημονικών δημοσιεύσεων που έχει σε ξένα περιοδικά, και σχεδόν αγνοεί την διδακτική του πρακτική και αποτελεσματικότητα. Άρα..γιατί πέρα από το πιθανό ταλέντο του να μην αρκεστεί σε μια βαρετή διεκπεραίωση της διδασκαλίας, αφού κάτι παραπάνω δεν τον βοηθά στην προσωπική του ανέλιξη; Σε ξένα πανεπιστήμια εννοούν το πανεπιστημιακός ΔΑΣΚΑΛΟΣ και εξετάζεται σοβαρά το πόσο συνεπής και αποδοτικός στην διδασκαλία του είναι.

 

Βέβαια εδώ μπαίνουν άλλα ζητήματα. Ο μικρός αριθμός των φοιτητών για τους οποίους είναι υπεύθυνος. Βιβλιοθήκες υποδομές κλπ.

 

Αυτά για τους «κανονκούς» επιστήμονες.

 
 

Για αυτούς που άλλαξαν το ρου της ανθρωπότητας και της επιστήμης ή είναι λίγο πιο κάτω από αυτούς τα πράγματα είναι, νομίζω, λίγο πιο σύνθετα.

 

Ισχύει γενικά αυτό που λέει ο Διονύσης.

 

«Ένας μεγάλος επιστήμονας, ασχολούμενος με θέματα τα όρια της ανθρώπινης γνώσης, απασχολεί το μυαλό του με πολύ προχωρημένα ζητήματα… Θα μπορούσε ταυτόχρονα να ασχολείται και με τους απαραίτητους μετασχηματισμούς και με οργάνωση διδασκαλίας; Μάλλον όχι.

 

Αυτή είναι δουλειά ανθρώπων, που ασχολούνται με κύριο αντικείμενο την διδασκαλία. Και σε αυτήν αφιερώνουν τον χρόνο τους…

 

Μπορεί ένας μεγάλος επιστήμονας να εμπνεύσει, να ενθουσιάσει να εξηγήσει ίσως καλύτερα από άλλους, ένα λεπτό σημείο, αλλά η καθημερινή διδασκαλία, έχει και πολύ δουλειά ρουτίνας…»

 
 

Όμως εκεί γενικά παίζει ρόλο η ιδιοσυγκρασία του επιστήμονα και το ίδρυμα που ανήκει.

 

Αυτό βγαίνει και ως συμπέρασμα, κατά την άποψή μου, από το πολύ αναλυτικό ξανά του Γιώργου.

 

Ας πάρουμε για παράδειγμα «Ο πατριάρχης Planck καθοδήγησε τέσσερεις σπουδαίους φυσικούς, εκ των οποίων οι τρεις έγιναν νομπελίστες.» Αν τους είχε καθοδηγήσει άλλος δεν θα μπορούσαν να γίνουν νομπελίστες οι συγκεκριμένοι; Η ικανότητα του Planck είτε η δική τους ικανότητα αλλά και η δυνατότητά του να επιλέγει θέματα που σε άλλους δεν θα επιτρέπονταν να αναφέρουν καν ήσαν πιο σημαντικά;

 

«Τα μεγάλα αστέρια της θεωρητικής φυσικής Einstein, Bohr, Schrödinger, Feynman, ενώ με το έργο τους και τις προσωπικότητές τους εμπνέουν και καθορίζουν τις καριέρες των ομοτέχνων τους, δεν αξιώθηκαν ως άμεσοι μέντορες διακριτών μαθητών.» Μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι δεν θα ήσαν καλοί μέντορες ή λόγω αυτού που είπε ο Σάκης αλλά και η δυνατότητα που τους έδινε το ίδρυμα και το κράτος που ζούσαν τους απάλλασσε από την υποχρέωση που δεν απάλλασσε άλλους; Π.χ. έχω διαβάσει ότι στα interview του Princeton εκείνο τον καιρό έδιναν πολλά μόρια στους υποψήφιους στους οποίους διέκριναν μεγάλη φαντασία και ενορατική ικανότητα.

 

Μετά τα συμβάντα με Sciama, Dirac, Stephen Hawking, καταλήγεις «Τα προηγούμενα παραθέματα σκιαγραφούν τα προβληματικά χαρακτηριστικά κάποιων σπουδαίων επιστημόνων στο διδακτικό και καθοδηγητικό τους έργο. Δεν εξηγούν όμως τα πυκνά γενεαλογικά δένδρα που «καλλιέργησαν» σπουδαίες προσωπικότητες που καταχωρούνται στο Πάνθεον της Φυσικής, όπως οι Sommerfeld και Born.»

 

Εκτός από τους Μαξ Μπορν και Ζόμερφελντ που βέβαια έχουν τον μεγαλύτερο αριθμό φοιτητών που εκπαίδευσαν και προετοίμασαν οι οποίοι μετά διέπρεψαν με την σειρά τους έχουμε, νομίζω, και τους:

 

Πάουλ Έρενφεστ, ο Ζόμερφελντ είχε πεί  γι’ αυτόν

 

«Διδάσκει κατέχοντας πλήρως το αντικείμενο. Δεν έχω ξανακούσει άλλον άνθρωπο να μιλά με τέτοια σαγήνη και μεγαλοπρέπεια. Κατέχει απολύτως την τέχνη της διαλεκτικής, των πνευματωδών επισημάνσεων και των μεστών νοήματος φράσεων με έναν εξαιρετικό τρόπο.»

 

Φέρμι, τα μαθήματα του οποίου διακρίνονταν για την άρτια προετοιμασία τους καθώς και για την απλότητητά τους. 

 

Λεβ Λαντάου. Νομίζω ήταν καλός δάσκαλος και καθοδηγητής.

 

Τελικά ας έχουμε και στο μέλλον τέτοια άτομα, γίγαντες της επιστήμης, μαζί με τις παραξενιές τους.

 

Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
Διονύσης Μάργαρης(@dmargaris_2z73r8xw)
3 μήνες πριν

Καλό μεσημέρι Γιώργο.
Κάνε μας και μια “σύσταση” των συμμετεχόντων στο μυστικό δείπνο…

Τίνα Νάντσου
Τίνα Νάντσου(@tinanantsou)
3 μήνες πριν

Καταπληκτικό άρθρο όπως πάντα Γιώργο. Να είσαι καλά. Το “κλέβω”.

Αποστόλης Παπάζογλου
Αρχισυντάκτης
3 μήνες πριν

Καλησπέρα σε όλους. Διονύση ελπίζω ο Γιώργος να μου επιτρέψει να αναλάβω τη σύσταση των συμμετεχόντων: από αριστερά προς τα δεξιά Galileo Galilei, Marie Curie, J. Robert Oppenheimer, Isaac Newton, Louis Pasteur, Stephen Hawking, Albert Einstein, Carl Sagan, Thomas Edison, Aristotle, Neil deGrasse Tyson, Richard Dawkins και Charles Darwin. Υποθέτω ότι συμπτωματικά ο Newton βρίσκεται στη θέση του Ιούδα.

Αποστόλης Παπάζογλου
Αρχισυντάκτης
3 μήνες πριν

Γιώργο ας διαβάσουμε πώς δικαιολογεί τις επιλογές του ο Farrantello:

“I’m kind of sorry there were only thirteen spots. Every time I put someone new on, I had to kick someone off. What about Rosalind Elsie Franklin the woman who was responsible for much of the genetics research that led to Watson and Crick discovering DNA or Vivien Thomas the African American surgeon who pioneered heart surgery? While we’re on the subject of minorities what about Michio Kaku the theoretical physicist behind string theory? In the end I went with people who were well known. Maybe one day I’ll do a picture full of unsung heroes.”

Ασφαλής επιλογή λοιπόν: η επιστήμη ως ποπ κουλτούρα…

Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
Διονύσης Μάργαρης(@dmargaris_2z73r8xw)
3 μήνες πριν

Αποστόλη και Γιώργο, ευχαριστούμε για τις … συστάσεις, αλλά και τον εμπλουτισμό τους με τον σχετικό σχολιασμό.