Περιδιαβαίνοντας την Ευρώπη με ένα εκκρεμές Foucault

Περιδιαβαίνοντας ο περιηγητής/εκπαιδευτικός  ενός προγράμματος Erasmus το Vilnius της Λιθουανίας, ανακαλύπτει μικρά διαμαντάκια της επιστήμης στην πόλη. Εισερχόμενος στη μεσαιωνική πόλη από την «Πύλη της Αυγής»/Aušros Vartai και κατευθυνόμενος προς τον ποταμό Neris και τον καθεδρικό ναό / Vilniaus katedra, στο μέσον της διαδρομής στα αριστερά του συναντά το Πανεπιστήμιο του Vilnius

Μπαίνοντας στο προαύλιο του συγκροτήματος/campus (Το πανεπιστήμιο ιδρύθηκε το 1579 ως Ιησουητική Ακαδημία (Κολλέγιο) του Βίλνιους από τον Μεγάλο Δούκα της Λιθουανίας και Βασιλιά της Πολωνίας, Στέφανο Μπάτορυ), αντικρίζει τον αστρονομικό πύργο – χτίστηκε από τον Thomas Zebrowski (1714-1758) αρχιτέκτονα, μαθηματικό και αστρονόμο το 1753.

1

Στα αριστερά η εκκλησία του St. Johns the Baptist, στο καμπαναριό της οποίας αιωρείται ένα εκκρεμές – Foucault Pendulum. 

2

Κατασκευασμένο το 2011, μήκους 45 m, με μπάλα ορείχαλκου 34 Kg. Κατά τη διάρκεια μιας ημέρας (24 h), η περιστροφή είναι περίπου 294 μοίρες ή περίπου 12,24 μοίρες / h.

3

4

Ανεβαίνοντας τα 200 περίπου ξύλινα σκαλοπάτια. Για τους γηραιότερους υπάρχει και ανελκυστήρας. 

    Ξαποσταίνοντας ο περιηγητής (200 σκαλιά είναι αυτά), προσπάθησε να επαναφέρει στη μνήμη του τα εκκρεμή – Foucault που έχει επισκεφθεί ακολουθώντας δρόμους της επιστήμης. Υπάρχουν λοιπόν δύο εμβληματικά τέτοια εκκρεμή. Προφανώς το πρώτο εκκρεμές του  Foucault, στο Pantheon στο Παρίσι. 

5

6

7

Το 1851, ο φυσικός Léon Foucault απέδειξε την περιστροφή της Γης (βλ. gravity force & coriolis force) με πείραμα που πραγματοποιήθηκε στο Πάνθεον του Παρισιού. Το εκκρεμές αναρτημένο από τον τρούλο του Πάνθεον είχε μήκος 67 m, με βαρίδι 28 Kg, περίοδο ταλάντωσης Τ= 16,5 sec σε γεωγραφικό πλάτος 480 52΄και πλήρη περιστροφή 31,8 ώρες (31 ώρες 50 λεπτά), περιστρεφόμενο δεξιόστροφα περίπου 11,3 ° την ώρα.

περισσότερα: http://adsabs.harvard.edu/pdf/1972QJRAS..13…40S

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BA%CE%BA%CF%81%CE%B5%CE%BC%CE%AD%CF%82_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%A6%CE%BF%CF%85%CE%BA%CF%8E

https://ylikonet.gr/2017/01/08/%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CE%BA%CE%BA%CF%81%CE%B5%CE%BC%CE%AD%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%86%CE%BF%CF%85%CE%BA%CF%8E/

Το «αδελφό» εκκρεμές ή μάλλον το πραγματικό εκκρεμές που χρησιμοποιήθηκε το 1851 στο Panthéon μεταφέρθηκε το 1855 στο Conservatoire des Arts et Métiers. Κατά τη διάρκεια της ανακατασκευής του μουσείου στη δεκαετία του 1990, το αρχικό εκκρεμές εκτέθηκε προσωρινά στο Πάνθεον (1995), αλλά αργότερα επέστρεψε στο Musée des Arts et Métiers (2000). Το 2010 έσπασε το καλώδιο και τώρα ένα ομοίωμά του εκτελεί ταλαντώσεις με την ίδια προφανώς περίοδο Τ = 16,5 sec, αφού είναι στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος. 

8

9

10

(σημ. Το μουσείο Des Arts et Metiers εξαιρετικό!)

Ο αναγνώστης που θα θέλει να βρει ανά τη γη εκκρεμή Foucault, παλαιά και σύγχρονα ας ανατρέξει εδώ: https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Foucault_pendulums

Αναζητώντας ο ταξιδιώτης ως ερευνητής πλέον πληροφορίες για εκκρεμή που δεν έχει επισκεφθεί «ανακάλυψε»  εκκρεμές του Foucault στην Κρακοβία αναρτημένο στον τρούλο της εκκλησίας «Saints Peter and Paul Church». 

11

Αναρτήθηκε το 1949 με πρωτοβουλία των καθηγητών Kordylewski (δυνατό όνομα στην αστρονομία): https://en.wikipedia.org/wiki/Kazimierz_Kordylewski)  και Horbacki πολωνών αστρονόμων, προς τιμή του Mikołaj Kopernik, (Ο Κοπέρνικος σπούδασε στο περίφημο Jagiellonian University 1491, στη Κρακοβία). Μήκος 46,5 m με χαλύβδινο βαρίδι βάρους 25 Kg. Το εκκρεμές είναι εφοδιασμένο με  κόκκινο λέιζερ που «χαράσσει» τη μεταβολή της ώρας στο δάπεδο. Χρειάζεται περίπου μία ώρα για να παρατηρηθεί σημαντική διαφορά στην πορεία του λόγω της περιστροφής του δαπέδου/γη.

Τέλος στη Ρώμη στην εκκλησία Santa Maria Degli Angeli e dei Martiri στην  piazza della Repubblica και στο εσωτερικό της υπάρχει εκκρεμές αφιερωμένο στον Γαλιλαίο! 

12

13

Στην πίσω αυλή της εκκλησίας το άγαλμα του «Galileo Galilei: Divine Man», σχεδιασμένο από τον Tsung-Dao Lee του Πανεπιστημίου Columbia. Μοιράστηκε το Νόμπελ Φυσικής το 1957 με τον C. N. Yang για την εργασία τους πάνω στους «νόμους ομοτιμίας» (parity laws).

14

Τελικά σε ανορθολογικούς χώρους, χώρους της μεταφυσικής, ανέκαθεν εύρισκε τρόπους να «τρυπώνει» ο ορθολογισμός των επιστημών!

ΥΓ1. Στην Ελλάδα, ο γράφων, γνωρίζει ένα εκκρεμές Foucault στο Φυσικό Πάτρας  στο «Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας (ΜΕΤ) Πανεπιστημίου Πατρών», όπως και στο κέντρο επιστημών «ΝΟΕΣΙΣ». 

ΥΓ2. Το 1976 στο Μεγάλο Αμφιθέατρο Μεγάρου Φυσικής (ΜΑΜΦ) από τη δεξιά πόρτα όπως βλέπαμε τον πίνακα, κάτω χαμηλά,  εισερχόταν ένας κύριος με πούρο! έθετε σε ταλάντωση ένα εκκρεμές ικανού μήκους με γραφίδα βουτηγμένη σε μελάνη και μετά μιάς ώρας φυσική με την υφηγήτρια Ευθυμίου μας έδειχνε τα ίχνη πάνω στο χαρτί!!!

(Visited 328 times, 1 visits today)
Subscribe
Ειδοποίηση για
10 Σχόλια
Inline Feedbacks
Όλα τα σχόλια
Γιώργος Φασουλόπουλος
Αρχισυντάκτης

το ίδιο θέμα – αφορμή για λογοτεχνικές διαδρομές

comment image

ο συγγραφέας στον καθεδρικό της Φλωρεντίας

comment image

Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
8 ημέρες πριν

Καλημέρα Βασίλη, καλημέρα Γιώργο.
Βασίλη ένα μεγάλο ευχαριστώ για την περιήγηση σε χώρους που τα εκκρεμή δείχνουν την “ιστορία”.
Και μια ζημιά…
Έσβησα τις δύο εικόνες που είχες ανεβάσει στα σχόλια, κατά λάθος.
Κάνε έναν κόπο ακόμη να τις ανεβάσεις ξανά…

Γιώργος Φασουλόπουλος
Αρχισυντάκτης

δύο (ακόμα) σχόλια με αφορμή το «ταξίδι με το εκκρεμές του Φουκώ»

πως βρίσκει ρωγμές να τρυπώσει ο ορθολογισμός των επιστημών (εδώ το εκκρεμές του Φουκώ) στους οίκους της μεταφυσικής, όπως οι εκκλησιές;

πόσο γνώριζα τη φυσική πίσω απ’ το εκκρεμές του Φουκώ;

«το εκκρεμές μέσα στον ναό συμβολίζει μια νίκη της επιστήμης» δηλώνει (Ιούνιος 2018) μέσα στην υπερβολή, ένας απ τους πιο γνωστούς γερμανούς εικαστικούς, ο Gerhard Richter, όταν εγκαινίασε ένα παρόμοιο με τα συζητούμενα εκκρεμές, στον καθολικό Δομινικανό ναό του Münster, στα δυτικά σύνορα της χώρας του. Το σχεδίασε με τη συνδρομή του Φυσικού Τμήματος του πανεπιστήμιου της πόλης

comment image

επειδή τα μνημεία υποδηλώνουν διαθέσεις διανοουμένων και χορηγών γι αυτό και εκφράζουν εποχιακές τάσεις, ενώ πανωλεθρίες και θρίαμβοι της επιστήμης αποτιμούνται σε εποχές κρίσεων και δοκιμασιών όπως η τωρινή, που η επιστήμη καλείται να διαχειριστεί τον αναπάντεχα δύσκολο covid-19, θα αναζητήσω άλλη εξήγηση

σε χώρες που εκφράζουν διαφορετικές πολιτιστικές παραδόσεις, τα εκκρεμή τύπου Φουκώ σε δημόσιους χώρους εμφανίζονται σε διαφορετικούς αριθμούς:

150 στις ΗΠΑ, 13 στον Καναδά, 12 στην Αγγλία, 13 στη Γερμανία, 9 στην Ιταλία, 3 στη Γαλλία, 9 στη Ρωσία, 8 στην Ιαπωνία, όπως 8 και στις Ινδίες

μικρός είναι ο σχετικός αριθμός (ως προς τον συνολικό) των εκκλησιών που έχουν εξαρτημένα απ τους τρούλους ή τα κωδωνοστάσιά τους εκκρεμή τύπου Φουκώ

καταγράφονται τέσσερεις καθολικές (Αυστρία, Γερμανία, Πολωνία, Ιταλία) και μια ορθόδοξη εκκλησία (στη Ρωσία)

πιθανότερη ερμηνεία για την παρουσία αυτών των εκκρεμών σε ναούς είναι η ύπαρξη υψηλών σημείων εξάρτησης σε χώρους στεγασμένους

το μήκος του εκκρεμούς στον Άγιο Ισαάκ, στην Αγία Πετρούπολη, τον 4ο σε μέγεθος καθεδρικό στον κόσμο, φτάνει τα 92m!

comment image

η ανάρτηση υπήρξε αφορμή να κοιτάξω τη φυσική που ερμηνεύει τη συμπεριφορά του εκκρεμούς του Φουκώ

αν ένα τέτοιο εκκρεμές ταλαντωνόταν στους Πόλους θα επαναλάμβανε την πολύπλοκη διαδρομή που διαγράφει η ακίδα του στο οριζόντιο επίπεδο με περίοδο ίδια με αυτήν που περιστρέφεται η Γη, χονδρικά 24h

στον Ισημερινό θα επιμείνει να ταλαντώνεται στο ίδιο επίπεδο ταλάντωσης απ’ το οποίο ξεκίνησε, αφού εκεί η περιστροφή της Γης δεν επηρεάζει το οριζόντιο επίπεδο που καταγράφει η ακίδα του εκκρεμούς

σε ενδιάμεσα γεωγραφικά πλάτη η περίοδός του είναι μεγαλύτερη απ τις 24h (δες το σύντομο βίντεο)

η καλύτερη περιγραφή που απάντησα, βρέθηκε στον διαδικτυακό τόπο που πλοηγείσαι τώρα

γιατί όπως έχει γράψει, σε άλλη φάση, εκείνος που συνέταξε αυτή την περιγραφή:

«υλικονέτ» – τα έχει όλα και συμφέρει

Τελευταία διόρθωση4 ημέρες πριν από Γιώργος Φασουλόπουλος
Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
4 ημέρες πριν

Καλησπέρα Γιώργο.
Αν και το κείμενο του Γιάννη, το είχα διαβάσει, όταν το δημοσίευσε, δεν το θυμόμουν.
Είναι πράγματι καταπληκτικό και το σχόλιό σου, με έστειλε να το διαβάσω ξανά…
ΥΓ
Να προσθέσω ότι καλό θα ήταν να μην διανοηθεί κάποιος να διδάξει τα σχετικά σε παιδιά.
Ας μείνουμε σε αυτό που λέμε και ας μην είναι όλη η αλήθεια…

Δημήτρης Γκενές
Αρχισυντάκτης
4 ημέρες πριν

Καλημέρα
Βασίλη Π., Γιώργο Φ και Γιάννη Κ συγχαρητήρια
και Ευχαριστώ

Σκέφτομαι
Αν είναι αλήθεια ότι :«το εκκρεμές μέσα στον ναό συμβολίζει μια νίκη της επιστήμης»
Ε! τότε.
Ίσως «οι εικόνες μέσα στις Πανεπιστημιακές αίθουσες συμβολίζουν πολλές νίκες»
(Χωρίς να λογαριάζουμε και την Νίκη του Υπουργείου Παιδείας )

Περιττό λοιπόν να ρωτήσω πόσα εκκρεμή υπάρχουν μέσα σε ναούς της Ελλάδας.

Γιώργος Φασουλόπουλος
Αρχισυντάκτης

καλημέρα Μήτσο

εκκρεμή αιωρούνται σ’ όλες τις εκκλησιές

comment image

η νίκη πάει αποκλειστικά σ’ αυτούς που θα τα παρατηρούν πιάνοντας το σφυγμό τους

ο Γαλιλαίος στον καθεδρικό στην Πίζα
ο πίνακας του Luigi Sabatelli (1772-1850)

Τελευταία διόρθωση4 ημέρες πριν από Γιώργος Φασουλόπουλος