είναι ο χιώτικος σκίνος ένα απ τα δέντρα της γνώσης;

ο χιώτικος σκίνος, το μαστιχόδενδρο, «το δέντρο που πληγώναμε» για να τρέξει το ρετσίνι του, όπως το ιστόρησε ο χιώτης σκηνοθέτης Δήμος Αβδελιώδης, το φυτό Pistacia Lentiscus για να συμπλεύσουμε και με την επιστημονική εκδοχή του ylikonet, είναι το πιο γνωστό σ όλο τον κόσμο δώρο της χιώτικης γης

το συνοδεύει η φήμη πως ενώ φύεται σ όλη τη Μεσόγειο, ευδοκιμεί παραγωγικά δηλαδή εξάγει πολύ και καλής ποιότητας ρετσίνι, μόνο στη Νότια Χίο

ο καθηγητής Βοτανολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Θόδωρος Ορφανίδης με χιώτικη καταγωγή (μια κινηματική εκδοχή της προσωπικότητάς του εδώ) σε αναφορά του προς τους υπουργούς Εσωτερικών & Οικονομικών, τον Ιούνιο του 1872 επισημαίνει ότι βρήκε παραγωγικούς σκίνους εκτός Χίου, στην Αντίπαρο και την Αμοργό

20

αν αναζητήσουμε την μοναδικότητα της μαστίχας στη Νότια Χίο, δεν θα πρέπει να την αποδώσουμε αποκλειστικά στο μικροκλίμα της περιοχής με τα άνυδρα καλοκαίρια και τους ήπιους χειμώνες που οφείλονται στους ορεινούς όγκους της Βόρειας Χίου, που αποκόπτουν του βόρειους υγρούς ανέμους

αλλά και στην κατακτημένη απ τους καλλιεργητές της Νότιας Χίου μέσα στους αιώνες τεχνολογία του ευγονισμού. Οι σκίνοι με το περισσότερο και ποιοτικότερο ρετσίνι αποτέλεσαν τις μάνες για τις επόμενες καλλιέργειες που δημιούργησαν το είδος που χαρακτηρίζεται ως Pistacia Lentiscus var. Chios

τελευταίος, αλλά όχι δευτερεύων παράγοντας, είναι η οξυδέρκεια των χιωτών εμπόρων που αντιλήφθηκαν τη μεγάλη χρηματιστηριακή αξία των ρητινών, του βάλσαμου, του λιβανιού και της σμύρνας, στην μεγάλη αγορά της Αλεξάνδρειας των Ελληνιστικών χρόνων και πέτυχαν να τυποποιήσουν την ντόπια μαστίχα και να την εισάγουν επιτυχώς στην μεγάλη αγορά της Αιγύπτου, όπως ήδη είχαν πετύχει με τον Αριούσιο οίνο που παράγεται ακόμα και σήμερα στη Βόρεια Χίο

συναφής με τα προηγούμενα είναι η ικανότητα των κατοίκων να αφομοιώνουν τις νέες τεχνικές για τον έλεγχο της παραγωγής ώστε να διατηρείται υψηλή η τιμή του προϊόντος, αλλά και για τη ναυτοσύνη και το εμπόριο σε τόπους μακρινούς. Αυταρχικοί δάσκαλοί τους, οι γενοβέζοι κατακτητές μεταξύ του 14ου και του 16ου αιώνα, με αρνητικό αποτύπωμα στη λαϊκή συνείδηση

η ιδιαιτερότητα της καλλιέργειας της μαστίχας στη Χίο πρέπει να αποδοθεί εξίσου στο φυσικό οικοσύστημα της Νότιας Χίου όσο και στο ανθρωπογενές, δηλαδή και σε λόγους πολιτισμικούς

η επιτυχής χιώτικη οικονομική οργάνωση, οδήγησε στην ανάπτυξη μιας μεταπρατικής κοινωνίας με χαρακτηριστικά πρώιμης αστικής τάξης που ευνόησε την καλλιέργεια της εκπαίδευσης με στόχο την δημιουργία στελεχών για τα εμπορικά – ναυτιλιακά γραφεία στο νησί και για τα πρακτορεία του εξωτερικού

αυτές οι επιλογές ενεργοποίησαν τη δημιουργία εξωστρέφειας και κοσμοπολίτικου πνεύματος

η παράδοση της εκπαίδευσης στο δημόσιο χώρο

ενδεικτικές περιπτώσεις που επιχειρούν να εξυπηρετήσουν τον τίτλο αυτής της ενότητας …

30

… είναι το Παρθεναγωγείο του 1908, στο πλέον αναλλοίωτο απ τον τουρισμό καστρικό χωριό, τους Ολύμπους, οικοδομημένο απ τους γενοβέζους τον 14ο αιώνα, με σκοπό την καλλιέργεια και τον έλεγχο της μαστίχας

στο ισόγειο γινόταν η μαθητεία των μικρών κοριτσιών στους αργαλειούς με στόχο τη στελέχωση της ακμάζουσας μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα βιοτεχνίας χαλιών, στον πρώτο όροφο υπήρχαν τα γραφεία των διδασκόντων και στον τρίτο η αίθουσα για τα μαθήματα γλώσσας και αριθμητικής

στην επόμενη βαθμίδα οι χιώτες μαθητές, σύμφωνα με τον γάλλο γιατρό A. Testevuide στο χρονικό που συνέγραψε το 1877, διδάσκονταν Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, λίγα Μαθηματικά και Φυσική, Αγγλικά και Γαλλικά, Γεωγραφία και Ρητορική

τέτοια αναλυτικά προγράμματα στόχευαν στην προετοιμασία γραφειοκρατών που θα στελέχωναν ναυτιλιακά – εμπορικά πρακτορεία στο νησί και στα γνωστά εμπορικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, της Ρωσίας και της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης

40

το Γυμνάσιο Βολισσού «Μιχάλης Παπαμαύρος», στη Βόρεια Χίο – δες, θυμήσου ποιος ήταν ο Παπαμαύρος

το κτίσμα κυριαρχεί στο χώρο και οικοδομήθηκε το 1928 κυρίως με συνδρομή των μεταναστών απ το Λονδίνο και τη Βαλτιμόρη

στην είσοδο της Απλωταριάς, απέναντι απ τον Δημοτικό Κήπο, βρίσκεται ο Οίκος του Χίου Διδασκάλου

50

είναι χώρος που φιλοξενεί πολιτιστικές εκδηλώσεις και παράλληλα στεγάζει το τοπικό συνδικάτο Δασκάλων & Νηπιαγωγών

ενδεικτική των σκοπών του «Οίκου» είναι η τοιχογραφία που τον κοσμεί

60

το ιδιαίτερο ενδιαφέρον με τον Οίκο Χίου Διδασκάλου είναι πως δεσπόζει στο πιο κεντρικό σημείο της Χώρας. Σε παρόμοιες κεντρικές θέσεις και σε εξίσου επιμελημένα κτήρια στεγάζονταν παλαιότερες δεκαετίες, εντευκτήρια δημόσιων λειτουργών με κοινωνικό εκτόπισμα, όπως οι Λέσχες Αξιωματικών σε πόλεις που είχαν στρατόπεδα

βέβαια, το πιο ιστορικό εκπαιδευτικό ίδρυμα του νησιού ήταν η Σχολή της Χίου

ξεκίνησε το 1792 από τον Άγιο Αθανάσιο τον Πάριο – κατά κόσμον Αθανάσιο Τούλιο. Είναι ο γνωστότερος εκφραστής του κινήματος των Κολυβάδων, που εναντιώθηκαν προς τα ευρωπαϊκά ρεύματα που ενέπνευσαν τον Ελληνικό Διαφωτισμό

μετά την αποχώρηση του Πάριου, λόγω ηλικίας, τη διεύθυνση της Σχολής αναλαμβάνει, το 1815, ο χιώτης Νεόφυτος Βάμβας, άμεσος μαθητής του Κοραή στο Παρίσι και επιπλέον διδάσκει και ο Κωνσταντίνος Βαρδαλάχος, με πλούσιο συγγραφικό έργο και στις επιστήμες – Φυσική Πειραματική περιεκτική των νεωτέρων εφευρέσεων.  Ο τελευταίος υπήρξε συμφοιτητής και φίλος του Καποδίστρια απ την περίοδο των σπουδών τους στην Πάντοβα

αυτή είναι η φάση της μεγάλης ακμής της Σχολής

από τότε οι Φυσικές Επιστήμες εισάγονται με πειράματα

όμως υπήρξε δύσκολη η συνύπαρξη στην ίδια σχολή του Νεόφυτου Βάμβα ως διευθύνοντος τη Σχολή αλλά  ηλικιακά νεώτερου και με μικρότερη εκπαιδευτική πείρα απ αυτήν του Κωνσταντίνου Βαρδαλάχου, που επιπλέον είχε ήδη αναγνωρισμένη βιβλιογραφική παραγωγή

και οδήγησε τον τελευταίο να αποχωρήσει το 1818 για την Ελληνοεμπορική Σχολή στην Οδησσό

η Σχολή αναστέλλει τη λειτουργία της με την Καταστροφή της Χίου, το 1822 και επαναλειτουργεί ως Γυμνάσιον Χίου, το 1839

70

η παλαιά φωτογραφία είναι δάνειο απ το φέις του 1ου Γυνασίου Χίου – Σχολή Χίου

μια εκπαιδευτική παράδοση που επικαιροποιείται

με την συνδρομή των δασκάλων του νησιού

οι καθηγητές Φυσικής φαίνεται ότι αισθάνθηκαν μέλη μιας ισχυρής εκπαιδευτικής παράδοσης

έτσι, ο Σύλλογος «Φίλοι του Μουσείου Ιστορίας και Φυσικής του 1ου Γυμνασίου Χίου», με τη συμβολή μεταξύ άλλων, των φυσικών του σχολείου, Αντώνη Μπουρνιά και Πασχάλη Καλλίτση αποκατέστησε τα παλαιά όργανα Φυσικής που βρέθηκαν στο Εργαστήριο. Τώρα εκτίθενται σε χώρο του σχολείου, όπου στεγάζει το 1ο Λύκειο Χίου (περισσότερα εδώ)

80

επιλέγουμε να μοιραστούμε με τον αναγνώστη της ανάρτησης τις ηλεκτροστατικές γεννήτριες της Συλλογής που εντυπωσιάζουν μαθητές & δάσκαλους, αλλά και το ευρύτερο κοινό

90

100

110

δεν αποτελεί όμως αποκλειστικό προνόμιο των φυσικών η επίγνωση της εκπαιδευτικής παράδοσης του νησιού

ο θεολόγος Γιάννης Κολλιάρος, συνταξιούχος πλέον Διευθυντής του Γυμνασίου Καλλιμασιάς, συνέλεξε για είκοσι χρόνια αντικείμενα που συγκροτούν τη λαϊκή παράδοση της περιοχής και δημιούργησε το Λαογραφικό Μουσείο που φιλοξενείται στο Γυμνάσιο Καλλιμασιάς

ενδεικτικά δύο απ τα εκθέματα του Μουσείου, που άπτονται των Φυσικών Επιστημών

120

παραδοσιακό ρακοκάζανο για το τοπικό απόσταγμα, την σούμα

130

διάταξη για την λιθοτριψία του ελαιόκαρπου και τον διαχωρισμό του ελαίου

και ο τωρινός Διευθυντής, επίσης θεολόγος, ο Νίκος Μηλιανός μας ξενάγησε στο Μουσείο, με γνώση αλλά κυρίως με επίγνωση της αξίας της Συλλογής που φιλοξενούσε το Σχολείο του

η σκυτάλη

η παράδοση, η εκπαιδευτική παράδοση στο προκείμενο, είναι σκυταλοδρομία κι αν η σκυτάλη πέσει απαιτείται κόπος και χρόνος για να ξανασηκωθεί

σε εκδήλωση, το 2008, στο Μουσείο Φυσικής & Ιστορίας εορτάστηκε η επιτυχής αλλαγή σκυτάλης μεταξύ των φυσικών του νησιού

τιμήθηκε η μνήμη του Αντώνιου  Πατρώνα (1852 – 1929), φυσικού στο Γυμνάσιο Χίου, καθηγητή του Ελευθέριου Βενιζέλου στη Σύρο, που εισήγαγε τη Φυσική με πειράματα

και του μαθητή του Γεωργίου Ανδρεάδη (1905 – 1995), που δίδαξε Φυσική & Χημεία στο Γυμνάσιο Αρρένων Χίου μέσα στην Κατοχή, 1941 -1945. Έγραψε βιβλία Φυσικής και οδηγό πειραμάτων Φυσικής για το Δημοτικό ενώ εκπαίδευσε καθηγητές και δάσκαλους στην πειραματική διδασκαλία

τους τίμησαν ο συνταξιούχος φυσικός του νησιού Γιώργης Μαρμαρινός, μαθητής του Ανδρεάδη και ο μαθητής του Μαρμαρινού, φυσικός Αντώνης Μπουρνιάς, που δίδαξε στη Χίο και στο Βαρβάκειο

140

Μαρμαρινός & Μπουρνιάς

ο χιώτης αστροφυσικός με διεθνή καριέρα, Σταμάτης Κριμιζής, θυμάται στην αυτοβιογραφία του τον καθηγητή του στο Βροντάδο, Μαρμαρινό, ως εξής:

«η βασική διδακτική μέθοδος στο σχολείο επιβράβευε την αποστήθιση μέχρι την έλευση του νεαρού τότε φυσικού, Γιώργη Μαρμαρινού, που διαπραγματεύτηκε τη Φυσική, ως μέθοδο σκέψης»

εδώ η σκυτάλη που περνά από δάσκαλο σε μαθητή, μεταξύ άλλων εκπροσωπεί και την πειραματική διδασκαλία της Φυσικής, που ενώ διαχρονικά μπαίνει απ τους θεσμούς ως κεντρικός εκπαιδευτικός στόχος, διαχρονικά επίσης αποτυγχάνει

στην εκπαιδευτική Χίο εμφανίζονται παραδειγματικά επιτυχείς εκδοχές αυτής της διδακτικής μεθόδου, για ένα σχεδόν αιώνα

θεωρώ ότι έχει ενδιαφέρον να αποτιμηθεί ο βαθμός διάχυσής αυτών των παραδειγματικών περιπτώσεων στον πληθυσμό των ΠΕ04 που δουλεύουν στο νησί

 

σ αυτή την εκδήλωση μνήμης του 2008, οι χιώτες φυσικοί θεώρησαν ως αφέτη της σκυταλοδρομίας που συμμετέχουν, τον Βαρδαλάχο και όχι τον ντόπιο Νεόφυτο Βάμβα – ίσως και για το βιβλίο του  πρώτου, «Φυσική Πειραματική»  

είναι ο χιώτικος σκίνος ένα απ τα δέντρα της γνώσης;

επανερχόμαστε στο ερώτημα με το οποίο άνοιξε η ανάρτηση, εξειδικεύοντας τον βιβλικό μύθο του δέντρου της γνώσης, ενός δέντρου που οι καρποί του οδηγούν είτε στο καλό είτε στο κακό

η επόμενη αναπαράσταση βέβαια, επικαιροποιείται στις μοντέρνες «δέλτους» και διαπραγματεύεται την εξέλιξη της γνώσης με την ανάπτυξη ενός δένδρου, ανάποδα

150

το ότι η οικονομική ευμάρεια (για τη Χίο συμβολικά το μαστίχι) ευνοεί την αναβάθμιση της εκπαίδευσης αποτελεί κοινοτοπία

ποια μπορεί να είναι τα αποτελέσματα αυτής της διαχρονικής λειτουργίας ευδόκιμων εκπαιδευτικών σε σχολεία που δεν αφέθηκαν στο έλεος του κράτους αλλά ενισχύθηκαν από πλούσιους και εγγράμματους χορηγούς, ντόπιους και της διασποράς;

τα μεγάλα ποσοστά επιτυχίας στις Πανελλαδικές, αποτελούν έναν δείκτη

η διαχρονική επιβεβαίωση του εμπορικού δαιμόνιου των πολιτών του νησιού ως συντελεστών αυτής της προσπάθειας είναι ένας ακόμα

η ικανότητα των χιωτών να οργανώνουν δίκτυα επιρροής και αλληλοϋποστήριξης είναι ένας τρίτος

κι ένα απ τα εργαλεία καλλιέργειας δικτύων επιρροής είναι και το  χορηγικό πνεύμα, με τα θετικά και τις δεσμεύσεις που απορρέουν απ αυτό το πνεύμα

αυτή η τάση εκφράζεται στην πλήρη απόδοση της γνωστής παροιμίας που είναι γνωστή στη συγκεκομμένη εκδοχή της:

οι χιώτες πάνε δυο-δυο, όπως κι οι εβραίοι (για να αλληλοϋποστηρίζονται) – από εδώ

οι χιώτες που τόλμησαν να υποβαθμίσουν την οικονομική ευδοκίμησή τους και να συνταχθούν π.χ. με το ρεύμα του Διαφωτισμού, όπως ο Κοραής και ο μεγαλέμπορος Ευστράτος Αργέντης (1767-1798) που εκτελέστηκε μαζί με τον Ρήγα στο Βελιγράδι, είναι μια ακόμα εναλλακτική εκδοχή της «γνώσης»

η επιτυχής διαχρονικά εμπορική και ναυτιλιακή παράδοση αποτελεί δραστηριότητα λελογισμένου ρίσκου απ ότι η συμμετοχή σε καταστάσεις που στοχεύουν στην αλλαγή της ροής της Ιστορίας, ακολουθώντας π.χ. το παράδειγμα της Γαλλικής Επανάστασης

εκπαιδευτικές ενδείξεις με στόχο το λελογισμένο ρίσκο αποτελούν π.χ. τα μαθήματα ρητορικής και η καλλιέργεια των γλωσσών του εμπορίου (Αγγλικά & Γαλλικά) που διευκόλυναν την εμπορική και κοινωνική διαπραγμάτευση και διδάσκονταν τον 19ο αιώνα

επίσης, η τοπική κοινωνική εμπειρία ευνοεί ως πραγματιστικές επιλογές, σπουδές που οδηγούν στο ναυτικό επάγγελμα στις ντόπιες Σχολές Εμπορικού Ναυτικού (καπεταναίοι στις Οινούσες & μηχανικοί στη Χίο), ακόμα και για μαθητές των λυκείων του νησιού με βαθμολογίες που υπερβαίνουν τα 17.000 μόρια στις Πανελλαδικές

εκείνοι που ιστορικά αψηφούσαν τον κίνδυνο, προέρχονταν απ το διπλανό νησί των Ψαρών και έγιναν μπουρλοτιέρηδες, όπως ο Κανάρης και ο Παπανικολής με δάσκαλό τους την ένδεια  

ακόμα και σήμερα, η τοπική Δημόσια Ιστορία, όπως διαχέεται σε εκλαϊκευτικά χρονικά και σε προσωπικές αφηγήσεις, εκτιμά σαν αποκοτιά την κήρυξη της επανάστασης στη Χίο, το 1822, που κατέληξε στην Καταστροφή

και χαρακτηρίζουν ως εγκληματικά άφρονες τους πρωτεργάτες της εξέγερσης,

δηλαδή τον χιώτη Αντώνιο Μπουρνιά και τον σαμιώτη Λυκούργο Λογοθέτη,

και κατά μια ακόμα εκδοχή τους θεωρεί «δειλούς» επειδή διέφυγαν αφήνοντας στους απλούς κατοίκους στο έλεος των τούρκων

ο Μπουρνιάς υπήρξε αξιωματικός του Ναπολέοντα στην Αιγυπτιακή Εκστρατεία και ο Λογοθέτης αποτέλεσε το κεντρικό πρόσωπο ώστε η Σάμος να γίνει αυτόνομη Ηγεμονία, φόρου υποτελής στον Σουλτάνο, απ το 1834 – παρόμοιο καθεστώς πέτυχε ο Βενιζέλος το 1898 για την Κρήτη

λοιπόν;

φαίνεται πως αυτό που μπορεί να κληροδοτήσει μια διαχρονικά ακμάζουσα εκπαίδευση είναι η λήψη παραγωγικών αποφάσεων χαμηλού ρίσκου, ιδιαίτερα σε εύπορες ή και σχετικά εύπορες κοινωνίες

δεν είναι και λίγο

άσχετα αν στην αρχή της καριέρας τους όλοι οι φιλόδοξοι εκπαιδευτικοί προς άλλη κατεύθυνση απλώνουν τα πανιά τους

 

η ανάρτηση ακούμπησε στη φιλοξενία του Παύλου, που μοιράστηκε μαζί μας τις γνωριμίες του, εδώ και είκοσι καλοκαίρια, με ευγενείς, κεφάτους και δημιουργικούς ανθρώπους καθώς και τα βιβλία που έχει συλλέξει για την ιστορία και τον πολιτισμό του νησιού

(Visited 312 times, 1 visits today)
Subscribe
Ειδοποίηση για
4 Σχόλια
Inline Feedbacks
Όλα τα σχόλια
Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
4 μήνες πριν

Καλημέρα Γιώργο και σε ευχαριστούμε για την παραπάνω παρουσίαση…
Κείμενο για έντονο προβληματισμό, αφού διαβάζω μια ολόκληρη τοπική εκπαιδευτική ιστορία!!! Τυχαίο ότι εκεί που συναντάμε λέσχες αξιωματικών, σε άλλες πόλεις, στη Χίο συνάντησες τον “οίκο του διδασκάλου”;
Αλλά και οι παρουσιάσεις για την διδασκαλία της φυσικής, με τελευταία κατάληξη το Μουσείο, στο 1ο Γυμνάσιο Χίου, κάτι δείχνει..
Όσον αφορά “το δέντρο που πληγώναμε» για να τρέξει το ρετσίνι του”, δεν είναι χαρακτηριστικό μόνο για τους σκίνους της Χίου. Ίδια πρακτική είχαμε ευρέως και στα πεύκα…

Τελευταία διόρθωση4 μήνες πριν από Διονύσης Μάργαρης
Δημήτριος Βιδάλης
4 μήνες πριν

Εκπληκτική συνοπτική περιγραφή της χιώτικης ανθρωπογεωγραφίας κύριε Φασουλόπουλε! Συγχαρητήρια! Επειδή εργαζομαι σε Γυμνάσιο παρακολουθώ τις δημοσιεύσεις σας για γυμνασιακα θέματα (διαγωνίσματα και σχολιασμός τους)αλλα οι διαδρομές σε πολιτισμικά τοπία που μας προτείνετε Αθηναϊκές ή άλλες ειναι ακαταμάχητες και μοναδικές!
Επειδή ειναι το πρώτο σχόλιο που γραφω παρόλο που διαβαζω υλικονέτ καμιά δεκαετία ήθελα να σας ευχαριστήσω και εσάς κύριε Μάργαρη για τη φιλόξενη και ανοιχτή νησίδα σας( νιώθω οτι βγαζω αλλο ενα πανεπιστήμιο μελετώντας ολες τις δημοσιεύσεις τις δικές σας αλλά και ολων των αλλων εκλεκτών συναδέλφων) που προσφέρετε μια γόνιμη περιοχή για να ανθίσουν άρθρα και σαν και αυτο του κυρίου Φασουλόπουλου.
Θερμές ευχαριστίες απο εναν ΠΕ04 που ζει 20 χρόνια στη Χίο (αν και δεν είναι χιώτης)