Το φάντασμα της Όπερας

Δημοσιεύτηκε από το χρήστη Ανδρέας Ιωάννου Κασσέτας στις 25 Απρίλιος 2014 στις 20:59 στην ομάδα διαβάζοντας

Κυκλοφόρησε το κατά τη γνώμη μου εξαιρετικό βιβλίο του Στέφανου Τραχανά

“Το φάντασμα της Όπερας”

Είμαι  στη σελίδα 21 και  . . . αντιγράφω :

1. Το φάντασµα της όπερας: η αρχή της αβεβαιότητας και η ανάδυση της ζωής στο σύµπαν

Το 2008 οι Times του Λονδίνου δημοσίευσαν έναν κατάλογο με τα εκατό πιο πολυσυζητημένα βιβλία της μεταπολεμικής περιόδου. Ανάμεσά τους περιλαμβάνεται κι ένα βιβλιαράκι που με είχε ιδιαίτερα ελκύσει τα φοιτητικά μου χρόνια. Τίτλος του βιβλίου, The two cultures: οι δύο πολιτισμοί, οι δύο κουλτούρες. Συγγραφέας του ο βρετανός φυσικός και μυθιστοριογράφος Τσαρλς Πέρσυ Σνόου.

Μέσα στις λίγες σελίδες του το μικρό αυτό βιβλίο έθιγε ένα καίριο ζήτημα του δυτικού πολιτισμού, όπως αυτός θεμελιώθηκε πάνω στην επιστημονική επανάσταση του 17ου αιώνα και τη χιονοστιβάδα τεχνολογικών εξελίξεων που ακολούθησε. Το ζήτημα που επισήμαινε το βιβλίο ήταν το διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στις θετικές και τεχνολογικές επιστήμες από τη μια μεριά, και τις ανθρωπιστικές επιστήμες και την τέχνη από την άλλη. Ένα χάσμα που αντανακλάται ευθέως στη μονόπλευρη γενική παιδεία της πλειονότητας των μορφωμένων πολιτών.

Ενώ θεωρούμε, λέει ο Σνόου, αδιανόητο για έναν μορφωμένο άνθρωπο της εποχής μας να μην έχει, ας πούμε, διαβάσει ποτέ του ένα έργο του Σαίξπηρ, θεωρούμε απόλυτα φυσικό να μην έχει την παραμικρή ιδέα για το τι περίπου λέει ένας τόσο θεμελιώδης νόμος της φύσης όπως π.χ. ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής — ή η θεωρία της εξέλιξης και η παγκο­σμιότητα του γενετικού κώδικα, για να προσθέσω δύο δικά μου παραδείγματα που θεωρώ σημαντικότερα.

Το κεντρικό μήνυμα του βιβλίου του Σνόου είναι απόλυτα σαφές όσο και αιχμηρό: η γενική παιδεία μας θα παραμένει ανάπηρη όσο συνεχίζει να βλέπει την επι­στήμη απλώς ως κινητήρια δύναμη της τεχνολογίας —δηλαδή απλώς ως χρήσιμη— και όχι ως μια από τις θεμε­λιώδεις συνιστώσες του πολιτισμού μας. Χωρίς μια καλή γενική παιδεία πάνω στα μεγάλα επιτεύγματα της επιστή­μης, ο σύγχρονος μορφωμένος άνθρωπος δεν θα συμβαδίζει με την εποχή του. Θα έχει χάσει ένα κορυφαίο της κομμάτι.

Σε τούτο το κεφάλαιο θα επιχειρήσω να υπερασπιστώ με τους παραπάνω όρους μια θεμελιώδη επιστημονική ανακάλυωη που ανήκει στη δική μου επιστήμη, τη φυσική. Θα επιχειρήσω δηλαδή να δείξω γιατί η ανακάλυψη αυτή αποτελεί ένα κορυφαίο πνευματικό επίτευγμα του πολιτισμού μας, άξιο  να συμπεριληθφεί στη βραχεία λίστα των θεμάτων γενικής παιδείας για τα οποία ένας μορφωμένος πολίτης του καιρού μας θα έπρεπε να γνωρίζει κάτι. Πρόκειται για την περίφημη αρχή της αβεβαιότητας του Χάιζενμπεργκ ή αρχή της απροσδιοριστίας, όπως επίσης λέγεται ….

Από τη σελίδα 105 . . αντιγράφω 

 Συμπληρώθηκαν, πρώτ’ απ’ όλα , 400 χρόνια από αυτό που δικαιούται να αποκληθεί ως ιδρυτική πράξη της σύγχρονης επιστήμης. Όταν ο Γαλιλαίος , το έτος 1609, έστρεψε το τηλεσκόπιό του στον ουρανό και είδε «εκεί πάνω» πράγματα πολύ διαφορετικά από εκείνα που προέβλεπε το αριστοτελικό «σύστημα του κόσμου»

. . . εκείνο που συνέβη το 1609 ήταν η μεγαλύτερη- και η πιο βλάσφημη –επέκταση των ορίων της φυσικής που είχε συμβεί μέχρι τότε. Οι ουρανοί αποσπώνται οριστικά από την επικράτεια του μεταφυσικού και γίνονται αντικείμενο της ίδιας της επιστήμης που διέπει τον κόσμο των φθαρτών γήινων αντικειμένων. Είναι ακριβώς αυτή η «εκκοσμίκευση των ουρανών» που θα επιτρέψει λίγο αργότερα στον Νεύτωνα να σκεφτεί ότι είναι η ίδια ακριβώς δύναμη που κάνει το μήλο να πέφτει και τη σελήνη να γυρίζει γύρω από τη γη.  

Πέρα όμως από τη μεγαλειώδη επέκταση των ορίων εκείνο που κάνει το 1609 ένα σημαδιακό έτος – έστω ως συμβολική συμπύκνωση των όσων θα ακολουθήσουν – είναι η οριστική αναγνώριση του εμπειρικού χαρακτήρα της  φυσικής επιστήμης. Ότι η παρατήρηση και το πείραμα αποτελούν τη μοναδική πηγή έγκυρης – και πάντα προσωρινής και ατελούς – γνώσης του φυσικού κόσμου. . . Σε ένα πιο γενικό επίπεδο αυτό αυτό συνιστά και θεμελιώδη πνευματική και ηθική αξία της επιστήμης : ο απόλυτα αντιδογματικός της χαρακτήρας. Ότι πάνω από τις γνώμες και τις πεποιθήσεις μας είναι τα γεγονότα.

Από τη σελιδα 117  αντιγράφω 

….. Ας αναλογιστούμε πόσο συχνά – και μάλιστα πόσο συχνότερα τα τελευταία χρόνια – συμβαίνει να συναντούμε ανθρώπους σαν κι «εμάς» ( ας πούμε με πανεπιστημιακή εκπαίδευση ) οι οποίοι πιστεύουν στα πιο αλλόκοτα πράγματα. Στον εξωγήινο που κρύβει η CIA, στο τρίγωνο των Βερμούδων, στη χαμένη υψηλή τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων ( ιπτάμενες μηχανές και άλλα) στην τηλεκίνηση, στα άστρα που καθορίζουν τη μοίρα μας, στον Καραθεοδωρή που βρήκε πρώτος τη θεωρία της σχετικότητας αλλά του την έκλεψε ο Αϊνστάιν, και βέβαια – ας μην το παραλείψω αυτό – στις μαγικές ιδιότητες της πυραμίδας του Χέοπος και των ομοιωμάτων της, όπως άκουσα ο ίδιος να τις περιγράφει σε τηλεοπτική εκπομπή πρωτοβάθμιος καθηγητής, επικαλούμενος μάλιστα και δικά του ερευνητικά αποτελέσματα.

 Απο τη σελίδα 119 αντιγράφω . . οι υπογραμμίσεις δικές μου 

Δεν υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, αμφιβολία ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια μαζική υποχώρηση της επιστήμης και της επιστημονικής νοοτροπίας των ως βασικού χαρακτηριστικού της γενικής παιδείας των πολιτών. Το  είπαμε από προηγούμενο κεφάλαιο και θά θελα να το επαναλάβω κι εδώ.  Σε μια εποχή υποτιθέμενου θριάμβου της επιστήμης, ένας διαρκώς αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων «βγαίνουν» από το εκπαιδευτικό σύστημα έτοιμοι να παραδοθούν χωρίς αντίσταση στις πιο ακραίες μορφές ανορθολογισμού και παραεπιστήμης. Εύκολη λεία σχετικών τηλεοπτικών εκπομπών αλλά και πληθώρας ομοειδών εντύπων πάσης φύσεως που συγκροτούν από μόνα τους ένα παράλληλο «σύμπαν» μυστηρίου και τρέλας. Το οποίο η «επίσημη κοινωνία» απλώς αρνείται να αντικρίσει. Ή προσποιείται ότι δεν το βλέπει . Είναι μία από τις απωθημένες της πλευρές.

Όμως γι αυτό σίγουρα δεν φταίνε μόνο ο …. αποδομητές ή οι παραδοσιακοί πολέμιοι της επιστήμης. Ένα μεγάλο μέρος της ευθύνης φέρει επίσης μια σημαντική «μετάλλαξη» που έχει εμφανιστεί στην επιστημονική κοινότητα – κυρίως των θετικών επιστημών – τα τελευταία πενήντα χρόνια. Ανεπαισθήτως αρχικά, αλλά με ραγδαίο επιταχυνόμενο ρυθμό αργότερα. Πρόκειται για την εμφάνιση – και τελικά την επικράτηση – ενός νέου είδους επιστήμονα απόλυτα εξειδικευμένου και αποτελεσματικού στην εκτέλεση συγκεκριμένων «καθηκόντων» αλλά συχνότητα στερούμενου κάθε γενικότερης παιδείας, ακόμα και στον άμεσο περίγυρο του αντικειμένου του. Ο μη διανοούμενος επιστήμονας .  Ο τεχνικός της επιστήμης. Αυτό είναι σήμερα το πλειοψηφικό είδος ανθρώπου που αντιπροσωπεύει το επιστημονικό επάγγελμα και την κυρίαρχη ιδεολογία του. Η οποία ασφαλώς περιλαμβάνει πολλά καινούρια πράγματα – μεταξύ αυτών και έννοιες όπως καινοτομία, επιχειρηματικότητα, τεχνοβλαστοί ( spinoffs), πατέντες, ευρωπαικά προγράμματα κλπ . . – αλλά μόνο μία θολή εικόνα από την επιστήμη ως θεμελιώδη αξία του πολιτισμού μας Από την επιστήμη ως πνευματικό αγαθό και ως απελευθερωτική δύναμη του ανθρώπου, όπως την οραματίστηκε ο Διαφωτισμός και η μεγάλη πνευματική παράδοση που δημιούργησε.

Ίσως μια ματιά από ψηλά να έδινε μια τροποποιημένη εικόνα του τοπίου σε σχέση με την προηγούμενη. Ας πάμε περίπου δυόμισι χιλιάδες χρόνια πίσω, εκεί όπου για πρώτη φορά στην ιστορία εμφανίζεται αυτό το περίεργο είδος. Ένα «ανθρωπάκι» -ασήμαντο στην απεραντοσύνη του σύμπαντος- που κοιτάζει τον ουρανό και δεν βλέπει εκεί μόνο θεούς και δαίμονες, αλλά και μια νομοκρατούμενη φύση. Και αναζητά τους νόμους της. Αν όμως ούτε οι θεοί εκεί πάνω δεν μπορούν να κυβερνούν αυθαίρετα, γιατί κάποιοι εδώ κάτω να διεκδικούν τέτοιο δικαίωμα ; Έτσι η πορεία από τη νομοκρατούμενη φύση στη νομοκρατούμενη κοινωνία έχει προδιαγραφεί. Θα πάρει μερικούς αιώνες, αλλά το «τζίνι» που απελευθέρωσαν οι Προσωκρατικοί δεν θα γίνει τελικά μπορετό να ξαναμπεί στο μπουκάλι. 

Για την αντιγραφή: Ανδρέας Ιωάννου Κασσέτας

Μια πληροφορία : Το “Φάντασμα της Όπερας” του Στέφανου Τραχανά κυκλοφοσε από τις Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης

Μια άποψη : Είναι ένα βιβλίο που αξίζει τον κόπο να το διαβάσουν όλοι οι  πιεψιλοντέσσερα και όλοι οι πανεπιστημιακοί και όχι μόνον αυτοί.

Περιεχόμενα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ
1. Το φάντασµα της όπερας: η αρχή της αβεβαιότητας και η ανάδυση της ζωής στο σύµπαν
2. Η γαλιλαιική παράδοση
3. Η ελληνική κληρονοµιά στην επιστήµη

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ
4. Επιστήµη: αυτός ο περίεργος ξένος
5. Η παράδοση του Διαφωτισµού και η θέση της επιστήµης σήµερα: παλιοί εχθροί, νέοι «φίλοι»
6. Το πυρηνικό σταυροδρόµι: νοήµων ζωή στο σύµπαν και το ερώτηµα του Φέρµι
7. Επιστήµη σε ανήσυχους καιρούς: η κβαντοµηχανική και η Δηµοκρατία της Βαϊµάρης
8. Η ηθική αξία της επιστήµης: το µάθηµα που δεν διδάχτηκε

Το ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ το βρίσκει κανείς και εδώ

Και μια φωτογραφία – Ιανουάριος 2013 – στον Ιανό με τον Στέφανο Τραχανά τρίτο από αριστερά, στην παρουσίαση ενός βιβλίου από τρεις φυσικούς . Δεξιά ο Γιώργος Γραμματικάκης και αριστερά ο τρίτος από τους παρουσιαστές, ένας πιεψιλοντέσσερα,  ταξιδιώτης της νησίδας.  

 Τα σχόλια εδώ.