by 
Δημοσιεύτηκε από το χρήστη Θοδωρής Βαχλιώτης στις 13 Νοέμβριος 2015 στις 14:03 στην ομάδα Χημεία Γ΄Λυκείου
Παύλο κατ’αρχάς θα ήθελα και γω με τη σειρά μου να σε ευχαριστήσω για το βιβλίο σου που μου έστειλες. Πολύτιμο για κάθε δάσκαλο χημείας. Ξεκίνησα λοιπόν, όποτε βρίσκω λίγο χρόνο, σιγά-σιγά να το διαβάζω. Μου είπες ότι θα ήθελες να γίνουν σχόλια και συζήτηση για το βιβλίο και έτσι ξεκινάω.
Εδώ θα κάνω συζήτηση για κάτι που αναφέρεις σχετικά με τους πρακτικούς κανόνες εύρεσης του ΑΟ και για το οποίο έχω λίγο διαφορετική άποψη.
Στη σελίδα 12 κάτω γράφεις: “***Οι συμβατοί (εννοείς συμβατικοί) κανόνες οδηγούν ενίοτε και σε λάθη (εξ’ου και συμβατικοί), οπότε τότε την λύση δίνει ο ηλεκτρονικός τύπος της ένωσης, όπως φαίνεται παρακάτω στο παράδειγμα με το Na2S2O8.”
Θεωρώ ότι το να είναι ένας κανόνας συμβατικός αυτό δε σημαίνει ότι μπορεί να σε οδηγεί και σε λάθος συμπεράσματα. Αν ήταν έτσι θα ήταν λανθασμένος, δε θα ήταν συμβατικός. Εγώ βέβαια διαφωνώ με το να χαρακτηρίζουμε τους κανόνες αυτούς “συμβατικούς”, καθ’ότι συμβατικός σημαίνει ότι έχει προέρθει από κάποια σύμβαση – συμφωνία που έχουμε κάνει. Αυτοί οι κανόνες θεωρώ ότι δεν είναι αποτέλεσμα σύμβασης αλλά προκύπτουν από τον ορισμό του ΑΟ. Προτιμώ το χαρακτηρισμό “πρακτικοι” κανόνες. Πάντως, σε κάθε περίπτωση, το “συμβατικός” δεν έχει καμία σχέση με το “λανθασμένος”.
Συνεχίζεις στο μέσο της σελ. 17 και γράφεις: “Παρατηρούμε ότι οι συμβατικοί κανόνες σε περιπτώσεις που έχουμε το ίδιο άτομο στο μόριο μιας ένωσης πάνω από μια φορά δε μας οδηγούν πάντα σε σωστό αποτέλεσμα.”
Και μετά στη σελίδα 18 αναφέρεις το παράδειγμα του Na2S2O8: εφαρμόζεις του πρακτικούς κανόνες και βρίσκεις ΑΟ για το θείο +7, χαρακτηρίζοντας αυτό το αποτέλεσμα ως λάθος. Έτσι, δικαιολογείς αυτά που προανέφερες περί των συμβατικών κανόνων ότι “οδηγούν ενίοτε και σε λάθη”.
Πράγματι ο ΑΟ +7 που βρίσκεις είναι λάθος. Θεωρώ όμως ότι το λάθος δεν οφείλεται στους κανόνες αλλά σε λανθασμένη εφαρμογή των κανόνων. Για να καταλήξεις σε αυτό το +7 έχεις θεωρήσει ότι καθένα από τα 8 άτομα οξυγόνου έχει ΑΟ=-2. Όπως όμως φαίνεται και από τον ηλεκτρονικό τύπο της ένωσης που έχεις στη σελίδα 18, δεν έχουν όλα τα άτομα Ο τον ίδιο ΑΟ, αφού υπάρχει υπεροξειδικός δεσμός, δηλαδή τα δύο κεντρικά άτομα Ο συνδέονται μεταξύ τους (-Ο-Ο-). Αυτά τα δύο άτομα Ο έχουν ΑΟ=-1 το καθένα και όχι -2 όπως τα υπόλοιπα 6 άτομα Ο. Αν το λάβεις αυτό υπόψη σου και εφαρμόσεις τους πρακτικούς κανόνες καταλήγεις στο σωστό απότέλεσμα για τον ΑΟ του θείου, δηλ. +6.
Επίσης, όταν έχεις πολλά άτομα του ίδιου στοιχείου οι πρακτικοί κανόνες σου δίνουν το μέσο όρο των ΑΟ όλων των ατόμων. Αυτό το αποτέλεσμα δε μπορεί να χαρακτηριστεί “λανθασμένο”, απλά πρέπει να είναι κάποιος σε θέση να το αξιολογεί και να καταλαβαίνει ότι αυτό που βρίσκει είναι ένας μέσος όρος ΑΟ. Αν θέλει να βρει για κάθε άτομο ξεχωριστά θα πάει με τον ηλεκτρονικό τύπο.
Εν κατακλείδι: Θεωρώ ότι οι πρακτικοί ή συμβατικοί κανόνες προκύπτουν από τον ορισμό του ΑΟ και ως εκ τούτου δε μπορεί να σε οδηγούν σε λανθασμένα αποτελέσματα… Απλά πρέπει τα αποτελέσματα να αξιολογούνται καταλλήλως…
Θοδωρή ο αριθμός οξείδωσης είναι μια συμβατική έννοια και ο όρος συμβατικός εμπεριέχει την εξαίρεση – απόκλιση, γιατί σου φαίνεται παράξενο που οι πρακτικοί κανόνες βασισμένοι στον αριθμός οξείδωσης “οδηγούν ενίοτε και σε λάθη” κανόνες είναι , δεν είναι νόμοι.
Σε ορισμένα σημεία όμως δεν σε καταλαβαίνω:
Γράφεις για το παράδειγμα μου, του Na2S2O8 , εφαρμόζουμε του πρακτικούς κανόνες και βρίσκουμε Α.Ο για το θείο +7, χαρακτηρίζοντας αυτό το αποτέλεσμα ως λάθος. (Δεν το χαρακτηρίζω έτσι εγώ, αλλά όλοι οι Χημικοί που γνωρίζουν ότι στα στοιχεία των κύριων ομάδων, ο μέγιστος αριθμός οξείδωσης δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερος, από τον αριθμό της ομάδας που ανήκει το στοιχείο )
Γράφεις: Έτσι, δικαιολογείς αυτά που προανέφερες περί των συμβατικών κανόνων ότι “οδηγούν ενίοτε και σε λάθη”. (αν δεν σου αρκεί αυτό το παράδειγμα βρες τον αριθμό οξείδωσης του Ν στο ΝΗ4ΝΟ3 και του C στο προπάνιο, στην αιθανόλη , στην προπανάλη και σε πλήθος άλλων οργανικών ενώσεων με την χρήση των πρακτικών κανόνων)
Επειδή μας διαβάζουν στο δίκτυο και μαθητές εγώ τους προτείνω, να ξεκινούν πάντα με τους πρακτικούς κανόνες και αν κάτι τους ξενίζει, όπως ο κλασματικός αριθμός οξείδωσης κ.λ.π να προσπαθούν με τον ηλεκτρονικό τύπο , αν και τη διαδικασία εύρεσης του αριθμού οξείδωσης είναι χρονοβόρα και πολλοί ηλεκτρονικοί τύποι δεν είναι και τόσο οικείοι στους μαθητές.
Αγαπητοί συνάδελφοι.
Οι πρακτικοί κανόνες υπηρετούν άνετα τους στόχους της λυκειακής χημείας.
Ο όρος «κανόνας» θα έπρεπε να εκλαμβάνεται ως ένα μέσον που οδηγεί με απλότητα σε αποτελέσματα χωρίς την ανάγκη λεπτομερούς αιτιολόγησης.
Όλοι γνωρίζουμε την παραγωγική εφαρμογή των κανόνων π.χ Sαytzeff και Markovnikov.
Τα πρόβληματα και οι αποκλίσεις με τους πρακτικούς κανόνες στον υπολογισμό των αριθμών οξείδωσης δημειουργούται σε ενώσεις όπως το Na2S2O8 λόγω της υπεροξειδικής αλυσίδας –Ο-Ο- που είναι άγνωστη ιδιότητα στους μαθητές.
Συνεπώς είναι μη παραγωγική η ενασχόληση μας με θέματα που υπερβαίνουν το επίπεδο και τους στόχους της λυκειακής χημείας.
Κύριε Παπαδόπουλε, για εμένα προσωπικά έχουν πολλές φορές ενδιαφέρον και θέματα που υπερβαίνουν το επίπεδο της λυκειακής χημείας, διότι διευρύνουν τις γνώσεις μου, ακονίζουν τον τρόπο σκέψης μου και έτσι θεωρώ ότι γίνομαι καλύτερος δάσκαλος…
Το πρώτο μέλημα ενός δασκάλου είναι η αποφυγή συνθηκών σύγχυσης στους μαθητές.Η διεύρυνση των γνώσεών μας είναι άλλο πράγμα , αυτό δεν πρέπει να περιπλέκει τις έννοιες που καλούμαστε να διδάξουμε. Επειδή για παράδειγμα διεύρυνα τις γνώσεις μου στην κβαντομηχανική αυτό θα με κάνει πιό προσεκτικό και κατανοητό, ώστε να μην οδηγήσω τους μαθητές σε περιττές γνώσεις πέρα από το απαιτούμενο επίπεδο γνώσεων.
Καλησπέρα και από εμένα… Εγώ θεωρώ ότι ακόμα και οι μαθητές μας πρέπει να βλέπουν και κάποια άλλα θέματα που υπερβαίνουν το επίπεδο της λυκειακής Χημείας για να αρχίσουν να βλέπουν την ομορφιά της!!! Και το βιβλίο του Παύλου σίγουρα είναι προς αυτή την κατεύθυνση… Εύχομαι να έχει πάντα την όρεξη και το μεράκι να μας βάζει δύσκολα…
O Παύλος είναι πολύ μεγάλος χημικός και δάσκαλος. Παρ’ότι δεν τον έχω γνωρίσει προσωπικά, παρά μόνο μέσα από το υλικονετ και κάποιες σύντομες τηλεφωνικές επικοινωνίες που είχαμε με αφορμή το βιβλίο του, κατάλαβα, από την πρώτη στιγμή που έκανε αναρτήσεις στο υλικονετ, το πόσο μεγάλη γνώση χημείας “κουβαλάει”. Θα ήθελα να ξεκαθαρίσω ότι τα σχόλιά μου γίνονται πάντα με σκοπό να γίνονται συζητήσεις πάνω στη χημεία και να γινόμαστε έτσι όλοι μας καλύτεροι. Αυτός εξάλλου νομίζω ότι είναι και ο στόχος του υλικονετ. Σε καμία περίπτωση δεν προσπαθώ να το παίξω “έξυπνος”, ούτε θέλω ποτέ να φέρω οποιονδήποτε συνάδελφο σε δύσκολη θέση. Εξάλλου οι χημικές μου γνώσεις δεν είναι τέτοιου επιπέδου που θα μου επέτρεπαν να το παίξω “έξυπνος”. Αντίθετα, εγώ με διάφορες αβλεψίες ή λάθη μου έχω εκτεθεί κάποιες φορές (και θα συνεχίσω να εκτίθεμαι, γιατί τα κέρδη για εμένα προσωπικά είναι πολύ περισσότερα από την όποια ζημία)…
Παύλο, με την οξυδέρκεια και τη γνώση σου, όπως αυτή αποτυπώνεται στο βιβλίο σου, ανοίγεις άλλους ορίζοντες. Περιμένουμε με ανυπομονησία τη συνέχεια…