by 
Με βαθιά θλίψη, η Σχολή Επιστημών της Αγωγής και το Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών αποχαιρετούν τον Ομότιμο Καθηγητή Βασίλη Τσελφέ.
Ο Βασίλης Τσελφές γεννήθηκε το 1951 στην Τρίπολη Αρκαδίας. Το 1969 εισήχθη στο Τμήμα Φυσικής της Φυσικομαθηματικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, από το οποίο αποφοίτησε το 1974. Το 1975 έλαβε υποτροφία από την Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ) για την εκπόνηση διδακτορικής διατριβής, ενώ κατά το διάστημα 1975–1976 φοίτησε στη Σχολή Ανωτέρων Φυσικών Σπουδών του τότε Κέντρου Πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος».
Κατά τα έτη 1976–1980 εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή στο «Εργαστήριο Καταστροφών από Ακτινοβολίες – Φυσικής Μετάλλων και Ημιαγωγών», με επιβλέποντα τον Κώστα Παπασταΐκούδη, και την υποστήριξε το 1982 στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Από το 1974 έως το 1984 εργάστηκε ως εκπαιδευτικός στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ενώ το 1989 εκλέχθηκε Επίκουρος Καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (ΠΤΔΕ) του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), με γνωστικό αντικείμενο «Φυσική, με έμφαση στην Ιστορία των Φυσικών Επιστημών».
Το 2001 εκλέχθηκε Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με γνωστικό αντικείμενο «Φυσική, με έμφαση στις παραστάσεις των παιδιών», ενώ το 2008 εκλέχθηκε Καθηγητής με γνωστικό αντικείμενο «Φυσική και Διδακτική των Φυσικών Επιστημών». Στη θέση αυτή υπηρέτησε έως την αφυπηρέτησή του, τον Απρίλιο του 2017.
Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάστηκαν στη Φυσική και στη χρήση ιδεών και μοντέλων της πολυπλοκότητας στις Επιστήμες του Ανθρώπου, στις μετα-επιστημονικές προσεγγίσεις –Επιστημολογία, Φιλοσοφία και Ιστορία των Φυσικών Επιστημών– στη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών, στις προσαρμογές της διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών σε ποικίλες μεταβλητές του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος, στις διεπιστημονικές προσεγγίσεις της διδασκαλίας και της μάθησης, καθώς και στα Προγράμματα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών.
Διετέλεσε Πρόεδρος του Τμήματος Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του ΕΚΠΑ κατά τις περιόδους 2011–2013 και 2015–2017, καθώς και Αναπληρωτής Πρόεδρος με καθήκοντα Προέδρου από το 2009 έως το 2011.
Παράλληλα, ανέλαβε σημαντικές θέσεις ευθύνης στον χώρο της εκπαίδευσης. Διετέλεσε Αντιπρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και Πρόεδρος του Τμήματος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης (Μάιος–Νοέμβριος 2010). Υπήρξε μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του κοινού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εκπαίδευση και Ανθρώπινα Δικαιώματα» του ΤΕΑΠΗ-ΕΚΠΑ και του Institute of Education, University of London, κατά την περίοδο 2010–2015, ενώ διετέλεσε Διευθυντής του ΠΜΣ «Ειδική Αγωγή» του ΤΕΑΠΗ. Ήταν τακτικό μέλος της European Science Education Research Association (ESERA) από το 1997 και μέλος της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών (ΕΕΦ). Διετέλεσε επίσης Πρόεδρος της Επιτροπής Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων από τις αρχές του 2015 και μέλος της ΔΕΠΠΣ από τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους.
Η Σχολή Επιστημών της Αγωγής και το Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών εκφράζουν τα θερμά τους συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους του.
Η πολύχρονη και ουσιαστική συμβολή του στο Τμήμα και στη Σχολή, η αφοσίωσή του στο δημόσιο Πανεπιστήμιο και στην εκπαίδευση, η δοτικότητά του, το προοδευτικό του πνεύμα, καθώς και ο άμεσος, συνεργατικός και βαθιά συλλογικός τρόπος με τον οποίο υπηρέτησε την πανεπιστημιακή κοινότητα, αφήνουν ένα ισχυρό αποτύπωμα.
Ο Βασίλης Τσελφές υπήρξε για πολλά χρόνια μια ξεχωριστή παρουσία στη ζωή του ΤΕΑΠΗ. Η επιστημονική και ακαδημαϊκή του προσφορά, αλλά κυρίως η παρουσία και η σχέση του με τους ανθρώπους του Τμήματος, θα παραμείνουν ζωντανές στη μνήμη των συναδέλφων, των φοιτητών και των φοιτητριών του.
Η τελετή αποχαιρετισμού θα πραγματοποιηθεί στο Κέντρο Αποτέφρωσης Νεκρών Ριτσώνας, το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026 και ώρα 11:00 π.μ.
πηγή: HUB ΕΚΠΑ
Σήμερα αποχαιρετίσαμε τον φίλο μας τον Βασίλη στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας.
Γράφω αμήχανα, σχεδόν εξαναγκάζομαι απ’ την ανάρτηση του Γρηγόρη, αφού δεν είμαι σίγουρος ποιες απ’ τις απόψεις που υποστήριξε ο Βασίλης θα μπορούσαν να ενδιαφέρουν τους επισκέπτες αυτού του ιστότοπου.
Θα ενδιέφερε τους συμμετέχοντες στο ylikonet η μετατόπιση της διδασκαλίας απ’ την τυπική εκμάθηση των εννοιών της φυσικής στο τι θα μπορούσε να κάνει ο μαθητής μ’ αυτές τις έννοιες;
Θα ήταν δηλαδή εφικτό ένα αναλυτικό πρόγραμμα, στο επίπεδο του Γυμνασίου, που θα πρότεινε την εμπλοκή των μαθητών με υλικά και με τις πρακτικές της Δοκιμής και της Πλάνης; Η συνδρομή του δάσκαλου θα έχει στόχο τη συμμετοχή των μαθητών και την οικοδόμηση λειτουργικών ορισμών για τις έννοιες της φυσικής.
Η κατασκευή λίγων βασικών εννοιών με χαμηλό βαθμό αφαίρεσης, θα αποτελούσε γόνιμο λίπασμα για την προσέγγιση του επιστημονικού μοντέλου στις επόμενες βαθμίδες, για όσους θα συνέχιζαν σε θετικές σπουδές. Οι υπόλοιποι μαθητές θα είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σ’ ένα πρόγραμμα διερεύνησης που θα τους όξινε τη διερευνητική ικανότητα ώστε να μπορούν να λειτουργήσουν σε έναν κόσμο που πλεονάζει η πληροφορία και εγκυμονεί τη σύγχυση και την «προβατοποίηση» του πολίτη.
Θα είχε νόημα, σ’ ένα εκπαιδευτικό σύστημα που καθοδηγείται από ένα άκαμπτο αναλυτικό πρόγραμμα που συνοδεύεται από εγκυκλίους, οδηγίες και διευκρινιστικές με στόχο να θωρακίσει απ’ την κάθε απόκλιση, η διαπίστωση ότι δεν λειτουργούν αυτές μέσα στην τάξη;
Γιατί αυτές οι οδηγίες δεν είναι πολιτικά και κοινωνικά ουδέτερες και αν δεν ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες της σχολικής κοινότητας θα στοχεύσουν αποκλειστικά στην αναπαραγωγή της όποιας κυρίαρχης ιδεολογίας με παράλληλη υποβάθμιση του μαθησιακού ενδιαφέροντος.
Ενδεικτικές εξειδικεύσεις αυτών των απόψεων εδώ.
Η διδακτική ματιά του Βασίλη υπήρξε λοξή, εναλλακτική, αντιδημοφιλής γιατί η οξεία κοινωνική του θεώρηση προέβλεπε ένα μέλλον εκπαιδευτικά στομωμένο από οδηγίες, συνταγές και ελέγχους. Ντιρεκτίβες δηλαδή που θα εξυπηρετούσαν μια κανονικοποίηση που δεν θα αφορούσε τους μαθητές και θα στέγνωνε τους δραστήριους εκπαιδευτικούς.
Τον προσωπικό χαιρετισμό για τον Βασίλη ας τον αναλάβει ο Έψιμος, με τον τρόπο που επέλεξε στον τοίχο του στο facebook.
“ΓΙΑ ΝΑ ΔΙΔΑΞΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΠΕΤΑΣ”
Σε γνώρισα στο γραφείο σου πριν είκοσι πέντε χρόνια. Ούτε δέκα λεπτά μετά τις πρώτες λέξεις, μου είπες: “Για να διδάξεις φυσική πρέπει να μάθεις να πετάς”. Στο τέλος της φράσης έσφιξες το στόμα, γούρλωσες τα μάτια και άρπαξες καπνό και αναπτήρα – ήταν ώρα για έξω και τσιγάρο.
Δεν κατάλαβα τι εννοούσες.
(Θα καταλάβαινα χρόνια μετά, από ψηλά κοιτάζοντάς με να διδάσκω. Θεατής του σώματός μου, ακροατής των λέξεών μου, κριτής των επιλογών μου. Ταυτόχρονα μάρτυρας της θεατρικής παράστασης που ονομάζεται “διδασκαλία φυσικών επιστημών”, μιας τραγωδίας στην οποία με έμαθες από ψηλά να βλέπω δυσαρεστημένους υπαλλήλους, παιδικές ψυχές, πολύτιμα λάθη, κρυμμένη ιστορία και φιλοσοφία της επιστήμης, κοινωνικές πιέσεις, ακτίνες λέιζερ, πανταχού παράδοση, υπουργεία, κατσαβίδια και εμμονές.)
Λίγο καιρό μετά τη γνωριμία μας, σταθερά αντισυμβατικός στους τρόπους και στις ιδέες, μου έκανες τράκα τσιγάρο και μου ζήτησες να κόψω τα “κύριε Τσελφέ” και να σε λέω Βασίλη. “Ο Τσε της διδακτικής” όπως έλεγε μια κοινή μας φίλη.
Όταν ελάχιστοι πίστευαν ότι μπορώ να πετάξω, μου εμπιστεύτηκες το πηδάλιο της κοινής μας πτήσης και άραξες στις πίσω θέσεις να παρακολουθήσεις. Θυμάμαι εκπαιδευτικούς σαστισμένους με τον πιτσιρικά που ήρθε να τους επιμορφώσει και ξέχωρα βλέμμα εμπιστοσύνης σε σχιστά έξυπνα μάτια. “Μια χαρά τα καταφέρνω”.
Μου μίλησες για τους “κόσμους” σου και με παρότρυνες να ταξιδέψω μέσα τους. Μου αμφισβήτησες τα δεδομένα μου και μου χάρισες τις ερωτήσεις σου. Μου άπλωσες το χέρι, όταν έκανα λάθος και γκρεμοτσακίστηκα, παρασέρνοντας όλο το “πλήρωμα”. Μου χάρισες μερικές από τις ομορφότερες διαλέξεις που έχω παρακολουθήσει και μερικές από τις δυσκολότερες συζητήσεις που έχω συμμετάσχει. Υπήρξες ένας πολύτιμος μέντορας, ένα πρότυπο επιστημονικής συμπεριφοράς, σκέψης, ήθους – και φυσικά ένας φίλος. Αισθάνομαι τόσο τυχερός που διασταυρώθηκαν οι δρόμοι μας. Δεν θα ήμουν ο εκπαιδευτικός που είμαι αν δεν υπήρχες.
Όμως σε αυτό σου το πέταγμα, το τελευταίο, δυσκολεύομαι πολύ να σε αποχαιρετίσω. Δεν ξέρω τι να κάνω. Σφίγγω το στόμα, γουρλώνω τα μάτια και αν είχα καπνό θα έβγαινα έξω να μην ακούσω τα μαντάτα.
Αλλά πρέπει να μείνω. Υποθέτω θα βρω έναν πιτσιρικά και θα του πω, πως για να διδάξεις φυσική πρέπει να μάθεις να πετάς.