Γιώργος Φασουλόπουλος

Πλούσιο το άρθρο Γιώργο. Πατριδογνωσία μεγάλης κλίμακας, Δαρβινική εξέλιξη, γνωριμία με “δύσκολα” μουσεία, προβλήματα στην αντίληψη του γεωλογικού χρόνου, αλλά και ελπίδα για το ξαναπρασίνισμα, έστω και δειλό, της φύσης. Μπορεί όπως γράφεις “ο Homo να παρεμβαίνει στην ιστορία μόλις προς το τέλος της περιόδου των εκατομμυρίων ετών”, αλλά η παρέμβασή του έχει όλο και πιο αρνητικό αποτύπωμα. Θα έλεγες ότι η περιγραφή των εκθεμάτων ήταν ικανοποιητική; Το ρωτάω, διότι τα μουσεία πλέον πρέπει να εφευρίσκουν νέους τρόπους για να γοητεύουν τους συνήθως βιαστικούς επισκέπτες, πέραν αυτών που αναζητούν μόνο selfies.

καλησπέρα Αποστόλη

είναι ακριβής η συνόψιση της ανάρτησης που επιχείρησες

το μουσείο αποτελεί κοινοτική προσπάθεια
ανοίγει στους επισκέπτες με τηλέφωνο
και έχει την παραδοσιακή δομή: βιτρίνα και επεξηγηματικό κείμενο

όποτε και όταν μεταστεγαστεί, υποθέτω ότι, θα έχει ως πρότυπο αυτό του Απολιθωμένου Δάσους στη Λέσβο, που είχε αναλάβει τη μελέτη και υλοποίηση του Πάρκου Απολιθωμένων στην Κερασιά.

Καλό απόγευμα Γιώργο.
Βλέπω εμβάθυνση στα μυστικά της Βόρειας Εύβοιας, αν και, το άρθρο έχει μεγάλη έκταση, όσο και θεματολογία…
Θα συμφωνήσω με τον διαχειριστή μας: “ Πατριδογνωσία μεγάλης κλίμακας” !!!

Γειά σου Διονύση

ξαναδιάβασα το άρθρο προσπαθώντας να το μαζέψω …
… δεν τα κατάφερα

και επειδή ότι δεν μικραίνει, καλό είναι να το αφήνεις να μεγαλώνει

πρόσθεσα ως υπότιτλο τον χαρακτηρισμό που και οι δύο επιφυλάξατε στην ανάρτηση

Τα πιο γνωστά κλασικά βιβλία Γεωλογίας που διδάχθηκαν στο Λύκειο (για να μαθαίνουν οι νεώτεροι), είναι τα εξής:
«Γεωλογία» – Α΄ Λυκείου (Έκδοση 1985)
·      Συγγραφείς: Δημήτριος Παπανικολάου και Χρήστος Σιδέρης.
·      Χαρακτηριστικά: Είναι ίσως το πιο αναγνωρίσιμο παλιό βιβλίο Γεωλογίας. Διδασκόταν για πολλά χρόνια στην Α’ Λυκείου και κάλυπτε τη δυναμική γεωλογία, την τεκτονική των πλακών, τους σεισμούς, τα ηφαίστεια και τη γεωλογία της Ελλάδας.
 
«Στοιχεία Γεωλογίας και Ορυκτολογίας» – Α΄ Λυκείου (Δεκαετία ’70 – ’82)
·      Συγγραφείς: Γεώργιος Γεωργαλάς και Ακριβή Μαλλιάρη-Πατέρα.
·      Χαρακτηριστικά: Μια παλαιότερη ιστορική έκδοση (έφτασε τις 17 εκδόσεις έως το 1982). Περιλάμβανε εκτενείς ενότητες γενικής και ειδικής ορυκτολογίας, κρυσταλλογραφίας, καθώς και ιστορικής γεωλογίας (απολιθώματα, γεωλογικοί αιώνες).

https://i.ibb.co/yF452kcY/9ee11a96-44f3-4af5-ac84-890375069672-1785232822-6132.jpg

καλησπέρα Βασίλη

αρχές της δεκαετίας του 1990 έτυχε να διδάξω την Γεωλογία των Παπανικολάου & Σιδέρη

μου άρεσε και στα παιδιά επίσης

επανέρχομαι στις ίδιες αμαρτίες μετά από δεκαετίες

Πλούσιο πράγματι το άρθρο με ιστορία, γεωλογία, φυσική, κοινωνιολογία. Την περασμένη Τετάρτη είχα μια σχετική εμπειρία πηγαίνοντας στο σπήλαιο των λιμνών.
Σκέφτηκα να πω λίγα λόγια  γι’ αυτό ακολουθώντας τα αχνάρια του Γιώργου, σαν συμπλήρωμα στα δικά του, πιστεύοντας ότι  δεν θα έχει αντίρρηση.
.
Το Σπήλαιο των Λιμνών που παλαιότερα ονομαζόταν Τρουπίσιο, βρίσκεται στους Ανατολικούς πρόποδες τού ορούς Χελμός, δύο περίπου χιλιόμετρα ΒΑ του χωριού Καστριά, τής περιοχής Κλειτορίας στο Ν. Αχαΐας και 18 χλμ. νότια των ΚαλαβρύτωνΣτο εσωτερικό του υπάρχουν  13 αλλεπάλληλες λίμνες σε διαφορετικά υψόμετρα που χωρίζονται μεταξύ τους με φράγματα απο σταλακτιτική ύλη οι οποίες καθιστούν το σπήλαιο  μοναδικό στο είδος του στον κόσμο. Η ανακάλυψη του Σπηλαίου έγινε αρκετά πρόσφατα, (1964), καθώς μέχρι τότε ήταν γνωστό μόνο το πρώτο επίπεδο, που βρίσκεται δίπλα στον δρόμο, και είναι προσβάσιμο από την φυσική είσοδο του σπηλαίου. Η πρωτοβουλία ανήκει στον ντόπιο κάτοικο Βασίλη Τεμπέλη, ο οποίος, μαζί με άλλους κατοίκους του χωριού Καστριά, χρησιμοποιώντας μία αυτοσχέδια ξύλινη σκάλα ύψους 9 μέτρων και κάποια σκοινιά, κατάφεραν να υπερβούν τους κάθετους βράχους, που δεσπόζουν στο πρώτο επίπεδο, να ανεβούν στο δεύτερο και να φτάσουν μέχρι την πρώτη λίμνη. Την επόμενη χρονιά Έλληνες και ξένοι ορειβάτες-σπηλαιολόγοι, με επικεφαλής τον Καθηγητή Παλαιοντολογίας Γιάννη Μελέντη και την Σπηλαιολόγο Άννα Πετροχείλου άρχισαν συστηματικότερη εξερεύνηση και χαρτογράφηση διακρίνονταςΤο εξερευνηθέν μήκος του σπηλαίου ανέρχεται στα 1980 μ., διαιρεμένο με φυσικό τρόπο σε τρία επίπεδα. Το δεύτερο επίπεδο, μήκους 500 μ., είναι και το μόνο προσβάσιμο για τους επισκέπτες προς το παρόν. Η θερμοκρασία στο σπήλαιο είναι σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, μεταξύ 15-17 βαθμών Κελσίου. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ισοθερμία. Το Σπήλαιο ως μνημείο της φύσης εντάσσεται επίσης και στο Γεωπάρκο Χελμού – Βουραϊκού.Ο τρόπος δημιουργίας του σπηλαίου είναι αυτός που συνδέεται με τη λεγόμενη καρστική διαδικασία, αποτέλεσμα της διαλυτικής ικανότητας του εμπλουτισμένου με διοξείδιο του άνθρακα νερού σε έναν τύπο πετρώματος, που ονομάζεται ασβεστόλιθος (ανθρακικό ασβέστιο) ο οποίος είναι σχεδόν αδιάλυτος στο νερό, αλλά γίνεται ιδιαίτερα διαλυτός, εάν αυτό είναι όξινο και ειδικά όταν, μέσα στο νερό, έχει διαλυθεί διοξείδιο του άνθρακα.Το ανθρακικό ασβέστιο δεν βρίσκεται ποτέ καθαρό. Μέσα σε αυτό υπάρχουν προσμίξεις, οι οποίες είναι αδιάλυτες στο νερό, παρασύρονται από αυτό σε μορφή λάσπης και, χτυπώντας πάνω στο πέτρωμα, το διαβρώνουν περισσότερο.Η δημιουργία ενός μεγάλου σπηλαίου μπορεί να διαρκέσει αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες ή καμιά φορά και εκατομμύρια χρόνια.Ο τρόπος δημιουργίας, ενός σπηλαίου  έχει σαν αποτέλεσμα, πέρα από την κύρια κοιλότητα ή κοιλότητες περιλαμβάνει διάφορες μορφές. Που καλούνται σπηλαιοθέματα ή λιθωματικός διάκοσμος, και παρουσιάζουν εντυπωσιακή ποικιλία. Βασική μορφή του διάκοσμου οι Σταλακτίτες και Σταλαγμίτες.Το νερό, καθώς περνάει από τις ρωγμές, βρίσκεται σε έναν χώρο με μικρότερη πίεση και μεγαλύτερη θερμοκρασία. Αυτές οι συνθήκες διαταράσσουν τη χημική του ισορροπία, και έτσι το νερό χάνει το διοξείδιο του άνθρακα και αφήνει ίζημα ανθρακικού ασβεστίου.Το ανθρακικό ασβέστιο κρυσταλλώνεται σε μορφή ασβεστίτη συνήθως και πιο σπάνια αραγωνίτη. Η ταχύτητα δημιουργίας τους είναι συνήθως μερικά χιλιοστά τον χρόνο. Το σχήμα των σταλαγμιτών διαφέρει από αυτό των σταλακτιτών, που συνήθως είναι κωνικό, με την κορυφή του κώνου προς τα κάτω.Άλλα σπηλαιοθέματα είναι: Κοραλλιοειδείς μορφές, Παραπετασματοειδείς μορφές, Φράγματα – “γκουρ”, Ασπιδοειδείς μορφές ή δίσκοι, Ελικτίτες
Η ανθρώπινη παρουσία.
Από την αρχή της εμφάνισής του στη γη, ο άνθρωπος χρησιμοποίησε τα σπήλαια, αν όχι για μόνιμη, τουλάχιστον για περιστασιακή διαβίωση (καταφύγια σε άσχημες καιρικές συνθήκες ή εχθρικές επιδρομές) ή για εποχιακή εγκατάσταση (καταλύματα κυνηγών ή βοσκών, σταβλισμό ζώων κλπ.).Στον ελλαδικό χώρο η παρουσία και δραστηριότητα του ανθρώπου στα σπήλαια ανιχνεύεται με βάση τα οστεολογικά του κατάλοιπα, τα κατάλοιπα τροφής (σπόροι, όστρεα, αλλά και τα οστά ζώων), τα λίθινα ή οστέινα εργαλεία, τα αγγεία καθημερινής ή λατρευτικής χρήσης, και τα ποικίλα αφιερώματα.Σημαντικά ευρήματα του σπηλαίου των λιμνών είναι τα απολιθωμένα οστά ιπποπόταμου ηλικίας 300.000 ετών, κατσίκας και λαγού 100.000 ετών καθώς και ανθρώπινα οστά νεότερής ηλικίας.Ο χώρος χρησιμοποιείτο από τον άνθρωπο, κυρίως κατά την Νεολιθική Περίοδο (τέλος 5ης χιλιετίας π.Χ.) και την Εποχή του Χαλκού (3η και 2η χιλιετία π.Χ.) ως αποθηκευτικός χώρος, καταφύγιο για βοσκούς και τα κοπάδια τους, αλλά και ως χώρος ταφής νεκρών.
Η εγκατάσταση εκτεινόταν τόσο στο εσωτερικό της φυσικής εισόδου, όταν αυτό δεν πλημμύριζε, όσο και στον άμεσο εξωτερικό χώρο της και στα εκατέρωθεν πρανή. Κρίνοντας από το ορεινό υψόμετρο, είναι πιθανό ότι οι Νεολιθικοί πληθυσμοί αποτελούνταν από κτηνοτρόφους που μετακινούνταν στο σπήλαιο με τα κοπάδια τους από πεδινά μέρη της Πελοποννήσου κατά τους θερινούς μήνες. Ο εξοπλισμός τους αποτελούνταν από χειροποίητα χονδροειδή κεραμικά σκεύη, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν τμήματα από αποθηκευτικά δοχεία με ανάγλυφα κοσμήματα και από ρηχά αγγεία με πολύ επιφανειακές εγχαράξεις. Δίπλα στον φυσικό βράχο, που ορίζει την μία πλευρά της εισόδου του σπηλαίου, βρέθηκε λιθοπερίβλητη ανθρώπινη ταφή της ίδιας περιόδου.
Χρησιμοποιούσαν και πέτρινα εργαλεία, φτιαγμένα από πετρώματα της περιοχής καθώς και από οψιανό, μαύρο ηφαιστειακό πέτρωμα, εισαγόμενο από τη Μήλο, όπως αποδεικνύεται και από ορισμένα από τα λίθινα ευρήματα. Άρα την εποχή αυτή η περιοχή είχε κάποιου είδους επικοινωνία με τους ανθρώπους που τότε ζούσαν στο Αιγαίο.Η αρχαιολογική έρευνα αποκάλυψε σε διάφορα σημεία της πρώτης αίθουσας του Σπηλαίου, επιτόπιες ανθρώπινες ταφές, που χρονολογούνται στη Νεολιθική περίοδο, καθώς και οστεοφυλάκεια με ανθρώπινα κρανία που χρονολογούνται στην Εποχή του Χαλκού (περίπου 1800 π.Χ.)
Η πανίδα.Το σπήλαιο φιλοξενεί σημαντικό αριθμό ασπόνδυλων ειδών σπηλαιόβιας πανίδας με σημαντικότερο τις περίπου 20000-25000 νυχτερίδες.
Για το σπήλαιο αυτό ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας (2ος αιώνας μ.Χ.) αναφέρει στα “ΑΡΚΑΔΙΚΑ” (Β, 18,7):“Στα Αροάνια Όρη (Χελμός) υπάρχει σπηλιά, στην οποία λένε πως ανέβηκαν και βρήκαν καταφύγιο οι κόρες του Προίτου, βασιλιά της Τίρυνθας, όταν τρελάθηκαν…”Η ξενάγηση μέσα στο σπήλαιο ήταν αρκετά κατατοπιστική όπως επίσης και στο κτίριο έξω που είχε τον τίτλο Κέντρο πληροφόρησης (όχι μουσείο) όπου υπάρχουν τα ευρήματα. Το δεύτερο θεώρησα ότι ήταν πολύ καλά στημένο με κείμενα σε φωτιζόμενες επιφάνειες όπου μπορούσες εύκολα να πάρεις πολλές πληροφορίες για τα εκθέματα.Έχω υπογραμμίσει στο κείμενο τους χρόνους Δεν ξέρω πόσοι από τους συνεπισκέπτες μου είχαν κατανόηση της κλιμάκωσης του παρελθόντος χρόνου. Υποθέτω όχι.Πόσοι σε τέτοιες περιπτώσεις έχουμε ξεκάθαρο έστω ότι ο σύγχρονος άνθρωπος (Homo sapiens) εμφανίστηκε πριν από περίπου 300.000 χρόνια.

Δούλεψα και εγώ το βιβλίο «Γεωλογία» – Α΄ Λυκείου (Έκδοση 1985). Από όσο θυμάμαι είχε καλή αποδοχή από τα παιδιά. Γιατί αποσύρθηκε;
 Έλα ρε που θέλετε και απάντηση, τιποτένιοι. Γιατί κάτι κύριοι πάντα πρόθυμοι και καταμορφωμένοι το «αποφάσισαν» κατόπιν εντολής..

Καλημέρα Άρη

Το αναπάντεχο αλλά ευπρόσδεκτο άνοιγμα της ανάρτησης στο Σπήλαιο των Λιμνών στον Χελμό, επιβάλει την αλλαγή της επικεφαλίδας της ανάρτησης με την ακόλουθη:

Πατριδογνωσία Μεγάλης Κλίμακας – Β. Εύβοια & Χελμός

Προφανώς, υπάρχει χώρος και για άλλες ακόμα προσθήκες.

Σχετικά με τη νοσταλγία για τη Γεωλογία που διδάξαμε, κάποιοι από εμάς κυρίως δεν ξεχνάμε την Αστρονομία.  

Καλημέρα Γιώργο, ευχαριστώ για την φιλοξενία με ανοιχτή καρδιά.
Ήταν πολύ πρόσφατη η εμπειρία μου και είχε τόσο πολλά κοινά με το κείμενό σου που αυθόρμητα σκέφτηκα οτι το ένα θα συμπληρώνει το άλλο.
Καλές διακοπές.

Γειά σου και σένα Άρη!

Συγχαρητήρια Γιώργο και Άρη για το ταξίδι που μας προσφέρετε στο χωρόχρονο!!!

Ευχαριστώ/ ευχαριστούμε Πρόδρομε!

μια σχετική βιβλιοφιλική ανάμνηση της γενιάς μας