by 
Με την ευκαιρία της γιορτής του Αγίου Γεώργιου του Τροπαιοφόρου που φέτος ξεπέρασε την μετάθεση που επιβάλει η Σαρακοστή, ένα μικρό σημείωμα για την εξέλιξη της ονοματοδοσίας στη χώρα απ’ το 1940 μέχρι το 2021.
Το ακόλουθο διάγραμμα εικονογραφεί τα πέντε επικρατέστερα βαπτιστικά ονόματα σύμφωνα με τα στοιχεία που αντλήθηκαν απ’ την ΕΛΣΤΑΤ.
Οι αριθμοί στον κατακόρυφο άξονα αντιπροσωπεύουν επί τοις % ποσοστά.
Ο εβραϊκής καταγωγής Ιωάννης (στην Αραμαϊκή, το δώρο του Θεού) χάνει την δεύτερη περίοπτη θέση απ’ τον λατινικής ετυμολογίας Κωνσταντίνο την δεκαετία του 1970 και διαγκωνίζεται «βραχεία κεφαλή» απ’ τη δεκαετία του 1980 με τον αρχαιοελληνικής προέλευσης Δημήτριο.
Ο Γεώργιος που γιορτάζει σήμερα προεξάρχει διαχρονικά και αδιαφιλονίκητα. Όμως δεν θα πρέπει να εφησυχάζει στην πρώτη θέση αφού έχει πτωτική τάση απ’ το 1940 μέχρι σήμερα όπως και τα υπόλοιπα τέσσερα πρώτα ονόματα.
Η Γεωργία βρίσκεται μέσα στα δέκα πλέον υψίσυχνα γυναικεία ονόματα. Τα ποσοστά της όμως είναι μικρά, μεταξύ 2,3% ως και 2,9%, ενώ μεταξύ 2010 – 2021 βρίσκεται εκτός της δεκάδας. Εδώ επικρατούν η Μαρία, η Ελένη και η Αικατερίνη.
Και στα επικρατούντα γυναικεία ονόματα καταγράφεται πτωτική επιλογή.
Στα δέκα πρώτα ελληνικά ονόματα εντάχθηκε ο Αλέξανδρος τη δεκαετία του 1990 με ποσοστό 2,7% και ο Άγγελος τη δεκαετία του 2010 με ποσοστό 2,5%.
Ως αιτία αυτών των αλλαγών υποθέτουμε τις κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές που συνέβησαν την περίοδο των δεκαετιών 1960 και 1970 και συνδέονται με την υπέρβαση της ισχυρής οικογενειακής παράδοσης να δίνονται στα παιδιά τα βαπτιστικά ονόματα των παππούδων.
Οι νέες εποχές, περισσότερο μοντέρνες, αυτάρεσκες και με μεγαλύτερες δόσεις ατομισμού σε συνδυασμό με την ίσως υπερβολική εστίαση των γονέων στην διάκριση των τέκνων τους ακόμα και στο επίπεδο της σημειολογίας που παραπέμπουν τα μικρά ονόματα, οδήγησε στην εξεζητημένη επιλογή ονομάτων με αποτέλεσμα να αυξάνουν τα ασυνήθιστα κυρίως αρχαιοελληνικά ονόματα, όπως η Άλκηστη, η Διώνη, η Καλλιστώ, ο Αίας, ο Αινείας, ο Δρακούλης αλλά και ο Άδωνης.
Οι νεότερες τάσεις στην ονοματοδοσία επιδιώκουν τη διαφοροποίηση γι’ αυτό και δεν δημιουργούνται μεγάλες συχνότητες σε κάποια απ’ τα προηγούμενα “εξωτικά” ονόματα, αλλά επικρατεί μεγάλη διασπορά.
Κάποιο ρόλο θα πρέπει να έπαιξε και η ενσωμάτωση στην ελληνική κοινωνία ομογενών και μεταναστών απ’ τις Βαλκανικές χώρες και τη Ρωσία που έφεραν τις δικιές τους παραδόσεις στην ονοματοδοσία.
Οπωσδήποτε δεν διαμορφώνουν τα ονόματα τον χαρακτήρα των παιδιών. Είναι οι καθημερινές πρακτικές και οι κοινωνικές συμπεριφορές τους που δίνουν αξία στα ονόματα στα οποία τους έταξαν.
Δεν ισχύει το προηγούμενο με τα επώνυμα στη νεότερη ελληνική πολιτική ζωή.
Γιώργο καλημέρα.
Μαζί με τις ευχές μου για δημιουρ-υγεία μια ερώτηση και ένα σχόλιο:
Γιατί η ΕΛΣΤΑΤ ενδιαφέρεται για τη συχνότητα εμφάνισης των ονομάτων μας;
Θα είχαν ενδιαφέρον και οι διακυμάνσεις της συχνότητας ανάλογα με τον τόπο. Π.χ. πόσο συχνά εμφανίζεται το όνομα Γεράσιμος στην Κέρκυρα και Σπύρος στην Κεφαλλονιά; (Το αντίστροφο είναι προβλέψιμο!)
Καλημέρα και χρόνια πολλά Γιώργο.
Μου λες δηλαδή, ότι την πάτησα, όταν έδωσα το όνομα “Γιάννης” στο γιο μου.
Μήπως έπρεεπ να τον πω Αλάξανδρο για να είναι επίκαιρο και να παραπέποει και σε κατι ηρωικό;
Καλημέρα παίδες
Ανδρέα ευχαριστώ για τις ευχές
Οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες κοινοποιούν γενικά στατιστικά στοιχεία που καταγράφουν τις μεταβολές στα επικρατούντα ονόματα ως δείκτες κοινωνικών και δημογραφικών τάσεων,
όπως είναι η επικράτηση ή υποχώρηση θρησκευτικών ονομάτων (αυξημένη η συχνότητα επιλογής αρχαιοελληνικών ονομάτων αλλά και η αισθητή επιλογή του ονόματος Νεκτάριος μετά την αγιοποίηση του ομώνυμου Αγίου – αναμένουμε τα επόμενα χρόνια στα σχολεία τους Παΐσιους ή ότι το όνομα Ξέρξης στο Ιράν έχει υποχωρήσει μετά την Αραβική κατάκτηση της Περσίας έναντι των μουσουλμανικών ονομάτων),
η επίδραση της μετανάστευσης και της πολυπολιτισμικότητας (ονόματα όπως ο Γκίκας/ βλάχικο ή αρβανίτικο, η Ναζλή/ τούρκικο, ο Γιοβάνης/ σλαβικό, ο Αβραάμ/ εβραίικο),
η επίδραση στην ονοματοδοσία δραματικών ιστορικών γεγονότων (η Νίκη, την περίοδο του Ελληνοαλβανικού πολέμου, η Δημοκρατία, η Λαοκρατία και ο Βλαδίμηρος την περίοδο του Εμφύλιου για παιδιά που γεννήθηκαν στο βουνό ή στην εξορία).
Ανδρέα, δεν βρήκα δημοσιευμένα ακριβή ποσοτικά στοιχεία για τους Κεφαλλονίτες Σπυρίδωνες ή για τους Κερκυραίους Γεράσιμους, αλλά αυτά τα βαπτιστικά ονόματα φαίνονται να εμφανίζονται με μικρές συχνότητες και στα δυο ιόνια νησιά ως δείκτες των υπαρκτών μεταναστεύσεων οικογενειών απ’ το ένα νησί στο άλλο.
Διονύση, τον Γιάννη και Ευκλείδη ή Αρχιμήδη να τον ονομάζατε, όπως έχουν διαπράξει γνωστοί με μαθηματική παιδεία αλλά και κάποια δόση λόξας, το ίδιο καλά θα πήγαινε.
Καλημέρα.
Τα στατιστικά στοιχεία χωρίς την ιδιαίτερη ικανότητα ανάλυσης που έχεις Γιώργο θα παρέμεναν απλοί αριθμοί. Παρατηρώ οτι ο ρυθμός μεταβολής του ποσοστού των Γιώργηδων είναι αρνητικός και ελαττώνεται διαρκώς. Αλλά ας είμαστε ως Γιώργηδες αισιόδοξοι ότι θα καταφέρουμε αρχικά να τον μηδενίσουμε και ακολούθως θα ανακάμψουμε.
Κάποιες πληροφορίες υποστηρικτικές της ανάλυσης σου.
Η περιοχή της επαρχίας Βιάννου νοτιανατολικά του νομού Ηρακλείου είχε παρουσιάσει έντονη δράση την εποχή της κατοχής και λόγω του ανάγλυφου της περιοχής αλλά κυρίως και λόγω ιδεολογίας.
Τέλος δεκαετίας του 60 ήμουν γυμνασιόπαις.
Όχι πολύ μακριά από την δεκαετία του 40.
Παρουσιάζω μερικά παρατσούκλια με τα οποία κυκλοφορούσαν υπερηφάνως συντοπίτες μου διότι υποθέτω ότι απαγορευόταν επισήμως.
Κόκκινος , Ντεμάλας ντε Νάσερ , Στάλιν , Φιντέλ.
Λάικα ένα αδέσποτο , καλοκάγαθο ευγενικό χαμογελαστό σκυλάκι μέλος της οικογένειας μου που γαύγιζε μόνο όταν έβλεπε άτομα με στολή , που και αυτούς τους συμπαθούσε ως εργαζόμενους αλλά δεν το έδειχνε…
Αλλά αλλάζουν οι εποχές , αλλάζουν και τα …παρωνύμια
Το Ανάκτορο των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου είναι ένα ανάκτορο στην πόλη της Κέρκυρας στο ομώνυμο νησί. Το δεύτερο του όνομα είναι Παλαιά Ανάκτορα.
Το Ανάκτορο είχε χτιστεί για τον σερ Τόμας Μαίτλαντ, τον Βρετανό Κύριο Ύπατο Αρμοστή των Ιονίων Νήσων. Χρησιμοποιήθηκε σαν κατοικία του Ύπατου Αρμοστή, αλλά χρησιμοποιήθηκε και ως έδρα της Ιονίου Γερουσίας και του τάγματος των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου. Ο θεμέλιος λίθος τέθηκε στο έδαφος την ημέρα του Αγίου Γεωργίου το 1819.
Καλησπέρα
Βασίλη,
απ’ την μαθητική περίοδο σου στην Κέρκυρα μαθαίνουμε ότι το ανάκτορο της πόλης της Κέρκυρας θεμελιώθηκε ανήμερα του Αγίου Γεωργίου.
Είναι τα μόνα γενέθλια, έστω ενός εμβληματικού κτιρίου, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως μεταθετή γιορτή.
Γιώργο,
ο ταραγμένος Ελληνικός 20ος αιώνας, στον οποίον αναφέρθηκες και σχολίασες τα τοπικά παρώνυμα της γενέτειρας σου, μας κληροδότησε ονόματα που αναφέρονται σε προσωπικότητες που με τη δράση τους σηματοδότησαν θετικά ή αρνητικά την εποχή τους.
Ορισμένα αγόρια το πρώτο τέταρτο του αιώνα ονομάστηκαν Βενιζέλοι και μερικά κορίτσια έφεραν το διπλό όνομα Ελληνική Δημοκρατία. Την περίοδο της ανόδου των σοσιαλιστικών ιδεών κάποια κορίτσια έφεραν τον όνομα Σταλίνα που κατέληξε στο πιο διακριτικό Λίνα και ο γυιός του ιστορικού Γιάνη (ο πρώτος μ’ ένα ν) Κορδάτου ονομάστηκε Λένιν Κορδάτος.
Απ’ την αντιδιαμετρική πλευρά των πολιτικών πεποιθήσεων, πολλά κοριτσάκια ονομάστηκαν με το βασιλικό όνομα Φρειδερίκη και τη δεκαετία του 1960 άρχισαν να εμφανίζονται συστηματικά αρκετές Άννες Μαρίες.
Τον 19ο αιώνα προέκυψαν Έλληνες με το βαυαρικό όνομα Όθων ενώ ακόμα και σήμερα συναντάμε μακρινούς απογόνους κοριτσιών που είχαν αποκληθεί Αμαλίες. Το όνομα Ναπολέων τιμούσε τον αυτοκράτορα στρατηγό και συνοδευόταν απ’ την ελπίδα να βοηθήσει τους Ρωμιούς να απελευθερωθούν απ’ τον Οθωμανικό ζυγό.
Μετά την Επανάσταση του 1821 υπήρξαν αγόρια που ονομάστηκαν με τα ευκλεή βαπτισικά Μιαούλης και Κανάρης. Ένας απ’ αυτούς που συνεχίζουν αυτή την παράδοση είναι ο αστροφυσικός Κανάρης Τσίγκανος.
Τέλος, η Κωνστανουπολίτικη παράδοση απέδωσε σε αγόρια ονόματα που παρέπεμπαν στην φαναριώτικη γραφειοκρατία όπως ο Σακελλάρης (θησαυροφύλακας) και ο Σκευοφύλακας (φύλακας ιερών σκευών)/ Σκεύος στη Δωδεκάνησο και η Φραγκοκρατία στο Αιγαίο μπόλιασε την ονοματολογική παράδοση με Φλωρεντίες και Βενετίες.
Δεν συνάντησα ακόμα καμία κυρία που να την λένε Γένοβα. Η Γενοβέφα είναι κελτικής προέλευσης γυναικείο όνομα.
Ανησυχείς σκωπτικά Γιώργο για την πτωτική τάση που εμφανίζει τ’ όνομά μας. Μάλλον θα πρέπει πρώτα να αντιμετωπίσουμε το κύριο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα, δηλαδή την υπογεννητικότητα.