by 
Σήμερα δημοσιεύω το 1ο μέρος (44 σελίδες) της 2ης συνεδρίας (3ο μέρος συνολικά), που δόθηκε στις 5 Μαρτίου 1966.
Το σημερινό κομμάτι ασχολείται με τα φοιτητικά χρόνια του Φάινμαν στο ΜΙΤ, τις πρώτες εργασίες του και την άφιξή του στο Πρίνστον για το μεταπτυχιακό του. Εδώ θα βρείτε και την απάντηση στο ερώτημα για το πώς προέκυψε ο τίτλος του αυτοβιογραφικού βιβλίου του Φάινμαν “Ασφαλώς θα αστειεύεστε κ. Φάινμαν”.
Μια από τις επόμενες μέρες θ’ ακολουθήσει η δημοσίευση του επόμενου κομματιού.
Περισσότερα ΕΔΩ.
Καλησπέρα Μερκούρη
Η σημερινή ανάρτηση μας ξεναγεί σε πανεπιστημιακές συνήθειες που στην Ελλάδα του 2026 θεωρούνται περιπτώσεις παρακμής.
Ο Feynman περιγράφει τις οργανώσεις (αδελφότητες) στο ΜΙΤ, όπου τα μέλη με κοινωνικές δεξιότητες βοηθούσαν στις σχέσεις με τα κορίτσια και οι σπασίκλες στις σχέσεις με τα μαθήματα.
Ο ίδιος ενίσχυε την ελλείπουσα κοινωνική αυτοπεποίθηση του βοηθώντας τους κοινωνικά επιτήδειους στα μαθήματα.
Όμως, στα μαθήματα Αγγλικών που δεν αντιλαμβανόταν τη χρησιμότητά τους … αντέγραφε.
Και μια ενδιαφέρουσα αυτοαξιολόγηση.
Μπόρεσε να εκτιμήσει τις εργαστηριακές ασκήσεις επειδή είχε ήδη κατακτήσει την θεωρητική βάση τους απ’ το Λύκειο και τις εργαστηριακές πρακτικές απ’ το προσωπικό του εργαστήριο στο σπίτι όταν ήταν μαθητής.
Όσοι δεν είχαν παρόμοιες εμπειρίες, υποθέτει ότι θα υπέφεραν, όπως αυτός στ’ Αγγλικά και την Φιλοσοφία.
Μερκούρη, ελπίζω να διαβαστεί από πολλούς το τρίτο μέρος ώστε να μας σερβίρεις γρήγορα το τέταρτο.
Καλημέρα Μερκούρη, καλημέρα Γιώργο.
Να μην σχολιάσω, σαν το Γιώργο, τη φοιτητική ζωή, όπου με εντυπωσίασε αρχικά η λειτουργία των εβραϊκών αδελφοτήτων (κάτι σαν τις δικές μας φοιτητικές παρατάξεις, με τα τραπεζάκια, στα χρόνια μας…), αλλά με πολύ πιο σοβαρή δράση… αλλά ένα άλλο σημείο:
“Αλλά το όμορφο πείραμα, που ακόμα θυμάμαι, στο εργαστήριο, ήταν το εξής. Υπήρχε ένας κρίκος. Ξέρεις, άλλα πειράματα — πτώσεις με συσκευές, με σπινθηριστές, με τροχούς, με κάθε λογής πράγματα. Υπήρχε ένα γάντζος στον τοίχο· δηλαδή ένα καρφί καρφωμένο στον τοίχο κι ένας μεταλλικός κρίκος, ένας μεταλλικός δακτύλιος, ένας annulus (σημ. δακτύλιος), όπως κι αν το πεις, σαν μια μεγάλη ροδέλα.
Έλεγε: «Κρέμασέ τον στον τοίχο, μέτρησε την περίοδο, υπολόγισε την περίοδο από το σχήμα και δες αν συμφωνούν». Αυτό το λάτρεψα. Νόμιζα ότι ήταν το καλύτερο διαβολεμένο πράγμα. Δεν με ένοιαζαν τόσο — προσπαθώ τώρα να θυμηθώ — μου άρεσαν και τα άλλα πειράματα, αλλά περιλάμβαναν σπινθήρες και άλλα τέτοια μαγικά κόλπα, που ήταν πολύ εύκολα. Με όλον αυτόν τον εξοπλισμό, μπορούσες να μετρήσεις την επιτάχυνση της βαρύτητας. Αλλά το να σκέφτεσαι ότι η φυσική είναι τόσο καλή, όχι επειδή μπορείς να υπολογίσεις κάτι προσεκτικά προετοιμασμένο, αλλά κάτι τόσο φυσικό όσο ένας άθλιος παλιός κρίκος κρεμασμένος από έναν γάντζο — αυτό με εντυπωσίαζε, ότι είχα τώρα τη δυνατότητα να πω τι θα κάνει, κάτι τόσο χαζό.”
Καλή συνέχεια Μερκούρη…
Μετά την εξέταση στο μάθημα μεταλλουργίας:
«Νομίζω ότι είναι έτσι, επειδή το πλέγμα είναι αυτό που επιτρέπει και υπάρχει διαφορετικό δέσιμο στην επιφάνεια και έτσι το οξυγόνο —» «Όχι, όχι, όχι, όχι! Βλέπεις, είναι επειδή —» κάτι άλλο. Κι έτσι λύναμε αυτά τα ζητήματα και πραγματικά ένιωθα συντετριμμένος, γιατί αυτοί οι τύποι που (νόμιζα ότι) ήξεραν κάτι, μου έλεγαν πως ό,τι είχα πει ήταν τελείως στραβό. Και στο τέλος αποδείχθηκε ότι είχα έναν εξαιρετικό βαθμό και ότι είχα δίκιο σε όλα αυτά, όταν βγήκαν οι βαθμοί.
Έτσι έμαθα ότι η φυσική είναι πραγματικά ένα πολύ χρήσιμο υπόβαθρο για πράγματα που φαίνονται ότι είναι διαφορετικά πεδία· ότι ο κόσμος είναι ο ίδιος, οι φυσικοί νόμοι δεν είναι τόσο άχρηστοι — καταλαβαίνεις τι εννοώ; Λειτουργούν. Ναι, λειτουργούν και μπορείς να χρησιμοποιήσεις τις ιδέες σε διαφορετικά πεδία και είσαι μπροστά από τους άλλους, γιατί υπάρχουν πολλά πράγματα που είναι αυτονόητα για σένα κι εκείνοι πρέπει να τα μάθουν.
Αλλά φυσικά πρέπει να αποκτήσεις και την εμπειρία. Δεν προσπαθώ να πω μόνο — και τα δύο μαζί είναι πολύ καλύτερα από το καθένα μόνο του. Αλλά είναι αλήθεια ότι η μελέτη της φυσικής είναι καλή παντού.
Πώς είχαμε το μηχανουργείο στο υπόγειο;
“Πάντα είχα σεβασμό για τη μηχανουργική δουλειά και πάντα ήθελα να μπορώ να την κάνω. Πάντα μου άρεσαν οι μηχανουργοί. Πάντα νόμιζα ότι ήταν σπουδαίοι άνθρωποι, ξέρεις, που φτιάχνουν αυτά τα πράγματα. Δεν καταλαβαίνω γιατί ήμουν τόσο άχρηστος σε αυτό. Προσπαθούσα πολύ σκληρά. Το ευχαριστιόμουν αρκετά, όταν δούλευα σε κάτι για τον Stockbarger, φτιάχνοντας κατσαβίδια ή κάτι τέτοιο — δεν θυμάμαι τι — γι’ αυτόν. Έπρεπε να πηγαίνω συχνά στο μηχανουργείο και είχαν ένα φοιτητικό εργαστήριο. Υπήρχε ένας τύπος στο κεντρικό μηχανουργείο που λεγόταν Andy, που υποτίθεται ότι έδινε εργαλεία στους φοιτητές. Έτσι πάντα του ζητούσα εργαλεία. Πάντα με πείραζε ότι ήμουν πολύ κακός στη μηχανουργική δουλειά.”
Καλημέρα Γιώργο, καλημέρα Διονύση. Αυτά τα μικρά εξομολογητικά κομμάτια είναι που αρέσουν και σε μένα. Είτε αφορούν την “κοινωνικοποίηση” του Φάινμαν με τα κορίτσια, είτε τον τρόπο που αντιμετώπιζε τα επιστημονικά προβλήματα κλπ. Νομίζω ότι δεν λέγονται επιτηδευμένα, ίσως προσπαθώντας να “πλασάρουν” κάτι. Τα επόμενα κομμάτια όπου μιλάει για τον πρώτο σύντομο έγγαμο βίο του με την Arlene και τη ζωή του στο Λος Άλαμος (Πρόγραμμα Μανχάταν) έχουν επίσης πολύ ενδιαφέρον. Έρχονται!
Καλημέρα Μερκούρη.
Weiner: Είχες ως κύρια κατεύθυνση τα μαθηματικά;
Feynman: Α, ναι. Αυτό είναι ενδιαφέρον. Στην αρχή ήμουν στο τμήμα των μαθηματικών. Στην πραγματικότητα δεν έχει μεγάλη σημασία σε ποιο τμήμα είσαι. Για τον πρώτο χρόνο, περίπου παίρνεις λίγο-πολύ τα ίδια πράγματα. Παίρνεις φυσική και χημεία και ηλεκτρολογία,μαθηματικά και τα λοιπά. Αγγλικά.
Κάπου εκεί γύρω στον πρώτο χρόνο άρχισα να εκνευρίζομαι. Αυτό δεν ήταν σωστό. Τα μαθηματικά, όπως τα έβλεπα, ήταν πολύ αφηρημένα. Δεν συνδέονταν με τίποτα τα
μαθηματικά. Και πήγα στον επικεφαλής του τμήματος των μαθηματικών. Αυτό ήταν το 1936, οπότε ξέρεις ότι είμαστε ακόμα στη Μεγάλη Ύφεση.
Του είπα: «Κύριε, ποια είναι η χρησιμότητα των ανώτερων μαθηματικών, πέρα από το να διδάσκουν περισσότερα ανώτερα μαθηματικά;» Μου είπε: «Λοιπόν, θα μπορούσες να γίνεις αναλογιστής», να υπολογίζεις ασφάλιστρα για μια ασφαλιστική εταιρεία. Αυτό δεν μου άρεσε καθόλου, καταλαβαίνεις. Επίσης είπε ότι ένας άνθρωπος που κάνει τέτοιου είδους ερωτήσεις ίσως να μην είναι κατάλληλος για τα μαθηματικά.
Και σκέφτηκα τι είναι αυτό που έπρεπε να κάνω — εννοώ, μου άρεσε να λερώνω τα χέρια μου. Είχα εργαστήριο. Ο φυσικός κόσμος ήταν πραγματικός και τα μαθηματικά, με τα οποία είχα γοητευτεί, δεν ήταν για μένα, πραγματικά — καταλαβαίνεις τι εννοώ; Ήταν συναρπαστικά, αλλά η καρδιά μου ήταν αλλού. Έτσι αποφάσισα ότι έπρεπε να λερώσω τα χέρια μου, δεν άντεχα αυτά τα αφηρημένα πράγματα. Οπότε άλλαξα προς την ηλεκτρολογία, γιατί εκεί υπήρχε κάτι πραγματικό. Αλλά μερικούς μήνες αργότερα συνειδητοποίησα ότι είχα πάει πολύ μακριά και ότι (έπρεπε να μείνω) κάπου ενδιάμεσα — ότι η φυσική ήταν το σωστό μέρος. Έτσι μετακινήθηκα λίγο στην αρχή και κατέληξα στο τμήμα φυσικής.
…..
“Τέλος πάντων, ένα άλλο γεγονός ήταν όταν κατέβηκα στην πόλη για να αγοράσω προμήθειες και κουβαλούσα ένα καλαθάκι απορριμμάτων και μερικά άλλα πράγματα και ο Eisenbud (Leonard Eisenbud), που ήταν θεωρητικός φυσικός — συναντηθήκαμε — με προσπέρασε στον δρόμο.
«Α», είπε, «φαίνεσαι ότι θα γίνεις καλός θεωρητικός φυσικός. Έχεις φέρει τα σωστά εργαλεία— μια γόμα και ένα καλάθι απορριμμάτων».”
Ευχαριστούμε
Το κυκλοτρόνιο του Πρίνστον:
“Τέλος πάντων, κατέβηκα στο υπόγειο και μπήκα στο δωμάτιο όπου ήταν το κυκλοτρόνιο, στο βάθος του υπογείου. Και δεν πέρασαν δεκαπέντε δευτερόλεπτα πριν καταλάβω γιατί το κυκλοτρόνιο του Πρίνστον είχε τόσα πολλά αποτελέσματα, γιατί ο Slater μου είχε πει να πάω σε άλλη σχολή — κατάλαβα όλο το πράγμα. Όλη η οπτασία, όλος ο ιδεαλισμός του MIT κατέρρευσε.
Γιατί αναγνώρισα κάτι σ’ εκείνο το δωμάτιο, που ήταν το ίδιο με το εργαστήριό μου στο σπίτι. Το κυκλοτρόνιο ήταν στη μέση του δωματίου. Υπήρχαν καλώδια παντού, κρεμασμένα στον αέρα, απλώς περασμένα πρόχειρα από κάποιον. Υπήρχαν σωλήνες νερού — έπρεπε να υπάρχουν αυτόματοι ψύκτες νερού και μικροί διακόπτες, ώστε αν το νερό σταματούσε να ξαναρχίζει αυτόματα — και υπήρχαν κάτι σωλήνες και μπορούσες να δεις, ξέρεις, το νερό να στάζει. Υπήρχε κερί παντού, κρεμασμένο, εκεί όπου επισκεύαζαν διαρροές. Το δωμάτιο ήταν γεμάτο με κουτιά φιλμ σε τρελές γωνίες πάνω στα τραπέζια.
Καταλαβαίνεις; Εντελώς διαφορετικό απ’ το MIT. Ένα μέρος όπου κάποιος δούλευε! Όπου ο άνθρωπος που δούλευε ήταν κοντά στη μηχανή, μπορούσε να τη φτιάξει με τα ίδια του τα χέρια. Δεν ήταν σε ένα μονωμένο κουτί με κουμπιά. Το κατάλαβα αμέσως, γιατί είχα αυτή την εμπειρία στο εργαστήριο. Έμοιαζε με το παιδικό μου εργαστήριο, όπου είχα τα πάντα σκορπισμένα και τα εργαλεία τα άφηνα εκεί όπου τα είχα τελευταία φορά. Και συνειδητοποίησα ότι αυτό ήταν πραγματικά έρευνα και ότι είχα ξεγελαστεί”…
Γεια σου Παντελή, γεια σου (και πάλι) Διονύση. Ναι, νομίζω ότι αυτά τα μικρά διαμαντάκια κάνουν τελικά όλο το κείμενο να λάμπει, παρόλο που, όπως σημείωνα στην εισαγωγή του 1ου μέρους, δεν πρόκειται για κάποιο λογοτεχνικό έργο. Και τέτοια διαμαντάκια θα βρούμε πολλά ακόμη, για να γελάσουμε, να προβληματιστούμε, ακόμη και να κλάψουμε!