Μερκούρης Παναγιωτόπουλος

Καλό απόγευμα Μερκούρη. Να σε ευχαριστήσω για την πολύ μεγάλη δουλειά που μοιράστηκες μαζί μας, φτάνοντας στο τελευταίο μέρος της.
Διαβάζοντας, πραγματικά δεν ξέρεις σε τι να σταθείς και τι να πρωτοθαυμάσεις.
Ας τονίσω εδώ ένα απόσπασμα, που δείχνει την αξία της “σωστής θεωρίας”:
/////////
Έτσι, για να καταλάβουν καλύτερα τα διάφορα πειράματα με αυτό, είπαν: «Πώς νομίζετε ότι θα έπρεπε να πάει σε μια τέτοια κατάσταση;». Είπα: «Οι ενεργές διατομές θα πρέπει να είναι σταθερές». Ο Paul είπε: «Έτσι είναι». Ένας άλλος τύπος είπε: «Πώς θα έπρεπε να είναι;». «Θα έπρεπε να είναι σταθερή». «Σωστά και μας προβλημάτιζε. Είναι η μόνη ενεργός διατομή που είναι σταθερή από όσες μετρήσαμε». Και μετά κάποιος άλλος πήγε παρακάτω – τρία άτομα έκαναν ερωτήσεις και σε κάθε μία έπεσα μέσα.
Μετά ο τέταρτος τύπος με ρώτησε κάτι και είπα: «Θα έπρεπε να είναι σταθερή ως προς την ενέργεια». Λέει: «Λυπάμαι, αλλά μεταβάλλεται κατά έναν παράγοντα 16 όταν αλλάζεις την ενέργεια κατά έναν παράγοντα 2». Οπότε είπα: «Αυτό είναι πειραματικό σφάλμα». Και είχε πειστεί τόσο πολύ από τα τρία που δούλεψαν, που αν κάτι δούλευε έστω και λίγο, αν δεν ήταν προφανώς γελοίο, θα έπρεπε να είναι σωστό και ότι κάτι πήγαινε λάθος. Οπότε είπα ότι ήταν πειραματικό σφάλμα.
Όλοι άρχισαν να γελάνε, αλλά εγώ κράτησα ένα εντελώς σοβαρό πρόσωπο και συνειδητοποίησαν ότι μιλούσα σοβαρά, ότι πίστευα σε αυτά που έλεγα και ότι δεν μπορούσε να είναι αλήθεια αυτό που μου είχε πει.
Και μετά υπήρξε πολύς θόρυβος και ενθουσιασμός από αυτό, καταλαβαίνεις, γιατί ήθελε λίγο θράσος να λες στον τύπο, όταν σου λέει ότι αλλάζει κατά έναν παράγοντα 16, ότι δεν θα έπρεπε να έχει αλλάξει και ότι δεν αλλάζει καθόλου. Και έτσι κάποιος άλλος πειραματικός με ρώτησε κάτι και το βρήκα κι εκείνο σωστό.
Και μετά ο Rosenfeld (σημ. μάλλον αναφέρεται στον Arthur Hinton Rosenfeld) είπε στον άνθρωπο που με είχε ρωτήσει εκείνο που δεν ταίριαζε: «Δεν νομίζω ότι εξήγησες σωστά το πείραμά σου στον κύριο Feynman. Είπες ότι ήταν έτσι, αλλά στην πραγματικότητα πώς θα μπορούσε να είναι έτσι;». «Ωχ όχι, όχι, ήταν όπως το λες», είπε εκείνος, «Σωστά». Οπότε το αναδιατύπωσαν — μου το είχαν περιγράψει λάθος, όπως αποδείχθηκε.
Όταν το περιέγραψε σωστά, ναι, ταίριαζε, οπότε οφειλόταν σε παρεξήγηση, όχι σε πειραματικό σφάλμα. Αλλά αυτό με επιβεβαίωσε ότι είχα μια καλή ιδέα, καταλαβαίνεις και ότι όλα ήταν σωστά και γύρισα σπίτι στη γυναίκα μου και της είπα για τον ενθουσιασμό και ότι όλα δούλεψαν. Και μετά τη συνάντηση, μετά το συνέδριο, ο Mandelstam (σημ. Stanley Mandelstam) ήρθε και μου είπε:
«Ε, πώς το κάνεις αυτό; Πώς έχεις την αυτοπεποίθηση—ήταν τόσο συναρπαστικό—
να λες σε έναν τύπο ότι ήταν πειραματικό σφάλμα;».
Είπε: «Αν εγώ είχα μια θεωρία και ο τύπος μού έλεγε ότι δεν ταίριαζε με το πείραμα, δεν θα είχα ποτέ την αυτοπεποίθηση». Είπα:
«Αυτό είναι επειδή δεν είχες ποτέ τη σωστή θεωρία».

Γεια σου Διονύση. Κατ’ αρχήν να πω εξομολογητικά, ότι ασχολούμενος κάμποσους μήνες με αυτό το θέμα, κινδυνεύω να κάνω το λάθος και να πω “α, ξέρω αρκετά καλά αυτόν τον τύπο”! Προφανώς και ξέρω απειροελάχιστα για τον Φάινμαν κι αυτά στο βαθμό που μας επιτρέπει ο ίδιος να αντιληφθούμε κάποια χαρακτηριστικά του. Έτσι λοιπόν, η εξήγηση της παραγράφου που παραθέτεις, νομίζω, ότι έχει να κάνει αφενός με το ένστικτο που διέκρινε τον Φάινμαν, όπως αρκετές φορές το επισήμανε ο ίδιος, αφετέρου με τη γνώση του γύρω από την ερμηνεία πειραματικών δεδομένων, αφού πάντα προσπαθούσε να έχει πληροφόρηση από πρώτο χέρι.
Με την ευκαιρία αυτής της παρέμβασης, να σου πω ότι χαίρομαι όχι μόνο γιατί ολοκληρώθηκε αυτό το τεράστιο κείμενο, αλλά και γιατί μέσω των αναρτήσεων παρέθεσα σπάνιο φωτογραφικό και έντυπο υλικό, που πιθανά να κυκλοφορεί για πρώτη φορά δημόσια, τουλάχιστον στα δικά μας πράγματα.

Feynman 9 – σα να μην πέρασε μια μέρα

1.Εθνική Ακαδημία Επιστημών – ΗΠΑ, 1954

Πήγα στην πρώτη συνεδρίαση. …. Συζητούσαν για το πώς να εκλέγουν μέλη. «Πρέπει να είμαστε ενωμένοι οι φυσικοί γιατί έχουμε τόσες ψήφους, οι χημικοί τόσες…» και τα λοιπά. Για μένα, αυτά είναι ανοησίες.
Θα ψηφίσω τον χημικό αν είναι καλύτερος!

2. Η δημοσιότητα είναι πόρνη

Ο Feynman δέχεται τηλεφωνική κλίση από δημοσιογράφο των Times σε δωμάτιο ξενοδοχείου που μοιράζεται με τον Abraham Pais, γνωστό κβαντικό φυσικό και ιστορικό της επιστήμης.
Αποδέχεται κολακευμένος να δημοσιοποιηθεί η μέχρι τότε εργασία του αλλά απογοητεύεται όταν ο δημοσιογράφος αποκρίνεται:

«Ευχαριστώ, κύριε Pais»

Και όταν μπήκε ο Pais, του λέω:

«Άκου! Το Time—» (ήμουν πολύ ενθουσιασμένος — δεν μου είχε ξανασυμβεί κάτι τέτοιο) «—κάποιος από το Time τηλεφώνησε και θέλει να τον πάρεις πίσω!»

Και αυτός απαντά:

«Δεν με παρατά. Η δημοσιότητα είναι πόρνη».
Με την πάροδο του χρόνου έμαθα ότι είχε δίκιο.

Δεν έπρεπε να είμαι τόσο πρόθυμος.

3.Οι δουλειές με τον στρατό είναι δουλεία

Ένιωθα ότι ο στρατός δεν πρέπει να έχει σχέση με την επιστήμη.

Αν ενδιαφέρεται μόνο για εφαρμογές — βόμβες κτλ. — αυτό δεν έχει σχέση με τη θεωρητική φυσική.

Το ενδιαφέρον τους είναι σαν της βιομηχανίας: θέλουν τον επιστήμονα «ευχαριστημένο» για να είναι διαθέσιμος όποτε χρειαστεί. Σαν να περιμένεις πελάτη. Δεν μου άρεσε αυτή η ιδέα.

Οπότε πλήρωσα μόνος μου (το ταξίδι στην Ιαπωνία, ενώ ήταν πρόθυμος να το πληρώσει ο στρατός) — πράγμα μάλλον τρελό.

Ήμουν πιθανώς ο μόνος που το έκανε. 

Γεια σου Γιώργο. Όπως θα έχεις δει, σήμερα (14/5) δημοσίευσα το τελευταίο μέρος της συνέντευξης που δόθηκε το 1966. Όπως επισημαίνεις κι εσύ (μέσα από τα αποσπάσματα που παραθέτεις), αλλά και όπως θα διαπιστώσεις από την τελευταία συνεδρία που έγινε 7 χρόνια αργότερα, τον Φεβρουάριο του 1973 και θα δημοσιεύσω μια από τις επόμενες μέρες, οι απόψεις του Φάινμαν παραμένουν αντισυμβατικές, μα προπάντων τίμιες. Και τελικά κέρδισε το στοίχημα που έβαλε με τον Weisskopf το 1965 (Θα δημοσιευτεί στο επόμενο, 5ο και τελευταίο μέρος της συνέντευξης).

ο Μάιος μας έρχεται
κι ο Φάινμαν επιστρέφει

έτοιμος πάντα για αναμετρήσεις ευφυΐας

πρώτα με τον Φέρμι (ισοπαλία),

μετά με τον Μπορ (τον αντιμετωπίζει ως εκπρόσωπο της παρωχημένης πρώτης κβαντικής εποχής)

και τέλος με τους στρατιωτικούς ψυχίατρους που τον απάλλαξαν απ’ την θητεία ως «ντακότα».
Τους τελευταίους τους “κατατροπώνει”.

Όμως το ζουμί της ογδόης αφήγησης βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, στην αδιαπραγμάτευτη αντίθεση που αναπτύσσει σε μια σχετικά «αθώα εποχή» – αρχές του 1950, με τις ιδιωτικές εταιρείες, στην περίπτωσή του η General Electric, που υπόσχονται και παρέχουν «χωρίς άλλες υποχρεώσεις» τη δυνατότητα στους επιστήμονες να αναπτύξουν αδέσμευτη έρευνα στα εργαστήρια της εταιρείας.

Σχετικό απόσπασμα απ’ το κείμενο που επιμελήθηκε και μοιράστηκε μαζί μας ο Μερκούρης.

Σκόπευαν να κατασκευάσουν πυρηνικούς αντιδραστήρες, … έφεραν αυτούς τους επιστήμονες εκεί και έκαναν διαλέξεις στους μηχανικούς τους κτλ. Έτσι περνούσαμε τον περισσότερο χρόνο μας. Κάναμε έρευνα στις κοσμικές ακτίνες. Κάναμε επίσης πολλά, έξω από τα συνηθισμένα, πράγματα για την εταιρεία General Electric.

Στο τέλος του χρόνου που βρισκόμουν εκεί, πήγα στο γραφείο του διευθυντή, ενός ανθρώπου που λεγόταν Soups, επικεφαλής του ερευνητικού εργαστηρίου. Μου είπε: «Έχω μιλήσει με τον καθηγητή Μπέτε γι’ αυτό—». Και άρχισε να μιλά για το πόσο θα ήθελε να υπάρχουν στη GE άνθρωποι καλοί και τι μεγάλες ευκαιρίες θα είχαν σε αυτό το μεγάλο εργαστήριο και ότι όλα θα ήταν πανεύκολα κτλ. Και είπε: «Υπάρχουν μερικές δυσκολίες, γιατί ο καθηγητής Μπέτε με έβαλε να υποσχεθώ ότι δεν θα σας προσφέρω μια θέση και έναν μισθό που, με κοινή λογική, δεν θα μπορούσατε να αρνηθείτε».

Καταλαβαίνεις; Είχε μιλήσει με τον Μπέτε και ο Μπέτε του είπε να μην το κάνει, αλλά εκείνος το έκανε—μου έλεγε ότι θα μου προσφέρει μια θέση που με κοινή λογική δεν θα μπορούσα να αρνηθώ, αλλά δεν μπορούσε να μου πει τις λεπτομέρειες.
Έτσι απλώς του είπα: «Αφού δεν ξέρω—δεν μου δίνετε καμία λεπτομέρεια, δεν ξέρω τίποτα—είναι πολύ εύκολο για μένα να αρνηθώ.» Αλλά έτσι κι αλλιώς δεν θα πήγαινα εκεί, γιατί σιγά σιγά είχα καταλάβει αυτού του είδους τα πράγματα, που συμβαίνουν σε πολλά βιομηχανικά εργαστήρια—ή τουλάχιστον συνέβαιναν τότε.

Πολλά εργαστήρια δοκίμασαν το εξής: είχαν πραγματικά μηχανικά και τεχνικά προβλήματα δικά τους· προσπαθούσαν να προσελκύσουν επιστήμονες λέγοντάς τους ότι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν, δεν χρειάζεται να ασχολούνται με τίποτα, έχουν το δικό τους εργαστήριο, τους δικούς τους βοηθούς, κάνουν ό,τι θέλουν.

Αλλά ενώ εργάζεσαι εκεί και κάνεις ό,τι θέλεις, προκύπτουν μικρά τεχνικά προβλήματα για τα οποία κάποιος σε ρωτά. Τώρα, οι περισσότεροι επιστήμονες—ή οι περισσότεροι άνθρωποι σε αυτές τις συνθήκες—έχουν ένα αίσθημα κάποιας αφοσίωσης προς την εταιρεία που τους πληρώνει τον μισθό. Νιώθουν ότι δεν προσφέρουν τίποτα στην εταιρεία.

Είναι αλήθεια ότι η εταιρεία, όταν τους προσέλαβε, τους είπε: «Αυτή είναι δική μας υπόθεση, εσείς κάνετε ό,τι θέλετε.» Αλλά για κάποιο λόγο δεν το πιστεύουν ή αισθάνονται κάποια ευθύνη να κάνουν κάτι χρήσιμο για την εταιρεία και όχι απλώς να παίζουν με τα δικά τους προβλήματα. Έτσι νιώθουν την ευθύνη να κάνουν αυτά τα πράγματα και με αυτόν τον τρόπο η εταιρεία τους βάζει να τα κάνουν.

Αλλά αυτό που συμβαίνει είναι ότι η εταιρεία δεν μπορεί να αντισταθεί και τους ζητά όλο και περισσότερα πράγματα, μέχρι που αυτοί οι άνθρωποι εμπλέκονται πλήρως—ή σχεδόν πλήρως—στη δουλειά της εταιρείας και δεν μπορούν πια να κάνουν τη δική τους δουλειά. Και φυσικά είναι και δικό τους λάθος και η εταιρεία λέει: «Σας είπαμε ότι μπορείτε να κάνετε ό,τι θέλετε» και κάπως έτσι.
 

Γεια σου Γιώργο. Πολύ σωστές οι παρατηρήσεις σου και νομίζω, ότι πηγαίνοντας προς το τέλος της συνέντευξης, ο Φάινμαν γίνεται περισσότερο αποκαλυπτικός ως προς τον τρόπο που αντιμετωπίζει τις διάφορες καταστάσεις και τον τρόπο που σκέφτεται. 3 αναρτήσεις έχουν μείνει, με την πρώτη από αυτές να γίνεται σήμερα.

Καλησπέρα Μερκούρη. Τώρα είδα τη φοβερή δουλειά που προσέφερες. Ξεκινάω από το 1ο μέρος. Σε ευχαριστούμε. Να είσαι καλά!

Καλησπέρα Μερκούρη.
Σε ευχαριστώ και για την 7η συνέχεια των άρθρων σου.
Θα ήθελα να επισημάνω τι είπε ο Feynman σχετικά με τη διδασκαλία στην Βραζιλία, σε αντίθεση με την αντίστοιχη στις ΗΠΑ:
“Υπάρχει όμως κάτι που αξίζει να αναφερθεί — εκείνη την περίοδο δίδαξα επίσης κβαντομηχανική σε κάποιο κέντρο ή κάπου· μια φορά, όταν ήμουν στη Βραζιλία, δίδαξα κβαντομηχανική. Είχα μερικούς φοιτητές από διάφορα μέρη. Είναι η μόνη φορά που δίδαξα και ένιωσα πραγματικά ικανοποιημένος από τη διδασκαλία. Όταν διδάσκω εδώ ή αλλού, νιώθω μια μορφή απογοήτευσης, που είναι η εξής: αν ο φοιτητής τα πάει καλά, δεν ξέρεις αν εσύ τον δίδαξες· μπορεί απλώς να είναι καλός φοιτητής. Τον έχουν διδάξει κι άλλοι κτλ. Και αν αργότερα προοδεύσει στην έρευνά του, δεν ξέρεις αν έκανες εσύ κάτι ή αν το πέτυχε μόνος του ή με άλλους καθηγητές μετά. Αν δεν τα πάει καλά, λες «οι φοιτητές δεν τα πάνε καλά» και απογοητεύεσαι. Έτσι, ποτέ δεν έχω αυτό το αίσθημα στη μεταπτυχιακή διδασκαλία. Ακόμα κι όταν τους έχω ως ερευνητικούς φοιτητές, δεν μπορώ να δω τι έκανα εγώ, αν έκανα κάτι.
Weiner: Είναι δύσκολο να το μετρήσεις.
Feynman: Ακριβώς. Δεν ξέρω τι έκανα. Αλλά όταν πήγα εκεί κάτω, αυτοί οι τύποι προέρχονταν από το κενό. Ήρθαν από την Αργεντινή και δεν γνώριζαν τίποτα· όμως είχαν μελετήσει μόνοι τους. Τους διδάσκω κβαντομηχανική και τώρα ξέρουν κβαντομηχανική, ενώ πριν δεν ήξεραν τίποτα γι’ αυτήν. Είναι διδασκαλία μικρής κλίμακας — μικρότερη ομάδα. Ξέρεις τον φοιτητή και μπορείς να δεις τι επίδραση έχεις πάνω του.”
Μου θύμισε διδασκαλία Α΄Λυκείου, σε αντίθεση με την Γ΄…

Γεια σου Δημήτρη. Καλή δύναμη στην προσπάθειά σου! Είναι μεγάλο το κειμένο, αλλά νομίζω ότι θα βρεις αρκετά σημεία με ενδιαφέρον.
Γεια σου Διονύση. Αυτό που λέει ο Φάινμαν, κουβαλάει μια αλήθεια. Αυτό που μου κάνει εντύπωση στο κομμάτι, είναι ότι δεν θέλει να παινευτεί παίρνοντας λίγη από την λάμψη επιτυχημένων επιστημόνων που πέρασαν από τα χέρια του (διδακτορικοί φοιτητές του), προφανώς δεν του χρειάζεται.Πάντα προτιμούσα την Α’ από την Γ’ Λυκείου. Η Α’ κουβαλούσε (ακόμη) μια “αθωότητα”!
Σας ευχαριστώ όλους για την παρακολούθηση της ανάρτησης.

Καλημέρα παιδιά

Πέντε παρατηρήσεις απ’ τη δεύτερη συνέχεια στο Cornel

Έξι μόλις μήνες μετά τη βράβευσή του με το Νόμπελ, ισχυρίζεται ότι αγνοεί τη συμβολή των άλλων δυο βραβευμένων την ίδια χρονιά (1965), Schwinger & Tomonaga, ή έστω δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες των δικών τους προσεγγίσεων στην Ηλεκτροδυναμική.

Υπερβολές….

Μια αισιόδοξη ματιά στην Κβαντική Θεωρία της Βαρύτητας, εν έτει 1966:

«Για παράδειγμα, επεξεργάστηκα την κβαντική θεωρία της βαρύτητας σε τάξη απείρως υψηλότερη—δηλαδή, σε βαθμό, σε λεπτομέρεια, απείρως υψηλότερη—από οποιονδήποτε άλλον που γνωρίζω. Αλλά δεν είναι πλήρης. Υπάρχουν ορισμένες μικρές αδυναμίες. Έτσι δεν την έχω γράψει. Μα είναι τρέλα—είναι τώρα πέντε ετών. Θα έπρεπε να έχει γραφτεί.
Παρ’ όλα αυτά, αυτό που με ενοχλεί είναι ότι δεν έχω φτάσει ακριβώς μέχρι το τέλος. Πιθανόν, αν καθόμουν να το γράψω, θα έβρισκα τον δρόμο μου μέχρι το τέλος».

Οι πιθανότητες δεν τον βοήθησαν.

Ούτε αυτούς που ακολούθησαν μέχρι σήμερα, Χόκινγκ, Πένροουζ, Βίτεν, Ροβέλλι, Σμόλιν, και υπάρχει μέλλον.

Τα διαγράμματα Feynman υπερίσχυσαν του μαθηματικού φορμαλισμού του Schwinger μόνον όταν ο Freeman Dyson απέδειξε τη συμβατότητά τους με τις μέχρι τότε αποδεκτές μεθόδους.

Αντιφάσεις.
Την ικανότητα των στρατιωτικών να αποφασίζουν γρήγορα, σε αντίθεση με το ψιλολόγημα των επιστημόνων άλλοτε την θαυμάζει (όταν του επέτρεψαν να ενημερώσει τους εργαζόμενους στο εργοστάσιο διαχωρισμού στο Oak Ridge για τη φυσική της βόμβας) και άλλοτε την κολάζει (όταν λογοκρίνουν τμήματα της έκθεσης που έγραψε σχετικά με την πυρηνική ενέργεια προς τον ΟΗΕ).

«Από τότε απέκτησα πολύ καθαρότερη εικόνα για το πώς λειτουργεί η κυβέρνηση—και τι δεν πάει καλά μ’ αυτήν. Πράγματα ζωτικής σημασίας αποφασίζονται υπερβολικά εύκολα. Είναι εντυπωσιακό που ένας άνθρωπος μπορεί να αποφασίσει τόσο γρήγορα. Αλλά και ένα ζάρι αποφασίζει γρήγορα. Κι αυτό είναι κακό. Ήταν ένα πολύ σοβαρό ζήτημα»

Τέλος,
ο δεύτερος Αργεντινός μαθητής του στο Ρίο, εκτός απ’ τον Amati ήταν ο Alberto Sirlin, που στο κείμενο αναφέρεται ως Sirene.

Μερκούρη ευχαριστούμε,

Νηστεία μέχρι τον Μάιο;
 

Γιώργο καλησπέρα. Πρώτα απ’ όλα να σ’ ευχαριστήσω, για μια ακόμη φορά, για την διόρθωση-συμπλήρωση του Alberto Sirlin. Σκοπεύω να ολοκληρώσω τη συνέντευξη τον Μάιο (καλά να είμαστε) με αφορμή την επέτειο της γέννησης του Φάινμαν. Μέχρι τότε νηστεία για τους αναγνώστες, αλλά δουλειά και προσευχή για μένα!

Τι κρατώ απ’ την πρώτη περίοδο στο Cornell

Πρώτη φορά καθηγητής

«Δεν έκανα τίποτε άλλο παρά να προετοιμάζω τα μαθήματα. Τώρα συνειδητοποιώ ότι η προετοιμασία ενός καλού μαθήματος είναι μια πλήρης απασχόληση, αλλά τότε δεν το θεωρούσα σχεδόν τίποτα».

1946. Πώς να μιλήσεις σε συνέδριο που μετέχουν τα «μεγάλα κεφάλια», Bohr, Dirac & Weisskop, ενώ από κάτω παρακολουθούν καθηγητές Λυκείων για να εξοικειωθούν με τη φυσική του πυρήνα;

Με χιούμορ, επιλέγει ο Feynman.

Άπρεπη εκτιμούν την επιλογή του ο Bohr και ο Weisskop. Και «του τη λένε».

Και ο κεντρικός ομιλητής, ο Dirac;

Ενώ συζητούσαν για τις ιδέες του, αυτός λιαζόταν στο προαύλιο.  

Γεια σου Γιώργο.
Όπως είχες επισημάνει και στο προηγούμενο σχόλιό σου για κάτι παρόμοιο, ο σεβασμός του Φάινμαν για τα “μεγάλα κεφάλια” είναι δεδομένος. Ας μην ξεχνάμε ότι όταν προσλήφθηκε για το πρόγραμμα Μανχάταν ήταν μόλις 25 ετών και ανέλαβε να διδάξει στο Κορνέλ στα 27 του. Έτσι λοιπόν, μπροστά σε ονόματα που κουβαλούσαν και αναγνωρισμένο έργο, αλλά ήταν και μεγαλύτερα σε ηλικία (Μπορ, Ντιράκ, Βάισκοπφ, Οπενχάιμερ, Μπέτε, Τέλερ κλπ) είναι φυσικό να στέκεται “προσοχή”, αυτός, που μέχρι εκείνη την ώρα δεν είχε παρουσιάσει κάτι σημαντικό, πέρα από την ελπίδα για το μέλλον.
Με την ευκαιρία να προτρέψω τον Διονύση να συνεχίσει την ανάγνωση(!), γιατί έχουμε την ευκαιρία να μαθαίνουμε από πρώτο χέρι συγκλονιστικά γεγονότα, όπως την πρώτη πυρηνική δοκιμή στο Αλαμογκόρντο. Διονύση, αν εκτιμάς ότι παρουσιάζει με “ψυχρό” και ουδέτερο τρόπο ένα τέτοιο γεγονός, γίνε ελαστικός, γιατί όπως θα διαπιστώσεις από τη συνέχεια της συνέντευξης, στα κατοπινά χρόνια (τέλη της δεκαετίας του ’40) εργάστηκε με ομιλίες προσπαθώντας να ενημερώσει τον κόσμο για τους κινδύνους από τον ανταγωνισμό των πυρηνικών εξοπλισμών. Νομίζω ότι ο ενθουσιασμός είναι δικαιολογημένος για το νεαρό Φάινμαν, αφού είδε ότι αυτό για το οποίο δούλευε ο ίδιος και όλοι οι υπόλοιποι συνάδελφοί του είχε θετικό αποτέλεσμα. Και για έναν επιπλέον λόγο ̇ δεν πίστευε ότι θα πετύχει (όπως ισχυρίζεται) και βέβαια αμφιβάλλω αν ήταν σε πλήρη γνώση αυτού που θα προέκυπτε (δεν είχε φορέσει καν τα γυαλιά που του είχαν δώσει). Δεν είναι τυχαίο νομίζω, ότι ο Φάινμαν, όπως και άλλοι νεαροί τότε επιστήμονες που δούλευαν για το Πρόγραμμα Μανχάταν πέθαναν από καρκίνους σε σχετικά νέες ηλικίες (ο Φάινμαν στα 70). Εκτιμώ, ότι η σκέψη μας κυριαρχείται από τα μετέπειτα τρομακτικά αποτελέσματα σε ανθρώπινα θύματα και υλικές καταστροφές που προκάλεσε η ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Να βάλω όμως κι εγώ την δικιά μου ένσταση. Με δεδομένο ότι στη συνέντευξη έχουμε φτάσει πλέον στην μεταπολεμική περίοδο (περίπου στο 1947) δεν έχω δει ακόμη να εμφανίζεται ένα ερώτημα του τύπου «Πώς είδες εσύ, το περιβάλλον σου, οι συνάδελφοί σου την ρίψη των 2 ατομικών βομβών στην Ιαπωνία;» Πιθανόν να ήταν ένα θέμα ταμπού και να απέφευγαν μια ερώτηση με δύσκολη απάντηση. Καλό απόγευμα.

Καλό απόγευμα Μερκούρη.
“Αυτά τα τρία συνέδρια — απ’ όσο θυμάμαι ήταν τρία — ήταν για μένα πολύ μεγάλης
σημασίας και ενδιαφέροντος και στενοχωρήθηκα πολύ όταν σταμάτησαν. Αργότερα ρώτησα τον J. Robert Oppenheimer γιατί σταμάτησαν και μου είπε ότι έγινε έτσι επειδή μεγάλωναν.
Ήταν πολύ δύσκολο, αφού προσκαλούσες κάποιον, να μην τον ξαναπροσκαλέσεις. Όμως έπρεπε συνεχώς να προστίθενται νέοι, γιατί είχαν κάνει κάποιο πείραμα, είχαν κάποια αποτελέσματα να ανακοινώσουν — και έτσι άρχισε να διογκώνεται. Υπήρχαν και πολλές προσβολές· όλοι ένιωθαν προσβεβλημένοι και έγραφαν: «Γιατί δεν με καλέσατε; Γιατί δεν με καλέσατε;» Και ο Oppenheimer κουράστηκε και τα παράτησε.”
Από ότι βλέπεις συνεχίζω το διάβασμα! Έφτασα στο σημείο που τα …γέρικα άλογα τα σκοτώνουν…
Να απολογηθώ για το προηγούμενο σχόλιο;
Ένιωσα σαν να διαβάζω δηλώσεις του Τραμπ, για το πόσο γεναία, όμορφη, θαυμάσια είναι η δουλειά που κάνουν οι ένδοξες Αμερικανικές δυνάμεις στο Ιράν…
Δεν άντεξα να διαβάζω τις σκέψεις ενός Τραμπιστή (προηγήθηκε 80 χρόνια…) τη στιγμή που “πέτυχε” το εγχείρημα και δημιουργήθηκε το μανιτάρι, από το μυαλό του οποίου δεν πέρασε καν η σκέψη, ότι θα ριχτεί για να εξολοθρεύσει ανθρώπους…
Τι να την κάνω την ευφυία;

«Λος Άλαμος … μια πολύ ευτυχισμένη περίοδος»

«.. για μένα, όσον αφορά την επιστημονική δουλειά, ήταν, χωρίς τις πολύ μεγάλες περιόδους απογοήτευσης και σύγχυσης που εμφανίζονται όταν δουλεύεις πάνω στα πιο σημαντικά προβλήματα»

Τί έχουμε εδώ;

Τον ήρωά μας να αποφεύγει να κατακρίνει τα «μεγάλα κεφάλια».

Ακόμα περισσότερο, τους βρίσκει πιο έξυπνους απ’ τον ίδιο. Τον Oppenheimer, τον Teller, κυρίως τον Bette.

Τον διευκολύνει το έργο στο Λος Άλαμος, που απαιτεί γρήγορους υπολογισμούς όπου παρακάμπτονται οι αναλυτικές μέθοδοι επίλυσης και υιοθετούνται οι αριθμητικές επιλύσεις, στις οποίες είναι σαΐνι.

Επειδή η πίεση του εγχειρήματος εστιάζει σε μικρά έργα που δοκιμάζονται άμεσα στην πράξη και όχι σε θεωρητικές συνθέσεις, όπως στο Princeton, που όφειλαν να υπακούσουν στην αξιωματική πειθαρχία των αυστηρών μαθηματικών.

Οι παρεμβάσεις σου Μερκούρη, αυτές που αποκαλείς «σημειώσεις», διευκολύνουν την ανάγνωση.

Σε αναμονή για τη συνέχεια του … θρίλερ.

Καλημέρα Μερκούρη.
— όταν ξαφνικά ακούστηκε ένας κρότος, ένας δυνατός κρότος σαν πυροβολισμός τουφεκιού κοντά και μετά ο βρόντος — μπρρμμμ, μπρρμμμ — γιατί όλο το υπόλοιπο διάστημα επικρατούσε σιωπή. Πάντα με εντυπωσίαζε η ακουστική. Η ακουστική έχει νόημα για μένα. Όχι τόσο όσο το οπτικό. Όταν άκουσα τη στιβαρότητα εκείνου του κρότου, από είκοσι μίλια μακριά, τότε κατάλαβα ότι αυτό το πράγμα ήταν κάτι σοβαρό και ενθουσιάστηκα.
Τότε Μερκούρη εγώ σταμάτησα την ανάγνωση…

Συνέχισε ακάθεκτος!

Δυο εντελώς δευτερεύουσες ερωτήσεις στο μεγάλο πρόγραμμα που τρέχεις και το μοιράζεσαι μαζί μας.

Μάλλον άλλος πρέπει να είναι ο Karl Compton κι’ άλλος ο Arthur Compton στον οποίο παραπέμπεις.

Ο  Φράνκελ της συνέντευξης μάλλον δεν πρέπει να είναι ο Theodore Frankel της παραπομπής.
Ο δεύτερος το 1940, έτος που γίνεται η βιβλιογραφική αναφορά στο όνομά του, φαίνεται να ήταν μόλις 11 ετών.  

Γιώργο καλησπέρα. Έχεις απόλυτο δίκιο και σ’ ευχαριστώ για την επισήμανση. Ο Frankel ίσως να είναι ο Ρώσος Yakov Frenkel (1894 – 1952) που ασχολήθηκε με την κβαντική φυσική.

Καλημέρα Μερκούρη.
Συνεχίζοντας το διάβασμα του 4ου μέρους, ένα απόσπασμα:
“Αυτά δεν με ενοχλούσαν, μέχρι να καθίσουμε κάτω και να αναλύσουμε και να διαπιστώσουμε ότι αυτό είναι αναγκαστικά αντίθετο με το πείραμα. Αυτό ήταν σαφές: πάντα έπρεπε να το κάνουμε αυτό, γιατί, βλέπεις, θα ήταν πολύ εύκολο να αντιταχθεί κανείς — ήταν ένα μάθημα ότι δεν μπορείς να απορρίψεις τις ιδέες του Einstein από την πρώτη σελίδα, παρ’ όλο που φαίνονται λανθασμένες. Πώς μπορεί κάτι να συρρικνώνεται όταν κινείται; Κάθισε και ανέλυσε αν είναι αδύνατο. Αλλά δεν είναι αδύνατο, βλέπεις; Αυτό το είχαμε μάθει. Σου τα λέω αυτά γιατί δείχνουν κάτι για την ιστορία της φυσικής, τη σύνδεση — ότι το μάθημα από αυτούς τους άλλους ανθρώπους ήταν ακριβώς αυτό: μην βιάζεσαι να πεις ότι κάτι είναι προφανώς λάθος, μόνο και μόνο επειδή λέει κάτι τρελό, γιατί πρώτα πρέπει να βεβαιωθείς ότι η τρέλα είναι όντως τρέλα. Με άλλα λόγια, πάρε ένα πραγματικό πείραμα· σκέψου πολύ προσεκτικά αν θα προκύψει ένα προχωρημένο αποτέλεσμα που να είναι άμεσα αντίθετο με αυτό που πράγματι συνέβη….
Αυτά τα πράγματα ποτέ δεν με ενόχλησαν. Και μόλις λέω αυτές τις ιδέες στους ανθρώπους, συχνά έρχονται σε μένα με όλα αυτά τα «Μισό λεπτό, πώς θα —». Αλλά εγώ δεν είχα ποτέ αυτό το πρόβλημα, στην αρχή. Η ιστορία… ή απλώς μια απορροφημένη παράδοση — ότι ξέρεις πως η φύση μπορεί να φαίνεται πολύ, πολύ παράξενη στα θεμέλιά της και, παρ’ όλα αυτά, να παράγει στο τέλος τα φυσικά φαινόμενα με έναν τρόπο πολύ διαφορετικό από αυτόν που θα περίμενες αρχικά. Είναι εντάξει. Πρέπει να το σκεφτείς διεξοδικά· δεν μπορείς απλώς να πηδήξεις στο συμπέρασμα ότι είναι λάθος. “

Υπάρχουν πράγματα που οι φοιτητές μπορεί να δυσκολεύονται να καταλάβουν — είναι ενδιαφέρον· εδώ ξεφεύγω λίγο από το θέμα. Μπορεί να υπάρχει κάποια ιδέα που είναι δύσκολο να την καταλάβεις την πρώτη φορά που τη μελετάς. Για παράδειγμα, η θεωρία του Einstein ή κάτι τέτοιο. Και ένας άνθρωπος που προσπαθεί να τη μάθει δεν μπορεί να την καταλάβει. Αργότερα, τελικά την καταλαβαίνει — ας πούμε, όταν πάει να τη διδάξει, τότε τελικά την καταλαβαίνει. 

Διονύση καλημέρα και καλό μήνα. Να ευχαριστηθούμε την άνοιξη. Έχεις δίκιο. Οι σπουδαίες ιδέες που προκαλούν ρήξεις σε γνωστά και (ήδη) αποδεκτά ζητήματα είναι δύσκολο να κατανοηθούν τουλάχιστον στην αρχή και κάποιες φορές οι ίδιοι που διατυπώνουν τις πρωτοποριακές ιδέες δεν έχουν κατανοήσει την σπουδαιότητα της ιδέας τους! Οι εκπαιδευτικοί σίγουρα γνωρίζουν πολύ καλά αυτό που γράφεις: “όταν πάει να τη διδάξει, τότε τελικά την καταλαβαίνει”. 

Καλημέρα Μερκούρη. Ακόμη και σε στιγμές σαν αυτή του θανάτου της Αρλίν, ο Feynman παρατηρεί, καταγράφει και επιχειρεί να δώσει ορθολογική ερμηνεία:

“Τέλος πάντων, τελικά πέθανε. Ήμουν στο δωμάτιό της και πέθανε. Με άφησαν μόνο για λίγα λεπτά. Πήγα και προσπάθησα να τη φιλήσω, ξέρεις — και έπαθα το σοκ που παθαίνουν οι περισσότεροι σε τέτοιες περιστάσεις. Μυρίζει ακριβώς το ίδιο σαν να είναι ζωντανή. Θα νόμιζες ότι θα υπήρχε περισσότερη διαφορά — έτσι δεν είναι; Και όμως είναι το ίδιο. Είναι τρελό.
Επίσης, παρατήρησα κάτι αρκετά παράξενο. Της είχα χαρίσει ένα ρολόι, όταν αρρώστησε για πρώτη φορά, ένα ρολόι με αριθμούς που άλλαζαν έτσι, οι αριθμοί γυρνούσαν. Μπορούσες να το διαβάσεις γρήγορα, όχι σαν ένα κανονικό καντράν. Το ρολόι ήταν μαζί της όλο αυτό το διάστημα. Είχε παλιώσει. Καμιά φορά έπρεπε να το επισκευάζω, να το φτιάχνω. Ήταν λίγο ασταθές, αλλά λειτουργούσε.
Όταν πέθανε και οι νοσοκόμες έγραψαν στο χαρτί την ώρα θανάτου, 9:22, πρόσεξα το ρολόι — ήταν 9:22 — και μετά σταμάτησε. Το ρολόι σταμάτησε στις 9:22. Το αναφέρω αυτό μόνο για την καταγραφή. Υπάρχουν τόσα πολλά τέτοια φαινόμενα καταγεγραμμένα που φαίνονται μυστηριώδη, αλλά σε αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση ήμουν αρκετά ψύχραιμος ώστε να θυμηθώ και να παρατηρήσω κάτι. Η νοσοκόμα σήκωσε το ρολόι για να δει την ώρα, γιατί το φως στο δωμάτιο ήταν χαμηλό και το ρολόι ήταν ασταθές, βλέπεις — το είχα επισκευάσει δυο φορές — κι έτσι σταμάτησε. Και ήταν εύκολο να εξηγηθεί.
Το λέω αυτό γιατί πάντα ακούς αυτές τις καταραμένες ιστορίες, επειδή πάντα υπάρχει
κάποιος που δεν παρατηρεί κάτι. Λες, «Θεέ μου, τι πράγμα!» — ξέρεις — «είναι
τεκμηριωμένο!» Λοιπόν, αυτό είναι απολύτως αληθινό, αλλά εξηγείται.”

Καλή συνέχεια!

Καλημέρα,

αφού άνοιξαν οι παρεμβάσεις στην ανάρτηση του Μερκούρη, ίσως να χωράει και η ακόλουθη

Little steps for Little People

Εκτός απ’ τα σημεία της συνομιλίας του Feynman με τον Weiner που παρέθεσαν ο Διονύσης και ο Αποστόλης, υπάρχουν και οι μάλλον απαξιωτικές αναφορές του Feynman για τον επιβλέποντα της διατριβής του, επίσης διακριτό φυσικό, τον John Archibald Wheeler, που ανέδειξε ως σημαντικό ενδιαφέρον για την Αμερικάνικη φυσική το πρόβλημα της Γενικής Σχετικότητας μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μαζί του, εκτός απ’ τον Feynman και τον Kip Thorne που τιμήθηκαν με Νόμπελ, εκπόνησαν διατριβές δεκάδες γνωστοί φυσικοί.

Το επίδικο της συζήτησης αποτέλεσε η αφήγηση του Feynman για την πρωτογενή σύλληψη της περιγραφής των αλληλεπιδράσεων μεταξύ φορτισμένων στοιχειωδών σωματιδίων με τη θεωρία της δράσης από απόσταση και όχι με την συμβατική, μετά τη σύνθεση του Maxwell, πεδιακή περιγραφή. Η τελευταία οδήγησε ορισμένους φυσικούς εκείνης της εποχής να προτείνουν την αλληλεπίδραση των φορτισμένων σωματιδίων με τα πεδία που πρόκυπταν απ’ το δικό τους φορτίο. Ο Feynman αναφέρει στη συνέντευξη ότι απέρριψε αυτή την επεξεργασία απ’ την περίοδο που ήταν προπτυχιακός στο ΜΙΤ. Στη διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών του στο Princeton επιχείρησε να οικοδομήσει μια Κλασική Αλληλεπίδραση χωρίς τη χρήση ηλεκτρομαγνητικών πεδίων με απώτερο σκοπό να περάσει στην αντίστοιχη Κβαντομηχανική περιγραφή.

Ο Wheeler, σύμφωνα με τον Feynman, του πρότεινε να επιχειρήσει με μέτρο. Ο Pierre Ramond ισχυρίστηκε, ότι ο Wheeler μεταχειρίστηκε την έκφραση «Little steps for Little People».

Ο Ramond, Γάλλος φυσικός που ασχολήθηκε με τη θεωρία των Υπερχορδών, επικοινωνούσε τακτικά με τον Feynman την περίοδο της ασθενείας του, όταν κλήθηκε να τον αντικαταστήσει σε κάποιο απ’ τα μαθήματά του στο Cal Tech. Εντυπωσιάστηκε μάλιστα απ’ το ότι η μνήμη του Feynman, που ήθελε να φαίνεται ότι ξεχειλίζει αυτοπεποίθηση, δεν είχε απορρίψει αυτή την ταπεινόφρονη υπόδειξη.

Πάντα σύμφωνα με τη συνέντευξη που μοιράστηκε μαζί μας ο Μερκούρης, ο Feynman περιγράφει σε υψηλούς τόνους την αποτυχία του Wheeler να οικοδομήσει μόνος του τη μετάβαση απ’ την επιτυχή περιγραφή της Κλασικής Αλληλεπίδρασης χωρίς πεδία, που αποτελούσε αποκλειστικό «έργο Feynman» σε μια συνεπή Κβαντική περιγραφή.

Μεταφέρω αποσπάσματα της αφήγησης για να εκτιμηθούν και η μαρτυρία αλλά και με bold το ύφος της.

«Εγώ ήμουν λίγο δυσαρεστημένος που δεν μπορούσε να το εξηγήσει, αλλά νομίζω ότι ο λόγος που δεν μου το εξήγησε δεν ήταν ότι δεν θα το έκανε αν το είχε. Απλώς δεν το είχε ολοκληρώσει σε κανένα σημείο, βλέπεις—και τα λίγα μικρά πράγματα, τις απόπειρες που είχε κάνει να μου το εξηγήσει, εγώ τις είχα διαλύσει αμέσως, βλέποντας τα προβλήματα. Και έτσι δεν—δεν μπορούσε να μου πει κάτι · αυτός είναι πραγματικά ο λόγος που δεν μου το είπε. Νομίζω ότι ο καημένος ο άνθρωπος πίστευε πως θα ήταν εύκολο, σε τέτοιο βαθμό που θα το έβρισκε το επόμενο πρωί. Κι έτσι ποτέ δεν μου είπε τι ήταν, γιατί δεν το είχε ακόμη, μέχρι την ημέρα της ομιλίας και τότε είχε κολλήσει χωρίς κάτι. Αυτό συνέβη. Έτσι ποτέ δεν ένιωσα, ξέρεις, ότι προσπαθούσε να μου κάνει κάτι ύπουλο ή κάτι τέτοιο. Απλώς ένιωθα ότι είχε εσφαλμένα πιστέψει πως η απάντηση ήταν ακριβώς στη γωνία.
… Μετά ανησυχούσε για κάτι, προφανώς—εγώ δούλευα πάνω στην κβαντική θεωρία, δεν είχα τίποτε άλλο να κάνω—κι έτσι μου έδινε συνεχώς μικρά προβλήματα, όπως να ελέγξω την αρχή της ενέργειας, αυτό κι εκείνο, αυτό κι εκείνο, πράγματα που προφανώς πρέπει να τον έβγαζαν από τα ρούχα του, γιατί εγώ τα έλυνα τόσο γρήγορα».

Είκοσι χρόνια αργότερα, ο Ramond μετέφερε τη συγκεκριμένη ανάμνηση του Feynman στον Wheeler και αυτός απάντησε:

«Ναι, θυμάμαι ότι το είπα αυτό, αλλά το να μην χρησιμοποιήσουμε πεδία ήταν ΔΙΚΗ ΜΟΥ ιδέα!».
 
Αν παρακάμψουμε τις μάλλον εύκολες κρίσεις για τους χαρακτήρες σπουδαίων φυσικών, όπως ο Feynman και ο Wheeler, οφείλουμε να σταθούμε στο ότι η δημιουργική επιστήμη αποτελεί συλλογική διεργασία άσχετα απ’ το ποιος θα κατακτήσει το κλέος του «Εύρηκα».

Όσα αφήσαμε, ίσως για άλλη συζήτηση, σχετίζονται με τη μηχανή δημιουργίας «Υπερηρώων» της φυσικής, κατάλληλων να συγκινήσουν το ευρύ κοινό που ίσως έτσι και να ενδιαφερθεί για την επιστήμη. 

Καλησπέρα Μερκούρη

Η σημερινή ανάρτηση μας ξεναγεί σε πανεπιστημιακές συνήθειες που στην Ελλάδα του 2026 θεωρούνται περιπτώσεις παρακμής.

Ο Feynman περιγράφει τις οργανώσεις (αδελφότητες) στο ΜΙΤ, όπου τα μέλη με κοινωνικές δεξιότητες βοηθούσαν στις σχέσεις με τα κορίτσια και οι σπασίκλες στις σχέσεις με τα μαθήματα.

Ο ίδιος ενίσχυε την ελλείπουσα κοινωνική αυτοπεποίθηση του βοηθώντας τους κοινωνικά επιτήδειους στα μαθήματα.

Όμως, στα μαθήματα Αγγλικών που δεν αντιλαμβανόταν τη χρησιμότητά τους … αντέγραφε.

Και μια ενδιαφέρουσα αυτοαξιολόγηση.

Μπόρεσε να εκτιμήσει τις εργαστηριακές ασκήσεις επειδή είχε ήδη κατακτήσει την θεωρητική βάση τους απ’ το Λύκειο και τις εργαστηριακές πρακτικές απ’ το προσωπικό του εργαστήριο στο σπίτι όταν ήταν μαθητής.

Όσοι δεν είχαν παρόμοιες εμπειρίες, υποθέτει ότι θα υπέφεραν, όπως αυτός στ’ Αγγλικά και την Φιλοσοφία.

Μερκούρη, ελπίζω να διαβαστεί από πολλούς το τρίτο μέρος ώστε να μας σερβίρεις γρήγορα το τέταρτο.

Καλημέρα Μερκούρη, καλημέρα Γιώργο.
Να μην σχολιάσω, σαν το Γιώργο, τη φοιτητική ζωή, όπου με εντυπωσίασε αρχικά η λειτουργία των εβραϊκών αδελφοτήτων (κάτι σαν τις δικές μας φοιτητικές παρατάξεις, με τα τραπεζάκια, στα χρόνια μας…), αλλά με πολύ πιο σοβαρή δράση… αλλά ένα άλλο σημείο:
“Αλλά το όμορφο πείραμα, που ακόμα θυμάμαι, στο εργαστήριο, ήταν το εξής. Υπήρχε ένας κρίκος. Ξέρεις, άλλα πειράματα — πτώσεις με συσκευές, με σπινθηριστές, με τροχούς, με κάθε λογής πράγματα. Υπήρχε ένα γάντζος στον τοίχο· δηλαδή ένα καρφί καρφωμένο στον τοίχο κι ένας μεταλλικός κρίκος, ένας μεταλλικός δακτύλιος, ένας annulus (σημ. δακτύλιος), όπως κι αν το πεις, σαν μια μεγάλη ροδέλα.
Έλεγε: «Κρέμασέ τον στον τοίχο, μέτρησε την περίοδο, υπολόγισε την περίοδο από το σχήμα και δες αν συμφωνούν». Αυτό το λάτρεψα. Νόμιζα ότι ήταν το καλύτερο διαβολεμένο πράγμα. Δεν με ένοιαζαν τόσο — προσπαθώ τώρα να θυμηθώ — μου άρεσαν και τα άλλα πειράματα, αλλά περιλάμβαναν σπινθήρες και άλλα τέτοια μαγικά κόλπα, που ήταν πολύ εύκολα. Με όλον αυτόν τον εξοπλισμό, μπορούσες να μετρήσεις την επιτάχυνση της βαρύτητας. Αλλά το να σκέφτεσαι ότι η φυσική είναι τόσο καλή, όχι επειδή μπορείς να υπολογίσεις κάτι προσεκτικά προετοιμασμένο, αλλά κάτι τόσο φυσικό όσο ένας άθλιος παλιός κρίκος κρεμασμένος από έναν γάντζο — αυτό με εντυπωσίαζε, ότι είχα τώρα τη δυνατότητα να πω τι θα κάνει, κάτι τόσο χαζό.”
Καλή συνέχεια Μερκούρη…

Μετά την εξέταση στο μάθημα μεταλλουργίας:
«Νομίζω ότι είναι έτσι, επειδή το πλέγμα είναι αυτό που επιτρέπει και υπάρχει διαφορετικό δέσιμο στην επιφάνεια και έτσι το οξυγόνο —» «Όχι, όχι, όχι, όχι! Βλέπεις, είναι επειδή —» κάτι άλλο. Κι έτσι λύναμε αυτά τα ζητήματα και πραγματικά ένιωθα συντετριμμένος, γιατί αυτοί οι τύποι που (νόμιζα ότι) ήξεραν κάτι, μου έλεγαν πως ό,τι είχα πει ήταν τελείως στραβό. Και στο τέλος αποδείχθηκε ότι είχα έναν εξαιρετικό βαθμό και ότι είχα δίκιο σε όλα αυτά, όταν βγήκαν οι βαθμοί.
Έτσι έμαθα ότι η φυσική είναι πραγματικά ένα πολύ χρήσιμο υπόβαθρο για πράγματα που φαίνονται ότι είναι διαφορετικά πεδία· ότι ο κόσμος είναι ο ίδιος, οι φυσικοί νόμοι δεν είναι τόσο άχρηστοι — καταλαβαίνεις τι εννοώ; Λειτουργούν. Ναι, λειτουργούν και μπορείς να χρησιμοποιήσεις τις ιδέες σε διαφορετικά πεδία και είσαι μπροστά από τους άλλους, γιατί υπάρχουν πολλά πράγματα που είναι αυτονόητα για σένα κι εκείνοι πρέπει να τα μάθουν.
Αλλά φυσικά πρέπει να αποκτήσεις και την εμπειρία. Δεν προσπαθώ να πω μόνο — και τα δύο μαζί είναι πολύ καλύτερα από το καθένα μόνο του. Αλλά είναι αλήθεια ότι η μελέτη της φυσικής είναι καλή παντού.

Πώς είχαμε το μηχανουργείο στο υπόγειο;
“Πάντα είχα σεβασμό για τη μηχανουργική δουλειά και πάντα ήθελα να μπορώ να την κάνω. Πάντα μου άρεσαν οι μηχανουργοί. Πάντα νόμιζα ότι ήταν σπουδαίοι άνθρωποι, ξέρεις, που φτιάχνουν αυτά τα πράγματα. Δεν καταλαβαίνω γιατί ήμουν τόσο άχρηστος σε αυτό. Προσπαθούσα πολύ σκληρά. Το ευχαριστιόμουν αρκετά, όταν δούλευα σε κάτι για τον Stockbarger, φτιάχνοντας κατσαβίδια ή κάτι τέτοιο — δεν θυμάμαι τι — γι’ αυτόν. Έπρεπε να πηγαίνω συχνά στο μηχανουργείο και είχαν ένα φοιτητικό εργαστήριο. Υπήρχε ένας τύπος στο κεντρικό μηχανουργείο που λεγόταν Andy, που υποτίθεται ότι έδινε εργαλεία στους φοιτητές. Έτσι πάντα του ζητούσα εργαλεία. Πάντα με πείραζε ότι ήμουν πολύ κακός στη μηχανουργική δουλειά.”

Καλημέρα Μερκούρη.
Weiner: Είχες ως κύρια κατεύθυνση τα μαθηματικά;
Feynman: Α, ναι. Αυτό είναι ενδιαφέρον. Στην αρχή ήμουν στο τμήμα των μαθηματικών. Στην πραγματικότητα δεν έχει μεγάλη σημασία σε ποιο τμήμα είσαι. Για τον πρώτο χρόνο, περίπου παίρνεις λίγο-πολύ τα ίδια πράγματα. Παίρνεις φυσική και χημεία και ηλεκτρολογία,μαθηματικά και τα λοιπά. Αγγλικά.
Κάπου εκεί γύρω στον πρώτο χρόνο άρχισα να εκνευρίζομαι. Αυτό δεν ήταν σωστό. Τα μαθηματικά, όπως τα έβλεπα, ήταν πολύ αφηρημένα. Δεν συνδέονταν με τίποτα τα
μαθηματικά. Και πήγα στον επικεφαλής του τμήματος των μαθηματικών. Αυτό ήταν το 1936, οπότε ξέρεις ότι είμαστε ακόμα στη Μεγάλη Ύφεση.
Του είπα: «Κύριε, ποια είναι η χρησιμότητα των ανώτερων μαθηματικών, πέρα από το να διδάσκουν περισσότερα ανώτερα μαθηματικά;» Μου είπε: «Λοιπόν, θα μπορούσες να γίνεις αναλογιστής», να υπολογίζεις ασφάλιστρα για μια ασφαλιστική εταιρεία. Αυτό δεν μου άρεσε καθόλου, καταλαβαίνεις. Επίσης είπε ότι ένας άνθρωπος που κάνει τέτοιου είδους ερωτήσεις ίσως να μην είναι κατάλληλος για τα μαθηματικά.
Και σκέφτηκα τι είναι αυτό που έπρεπε να κάνω — εννοώ, μου άρεσε να λερώνω τα χέρια μου. Είχα εργαστήριο. Ο φυσικός κόσμος ήταν πραγματικός και τα μαθηματικά, με τα οποία είχα γοητευτεί, δεν ήταν για μένα, πραγματικά — καταλαβαίνεις τι εννοώ; Ήταν συναρπαστικά, αλλά η καρδιά μου ήταν αλλού. Έτσι αποφάσισα ότι έπρεπε να λερώσω τα χέρια μου, δεν άντεχα αυτά τα αφηρημένα πράγματα. Οπότε άλλαξα προς την ηλεκτρολογία, γιατί εκεί υπήρχε κάτι πραγματικό. Αλλά μερικούς μήνες αργότερα συνειδητοποίησα ότι είχα πάει πολύ μακριά και ότι (έπρεπε να μείνω) κάπου ενδιάμεσα — ότι η φυσική ήταν το σωστό μέρος. Έτσι μετακινήθηκα λίγο στην αρχή και κατέληξα στο τμήμα φυσικής.
…..
“Τέλος πάντων, ένα άλλο γεγονός ήταν όταν κατέβηκα στην πόλη για να αγοράσω προμήθειες και κουβαλούσα ένα καλαθάκι απορριμμάτων και μερικά άλλα πράγματα και ο Eisenbud (Leonard Eisenbud), που ήταν θεωρητικός φυσικός — συναντηθήκαμε — με προσπέρασε στον δρόμο.
«Α», είπε, «φαίνεσαι ότι θα γίνεις καλός θεωρητικός φυσικός. Έχεις φέρει τα σωστά εργαλεία— μια γόμα και ένα καλάθι απορριμμάτων».”
Ευχαριστούμε

Το κυκλοτρόνιο του Πρίνστον:
“Τέλος πάντων, κατέβηκα στο υπόγειο και μπήκα στο δωμάτιο όπου ήταν το κυκλοτρόνιο, στο βάθος του υπογείου. Και δεν πέρασαν δεκαπέντε δευτερόλεπτα πριν καταλάβω γιατί το κυκλοτρόνιο του Πρίνστον είχε τόσα πολλά αποτελέσματα, γιατί ο Slater μου είχε πει να πάω σε άλλη σχολή — κατάλαβα όλο το πράγμα. Όλη η οπτασία, όλος ο ιδεαλισμός του MIT κατέρρευσε.
Γιατί αναγνώρισα κάτι σ’ εκείνο το δωμάτιο, που ήταν το ίδιο με το εργαστήριό μου στο σπίτι. Το κυκλοτρόνιο ήταν στη μέση του δωματίου. Υπήρχαν καλώδια παντού, κρεμασμένα στον αέρα, απλώς περασμένα πρόχειρα από κάποιον. Υπήρχαν σωλήνες νερού — έπρεπε να υπάρχουν αυτόματοι ψύκτες νερού και μικροί διακόπτες, ώστε αν το νερό σταματούσε να ξαναρχίζει αυτόματα — και υπήρχαν κάτι σωλήνες και μπορούσες να δεις, ξέρεις, το νερό να στάζει. Υπήρχε κερί παντού, κρεμασμένο, εκεί όπου επισκεύαζαν διαρροές. Το δωμάτιο ήταν γεμάτο με κουτιά φιλμ σε τρελές γωνίες πάνω στα τραπέζια.
Καταλαβαίνεις; Εντελώς διαφορετικό απ’ το MIT. Ένα μέρος όπου κάποιος δούλευε! Όπου ο άνθρωπος που δούλευε ήταν κοντά στη μηχανή, μπορούσε να τη φτιάξει με τα ίδια του τα χέρια. Δεν ήταν σε ένα μονωμένο κουτί με κουμπιά. Το κατάλαβα αμέσως, γιατί είχα αυτή την εμπειρία στο εργαστήριο. Έμοιαζε με το παιδικό μου εργαστήριο, όπου είχα τα πάντα σκορπισμένα και τα εργαλεία τα άφηνα εκεί όπου τα είχα τελευταία φορά. Και συνειδητοποίησα ότι αυτό ήταν πραγματικά έρευνα και ότι είχα ξεγελαστεί”…

Καλημέρα Γιώργο, καλημέρα Διονύση. Αυτά τα μικρά εξομολογητικά κομμάτια είναι που αρέσουν και σε μένα. Είτε αφορούν την “κοινωνικοποίηση” του Φάινμαν με τα κορίτσια, είτε τον τρόπο που αντιμετώπιζε τα επιστημονικά προβλήματα κλπ. Νομίζω ότι δεν λέγονται επιτηδευμένα, ίσως προσπαθώντας να “πλασάρουν” κάτι. Τα επόμενα κομμάτια όπου μιλάει για τον πρώτο σύντομο έγγαμο βίο του με την Arlene και τη ζωή του στο Λος Άλαμος (Πρόγραμμα Μανχάταν) έχουν επίσης πολύ ενδιαφέρον. Έρχονται!

Γεια σου Παντελή, γεια σου (και πάλι) Διονύση. Ναι, νομίζω ότι αυτά τα μικρά διαμαντάκια κάνουν τελικά όλο το κείμενο να λάμπει, παρόλο που, όπως σημείωνα στην εισαγωγή του 1ου μέρους, δεν πρόκειται για κάποιο λογοτεχνικό έργο. Και τέτοια διαμαντάκια θα βρούμε πολλά ακόμη, για να γελάσουμε, να προβληματιστούμε, ακόμη και να κλάψουμε!