Μερκούρης Παναγιωτόπουλος

Μερκούρη καλημέρα

Η καριέρα του Σάμιου έχει αναλογίες με τους επικεφαλής πολύ μεγάλων εργοστασίων.

Διεκδίκησε διευθυντική θέση στο Brookhaven, ως fixer, δηλαδή ως διορθωτής προβλημάτων που σκάλωσαν, όπως η επέκταση του υπεραγώγιμου μαγνήτη απ’ τα 200 GeV στα 400 GeV.

Αντιμετώπισε το κλείσιμο στη χρηματοδοτική στρόφιγγα με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, όπου ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών και των επιστημονικών επιτευγμάτων πέρασε σε ύφεση.

Αναμετρήθηκε με μια κρίση που θορύβησε την τοπική κοινή γνώμη. Η διαρροή βαρέως ύδατος απ’ τον αντιδραστήρα του Brookhaven στον υδροφόρο ορίζοντα του Long Island απαίτησε θυσίες στην κορυφή της ιεραρχίας.

Καλή δύναμη για τη συνέχεια. 

Ήλθε ο καιρός Μερκούρη για τις επιβεβαιώσεις των μεγάλων θεωριών της φυσικής στο εργαστήριο, με αφορμή τη συμβολή του Ελληνοαμερικανού πειραματικού Νικόλα Σάμιου.

Στη συνέντευξη που μας προτείνεις αντιλαμβανόμαστε τους λόγους που επέβαλαν την εξέλιξη των ανιχνευτικών συσκευών στοιχειωδών σωματιδίων. Απ’ τους θαλάμους νεφώσεων σ’ εκείνους των φυσαλίδων και μετά στους ανιχνευτές σπινθηρισμών.

Επίσης ο Σάμιος αναφέρεται στα μεταβατικά βήματα απ’ την μια τεχνολογία στην επόμενη. Όταν η τεχνολογία φτάνει στα όρια της διακριτικής ικανότητάς της, αυξάνεται η έκτασή της. Δηλαδή απ’ την ένταση στην έκταση.

Για την ύπαρξη του Σάμιου πληροφορήθηκα απ’ την εκλαϊκευτική επιστημονική σειρά Time – Life. Ο Σάμιος είχε κληθεί να περιγράψει την ανίχνευση των βαρυονίων στο Brookhaven όπου εργάστηκε απ’ την χαμηλότερη θέση του απλού συνεργάτη μέχρι και την κορυφή, ως διευθυντής.

Αυτή την εποχή (1977) εκπονούσα την πτυχιακή διπλωματική μου εργασία με την καθοδήγηση του καθηγητή Λεωνίδα Ρεσβάνη. Τον ρώτησα για τον Samios αφού το επώνυμο ηχούσε ελληνικά. Βεβαίως τον γνώριζε. Εκείνη την περίοδο μελετούσε τα νετρίνα όπως και ο Ρεσβάνης.

Μου μίλησε με παιχνιδιάρικη έμφαση για το ότι ενώ ήταν διακριτός ακαδημαϊκός, εξίσου όμως υπήρξε και «σκληρό καρύδι» στους δρόμους της Ν.Υ. όπου δεν δίσταζε να ανακατευτεί σε street fights. Στη συνέντευξη το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Σάμιος. Όποιος απολαμβάνει το παίγνιο stickball, παραλλαγή του baseball με αυτοσχέδια ρόπαλα στους δρόμους του Μεγάλου Μήλου δεν μοιάζει με βουτυρόπαιδο.

Ούτε ο Σάμιος στο Brookheaven, ούτε ο Ρεσβάνης με το πρόγραμμα Nestor στα ανοιχτά της Πύλου δεν πέτυχαν τους μεγάλους στόχους τους με τα νετρίνα. Την κούρσα κέρδισε ο φετινός νομπελίστας Francis Halzen με το Ice Cube στην Ανταρκτική.

Κάτι ακόμα. Δευτερεύον.
Ελληνοαμερικάνικοι διαδικτυακοί τόποι, όπως αυτός εδώ, ανακριβώς υπερβάλουν στην Τσιριγώτικη καταγωγή του. Ενώ γεννήθηκε, όπως γράφεις Μερκούρη, στο Μανχάταν, με γονείς που γεννήθηκαν στα Κύθηρα, αυτοί αναφέρουν ότι:

Nicholas Samios grew up in Livadi and graduated from the Kythera “Gymnasion” about 1949, then left for the United States to study Physics. 
 
Αναμένουμε το δεύτερο μέρος.

Γιώργο καλησπέρα. Περίμενα να δημοσιεύσω και το 2ο μέρος για ν’ απαντήσω στο σχόλιό σου. Ο λόγος ήταν, ότι ήθελα να φανεί από τα λεγόμενα του Σάμιου, η σημασία που δίνει στην πειραματική μελέτη των νετρίνων υψηλής ενέργειας και να το συνδέσω με το φετινό Νόμπελ Φυσικής στον Φράνσις Χάλζεν. Παρόλο ότι οι δικές του προσπάθειες δεν απέδωσαν, ελπίζει ότι από εκεί μπορεί να έρθει μια ρηξικέλευθη απάντηση σε αναπάντητα ερωτήματα της φυσικής. .
Ομολογώ ότι πολύ πρόσφατα έμαθα για τον Σάμιο, ψάχνοντας για Έλληνες ή Ελληνικής καταγωγής επιστήμονες που είχαν δώσει συνέντευξη.στο Oral History της AIP. Τελικά διαπιστώνω ότι επιστήμονες σαν αυτόν αποτελούν ζωντανή ιστορία της χρυσής εποχής εύρεσης νέων σωματιδίων.
Κι εγώ πήγα να μπερδευτώ με τον τόπο γέννησής του, γιατί συμπτωματικά, ο πρώτος ιστότοπος που άνοιξα για να συγκεντρώσω στοιχεία για τον Σάμιο ήταν αυτός που αναφέρεις! Αν κάποιος δεν είναι πολύ προσεκτικός και δεν διασταυρώνει αυτά που βρίσκει, μπορεί εύκολα να κάνει λάθος, Ενδεικτικά να σημειώσω, ότι σε ερώτηση προς την ΤΝ για το που ζει τώρα ο Σάμιος, η αρχική απάντηση ήταν ότι έχει πεθάνει!
Καλό βράδυ.

Μερκούρη, άλλη μια ευχαριστούμε για την προσφορά σου στο κοπιστικό αυτό έργο.

Τάσο καλημέρα. Κι εγώ σ’ ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια. Με αυτή την ευκαιρία να ευχαριστήσω και όλους – όλες που παρακολουθούν και χρησιμοποιούν το blog, που πλέον έχει ξεπεράσει τα 2.170.000 “χτυπήματα”.

Καλησπέρα Μερκούρη ,σε ευχαριστώ για τη συνολική προσφορά σου μέσα από το blog σου.

Γρηγόρη καλή σου μέρα. Κι εγώ σ’ ευχαριστώ.

Σ΄ευχαριστώ πολύ, Μερκούρη.

Μερκούρη σε ευχαριστούμε, όχι μόνο για αυτό το αρχείο αλλά και για όλα τα άλλα που έχεις δημιουργήσει και χρησιμοποιώ πολύ συχνά στο μάθημα.

Καλημέρα Χριστόφορε, καλημέρα Γρηγόρη. Το να μοιράζεσαι κάνει καλό στην υγεία.

Καλό απόγευμα Μερκούρη. Να σε ευχαριστήσω για την πολύ μεγάλη δουλειά που μοιράστηκες μαζί μας, φτάνοντας στο τελευταίο μέρος της.
Διαβάζοντας, πραγματικά δεν ξέρεις σε τι να σταθείς και τι να πρωτοθαυμάσεις.
Ας τονίσω εδώ ένα απόσπασμα, που δείχνει την αξία της “σωστής θεωρίας”:
/////////
Έτσι, για να καταλάβουν καλύτερα τα διάφορα πειράματα με αυτό, είπαν: «Πώς νομίζετε ότι θα έπρεπε να πάει σε μια τέτοια κατάσταση;». Είπα: «Οι ενεργές διατομές θα πρέπει να είναι σταθερές». Ο Paul είπε: «Έτσι είναι». Ένας άλλος τύπος είπε: «Πώς θα έπρεπε να είναι;». «Θα έπρεπε να είναι σταθερή». «Σωστά και μας προβλημάτιζε. Είναι η μόνη ενεργός διατομή που είναι σταθερή από όσες μετρήσαμε». Και μετά κάποιος άλλος πήγε παρακάτω – τρία άτομα έκαναν ερωτήσεις και σε κάθε μία έπεσα μέσα.
Μετά ο τέταρτος τύπος με ρώτησε κάτι και είπα: «Θα έπρεπε να είναι σταθερή ως προς την ενέργεια». Λέει: «Λυπάμαι, αλλά μεταβάλλεται κατά έναν παράγοντα 16 όταν αλλάζεις την ενέργεια κατά έναν παράγοντα 2». Οπότε είπα: «Αυτό είναι πειραματικό σφάλμα». Και είχε πειστεί τόσο πολύ από τα τρία που δούλεψαν, που αν κάτι δούλευε έστω και λίγο, αν δεν ήταν προφανώς γελοίο, θα έπρεπε να είναι σωστό και ότι κάτι πήγαινε λάθος. Οπότε είπα ότι ήταν πειραματικό σφάλμα.
Όλοι άρχισαν να γελάνε, αλλά εγώ κράτησα ένα εντελώς σοβαρό πρόσωπο και συνειδητοποίησαν ότι μιλούσα σοβαρά, ότι πίστευα σε αυτά που έλεγα και ότι δεν μπορούσε να είναι αλήθεια αυτό που μου είχε πει.
Και μετά υπήρξε πολύς θόρυβος και ενθουσιασμός από αυτό, καταλαβαίνεις, γιατί ήθελε λίγο θράσος να λες στον τύπο, όταν σου λέει ότι αλλάζει κατά έναν παράγοντα 16, ότι δεν θα έπρεπε να έχει αλλάξει και ότι δεν αλλάζει καθόλου. Και έτσι κάποιος άλλος πειραματικός με ρώτησε κάτι και το βρήκα κι εκείνο σωστό.
Και μετά ο Rosenfeld (σημ. μάλλον αναφέρεται στον Arthur Hinton Rosenfeld) είπε στον άνθρωπο που με είχε ρωτήσει εκείνο που δεν ταίριαζε: «Δεν νομίζω ότι εξήγησες σωστά το πείραμά σου στον κύριο Feynman. Είπες ότι ήταν έτσι, αλλά στην πραγματικότητα πώς θα μπορούσε να είναι έτσι;». «Ωχ όχι, όχι, ήταν όπως το λες», είπε εκείνος, «Σωστά». Οπότε το αναδιατύπωσαν — μου το είχαν περιγράψει λάθος, όπως αποδείχθηκε.
Όταν το περιέγραψε σωστά, ναι, ταίριαζε, οπότε οφειλόταν σε παρεξήγηση, όχι σε πειραματικό σφάλμα. Αλλά αυτό με επιβεβαίωσε ότι είχα μια καλή ιδέα, καταλαβαίνεις και ότι όλα ήταν σωστά και γύρισα σπίτι στη γυναίκα μου και της είπα για τον ενθουσιασμό και ότι όλα δούλεψαν. Και μετά τη συνάντηση, μετά το συνέδριο, ο Mandelstam (σημ. Stanley Mandelstam) ήρθε και μου είπε:
«Ε, πώς το κάνεις αυτό; Πώς έχεις την αυτοπεποίθηση—ήταν τόσο συναρπαστικό—
να λες σε έναν τύπο ότι ήταν πειραματικό σφάλμα;».
Είπε: «Αν εγώ είχα μια θεωρία και ο τύπος μού έλεγε ότι δεν ταίριαζε με το πείραμα, δεν θα είχα ποτέ την αυτοπεποίθηση». Είπα:
«Αυτό είναι επειδή δεν είχες ποτέ τη σωστή θεωρία».

Γεια σου Διονύση. Κατ’ αρχήν να πω εξομολογητικά, ότι ασχολούμενος κάμποσους μήνες με αυτό το θέμα, κινδυνεύω να κάνω το λάθος και να πω “α, ξέρω αρκετά καλά αυτόν τον τύπο”! Προφανώς και ξέρω απειροελάχιστα για τον Φάινμαν κι αυτά στο βαθμό που μας επιτρέπει ο ίδιος να αντιληφθούμε κάποια χαρακτηριστικά του. Έτσι λοιπόν, η εξήγηση της παραγράφου που παραθέτεις, νομίζω, ότι έχει να κάνει αφενός με το ένστικτο που διέκρινε τον Φάινμαν, όπως αρκετές φορές το επισήμανε ο ίδιος, αφετέρου με τη γνώση του γύρω από την ερμηνεία πειραματικών δεδομένων, αφού πάντα προσπαθούσε να έχει πληροφόρηση από πρώτο χέρι.
Με την ευκαιρία αυτής της παρέμβασης, να σου πω ότι χαίρομαι όχι μόνο γιατί ολοκληρώθηκε αυτό το τεράστιο κείμενο, αλλά και γιατί μέσω των αναρτήσεων παρέθεσα σπάνιο φωτογραφικό και έντυπο υλικό, που πιθανά να κυκλοφορεί για πρώτη φορά δημόσια, τουλάχιστον στα δικά μας πράγματα.

Feynman – 11

Εδώ τελειώνει το εξάμηνο ταξίδι στα πεδία του Feynman, παρέα με τον Μερκούρη. Τετρακόσιες τόσες σελίδες!

Το ασήμαντο

Ας αλλάξει ο Subrahmanyan Subrahmanyan στη σελ.5 σε  Subrahmanyan Chandrasekhar

Απ’ τα ενδιαφέροντα

Στην ανάρτηση 11 έμαθα για τον Βεροιώτη συνομιλητή του Feynman, Εμμανουήλ Πάσχο, ομότιμο καθηγητή Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Dortmund, απ’ το ακόλουθο απόσπασμα:

πολύ νωρίς στο παιχνίδι, ο Πάσχος και ο Bjorken πιθανώς —δεν ξέρω τώρα ποιος ακριβώς— πρότειναν ότι τα παρτόνια θα μπορούσαν να είναι κουάρκ. Και μία από τις ιδέες μου σχετικά με το να υπάρχουν ακόμα αλληλεπιδράσεις μεταξύ των παρτονίων μού φαινόταν αντίθετη με τα κουάρκ, γιατί τα κουάρκ δεν βγαίνουν έξω. Αν δεν βγαίνουν έξω, σκέφτηκα, πρέπει να έχουν ισχυρές αλληλεπιδράσεις. Επομένως, πίστευα ότι η εικόνα μου για τα παρτόνια μπορεί κάλλιστα να ήταν αδύνατη με τα κουάρκ. Οπότε δεν έλεγα τι ήταν τα παρτόνια, αλλά αυτοί οι τύποι πρότειναν ότι ήταν κουάρκ και μου πήρε πολύ καιρό να πειστώ ….

Εδώ, στο 30ο λεπτό ο Πάσχος δίνει την δικιά του εκδοχή, στα ελληνικά, για ένα περιστατικό που ο Feynman περιγράφει ως εξής:

… οι τύποι που μου έδειξαν τη σκέδαση ηλεκτρονίων από πρωτόνια είπαν ότι ήταν πολύ μεγαλύτερη από ό,τι περίμεναν κι εγώ δεν ήξερα αν έπρεπε να είναι μεγαλύτερη ή μικρότερη ή τι. Και μετά είπαν ότι ο Bjorken είχε πει ότι υπήρχε ένας συγκεκριμένος κανόνας κλιμάκωσης, ο οποίος είναι πλέον γνωστός ως Bjorken Scaling, ότι κάτι εξαρτιόταν μόνο από κάτι άλλο και ότι τα δεδομένα ταίριαζαν πολύ καλά. Εκείνος έλειπε, αλλά θα μπορούσα παρακαλώ να τους εξηγήσω γιατί πίστευε ότι θα έπρεπε να υπάρχει τέτοια κλιμάκωση; Οπότε είπα, γιατί δεν αφήνετε εκείνον να το εξηγήσει; Λοιπόν, είπαν, λείπει και το εξήγησε πολύ περίπλοκα — εσείς τα εξηγείτε πάντα ωραία. Είπα, δεν έχω ιδέα τι μου γίνεται ή τι στο καλό να περιμένω από αυτό. Έτσι, εκείνο το βράδυ πήγα σε κάποιο topless bar ή κάτι τέτοιο. Ήμουν σε ένα μοτέλ και δεν κοιμόμουν πολύ καλά και στις δύο το πρωί άρχισα να το σκέφτομαι αυτό. Συνειδητοποίησα ότι η εικόνα μου για τα partons θα δούλευε πολύ καλά και πήρα ένα μικρό κομμάτι χαρτί δίπλα σε μια λάμπα, το δούλεψα και είδα από πού προερχόταν η κλιμάκωση που είχε προβλέψει ο Bjorken. Συνειδητοποίησα ότι γι’ αυτό την είχε προβλέψει.
Έτσι, την επόμενη μέρα πήγα και είπα: «Ναι, ξέρω γιατί ο Bjorken είπε ότι υπάρχει κλιμάκωση» και το εξήγησα.
 
Μερκούρη, κέφι και έμπνευση για το επόμενο ταξίδι!

Καλημέρα Γιώργο. Ήδη έγινε η διόρθωση κι επιπλέον έβαλα και τη συνέντευξη του καθηγητή Πάσχου. Σ’ ευχαριστώ όχι μόνο γιατί παρακολουθείς τις αναρτήσεις, αλλά είσαι και προστάτης-άγγελος γι’αυτές! Όσο για τα επόμενα, το κέφι και η ευχαρίστηση είναι σίγουρα!!

Καλημέρα Μερκούρη και συγχαρητήρια για τη δύσκολη δουλειά που έφερες εις πέρας. Το physicsgg έχει αφιέρωμα στο πόνημά σου. Περιδιαβαίνοντας στα σχόλια έπεσα πάνω στο Οι εντυπώσεις του Richard Feynman από την Ελλάδα. Εντυπώσεις μάλλον όχι και τόσο καλές.

Feynman- 10

1.Διάκριση μεταξύ αυστηρών και λιγότερο αυστηρών τρόπων επεξεργασίας των προβλημάτων της φυσικής.

Οι αυστηροί τρόποι επιλέγουν την επεξεργασία μοντέλων με λιγότερες παραμέτρους. Έτσι προσφέρονται για αυστηρή μαθηματική επεξεργασία.

Οι δεύτεροι, που ακολούθησε ο Feynman, εστιάζουν στην πιο γενικευμένη κατάσταση του προβλήματος και την προσεγγίζουν με τον πλέον λογικό τρόπο.

Οι πρώτοι τρόποι είναι μαθηματικά αυστηροί, προσεγγίζουν όμως το λάθος πρόβλημα.

Ο Feynman ενισχύει την επιλογή του με, το ανέκδοτο:

Ένας τύπος ψάχνει παντού στο γρασίδι, κάτω από ένα φανάρι στον δρόμο, για τα κλειδιά του. Ψάχνει, ψάχνει. Έρχεται ο αστυνομικός: «Τι ψάχνετε;». «Ψάχνω τα κλειδιά μου». «Να σας βοηθήσω», λέει ο αστυνομικός. Ψάχνουν γύρω-γύρω. Τελικά ο αστυνομικός λέει: «Είστε σίγουρος ότι χάσατε τα κλειδιά εδώ;». «Ω, όχι», λέει εκείνος, «δεν τα έχασα εδώ. Τα έχασα πιο πάνω στο τετράγωνο, εκεί πέρα». «Τότε γιατί ψάχνετε εδώ;». «Εδώ έχει καλύτερο φως».

2.Η πρώτη και γι’ αυτό αξιομνημόνευτη περίπτωση, όπου ο ήρωάς μας παραδέχεται ότι υστέρησε σε επιστημονικό ανταγωνισμό.

Σταδιακά κουράστηκα από αυτό το πρόβλημα και δεν μπορούσα
να σκεφτώ άλλες συμμετρίες. Αλλά ο Gell-Mann δεν κουράστηκε και βρήκε την τελική συμμετρία, την SU(3) που ταξινομεί τα αδρόνια. Εγώ ούτε που την πλησίασα.
 
3. Δεν διακρίθηκε ως καθοδηγητής υποψηφίων διδακτόρων.

Εξίσου «δύσκολος» υπήρξε ως μαθητής για τους δικούς του σπουδαίους επιβλέποντες, Wigner και Weeler.

Ήθελε να κάνει όλους τους υπολογισμούς του προβλήματος ο ίδιος. Για τους ατυχείς υποψηφίους έμενε μόνο ο … έλεγχος.
 
4.Απ’ την μικρή του θητεία στη Βιολογία.

Το μόνο πράγμα που είναι πιο δύσκολο στη βιολογία απ’ ό,τι στη φυσική, είναι να κάνεις τα πράγματα να επαναλαμβάνονται· δηλαδή, να θέσεις τα πάντα υπό έλεγχο.

Αν κοιτάξεις στο μικροσκόπιο τα βακτήρια, για παράδειγμα, που χρησιμοποιείς και στα οποία αναπτύσσονται οι ιοί, βλέπεις ότι έχουν όλα διαφορετικά μεγέθη και βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ανάπτυξης. Κουνιούνται με διαφορετικούς τρόπους — είναι ένα φοβερό μπάχαλο. 

Feynman 9 – σα να μην πέρασε μια μέρα

1.Εθνική Ακαδημία Επιστημών – ΗΠΑ, 1954

Πήγα στην πρώτη συνεδρίαση. …. Συζητούσαν για το πώς να εκλέγουν μέλη. «Πρέπει να είμαστε ενωμένοι οι φυσικοί γιατί έχουμε τόσες ψήφους, οι χημικοί τόσες…» και τα λοιπά. Για μένα, αυτά είναι ανοησίες.
Θα ψηφίσω τον χημικό αν είναι καλύτερος!

2. Η δημοσιότητα είναι πόρνη

Ο Feynman δέχεται τηλεφωνική κλίση από δημοσιογράφο των Times σε δωμάτιο ξενοδοχείου που μοιράζεται με τον Abraham Pais, γνωστό κβαντικό φυσικό και ιστορικό της επιστήμης.
Αποδέχεται κολακευμένος να δημοσιοποιηθεί η μέχρι τότε εργασία του αλλά απογοητεύεται όταν ο δημοσιογράφος αποκρίνεται:

«Ευχαριστώ, κύριε Pais»

Και όταν μπήκε ο Pais, του λέω:

«Άκου! Το Time—» (ήμουν πολύ ενθουσιασμένος — δεν μου είχε ξανασυμβεί κάτι τέτοιο) «—κάποιος από το Time τηλεφώνησε και θέλει να τον πάρεις πίσω!»

Και αυτός απαντά:

«Δεν με παρατά. Η δημοσιότητα είναι πόρνη».
Με την πάροδο του χρόνου έμαθα ότι είχε δίκιο.

Δεν έπρεπε να είμαι τόσο πρόθυμος.

3.Οι δουλειές με τον στρατό είναι δουλεία

Ένιωθα ότι ο στρατός δεν πρέπει να έχει σχέση με την επιστήμη.

Αν ενδιαφέρεται μόνο για εφαρμογές — βόμβες κτλ. — αυτό δεν έχει σχέση με τη θεωρητική φυσική.

Το ενδιαφέρον τους είναι σαν της βιομηχανίας: θέλουν τον επιστήμονα «ευχαριστημένο» για να είναι διαθέσιμος όποτε χρειαστεί. Σαν να περιμένεις πελάτη. Δεν μου άρεσε αυτή η ιδέα.

Οπότε πλήρωσα μόνος μου (το ταξίδι στην Ιαπωνία, ενώ ήταν πρόθυμος να το πληρώσει ο στρατός) — πράγμα μάλλον τρελό.

Ήμουν πιθανώς ο μόνος που το έκανε. 

Γεια σου Γιώργο. Όπως θα έχεις δει, σήμερα (14/5) δημοσίευσα το τελευταίο μέρος της συνέντευξης που δόθηκε το 1966. Όπως επισημαίνεις κι εσύ (μέσα από τα αποσπάσματα που παραθέτεις), αλλά και όπως θα διαπιστώσεις από την τελευταία συνεδρία που έγινε 7 χρόνια αργότερα, τον Φεβρουάριο του 1973 και θα δημοσιεύσω μια από τις επόμενες μέρες, οι απόψεις του Φάινμαν παραμένουν αντισυμβατικές, μα προπάντων τίμιες. Και τελικά κέρδισε το στοίχημα που έβαλε με τον Weisskopf το 1965 (Θα δημοσιευτεί στο επόμενο, 5ο και τελευταίο μέρος της συνέντευξης).

ο Μάιος μας έρχεται
κι ο Φάινμαν επιστρέφει

έτοιμος πάντα για αναμετρήσεις ευφυΐας

πρώτα με τον Φέρμι (ισοπαλία),

μετά με τον Μπορ (τον αντιμετωπίζει ως εκπρόσωπο της παρωχημένης πρώτης κβαντικής εποχής)

και τέλος με τους στρατιωτικούς ψυχίατρους που τον απάλλαξαν απ’ την θητεία ως «ντακότα».
Τους τελευταίους τους “κατατροπώνει”.

Όμως το ζουμί της ογδόης αφήγησης βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, στην αδιαπραγμάτευτη αντίθεση που αναπτύσσει σε μια σχετικά «αθώα εποχή» – αρχές του 1950, με τις ιδιωτικές εταιρείες, στην περίπτωσή του η General Electric, που υπόσχονται και παρέχουν «χωρίς άλλες υποχρεώσεις» τη δυνατότητα στους επιστήμονες να αναπτύξουν αδέσμευτη έρευνα στα εργαστήρια της εταιρείας.

Σχετικό απόσπασμα απ’ το κείμενο που επιμελήθηκε και μοιράστηκε μαζί μας ο Μερκούρης.

Σκόπευαν να κατασκευάσουν πυρηνικούς αντιδραστήρες, … έφεραν αυτούς τους επιστήμονες εκεί και έκαναν διαλέξεις στους μηχανικούς τους κτλ. Έτσι περνούσαμε τον περισσότερο χρόνο μας. Κάναμε έρευνα στις κοσμικές ακτίνες. Κάναμε επίσης πολλά, έξω από τα συνηθισμένα, πράγματα για την εταιρεία General Electric.

Στο τέλος του χρόνου που βρισκόμουν εκεί, πήγα στο γραφείο του διευθυντή, ενός ανθρώπου που λεγόταν Soups, επικεφαλής του ερευνητικού εργαστηρίου. Μου είπε: «Έχω μιλήσει με τον καθηγητή Μπέτε γι’ αυτό—». Και άρχισε να μιλά για το πόσο θα ήθελε να υπάρχουν στη GE άνθρωποι καλοί και τι μεγάλες ευκαιρίες θα είχαν σε αυτό το μεγάλο εργαστήριο και ότι όλα θα ήταν πανεύκολα κτλ. Και είπε: «Υπάρχουν μερικές δυσκολίες, γιατί ο καθηγητής Μπέτε με έβαλε να υποσχεθώ ότι δεν θα σας προσφέρω μια θέση και έναν μισθό που, με κοινή λογική, δεν θα μπορούσατε να αρνηθείτε».

Καταλαβαίνεις; Είχε μιλήσει με τον Μπέτε και ο Μπέτε του είπε να μην το κάνει, αλλά εκείνος το έκανε—μου έλεγε ότι θα μου προσφέρει μια θέση που με κοινή λογική δεν θα μπορούσα να αρνηθώ, αλλά δεν μπορούσε να μου πει τις λεπτομέρειες.
Έτσι απλώς του είπα: «Αφού δεν ξέρω—δεν μου δίνετε καμία λεπτομέρεια, δεν ξέρω τίποτα—είναι πολύ εύκολο για μένα να αρνηθώ.» Αλλά έτσι κι αλλιώς δεν θα πήγαινα εκεί, γιατί σιγά σιγά είχα καταλάβει αυτού του είδους τα πράγματα, που συμβαίνουν σε πολλά βιομηχανικά εργαστήρια—ή τουλάχιστον συνέβαιναν τότε.

Πολλά εργαστήρια δοκίμασαν το εξής: είχαν πραγματικά μηχανικά και τεχνικά προβλήματα δικά τους· προσπαθούσαν να προσελκύσουν επιστήμονες λέγοντάς τους ότι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν, δεν χρειάζεται να ασχολούνται με τίποτα, έχουν το δικό τους εργαστήριο, τους δικούς τους βοηθούς, κάνουν ό,τι θέλουν.

Αλλά ενώ εργάζεσαι εκεί και κάνεις ό,τι θέλεις, προκύπτουν μικρά τεχνικά προβλήματα για τα οποία κάποιος σε ρωτά. Τώρα, οι περισσότεροι επιστήμονες—ή οι περισσότεροι άνθρωποι σε αυτές τις συνθήκες—έχουν ένα αίσθημα κάποιας αφοσίωσης προς την εταιρεία που τους πληρώνει τον μισθό. Νιώθουν ότι δεν προσφέρουν τίποτα στην εταιρεία.

Είναι αλήθεια ότι η εταιρεία, όταν τους προσέλαβε, τους είπε: «Αυτή είναι δική μας υπόθεση, εσείς κάνετε ό,τι θέλετε.» Αλλά για κάποιο λόγο δεν το πιστεύουν ή αισθάνονται κάποια ευθύνη να κάνουν κάτι χρήσιμο για την εταιρεία και όχι απλώς να παίζουν με τα δικά τους προβλήματα. Έτσι νιώθουν την ευθύνη να κάνουν αυτά τα πράγματα και με αυτόν τον τρόπο η εταιρεία τους βάζει να τα κάνουν.

Αλλά αυτό που συμβαίνει είναι ότι η εταιρεία δεν μπορεί να αντισταθεί και τους ζητά όλο και περισσότερα πράγματα, μέχρι που αυτοί οι άνθρωποι εμπλέκονται πλήρως—ή σχεδόν πλήρως—στη δουλειά της εταιρείας και δεν μπορούν πια να κάνουν τη δική τους δουλειά. Και φυσικά είναι και δικό τους λάθος και η εταιρεία λέει: «Σας είπαμε ότι μπορείτε να κάνετε ό,τι θέλετε» και κάπως έτσι.
 

Γεια σου Γιώργο. Πολύ σωστές οι παρατηρήσεις σου και νομίζω, ότι πηγαίνοντας προς το τέλος της συνέντευξης, ο Φάινμαν γίνεται περισσότερο αποκαλυπτικός ως προς τον τρόπο που αντιμετωπίζει τις διάφορες καταστάσεις και τον τρόπο που σκέφτεται. 3 αναρτήσεις έχουν μείνει, με την πρώτη από αυτές να γίνεται σήμερα.

Καλησπέρα Μερκούρη. Τώρα είδα τη φοβερή δουλειά που προσέφερες. Ξεκινάω από το 1ο μέρος. Σε ευχαριστούμε. Να είσαι καλά!

Καλησπέρα Μερκούρη.
Σε ευχαριστώ και για την 7η συνέχεια των άρθρων σου.
Θα ήθελα να επισημάνω τι είπε ο Feynman σχετικά με τη διδασκαλία στην Βραζιλία, σε αντίθεση με την αντίστοιχη στις ΗΠΑ:
“Υπάρχει όμως κάτι που αξίζει να αναφερθεί — εκείνη την περίοδο δίδαξα επίσης κβαντομηχανική σε κάποιο κέντρο ή κάπου· μια φορά, όταν ήμουν στη Βραζιλία, δίδαξα κβαντομηχανική. Είχα μερικούς φοιτητές από διάφορα μέρη. Είναι η μόνη φορά που δίδαξα και ένιωσα πραγματικά ικανοποιημένος από τη διδασκαλία. Όταν διδάσκω εδώ ή αλλού, νιώθω μια μορφή απογοήτευσης, που είναι η εξής: αν ο φοιτητής τα πάει καλά, δεν ξέρεις αν εσύ τον δίδαξες· μπορεί απλώς να είναι καλός φοιτητής. Τον έχουν διδάξει κι άλλοι κτλ. Και αν αργότερα προοδεύσει στην έρευνά του, δεν ξέρεις αν έκανες εσύ κάτι ή αν το πέτυχε μόνος του ή με άλλους καθηγητές μετά. Αν δεν τα πάει καλά, λες «οι φοιτητές δεν τα πάνε καλά» και απογοητεύεσαι. Έτσι, ποτέ δεν έχω αυτό το αίσθημα στη μεταπτυχιακή διδασκαλία. Ακόμα κι όταν τους έχω ως ερευνητικούς φοιτητές, δεν μπορώ να δω τι έκανα εγώ, αν έκανα κάτι.
Weiner: Είναι δύσκολο να το μετρήσεις.
Feynman: Ακριβώς. Δεν ξέρω τι έκανα. Αλλά όταν πήγα εκεί κάτω, αυτοί οι τύποι προέρχονταν από το κενό. Ήρθαν από την Αργεντινή και δεν γνώριζαν τίποτα· όμως είχαν μελετήσει μόνοι τους. Τους διδάσκω κβαντομηχανική και τώρα ξέρουν κβαντομηχανική, ενώ πριν δεν ήξεραν τίποτα γι’ αυτήν. Είναι διδασκαλία μικρής κλίμακας — μικρότερη ομάδα. Ξέρεις τον φοιτητή και μπορείς να δεις τι επίδραση έχεις πάνω του.”
Μου θύμισε διδασκαλία Α΄Λυκείου, σε αντίθεση με την Γ΄…

Γεια σου Δημήτρη. Καλή δύναμη στην προσπάθειά σου! Είναι μεγάλο το κειμένο, αλλά νομίζω ότι θα βρεις αρκετά σημεία με ενδιαφέρον.
Γεια σου Διονύση. Αυτό που λέει ο Φάινμαν, κουβαλάει μια αλήθεια. Αυτό που μου κάνει εντύπωση στο κομμάτι, είναι ότι δεν θέλει να παινευτεί παίρνοντας λίγη από την λάμψη επιτυχημένων επιστημόνων που πέρασαν από τα χέρια του (διδακτορικοί φοιτητές του), προφανώς δεν του χρειάζεται.Πάντα προτιμούσα την Α’ από την Γ’ Λυκείου. Η Α’ κουβαλούσε (ακόμη) μια “αθωότητα”!
Σας ευχαριστώ όλους για την παρακολούθηση της ανάρτησης.

Καλημέρα παιδιά

Πέντε παρατηρήσεις απ’ τη δεύτερη συνέχεια στο Cornel

Έξι μόλις μήνες μετά τη βράβευσή του με το Νόμπελ, ισχυρίζεται ότι αγνοεί τη συμβολή των άλλων δυο βραβευμένων την ίδια χρονιά (1965), Schwinger & Tomonaga, ή έστω δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες των δικών τους προσεγγίσεων στην Ηλεκτροδυναμική.

Υπερβολές….

Μια αισιόδοξη ματιά στην Κβαντική Θεωρία της Βαρύτητας, εν έτει 1966:

«Για παράδειγμα, επεξεργάστηκα την κβαντική θεωρία της βαρύτητας σε τάξη απείρως υψηλότερη—δηλαδή, σε βαθμό, σε λεπτομέρεια, απείρως υψηλότερη—από οποιονδήποτε άλλον που γνωρίζω. Αλλά δεν είναι πλήρης. Υπάρχουν ορισμένες μικρές αδυναμίες. Έτσι δεν την έχω γράψει. Μα είναι τρέλα—είναι τώρα πέντε ετών. Θα έπρεπε να έχει γραφτεί.
Παρ’ όλα αυτά, αυτό που με ενοχλεί είναι ότι δεν έχω φτάσει ακριβώς μέχρι το τέλος. Πιθανόν, αν καθόμουν να το γράψω, θα έβρισκα τον δρόμο μου μέχρι το τέλος».

Οι πιθανότητες δεν τον βοήθησαν.

Ούτε αυτούς που ακολούθησαν μέχρι σήμερα, Χόκινγκ, Πένροουζ, Βίτεν, Ροβέλλι, Σμόλιν, και υπάρχει μέλλον.

Τα διαγράμματα Feynman υπερίσχυσαν του μαθηματικού φορμαλισμού του Schwinger μόνον όταν ο Freeman Dyson απέδειξε τη συμβατότητά τους με τις μέχρι τότε αποδεκτές μεθόδους.

Αντιφάσεις.
Την ικανότητα των στρατιωτικών να αποφασίζουν γρήγορα, σε αντίθεση με το ψιλολόγημα των επιστημόνων άλλοτε την θαυμάζει (όταν του επέτρεψαν να ενημερώσει τους εργαζόμενους στο εργοστάσιο διαχωρισμού στο Oak Ridge για τη φυσική της βόμβας) και άλλοτε την κολάζει (όταν λογοκρίνουν τμήματα της έκθεσης που έγραψε σχετικά με την πυρηνική ενέργεια προς τον ΟΗΕ).

«Από τότε απέκτησα πολύ καθαρότερη εικόνα για το πώς λειτουργεί η κυβέρνηση—και τι δεν πάει καλά μ’ αυτήν. Πράγματα ζωτικής σημασίας αποφασίζονται υπερβολικά εύκολα. Είναι εντυπωσιακό που ένας άνθρωπος μπορεί να αποφασίσει τόσο γρήγορα. Αλλά και ένα ζάρι αποφασίζει γρήγορα. Κι αυτό είναι κακό. Ήταν ένα πολύ σοβαρό ζήτημα»

Τέλος,
ο δεύτερος Αργεντινός μαθητής του στο Ρίο, εκτός απ’ τον Amati ήταν ο Alberto Sirlin, που στο κείμενο αναφέρεται ως Sirene.

Μερκούρη ευχαριστούμε,

Νηστεία μέχρι τον Μάιο;
 

Γιώργο καλησπέρα. Πρώτα απ’ όλα να σ’ ευχαριστήσω, για μια ακόμη φορά, για την διόρθωση-συμπλήρωση του Alberto Sirlin. Σκοπεύω να ολοκληρώσω τη συνέντευξη τον Μάιο (καλά να είμαστε) με αφορμή την επέτειο της γέννησης του Φάινμαν. Μέχρι τότε νηστεία για τους αναγνώστες, αλλά δουλειά και προσευχή για μένα!