Μερκούρης Παναγιωτόπουλος

Καλησπέρα Μερκούρη. Τώρα είδα τη φοβερή δουλειά που προσέφερες. Ξεκινάω από το 1ο μέρος. Σε ευχαριστούμε. Να είσαι καλά!

Καλησπέρα Μερκούρη.
Σε ευχαριστώ και για την 7η συνέχεια των άρθρων σου.
Θα ήθελα να επισημάνω τι είπε ο Feynman σχετικά με τη διδασκαλία στην Βραζιλία, σε αντίθεση με την αντίστοιχη στις ΗΠΑ:
“Υπάρχει όμως κάτι που αξίζει να αναφερθεί — εκείνη την περίοδο δίδαξα επίσης κβαντομηχανική σε κάποιο κέντρο ή κάπου· μια φορά, όταν ήμουν στη Βραζιλία, δίδαξα κβαντομηχανική. Είχα μερικούς φοιτητές από διάφορα μέρη. Είναι η μόνη φορά που δίδαξα και ένιωσα πραγματικά ικανοποιημένος από τη διδασκαλία. Όταν διδάσκω εδώ ή αλλού, νιώθω μια μορφή απογοήτευσης, που είναι η εξής: αν ο φοιτητής τα πάει καλά, δεν ξέρεις αν εσύ τον δίδαξες· μπορεί απλώς να είναι καλός φοιτητής. Τον έχουν διδάξει κι άλλοι κτλ. Και αν αργότερα προοδεύσει στην έρευνά του, δεν ξέρεις αν έκανες εσύ κάτι ή αν το πέτυχε μόνος του ή με άλλους καθηγητές μετά. Αν δεν τα πάει καλά, λες «οι φοιτητές δεν τα πάνε καλά» και απογοητεύεσαι. Έτσι, ποτέ δεν έχω αυτό το αίσθημα στη μεταπτυχιακή διδασκαλία. Ακόμα κι όταν τους έχω ως ερευνητικούς φοιτητές, δεν μπορώ να δω τι έκανα εγώ, αν έκανα κάτι.
Weiner: Είναι δύσκολο να το μετρήσεις.
Feynman: Ακριβώς. Δεν ξέρω τι έκανα. Αλλά όταν πήγα εκεί κάτω, αυτοί οι τύποι προέρχονταν από το κενό. Ήρθαν από την Αργεντινή και δεν γνώριζαν τίποτα· όμως είχαν μελετήσει μόνοι τους. Τους διδάσκω κβαντομηχανική και τώρα ξέρουν κβαντομηχανική, ενώ πριν δεν ήξεραν τίποτα γι’ αυτήν. Είναι διδασκαλία μικρής κλίμακας — μικρότερη ομάδα. Ξέρεις τον φοιτητή και μπορείς να δεις τι επίδραση έχεις πάνω του.”
Μου θύμισε διδασκαλία Α΄Λυκείου, σε αντίθεση με την Γ΄…

Γεια σου Δημήτρη. Καλή δύναμη στην προσπάθειά σου! Είναι μεγάλο το κειμένο, αλλά νομίζω ότι θα βρεις αρκετά σημεία με ενδιαφέρον.
Γεια σου Διονύση. Αυτό που λέει ο Φάινμαν, κουβαλάει μια αλήθεια. Αυτό που μου κάνει εντύπωση στο κομμάτι, είναι ότι δεν θέλει να παινευτεί παίρνοντας λίγη από την λάμψη επιτυχημένων επιστημόνων που πέρασαν από τα χέρια του (διδακτορικοί φοιτητές του), προφανώς δεν του χρειάζεται.Πάντα προτιμούσα την Α’ από την Γ’ Λυκείου. Η Α’ κουβαλούσε (ακόμη) μια “αθωότητα”!
Σας ευχαριστώ όλους για την παρακολούθηση της ανάρτησης.

Καλημέρα παιδιά

Πέντε παρατηρήσεις απ’ τη δεύτερη συνέχεια στο Cornel

Έξι μόλις μήνες μετά τη βράβευσή του με το Νόμπελ, ισχυρίζεται ότι αγνοεί τη συμβολή των άλλων δυο βραβευμένων την ίδια χρονιά (1965), Schwinger & Tomonaga, ή έστω δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες των δικών τους προσεγγίσεων στην Ηλεκτροδυναμική.

Υπερβολές….

Μια αισιόδοξη ματιά στην Κβαντική Θεωρία της Βαρύτητας, εν έτει 1966:

«Για παράδειγμα, επεξεργάστηκα την κβαντική θεωρία της βαρύτητας σε τάξη απείρως υψηλότερη—δηλαδή, σε βαθμό, σε λεπτομέρεια, απείρως υψηλότερη—από οποιονδήποτε άλλον που γνωρίζω. Αλλά δεν είναι πλήρης. Υπάρχουν ορισμένες μικρές αδυναμίες. Έτσι δεν την έχω γράψει. Μα είναι τρέλα—είναι τώρα πέντε ετών. Θα έπρεπε να έχει γραφτεί.
Παρ’ όλα αυτά, αυτό που με ενοχλεί είναι ότι δεν έχω φτάσει ακριβώς μέχρι το τέλος. Πιθανόν, αν καθόμουν να το γράψω, θα έβρισκα τον δρόμο μου μέχρι το τέλος».

Οι πιθανότητες δεν τον βοήθησαν.

Ούτε αυτούς που ακολούθησαν μέχρι σήμερα, Χόκινγκ, Πένροουζ, Βίτεν, Ροβέλλι, Σμόλιν, και υπάρχει μέλλον.

Τα διαγράμματα Feynman υπερίσχυσαν του μαθηματικού φορμαλισμού του Schwinger μόνον όταν ο Freeman Dyson απέδειξε τη συμβατότητά τους με τις μέχρι τότε αποδεκτές μεθόδους.

Αντιφάσεις.
Την ικανότητα των στρατιωτικών να αποφασίζουν γρήγορα, σε αντίθεση με το ψιλολόγημα των επιστημόνων άλλοτε την θαυμάζει (όταν του επέτρεψαν να ενημερώσει τους εργαζόμενους στο εργοστάσιο διαχωρισμού στο Oak Ridge για τη φυσική της βόμβας) και άλλοτε την κολάζει (όταν λογοκρίνουν τμήματα της έκθεσης που έγραψε σχετικά με την πυρηνική ενέργεια προς τον ΟΗΕ).

«Από τότε απέκτησα πολύ καθαρότερη εικόνα για το πώς λειτουργεί η κυβέρνηση—και τι δεν πάει καλά μ’ αυτήν. Πράγματα ζωτικής σημασίας αποφασίζονται υπερβολικά εύκολα. Είναι εντυπωσιακό που ένας άνθρωπος μπορεί να αποφασίσει τόσο γρήγορα. Αλλά και ένα ζάρι αποφασίζει γρήγορα. Κι αυτό είναι κακό. Ήταν ένα πολύ σοβαρό ζήτημα»

Τέλος,
ο δεύτερος Αργεντινός μαθητής του στο Ρίο, εκτός απ’ τον Amati ήταν ο Alberto Sirlin, που στο κείμενο αναφέρεται ως Sirene.

Μερκούρη ευχαριστούμε,

Νηστεία μέχρι τον Μάιο;
 

Γιώργο καλησπέρα. Πρώτα απ’ όλα να σ’ ευχαριστήσω, για μια ακόμη φορά, για την διόρθωση-συμπλήρωση του Alberto Sirlin. Σκοπεύω να ολοκληρώσω τη συνέντευξη τον Μάιο (καλά να είμαστε) με αφορμή την επέτειο της γέννησης του Φάινμαν. Μέχρι τότε νηστεία για τους αναγνώστες, αλλά δουλειά και προσευχή για μένα!

Τι κρατώ απ’ την πρώτη περίοδο στο Cornell

Πρώτη φορά καθηγητής

«Δεν έκανα τίποτε άλλο παρά να προετοιμάζω τα μαθήματα. Τώρα συνειδητοποιώ ότι η προετοιμασία ενός καλού μαθήματος είναι μια πλήρης απασχόληση, αλλά τότε δεν το θεωρούσα σχεδόν τίποτα».

1946. Πώς να μιλήσεις σε συνέδριο που μετέχουν τα «μεγάλα κεφάλια», Bohr, Dirac & Weisskop, ενώ από κάτω παρακολουθούν καθηγητές Λυκείων για να εξοικειωθούν με τη φυσική του πυρήνα;

Με χιούμορ, επιλέγει ο Feynman.

Άπρεπη εκτιμούν την επιλογή του ο Bohr και ο Weisskop. Και «του τη λένε».

Και ο κεντρικός ομιλητής, ο Dirac;

Ενώ συζητούσαν για τις ιδέες του, αυτός λιαζόταν στο προαύλιο.  

Γεια σου Γιώργο.
Όπως είχες επισημάνει και στο προηγούμενο σχόλιό σου για κάτι παρόμοιο, ο σεβασμός του Φάινμαν για τα “μεγάλα κεφάλια” είναι δεδομένος. Ας μην ξεχνάμε ότι όταν προσλήφθηκε για το πρόγραμμα Μανχάταν ήταν μόλις 25 ετών και ανέλαβε να διδάξει στο Κορνέλ στα 27 του. Έτσι λοιπόν, μπροστά σε ονόματα που κουβαλούσαν και αναγνωρισμένο έργο, αλλά ήταν και μεγαλύτερα σε ηλικία (Μπορ, Ντιράκ, Βάισκοπφ, Οπενχάιμερ, Μπέτε, Τέλερ κλπ) είναι φυσικό να στέκεται “προσοχή”, αυτός, που μέχρι εκείνη την ώρα δεν είχε παρουσιάσει κάτι σημαντικό, πέρα από την ελπίδα για το μέλλον.
Με την ευκαιρία να προτρέψω τον Διονύση να συνεχίσει την ανάγνωση(!), γιατί έχουμε την ευκαιρία να μαθαίνουμε από πρώτο χέρι συγκλονιστικά γεγονότα, όπως την πρώτη πυρηνική δοκιμή στο Αλαμογκόρντο. Διονύση, αν εκτιμάς ότι παρουσιάζει με “ψυχρό” και ουδέτερο τρόπο ένα τέτοιο γεγονός, γίνε ελαστικός, γιατί όπως θα διαπιστώσεις από τη συνέχεια της συνέντευξης, στα κατοπινά χρόνια (τέλη της δεκαετίας του ’40) εργάστηκε με ομιλίες προσπαθώντας να ενημερώσει τον κόσμο για τους κινδύνους από τον ανταγωνισμό των πυρηνικών εξοπλισμών. Νομίζω ότι ο ενθουσιασμός είναι δικαιολογημένος για το νεαρό Φάινμαν, αφού είδε ότι αυτό για το οποίο δούλευε ο ίδιος και όλοι οι υπόλοιποι συνάδελφοί του είχε θετικό αποτέλεσμα. Και για έναν επιπλέον λόγο ̇ δεν πίστευε ότι θα πετύχει (όπως ισχυρίζεται) και βέβαια αμφιβάλλω αν ήταν σε πλήρη γνώση αυτού που θα προέκυπτε (δεν είχε φορέσει καν τα γυαλιά που του είχαν δώσει). Δεν είναι τυχαίο νομίζω, ότι ο Φάινμαν, όπως και άλλοι νεαροί τότε επιστήμονες που δούλευαν για το Πρόγραμμα Μανχάταν πέθαναν από καρκίνους σε σχετικά νέες ηλικίες (ο Φάινμαν στα 70). Εκτιμώ, ότι η σκέψη μας κυριαρχείται από τα μετέπειτα τρομακτικά αποτελέσματα σε ανθρώπινα θύματα και υλικές καταστροφές που προκάλεσε η ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Να βάλω όμως κι εγώ την δικιά μου ένσταση. Με δεδομένο ότι στη συνέντευξη έχουμε φτάσει πλέον στην μεταπολεμική περίοδο (περίπου στο 1947) δεν έχω δει ακόμη να εμφανίζεται ένα ερώτημα του τύπου «Πώς είδες εσύ, το περιβάλλον σου, οι συνάδελφοί σου την ρίψη των 2 ατομικών βομβών στην Ιαπωνία;» Πιθανόν να ήταν ένα θέμα ταμπού και να απέφευγαν μια ερώτηση με δύσκολη απάντηση. Καλό απόγευμα.

Καλό απόγευμα Μερκούρη.
“Αυτά τα τρία συνέδρια — απ’ όσο θυμάμαι ήταν τρία — ήταν για μένα πολύ μεγάλης
σημασίας και ενδιαφέροντος και στενοχωρήθηκα πολύ όταν σταμάτησαν. Αργότερα ρώτησα τον J. Robert Oppenheimer γιατί σταμάτησαν και μου είπε ότι έγινε έτσι επειδή μεγάλωναν.
Ήταν πολύ δύσκολο, αφού προσκαλούσες κάποιον, να μην τον ξαναπροσκαλέσεις. Όμως έπρεπε συνεχώς να προστίθενται νέοι, γιατί είχαν κάνει κάποιο πείραμα, είχαν κάποια αποτελέσματα να ανακοινώσουν — και έτσι άρχισε να διογκώνεται. Υπήρχαν και πολλές προσβολές· όλοι ένιωθαν προσβεβλημένοι και έγραφαν: «Γιατί δεν με καλέσατε; Γιατί δεν με καλέσατε;» Και ο Oppenheimer κουράστηκε και τα παράτησε.”
Από ότι βλέπεις συνεχίζω το διάβασμα! Έφτασα στο σημείο που τα …γέρικα άλογα τα σκοτώνουν…
Να απολογηθώ για το προηγούμενο σχόλιο;
Ένιωσα σαν να διαβάζω δηλώσεις του Τραμπ, για το πόσο γεναία, όμορφη, θαυμάσια είναι η δουλειά που κάνουν οι ένδοξες Αμερικανικές δυνάμεις στο Ιράν…
Δεν άντεξα να διαβάζω τις σκέψεις ενός Τραμπιστή (προηγήθηκε 80 χρόνια…) τη στιγμή που “πέτυχε” το εγχείρημα και δημιουργήθηκε το μανιτάρι, από το μυαλό του οποίου δεν πέρασε καν η σκέψη, ότι θα ριχτεί για να εξολοθρεύσει ανθρώπους…
Τι να την κάνω την ευφυία;

«Λος Άλαμος … μια πολύ ευτυχισμένη περίοδος»

«.. για μένα, όσον αφορά την επιστημονική δουλειά, ήταν, χωρίς τις πολύ μεγάλες περιόδους απογοήτευσης και σύγχυσης που εμφανίζονται όταν δουλεύεις πάνω στα πιο σημαντικά προβλήματα»

Τί έχουμε εδώ;

Τον ήρωά μας να αποφεύγει να κατακρίνει τα «μεγάλα κεφάλια».

Ακόμα περισσότερο, τους βρίσκει πιο έξυπνους απ’ τον ίδιο. Τον Oppenheimer, τον Teller, κυρίως τον Bette.

Τον διευκολύνει το έργο στο Λος Άλαμος, που απαιτεί γρήγορους υπολογισμούς όπου παρακάμπτονται οι αναλυτικές μέθοδοι επίλυσης και υιοθετούνται οι αριθμητικές επιλύσεις, στις οποίες είναι σαΐνι.

Επειδή η πίεση του εγχειρήματος εστιάζει σε μικρά έργα που δοκιμάζονται άμεσα στην πράξη και όχι σε θεωρητικές συνθέσεις, όπως στο Princeton, που όφειλαν να υπακούσουν στην αξιωματική πειθαρχία των αυστηρών μαθηματικών.

Οι παρεμβάσεις σου Μερκούρη, αυτές που αποκαλείς «σημειώσεις», διευκολύνουν την ανάγνωση.

Σε αναμονή για τη συνέχεια του … θρίλερ.

Καλημέρα Μερκούρη.
— όταν ξαφνικά ακούστηκε ένας κρότος, ένας δυνατός κρότος σαν πυροβολισμός τουφεκιού κοντά και μετά ο βρόντος — μπρρμμμ, μπρρμμμ — γιατί όλο το υπόλοιπο διάστημα επικρατούσε σιωπή. Πάντα με εντυπωσίαζε η ακουστική. Η ακουστική έχει νόημα για μένα. Όχι τόσο όσο το οπτικό. Όταν άκουσα τη στιβαρότητα εκείνου του κρότου, από είκοσι μίλια μακριά, τότε κατάλαβα ότι αυτό το πράγμα ήταν κάτι σοβαρό και ενθουσιάστηκα.
Τότε Μερκούρη εγώ σταμάτησα την ανάγνωση…

Συνέχισε ακάθεκτος!

Δυο εντελώς δευτερεύουσες ερωτήσεις στο μεγάλο πρόγραμμα που τρέχεις και το μοιράζεσαι μαζί μας.

Μάλλον άλλος πρέπει να είναι ο Karl Compton κι’ άλλος ο Arthur Compton στον οποίο παραπέμπεις.

Ο  Φράνκελ της συνέντευξης μάλλον δεν πρέπει να είναι ο Theodore Frankel της παραπομπής.
Ο δεύτερος το 1940, έτος που γίνεται η βιβλιογραφική αναφορά στο όνομά του, φαίνεται να ήταν μόλις 11 ετών.  

Γιώργο καλησπέρα. Έχεις απόλυτο δίκιο και σ’ ευχαριστώ για την επισήμανση. Ο Frankel ίσως να είναι ο Ρώσος Yakov Frenkel (1894 – 1952) που ασχολήθηκε με την κβαντική φυσική.

Καλημέρα Μερκούρη.
Συνεχίζοντας το διάβασμα του 4ου μέρους, ένα απόσπασμα:
“Αυτά δεν με ενοχλούσαν, μέχρι να καθίσουμε κάτω και να αναλύσουμε και να διαπιστώσουμε ότι αυτό είναι αναγκαστικά αντίθετο με το πείραμα. Αυτό ήταν σαφές: πάντα έπρεπε να το κάνουμε αυτό, γιατί, βλέπεις, θα ήταν πολύ εύκολο να αντιταχθεί κανείς — ήταν ένα μάθημα ότι δεν μπορείς να απορρίψεις τις ιδέες του Einstein από την πρώτη σελίδα, παρ’ όλο που φαίνονται λανθασμένες. Πώς μπορεί κάτι να συρρικνώνεται όταν κινείται; Κάθισε και ανέλυσε αν είναι αδύνατο. Αλλά δεν είναι αδύνατο, βλέπεις; Αυτό το είχαμε μάθει. Σου τα λέω αυτά γιατί δείχνουν κάτι για την ιστορία της φυσικής, τη σύνδεση — ότι το μάθημα από αυτούς τους άλλους ανθρώπους ήταν ακριβώς αυτό: μην βιάζεσαι να πεις ότι κάτι είναι προφανώς λάθος, μόνο και μόνο επειδή λέει κάτι τρελό, γιατί πρώτα πρέπει να βεβαιωθείς ότι η τρέλα είναι όντως τρέλα. Με άλλα λόγια, πάρε ένα πραγματικό πείραμα· σκέψου πολύ προσεκτικά αν θα προκύψει ένα προχωρημένο αποτέλεσμα που να είναι άμεσα αντίθετο με αυτό που πράγματι συνέβη….
Αυτά τα πράγματα ποτέ δεν με ενόχλησαν. Και μόλις λέω αυτές τις ιδέες στους ανθρώπους, συχνά έρχονται σε μένα με όλα αυτά τα «Μισό λεπτό, πώς θα —». Αλλά εγώ δεν είχα ποτέ αυτό το πρόβλημα, στην αρχή. Η ιστορία… ή απλώς μια απορροφημένη παράδοση — ότι ξέρεις πως η φύση μπορεί να φαίνεται πολύ, πολύ παράξενη στα θεμέλιά της και, παρ’ όλα αυτά, να παράγει στο τέλος τα φυσικά φαινόμενα με έναν τρόπο πολύ διαφορετικό από αυτόν που θα περίμενες αρχικά. Είναι εντάξει. Πρέπει να το σκεφτείς διεξοδικά· δεν μπορείς απλώς να πηδήξεις στο συμπέρασμα ότι είναι λάθος. “

Υπάρχουν πράγματα που οι φοιτητές μπορεί να δυσκολεύονται να καταλάβουν — είναι ενδιαφέρον· εδώ ξεφεύγω λίγο από το θέμα. Μπορεί να υπάρχει κάποια ιδέα που είναι δύσκολο να την καταλάβεις την πρώτη φορά που τη μελετάς. Για παράδειγμα, η θεωρία του Einstein ή κάτι τέτοιο. Και ένας άνθρωπος που προσπαθεί να τη μάθει δεν μπορεί να την καταλάβει. Αργότερα, τελικά την καταλαβαίνει — ας πούμε, όταν πάει να τη διδάξει, τότε τελικά την καταλαβαίνει. 

Διονύση καλημέρα και καλό μήνα. Να ευχαριστηθούμε την άνοιξη. Έχεις δίκιο. Οι σπουδαίες ιδέες που προκαλούν ρήξεις σε γνωστά και (ήδη) αποδεκτά ζητήματα είναι δύσκολο να κατανοηθούν τουλάχιστον στην αρχή και κάποιες φορές οι ίδιοι που διατυπώνουν τις πρωτοποριακές ιδέες δεν έχουν κατανοήσει την σπουδαιότητα της ιδέας τους! Οι εκπαιδευτικοί σίγουρα γνωρίζουν πολύ καλά αυτό που γράφεις: “όταν πάει να τη διδάξει, τότε τελικά την καταλαβαίνει”. 

Καλημέρα Μερκούρη. Ακόμη και σε στιγμές σαν αυτή του θανάτου της Αρλίν, ο Feynman παρατηρεί, καταγράφει και επιχειρεί να δώσει ορθολογική ερμηνεία:

“Τέλος πάντων, τελικά πέθανε. Ήμουν στο δωμάτιό της και πέθανε. Με άφησαν μόνο για λίγα λεπτά. Πήγα και προσπάθησα να τη φιλήσω, ξέρεις — και έπαθα το σοκ που παθαίνουν οι περισσότεροι σε τέτοιες περιστάσεις. Μυρίζει ακριβώς το ίδιο σαν να είναι ζωντανή. Θα νόμιζες ότι θα υπήρχε περισσότερη διαφορά — έτσι δεν είναι; Και όμως είναι το ίδιο. Είναι τρελό.
Επίσης, παρατήρησα κάτι αρκετά παράξενο. Της είχα χαρίσει ένα ρολόι, όταν αρρώστησε για πρώτη φορά, ένα ρολόι με αριθμούς που άλλαζαν έτσι, οι αριθμοί γυρνούσαν. Μπορούσες να το διαβάσεις γρήγορα, όχι σαν ένα κανονικό καντράν. Το ρολόι ήταν μαζί της όλο αυτό το διάστημα. Είχε παλιώσει. Καμιά φορά έπρεπε να το επισκευάζω, να το φτιάχνω. Ήταν λίγο ασταθές, αλλά λειτουργούσε.
Όταν πέθανε και οι νοσοκόμες έγραψαν στο χαρτί την ώρα θανάτου, 9:22, πρόσεξα το ρολόι — ήταν 9:22 — και μετά σταμάτησε. Το ρολόι σταμάτησε στις 9:22. Το αναφέρω αυτό μόνο για την καταγραφή. Υπάρχουν τόσα πολλά τέτοια φαινόμενα καταγεγραμμένα που φαίνονται μυστηριώδη, αλλά σε αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση ήμουν αρκετά ψύχραιμος ώστε να θυμηθώ και να παρατηρήσω κάτι. Η νοσοκόμα σήκωσε το ρολόι για να δει την ώρα, γιατί το φως στο δωμάτιο ήταν χαμηλό και το ρολόι ήταν ασταθές, βλέπεις — το είχα επισκευάσει δυο φορές — κι έτσι σταμάτησε. Και ήταν εύκολο να εξηγηθεί.
Το λέω αυτό γιατί πάντα ακούς αυτές τις καταραμένες ιστορίες, επειδή πάντα υπάρχει
κάποιος που δεν παρατηρεί κάτι. Λες, «Θεέ μου, τι πράγμα!» — ξέρεις — «είναι
τεκμηριωμένο!» Λοιπόν, αυτό είναι απολύτως αληθινό, αλλά εξηγείται.”

Καλή συνέχεια!

Καλημέρα,

αφού άνοιξαν οι παρεμβάσεις στην ανάρτηση του Μερκούρη, ίσως να χωράει και η ακόλουθη

Little steps for Little People

Εκτός απ’ τα σημεία της συνομιλίας του Feynman με τον Weiner που παρέθεσαν ο Διονύσης και ο Αποστόλης, υπάρχουν και οι μάλλον απαξιωτικές αναφορές του Feynman για τον επιβλέποντα της διατριβής του, επίσης διακριτό φυσικό, τον John Archibald Wheeler, που ανέδειξε ως σημαντικό ενδιαφέρον για την Αμερικάνικη φυσική το πρόβλημα της Γενικής Σχετικότητας μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μαζί του, εκτός απ’ τον Feynman και τον Kip Thorne που τιμήθηκαν με Νόμπελ, εκπόνησαν διατριβές δεκάδες γνωστοί φυσικοί.

Το επίδικο της συζήτησης αποτέλεσε η αφήγηση του Feynman για την πρωτογενή σύλληψη της περιγραφής των αλληλεπιδράσεων μεταξύ φορτισμένων στοιχειωδών σωματιδίων με τη θεωρία της δράσης από απόσταση και όχι με την συμβατική, μετά τη σύνθεση του Maxwell, πεδιακή περιγραφή. Η τελευταία οδήγησε ορισμένους φυσικούς εκείνης της εποχής να προτείνουν την αλληλεπίδραση των φορτισμένων σωματιδίων με τα πεδία που πρόκυπταν απ’ το δικό τους φορτίο. Ο Feynman αναφέρει στη συνέντευξη ότι απέρριψε αυτή την επεξεργασία απ’ την περίοδο που ήταν προπτυχιακός στο ΜΙΤ. Στη διάρκεια των μεταπτυχιακών σπουδών του στο Princeton επιχείρησε να οικοδομήσει μια Κλασική Αλληλεπίδραση χωρίς τη χρήση ηλεκτρομαγνητικών πεδίων με απώτερο σκοπό να περάσει στην αντίστοιχη Κβαντομηχανική περιγραφή.

Ο Wheeler, σύμφωνα με τον Feynman, του πρότεινε να επιχειρήσει με μέτρο. Ο Pierre Ramond ισχυρίστηκε, ότι ο Wheeler μεταχειρίστηκε την έκφραση «Little steps for Little People».

Ο Ramond, Γάλλος φυσικός που ασχολήθηκε με τη θεωρία των Υπερχορδών, επικοινωνούσε τακτικά με τον Feynman την περίοδο της ασθενείας του, όταν κλήθηκε να τον αντικαταστήσει σε κάποιο απ’ τα μαθήματά του στο Cal Tech. Εντυπωσιάστηκε μάλιστα απ’ το ότι η μνήμη του Feynman, που ήθελε να φαίνεται ότι ξεχειλίζει αυτοπεποίθηση, δεν είχε απορρίψει αυτή την ταπεινόφρονη υπόδειξη.

Πάντα σύμφωνα με τη συνέντευξη που μοιράστηκε μαζί μας ο Μερκούρης, ο Feynman περιγράφει σε υψηλούς τόνους την αποτυχία του Wheeler να οικοδομήσει μόνος του τη μετάβαση απ’ την επιτυχή περιγραφή της Κλασικής Αλληλεπίδρασης χωρίς πεδία, που αποτελούσε αποκλειστικό «έργο Feynman» σε μια συνεπή Κβαντική περιγραφή.

Μεταφέρω αποσπάσματα της αφήγησης για να εκτιμηθούν και η μαρτυρία αλλά και με bold το ύφος της.

«Εγώ ήμουν λίγο δυσαρεστημένος που δεν μπορούσε να το εξηγήσει, αλλά νομίζω ότι ο λόγος που δεν μου το εξήγησε δεν ήταν ότι δεν θα το έκανε αν το είχε. Απλώς δεν το είχε ολοκληρώσει σε κανένα σημείο, βλέπεις—και τα λίγα μικρά πράγματα, τις απόπειρες που είχε κάνει να μου το εξηγήσει, εγώ τις είχα διαλύσει αμέσως, βλέποντας τα προβλήματα. Και έτσι δεν—δεν μπορούσε να μου πει κάτι · αυτός είναι πραγματικά ο λόγος που δεν μου το είπε. Νομίζω ότι ο καημένος ο άνθρωπος πίστευε πως θα ήταν εύκολο, σε τέτοιο βαθμό που θα το έβρισκε το επόμενο πρωί. Κι έτσι ποτέ δεν μου είπε τι ήταν, γιατί δεν το είχε ακόμη, μέχρι την ημέρα της ομιλίας και τότε είχε κολλήσει χωρίς κάτι. Αυτό συνέβη. Έτσι ποτέ δεν ένιωσα, ξέρεις, ότι προσπαθούσε να μου κάνει κάτι ύπουλο ή κάτι τέτοιο. Απλώς ένιωθα ότι είχε εσφαλμένα πιστέψει πως η απάντηση ήταν ακριβώς στη γωνία.
… Μετά ανησυχούσε για κάτι, προφανώς—εγώ δούλευα πάνω στην κβαντική θεωρία, δεν είχα τίποτε άλλο να κάνω—κι έτσι μου έδινε συνεχώς μικρά προβλήματα, όπως να ελέγξω την αρχή της ενέργειας, αυτό κι εκείνο, αυτό κι εκείνο, πράγματα που προφανώς πρέπει να τον έβγαζαν από τα ρούχα του, γιατί εγώ τα έλυνα τόσο γρήγορα».

Είκοσι χρόνια αργότερα, ο Ramond μετέφερε τη συγκεκριμένη ανάμνηση του Feynman στον Wheeler και αυτός απάντησε:

«Ναι, θυμάμαι ότι το είπα αυτό, αλλά το να μην χρησιμοποιήσουμε πεδία ήταν ΔΙΚΗ ΜΟΥ ιδέα!».
 
Αν παρακάμψουμε τις μάλλον εύκολες κρίσεις για τους χαρακτήρες σπουδαίων φυσικών, όπως ο Feynman και ο Wheeler, οφείλουμε να σταθούμε στο ότι η δημιουργική επιστήμη αποτελεί συλλογική διεργασία άσχετα απ’ το ποιος θα κατακτήσει το κλέος του «Εύρηκα».

Όσα αφήσαμε, ίσως για άλλη συζήτηση, σχετίζονται με τη μηχανή δημιουργίας «Υπερηρώων» της φυσικής, κατάλληλων να συγκινήσουν το ευρύ κοινό που ίσως έτσι και να ενδιαφερθεί για την επιστήμη. 

Καλησπέρα Μερκούρη

Η σημερινή ανάρτηση μας ξεναγεί σε πανεπιστημιακές συνήθειες που στην Ελλάδα του 2026 θεωρούνται περιπτώσεις παρακμής.

Ο Feynman περιγράφει τις οργανώσεις (αδελφότητες) στο ΜΙΤ, όπου τα μέλη με κοινωνικές δεξιότητες βοηθούσαν στις σχέσεις με τα κορίτσια και οι σπασίκλες στις σχέσεις με τα μαθήματα.

Ο ίδιος ενίσχυε την ελλείπουσα κοινωνική αυτοπεποίθηση του βοηθώντας τους κοινωνικά επιτήδειους στα μαθήματα.

Όμως, στα μαθήματα Αγγλικών που δεν αντιλαμβανόταν τη χρησιμότητά τους … αντέγραφε.

Και μια ενδιαφέρουσα αυτοαξιολόγηση.

Μπόρεσε να εκτιμήσει τις εργαστηριακές ασκήσεις επειδή είχε ήδη κατακτήσει την θεωρητική βάση τους απ’ το Λύκειο και τις εργαστηριακές πρακτικές απ’ το προσωπικό του εργαστήριο στο σπίτι όταν ήταν μαθητής.

Όσοι δεν είχαν παρόμοιες εμπειρίες, υποθέτει ότι θα υπέφεραν, όπως αυτός στ’ Αγγλικά και την Φιλοσοφία.

Μερκούρη, ελπίζω να διαβαστεί από πολλούς το τρίτο μέρος ώστε να μας σερβίρεις γρήγορα το τέταρτο.

Καλημέρα Μερκούρη, καλημέρα Γιώργο.
Να μην σχολιάσω, σαν το Γιώργο, τη φοιτητική ζωή, όπου με εντυπωσίασε αρχικά η λειτουργία των εβραϊκών αδελφοτήτων (κάτι σαν τις δικές μας φοιτητικές παρατάξεις, με τα τραπεζάκια, στα χρόνια μας…), αλλά με πολύ πιο σοβαρή δράση… αλλά ένα άλλο σημείο:
“Αλλά το όμορφο πείραμα, που ακόμα θυμάμαι, στο εργαστήριο, ήταν το εξής. Υπήρχε ένας κρίκος. Ξέρεις, άλλα πειράματα — πτώσεις με συσκευές, με σπινθηριστές, με τροχούς, με κάθε λογής πράγματα. Υπήρχε ένα γάντζος στον τοίχο· δηλαδή ένα καρφί καρφωμένο στον τοίχο κι ένας μεταλλικός κρίκος, ένας μεταλλικός δακτύλιος, ένας annulus (σημ. δακτύλιος), όπως κι αν το πεις, σαν μια μεγάλη ροδέλα.
Έλεγε: «Κρέμασέ τον στον τοίχο, μέτρησε την περίοδο, υπολόγισε την περίοδο από το σχήμα και δες αν συμφωνούν». Αυτό το λάτρεψα. Νόμιζα ότι ήταν το καλύτερο διαβολεμένο πράγμα. Δεν με ένοιαζαν τόσο — προσπαθώ τώρα να θυμηθώ — μου άρεσαν και τα άλλα πειράματα, αλλά περιλάμβαναν σπινθήρες και άλλα τέτοια μαγικά κόλπα, που ήταν πολύ εύκολα. Με όλον αυτόν τον εξοπλισμό, μπορούσες να μετρήσεις την επιτάχυνση της βαρύτητας. Αλλά το να σκέφτεσαι ότι η φυσική είναι τόσο καλή, όχι επειδή μπορείς να υπολογίσεις κάτι προσεκτικά προετοιμασμένο, αλλά κάτι τόσο φυσικό όσο ένας άθλιος παλιός κρίκος κρεμασμένος από έναν γάντζο — αυτό με εντυπωσίαζε, ότι είχα τώρα τη δυνατότητα να πω τι θα κάνει, κάτι τόσο χαζό.”
Καλή συνέχεια Μερκούρη…

Μετά την εξέταση στο μάθημα μεταλλουργίας:
«Νομίζω ότι είναι έτσι, επειδή το πλέγμα είναι αυτό που επιτρέπει και υπάρχει διαφορετικό δέσιμο στην επιφάνεια και έτσι το οξυγόνο —» «Όχι, όχι, όχι, όχι! Βλέπεις, είναι επειδή —» κάτι άλλο. Κι έτσι λύναμε αυτά τα ζητήματα και πραγματικά ένιωθα συντετριμμένος, γιατί αυτοί οι τύποι που (νόμιζα ότι) ήξεραν κάτι, μου έλεγαν πως ό,τι είχα πει ήταν τελείως στραβό. Και στο τέλος αποδείχθηκε ότι είχα έναν εξαιρετικό βαθμό και ότι είχα δίκιο σε όλα αυτά, όταν βγήκαν οι βαθμοί.
Έτσι έμαθα ότι η φυσική είναι πραγματικά ένα πολύ χρήσιμο υπόβαθρο για πράγματα που φαίνονται ότι είναι διαφορετικά πεδία· ότι ο κόσμος είναι ο ίδιος, οι φυσικοί νόμοι δεν είναι τόσο άχρηστοι — καταλαβαίνεις τι εννοώ; Λειτουργούν. Ναι, λειτουργούν και μπορείς να χρησιμοποιήσεις τις ιδέες σε διαφορετικά πεδία και είσαι μπροστά από τους άλλους, γιατί υπάρχουν πολλά πράγματα που είναι αυτονόητα για σένα κι εκείνοι πρέπει να τα μάθουν.
Αλλά φυσικά πρέπει να αποκτήσεις και την εμπειρία. Δεν προσπαθώ να πω μόνο — και τα δύο μαζί είναι πολύ καλύτερα από το καθένα μόνο του. Αλλά είναι αλήθεια ότι η μελέτη της φυσικής είναι καλή παντού.

Πώς είχαμε το μηχανουργείο στο υπόγειο;
“Πάντα είχα σεβασμό για τη μηχανουργική δουλειά και πάντα ήθελα να μπορώ να την κάνω. Πάντα μου άρεσαν οι μηχανουργοί. Πάντα νόμιζα ότι ήταν σπουδαίοι άνθρωποι, ξέρεις, που φτιάχνουν αυτά τα πράγματα. Δεν καταλαβαίνω γιατί ήμουν τόσο άχρηστος σε αυτό. Προσπαθούσα πολύ σκληρά. Το ευχαριστιόμουν αρκετά, όταν δούλευα σε κάτι για τον Stockbarger, φτιάχνοντας κατσαβίδια ή κάτι τέτοιο — δεν θυμάμαι τι — γι’ αυτόν. Έπρεπε να πηγαίνω συχνά στο μηχανουργείο και είχαν ένα φοιτητικό εργαστήριο. Υπήρχε ένας τύπος στο κεντρικό μηχανουργείο που λεγόταν Andy, που υποτίθεται ότι έδινε εργαλεία στους φοιτητές. Έτσι πάντα του ζητούσα εργαλεία. Πάντα με πείραζε ότι ήμουν πολύ κακός στη μηχανουργική δουλειά.”

Καλημέρα Μερκούρη.
Weiner: Είχες ως κύρια κατεύθυνση τα μαθηματικά;
Feynman: Α, ναι. Αυτό είναι ενδιαφέρον. Στην αρχή ήμουν στο τμήμα των μαθηματικών. Στην πραγματικότητα δεν έχει μεγάλη σημασία σε ποιο τμήμα είσαι. Για τον πρώτο χρόνο, περίπου παίρνεις λίγο-πολύ τα ίδια πράγματα. Παίρνεις φυσική και χημεία και ηλεκτρολογία,μαθηματικά και τα λοιπά. Αγγλικά.
Κάπου εκεί γύρω στον πρώτο χρόνο άρχισα να εκνευρίζομαι. Αυτό δεν ήταν σωστό. Τα μαθηματικά, όπως τα έβλεπα, ήταν πολύ αφηρημένα. Δεν συνδέονταν με τίποτα τα
μαθηματικά. Και πήγα στον επικεφαλής του τμήματος των μαθηματικών. Αυτό ήταν το 1936, οπότε ξέρεις ότι είμαστε ακόμα στη Μεγάλη Ύφεση.
Του είπα: «Κύριε, ποια είναι η χρησιμότητα των ανώτερων μαθηματικών, πέρα από το να διδάσκουν περισσότερα ανώτερα μαθηματικά;» Μου είπε: «Λοιπόν, θα μπορούσες να γίνεις αναλογιστής», να υπολογίζεις ασφάλιστρα για μια ασφαλιστική εταιρεία. Αυτό δεν μου άρεσε καθόλου, καταλαβαίνεις. Επίσης είπε ότι ένας άνθρωπος που κάνει τέτοιου είδους ερωτήσεις ίσως να μην είναι κατάλληλος για τα μαθηματικά.
Και σκέφτηκα τι είναι αυτό που έπρεπε να κάνω — εννοώ, μου άρεσε να λερώνω τα χέρια μου. Είχα εργαστήριο. Ο φυσικός κόσμος ήταν πραγματικός και τα μαθηματικά, με τα οποία είχα γοητευτεί, δεν ήταν για μένα, πραγματικά — καταλαβαίνεις τι εννοώ; Ήταν συναρπαστικά, αλλά η καρδιά μου ήταν αλλού. Έτσι αποφάσισα ότι έπρεπε να λερώσω τα χέρια μου, δεν άντεχα αυτά τα αφηρημένα πράγματα. Οπότε άλλαξα προς την ηλεκτρολογία, γιατί εκεί υπήρχε κάτι πραγματικό. Αλλά μερικούς μήνες αργότερα συνειδητοποίησα ότι είχα πάει πολύ μακριά και ότι (έπρεπε να μείνω) κάπου ενδιάμεσα — ότι η φυσική ήταν το σωστό μέρος. Έτσι μετακινήθηκα λίγο στην αρχή και κατέληξα στο τμήμα φυσικής.
…..
“Τέλος πάντων, ένα άλλο γεγονός ήταν όταν κατέβηκα στην πόλη για να αγοράσω προμήθειες και κουβαλούσα ένα καλαθάκι απορριμμάτων και μερικά άλλα πράγματα και ο Eisenbud (Leonard Eisenbud), που ήταν θεωρητικός φυσικός — συναντηθήκαμε — με προσπέρασε στον δρόμο.
«Α», είπε, «φαίνεσαι ότι θα γίνεις καλός θεωρητικός φυσικός. Έχεις φέρει τα σωστά εργαλεία— μια γόμα και ένα καλάθι απορριμμάτων».”
Ευχαριστούμε

Το κυκλοτρόνιο του Πρίνστον:
“Τέλος πάντων, κατέβηκα στο υπόγειο και μπήκα στο δωμάτιο όπου ήταν το κυκλοτρόνιο, στο βάθος του υπογείου. Και δεν πέρασαν δεκαπέντε δευτερόλεπτα πριν καταλάβω γιατί το κυκλοτρόνιο του Πρίνστον είχε τόσα πολλά αποτελέσματα, γιατί ο Slater μου είχε πει να πάω σε άλλη σχολή — κατάλαβα όλο το πράγμα. Όλη η οπτασία, όλος ο ιδεαλισμός του MIT κατέρρευσε.
Γιατί αναγνώρισα κάτι σ’ εκείνο το δωμάτιο, που ήταν το ίδιο με το εργαστήριό μου στο σπίτι. Το κυκλοτρόνιο ήταν στη μέση του δωματίου. Υπήρχαν καλώδια παντού, κρεμασμένα στον αέρα, απλώς περασμένα πρόχειρα από κάποιον. Υπήρχαν σωλήνες νερού — έπρεπε να υπάρχουν αυτόματοι ψύκτες νερού και μικροί διακόπτες, ώστε αν το νερό σταματούσε να ξαναρχίζει αυτόματα — και υπήρχαν κάτι σωλήνες και μπορούσες να δεις, ξέρεις, το νερό να στάζει. Υπήρχε κερί παντού, κρεμασμένο, εκεί όπου επισκεύαζαν διαρροές. Το δωμάτιο ήταν γεμάτο με κουτιά φιλμ σε τρελές γωνίες πάνω στα τραπέζια.
Καταλαβαίνεις; Εντελώς διαφορετικό απ’ το MIT. Ένα μέρος όπου κάποιος δούλευε! Όπου ο άνθρωπος που δούλευε ήταν κοντά στη μηχανή, μπορούσε να τη φτιάξει με τα ίδια του τα χέρια. Δεν ήταν σε ένα μονωμένο κουτί με κουμπιά. Το κατάλαβα αμέσως, γιατί είχα αυτή την εμπειρία στο εργαστήριο. Έμοιαζε με το παιδικό μου εργαστήριο, όπου είχα τα πάντα σκορπισμένα και τα εργαλεία τα άφηνα εκεί όπου τα είχα τελευταία φορά. Και συνειδητοποίησα ότι αυτό ήταν πραγματικά έρευνα και ότι είχα ξεγελαστεί”…

Καλημέρα Γιώργο, καλημέρα Διονύση. Αυτά τα μικρά εξομολογητικά κομμάτια είναι που αρέσουν και σε μένα. Είτε αφορούν την “κοινωνικοποίηση” του Φάινμαν με τα κορίτσια, είτε τον τρόπο που αντιμετώπιζε τα επιστημονικά προβλήματα κλπ. Νομίζω ότι δεν λέγονται επιτηδευμένα, ίσως προσπαθώντας να “πλασάρουν” κάτι. Τα επόμενα κομμάτια όπου μιλάει για τον πρώτο σύντομο έγγαμο βίο του με την Arlene και τη ζωή του στο Λος Άλαμος (Πρόγραμμα Μανχάταν) έχουν επίσης πολύ ενδιαφέρον. Έρχονται!

Γεια σου Παντελή, γεια σου (και πάλι) Διονύση. Ναι, νομίζω ότι αυτά τα μικρά διαμαντάκια κάνουν τελικά όλο το κείμενο να λάμπει, παρόλο που, όπως σημείωνα στην εισαγωγή του 1ου μέρους, δεν πρόκειται για κάποιο λογοτεχνικό έργο. Και τέτοια διαμαντάκια θα βρούμε πολλά ακόμη, για να γελάσουμε, να προβληματιστούμε, ακόμη και να κλάψουμε!

Καλησπέρα

Ο Murray Gell-Mann, επίσης σπουδαίος φυσικός στο Cal Tech, θεωρούσε ότι οι αφηγήσεις του Feynman ήταν σκηνοθετημένες, επαναλαμβάνονταν με μικρές παραλλαγές μέσα στα χρόνια και αποσκοπούσαν να σκιαγραφήσουν μια αφελή διαισθητική ιδιοφυΐα που πετύχαινε στο τέλος να κοροϊδέψει τους μεθοδικούς άλλους.

Οι ερωτήσεις του ιστοριογράφου που διευθύνει τη συζήτηση, του Weiner, με τις μπρος – πίσω ερωτήσεις κάνει διάφανο τον τρόπο που συγκροτεί ο Feynman τις εκ’ των υστέρων θρυλικές αφηγήσεις του στα αυτοβιογραφικά βιβλία του που συντάχθηκαν με τη βοήθεια του Ralph Leighton.

Π.χ. ο Feynman ισχυρίζεται ότι εξοικειώθηκε με την αρχή ελάχιστης δράσης απ’ τον καθηγητή του στη φυσική. Μετά από την πίεση του Weiner την αποδίδει στα μαθήματα μαθηματικών πάνω στα μέγιστα – ελάχιστα.

Αν Μερκούρη το ερωτηματικό στο ακόλουθο απόσπασμα της δεύτερης συνέντευξης του Feynman καλεί τους αναγνώστες να συμβάλουν σχετικά με τη «γωνία ηρεμίας»

«αν φτιάξεις τον ίδιο σωρό· φτιάχνοντας τέτοιους σωρούς και προβάλλοντάς τους τον έναν πάνω στον άλλο, βλέπεις ότι είναι η ίδια γωνία(σημ.;;;;)»

μια προσέγγιση θα μπορούσε να ήταν η ακόλουθη.

Οι κώνοι που σχηματίζονται από κοκκώδη υλικά, αμμοθίνες, πυραμίδες αλατιού δίπλα στις αλυκές ή αντίστοιχες με στάρι, καλαμπόκι σε γεωργικά σιλό, χαρακτηρίζονται από μια μέγιστη γωνία με το οριζόντιο επίπεδο. Μετά απ’ αυτή την τιμή οι κώνοι καταρρέουν.

Αυτή η γωνία ορίζεται απ’ τη σχέση

εφφ = μ,
φ: η μέγιστη γωνία κλίσης σε κεκλιμένο επίπεδο ώστε το στερεό που επιβαίνει να μην ολισθαίνει
μ: η μέγιστη στατική τριβή

Η γωνία ηρεμίας μπορεί να χρησιμεύσει και στους ορειβάτες ως παράγοντας για την εκτίμηση του κινδύνου δημιουργίας χιονοστιβάδας σε χιονισμένες ορεινές διαδρομές.

Μια σχετική επίδειξη

Γιώργο καλή σου μέρα. Σ’ ευχαριστώ για τη διευκρίνηση σχετικά με τη “γωνία”. Με κάποιο τρόπο θα προσπαθήσω να αξιοποιήσω τα γραφόμενά σου εντάσσοντάς τα στις διευκρινήσεις του κειμένου.

Τώρα, σχετικά με τις απόψεις του Murray Gell-Mann για τον άσπονδο φίλο του Richard Feynman, το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι και οι επιστήμονες δεν παύουν να είναι άνθρωποι, κουβαλώντας όλα τα πιθανά καλά ή πιθανά στραβά ενός ανθρώπινου χαρακτήρα. Για ενίσχυση αυτού που γράφω, θα παραθέσω τμήματα ενός κειμένου που είχε γράψει ο Stephen Wolfram στην εφημερίδα CERNCOURIER τον Ιούλιο του 2019, μετά τον θάνατο του Gell-Mann.

“….. Ποτέ δεν κατάφερα να καταλάβω τι ήταν αυτό που έκανε τον Murray να εντυπωσιάζεται από κάποιους ανθρώπους και όχι από άλλους. Συστηματικά υποτιμούσε φυσικούς που έμελλε να γνωρίσουν μεγάλη επιτυχία και προωθούσε με ζήλο άλλους που δεν έδειχναν τόσο ελπιδοφόροι και που πράγματι δεν τα πήγαν καλά. Έτσι, όταν προώθησε εμένα, από τη μία ένιωθα κολακευμένος, αλλά από την άλλη ανησυχούσα για το τι πραγματικά σήμαινε η υποστήριξή του. …

… Η αλληλεπίδραση μεταξύ του Murray Gell-Mann και του Richard Feynman ήταν ένα ενδιαφέρον θέαμα. Και οι δύο προέρχονταν από τη Νέα Υόρκη, αλλά ο Feynman απολάμβανε τη «λαϊκή» νεοϋορκέζικη προφορά του, ενώ ο Gell-Mann υιοθετούσε την καλύτερη δυνατή προφορά λέξεων από οποιαδήποτε γλώσσα. Και οι δύο έκαναν κατά καιρούς εκπληκτικά παιδαριώδη σχόλια ο ένας για τον άλλον. …

… Παρότι, ως προς τις μακροχρόνιες συνεισφορές στη σωματιδιακή φυσική, ο Murray ήταν ξεκάθαρα ο νικητής, πάντοτε έμοιαζε να νιώθει πως βρισκόταν στη σκιά του Feynman, ιδιαίτερα όσον αφορά τη θεατρικότητά του. Όταν ο Feynman πέθανε, ο Murray έγραψε μια μάλλον καυστική νεκρολογία, λέγοντας για τον Feynman: «Περιέβαλλε τον εαυτό του με ένα σύννεφο μύθου και αφιέρωνε πολύ χρόνο και ενέργεια στο να δημιουργεί ανέκδοτα για τον εαυτό του». Ποτέ δεν κατάλαβα πλήρως γιατί ο Murray – που θα μπορούσε να πάει σε οποιοδήποτε πανεπιστήμιο στον κόσμο – επέλεξε να εργαστεί στο Caltech για 33 χρόνια, σε ένα γραφείο δύο πόρτες μακριά από τον Feynman. ….“

Το πλήρες κείμενου του Wolfram
https://cerncourier.com/a/memories-from-caltech/

Καλημέρα Μερκούρη

Περισσότερα για τη σχέση των άσπονδων ενοίκων δυο διπλανών γραφείων, του Feynman και του Gell-Mann, στο «Ουράνιο Τόξο του Feynman», Εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

Ο συγγραφέας του, Leonard Mlodinow, αξιοποίησε τη θέση του ως μεταδιδακτορικός στο Caltech για να επικοινωνήσει με τον Feynman για ζητήματα που αφορούν το ψυχολογικό υπόστρωμα της δημιουργικής επιστήμης.

Αποτέλεσμα;

Γοητεύτηκε απ’ την προσωπικότητα του Feynman, ενώ ένοιωσε άβολα με τον Gell – Mann και … εγκατέλειψε την επιστήμη.

Τα κατάφερε καλύτερα αφηγούμενος ιστορίες για την επιστήμη (σενάρια στη σειρά Star Trek, A Brief History of Time και Grand Design μαζί με τον Stephen Hawking).

Μάλλον και ο ιδιαίτερα καλλιεργημένος Gell-Mann, γοητευμένος τελούσε, παρότι όπως επισυνάπτεις «ως προς τις μακροχρόνιες συνεισφορές στη σωματιδιακή φυσική, ο Murray ήταν ξεκάθαρα ο νικητής».

Κουράγιο γιατί αναμενουμε τη συνέχεια.

Καλημέρα Μερκούρη και χαρά στο κουράγιο σου! Σίγουρα υπάρχουν στη συνέντευξη ιστορίες που έχουμε διαβάσει και στο “Σίγουρα θα αστειεύεστε κ. Φάινμαν” αλλά και στο “What do you care what other people think?”, αλλά οι συνεντεύξεις έχουν το ενδιαφέρον ότι μπορούν να κατευθύνουν τα πράγματα, ανάλογα με τις ερωτήσεις που θέτει αυτός που τις πραγματοποιεί. Σε ευχαριστούμε για το 1ο μέρος της 1ης συνεδρίας, το οποίο διάβασα απνευστί και περιμένουμε τη συνέχεια.

Καλησπέρα Μερκούρη

Όπως έγραψε ο Αποστόλης, σ’ αυτές τις συνεντεύξεις του 1966 ο Feynman ετοιμάζει τις πρώτες (;) εκδοχές των περίφημων αφηγήσεών του στα δυο αυτοβιογραφικά βιβλία του, είκοσι χρόνια μετά, το 1985 & 1988.

Οι καλές ιστορίες δοκιμάζονται και λειαίνονται μέσα από πολλαπλές αφηγήσεις.

Παραθέτω δύο απ’ την πρώτη συνέντευξη, η δεύτερη σε ερωτηματική μορφή.

Ο Feynman αναφέρεται στα μαθήματα επιστήμης στο Δημοτικό – αρχές 1930, σε πόλη του Long Island, κοντά στη Νέα Υόρκη

«ήταν απλώς μία μέρα την εβδομάδα—το μάθημα για την Επιστήμη. Τα κορίτσια δεν πήγαιναν σε αυτό. Τα κορίτσια είχαν κάποιο άλλο πράγμα. Εμείς είχαμε εργαστήριο και Επιστήμη κι εκείνες είχαν μαγειρική και ίσως ραπτική ή κάτι τέτοιο»

Πώς απαντάμε στην ακόλουθη ερώτηση που έκανε ο Feynman ως μαθητής Δημοτικού σε δυο καθηγητές Λυκείου που τον δέχτηκαν ως επισκέπτη στο εργαστήριο του σχολείου τους για ένα εξάμηνο.

Η ερώτηση:

«Αν τα πάντα είναι φτιαγμένα από άτομα και αυτά συνεχώς πάλλονται και κινούνται, πώς γίνεται κάτι που είναι πολύ παλιό—όπως, ας πούμε, φτιάχνεις τώρα μια βίδα και την αφήνεις για πολύ καιρό—εξακολουθεί να έχει κοφτερές τις γωνίες της; Ή φτιάχνεις αιχμηρά αντικείμενα. Πώς παραμένουν αιχμηρά για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, αν τα άτομα συνεχώς κινούνται;»  

Καλημέρα Αποστόλη, καλημέρα Γιώργο.
Αποστόλη, και η γυναίκα μου το ίδιο λέει “χαρά στο κουράγιο σου!”. Χα,χα,χα. Γιατί έχουμε και τις εγγονές βλέπεις! Τέλος πάντων, να είμαστε καλά κι έρχεται η συνέχεια.
Γιώργο, ο λόγος που επέλεξα αυτή την συνέντευξη είναι γιατί, κατά τη γνώμη μου, προσφέρει πολλά διδάγματα σε πολλά θέματα, σε πολλαπλά επίπεδα. Επίσης, επειδή αναφέρεται στο παρελθόν (για το οποίο πάντα δείχνω ξεχωριστό ενδιαφέρον), δίνει την ευκαιρία να μαθαίνουμε για την τότε κοινωνική κατάσταση (1ο ερώτημα) και όχι μόνο.
Τώρα, σχετικά με το 2ο ερώτημα ειλικρινά δεν ξέρω τι θα μπορούσε ν’ απαντήσει ο Αμερικανός καθηγητής των αρχών της δεκαετίας του ’30. Ας μη ξεχνάμε ότι η πρωτοπορία της επιστημονικής σκέψης εκείνη την εποχή προερχόταν από την Ευρώπη κι όχι από τις ΗΠΑ. Οι Αμερικανοί έρχονταν στην Ευρώπη για να μάθουν. Σήμερα βέβαια, ακόμη και στο παιδί του δημοτικού, θα μπορούσε κάποιος να πει:
Τα άτομα σε ένα στερεό δεν κινούνται ελεύθερα, απλώς πάλλονται γύρω από σταθερές θέσεις. Δηλαδή, τα άτομα κινούνται, αλλά παραμένουν “δεμένα” στη θέση τους. Οι ταλαντώσεις τους είναι τόσο μικρές, που δεν είναι δυνατό ν’ αλλάξει το (μακροσκοπικό) σχήμα του αντικειμένου (βίδα, αιχμηρό εργαλείο). Για να “φαγωθεί” η άκρη της βίδας ή του εργαλείου χρειάζεται να μετακινηθούν πολλά άτομα, να σπάσουν δεσμοί, να σπάσει η δομή του στερεού. Σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, πλησιάζοντας το σημείο τήξης, οι ταλαντώσεις γίνονται τόσο μεγάλες που η δομή του στερεού καταστρέφεται.

Καλημέρα ΜερκούρηΆλλη μια φροντισμένη δουλειά σου που αφορά την ζωή και την διανοητική εξέλιξη ενός πολύ μεγάλου της φυσικής. Η επιστήμη και οι  επιστήμονες είναι κομμάτι της κοινωνίας τους, διαμορφώνονται από αυτήν και οι μεγάλοι την διαμορφώνουν.Είναι εντυπωσιακό κατά την γνώμη μου πως η ατομική (ασυνεχή ) δομή της ύλης του Δημόκριτου που ξαναδιατυπώθηκε 2000+  χρόνια μετά  από τον Dalton  σε συνδυασμό με την θερμική κίνηση των συστατικών της ύλης από… καταβολής σύμπαντος που η μη παραδοχή της από την επιστημονική κοινότητα  οδήγησε σε αυτοκτονία τον  Boltzmann για να αναγνωριστεί μετά,  μπαίνει σαν ερώτημα για την βίδα από τον μαθητή Δημοτικού νεαρό Feynman.Να είσαι καλά, περιμένουμε την συνέχεια.

Να είσαι καλά Άρη, σ’ ευχαριστώ. Κάνεις πολύ καλά που συνδέεις την απορία του μικρού Φάινμαν με την θερμική κίνηση των συστατικών της ύλης και την στατιστική του Boltzman.

Καλησπέρα Μερκούρη.
Άργησα λίγο να ο πιάσω, αλλά το διάβασα… μονορούφι!
Σε ευχαριστώ για την προσφορά.
Καλή δύναμη, αφού το έργο παραείναι μεγάλο…

Διονύση καλησπέρα. Σ’ ευχαριστώ. Ναι, είναι αρκετά μεγάλο και που είσαι ακόμη! Έχει όμως, νομίζω, πολύ ενδιαφέρον.

Καλή επιτυχία Μερκούρη.
Δεν ξέρω αν το διπλό Π που απεικονίζεται στην εικόνα που ανέβασα
είναι κατασκευή που υπήρχε το 71 ,πάντως μ’ άρεσε.

Σ’ ευχαριστώ πολύ Παντελή και για την δημοσίευση και για την χαρακτηριστική εικόνα. Ούτε το ’71, αλλά ούτε και το ’75 που έφυγα υπήρχε το διπλό Π. Ακόμη υπήρχαν σχεδόν μόνο τα αρχικά λυόμενα (στη σημερινή Πανεπιστημιούπολη του Ρίου)!