by 
Δημοσιεύτηκε από το χρήστη Βασίλης Δουκατζής στις 20 Μάιος 2015 στις 10:26 στην ομάδα Θέματα Εξετάσεων
Φυσική γενικής παιδείας Ενιαίο Λύκειο
Φυσική γενικής παιδείας Εσπερινό Λύκειο
Επειδή το να μοιράζεσαι πράγματα, είναι καλό για όλους…
Δημοσιεύτηκε από το χρήστη Βασίλης Δουκατζής στις 20 Μάιος 2015 στις 10:26 στην ομάδα Θέματα Εξετάσεων
Φυσική γενικής παιδείας Ενιαίο Λύκειο
Φυσική γενικής παιδείας Εσπερινό Λύκειο
Συνάδελφοι νομίζω ότι τα 2 μέτρα και τα δύο σταθμά μπερδεύουν τους μαθητές μας .
Η φυσική του λυκείου είναι μια εικονική πραγματικότητα , μια προσομοίωση που δεν πλησιάζει τον πραγματικό κόσμο σε πολλές περιπτώσεις .
Είναι επόμενο ότι αν χρησιμοποιηθούν πραγματικές τιμές , όπως στο Γ θέμα , θα πάρουμε τιμές που θα δώσουν αληθοφανή αποτελέσματα , που όμως έτσι και αλλιώς δεν μπορούν να εξηγηθούν σωστά .
Η γνώμη μου : όπως στο θέμα Δ , οι ενεργειακές στάθμες δεν είχαν αρνητικές τιμές , θα μπορούσαν και στο Γ θέμα να δοθούν τιμές που δίνουν απόσταση πολύ πολύ μεγαλύτερη από τις διαστάσεις του πυρήνα .
Η΄ κάνουμε την προσομοίωση όπως την θέλουμε (κάτι που γίνεται συχνά σε όλες τις τάξεις του λυκείου) ή όχι , αλλά τότε πως θα εξηγήσουμε την πραγματικότητα ;
Αν και η φυσική έχει εξελιχθεί , προσεγγίζει και εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την πραγματικότητα
η φυσική του λυκείου είναι και θα μείνει για πάντα μια προσομοίωση , ας της φερθούμε ανάλογα και ας θέσουμε τις σωστές παραμέτρους για να καταλάβουν οι μαθητές το φαινόμενο που αυτή περιγράφει .
Οι μαθητές χρόνια τώρα είχαν την δυνατότητα να διαλέξουν ανάμεσα σε τέσσερα μαθήματα .
Θα έπρεπε να διαλέξουν με βάση το τι τους ενδιαφέρει και τι τους αρέσει να ασχοληθούν .
Δεν υπάρχει αυτή η κουλτούρα στην Ελλάδα . Εδώ υπάρχουν τάσεις .
Για χρόνια τα μαθηματικά γενικής και η τάση μεταφέρθηκε στη βιολογία γενικής .
Τα κριτήρια : τι αποφασίζει το γειτονόπουλο , τι προτείνει ο κάθε καθηγητής , που θα είναι τα θέματα ευκολότερα .
Φυσικά θα μπορούσαν τα θέματα να είναι ισοδύναμα , αλλά μέχρι να γίνει αυτό :
μαθητές , γονείς δεν είναι έτοιμοι να διαλέξουν αλλά όπως και στις εκλογές ,
θέλουν να δουν προς τα που κινείται η μεγάλη μάζα , για να γίνουν ένα με αυτή .
Συνάδελφοι, για να κλείσει το θέμα και από μεριάς μου, καταλήγω στο ότι η εκφώνηση :
Δ4. Αν τα φωτόνια τα οποία εκπέμπονται κατά την επιβράδυνση των ηλεκτρονίων που φτάνουν στην άνοδο συμβαίνει να έχουν μήκος κύματος ίσο με λΒ, να υπολογίσετε την τελική κινητική ενέργεια των επιβραδυνόμενων ηλεκτρονίων.
… δεν επιδέχεται αμφισβητήσεις. Το φωτόνιο είναι ένα από τα ελάχιστα, σύμφωνα με το διάγραμμα που δόθηκε, φωτόνια του συνεχούς.
Επίσης η εκφώνηση :
Δ4. Αν τα φωτόνια τα οποία εκπέμπονται από τα ηλεκτρόνια που προσκρούουν στα άτομα του υλικού της ανόδου συμβαίνει να έχουν μήκος κύματος ίσο με λΒ, να υπολογίσετε την τελική κινητική ενέργεια των επιβραδυνόμενων ηλεκτρονίων.
… δεν επιδέχεται αμφισβητήσεις. Το φωτόνιο είναι ένα από τα πολύ περισσότερα, σύμφωνα με το διάγραμμα που δόθηκε, φωτόνια του γραμμικού.
Δυστυχώς η εκφώνηση ήταν :
Δ4. Αν τα φωτόνια τα οποία εκπέμπονται από τα επιβραδυνόμενα ηλεκτρόνια που προσκρούουν στην άνοδο συμβαίνει να έχουν μήκος κύματος ίσο με λΒ, να υπολογίσετε την τελική κινητική ενέργεια των επιβραδυνόμενων ηλεκτρονίων.
… οπότε προσυπογράφω τα σχόλια όλων των παραπάνω συναδέλφων που θεωρούν την εκφώνηση προβληματικότατη, ελπίζοντας να μην θεωρηθεί κάποια από τις λύσεις ως λανθασμένη. Και οι δύο στέκουν απολύτως.
Διονύσης Μάργαρης είπε:
Ευχαριστώ Διονύση . Αυτό που αγχώνει είναι ότι μερικές φορές ακόμα και στα σαφώς ορισμένα όρια που μπορεί να έχει ένα θέμα θεωρίας ( που δεν είναι άλλα από αυτά της εξεταστέας ύλης ) καταφέρνουμε ( και πραγματικά πρόκειται περί άθλου ) να δώσουμε δικαίωμα σε αρνητικά ( απολύτως δίκαια ) σχόλια.
Kαλησπέρα σε όλους τους συναδέλφους.
Θεωρώ ότι τα θέματα ήταν αρκετά απαιτητικά αν και βέβαια είμαι έξω από το αντικείμενο εδώ και σχεδόν 8 χρόνια….
Το διάγραμμα πάντως με τα μήκη κύματος το είχα ξαναδεί στο πολύ καλό βιβλίο του δικού μας Πολυνικη Λατζώνη που με τον Κώστα Γαλάνη είχαν γράψει το 2004 ένα πολύ καλό οδηγό επανάληψης για τη φυσικής Γενικής παιδείας…
Καλησπέρα και από εμένα. Νομίζω πως είμαστε κάπως υπερβολικοί στην κριτική μας με τα θέματα.
Η προσωπική μου εικόνα μέσω των παιδιών είναι η εξής: 4 μαθητές μου επέλεξαν το μάθημα και οι 3 δεν αντιμετώπισαν (απ’ ότι φαίνεται) κάποια δυσκολία. Ο ένας έκανε 2 «σημαντικά» λάθη (αλλά δεν έκρινε τα θέματα ως δύσκολα). Σημειώνω πως κανένας από τους μαθητές δεν είναι από τη Θεωρητική Κατεύθυνση. Άλλους μαθητές δεν γνωρίζω που να εξετάστηκαν στο μάθημα άρα δεν μπορώ να γενικεύσω. Οι διορθωτές (φαντάζομαι ο Πρόδρομος και ο Γιάννης) θα έχουν πληρέστερη εικόνα.
Αναλυτικότερα η γνώμη μου συγκεντρώνεται ακολούθως:
Κλείνοντας εκτιμώ επίσης πως η ύλη του μαθήματος είναι μικρή και θα μπορούσε το μάθημα να επιλέγεται από περισσότερους μαθητές χωρίς να τους «μειώνει» βαθμολογικά.
ΥΓ: Λόγω φόρτου εργασίας έχω καιρό να δω τη σημαντική δουλειά που συνεχίζουν και προσφέρουν καθημερινά οι στυλοβάτες του δικτύου. Το σεβασμό μου και την εκτίμησή μου προς όλους αυτούς.
Δημήτρη είναι τόσο λίγα τα γραπτά στο Αιγάλεω που έχω χρόνια να βαθμολογήσω Φυσική Γενικής Παιδείας.
Όταν μαζευτούμε για την Φυσική Κατεύθυνσης , αν σταθώ τυχερός και βρω κάποιον που βαθμολόγησε, θα μάθω κάτι. Όμως σε τόσο λίγα γραπτά συμπεράσματα δεν βγαίνουν.
Για να επιλεγεί ένα μάθημα από πολλούς πρέπει να διαπιστωθεί ότι είναι απλό και (σχετικά) ακίνδυνο.
Καλησπερα συναδελφοι , καλησπερα Διονυση
Παραπανω ανεφερα οτι κατι δεν παει καλα στο διαγραμμα εντασης ακτινων Χ-μηκος κυματος .
Αν δεχτουμε οτι ειναι σωστο το διαγραμμα εντασης ακτινων Χ-ενεργειας φωτονιων Χ , που ανεβασα απο την βιβλιοθηκη του Δημοκριτου , τοτε το διαγραμμα εντασης ακτινων Χ – μηκους κυματος θα ειναι οπως στο παρακατω συνημμενο αρχειο .
Εύκολα βρισκουμε στην αναζητηση google , διαγραμματα εντασης ακτινων Χ – μηκους κυματος
https://www.google.gr/search?q=curve+intensity+x+ray+and+wavelength…
Το ιδιο διαγραμμα εντασης ακτινων Χ συνεχους φασματος -μηκους κυματος εχω και στην εργασια μου παρμενο παλι απο την βιβλιοθηκη στον Δημοκριτο , που ανεβαζω επισης συνημμενα .
Κατα την γνωμη μου , τα φωτονια Χ με ελαχιστο μηκος κυματος ειναι σχετικα πολυ λιγα σε αριθμο , αφου για να παραχθουν , πρεπει τα προσπιπτοντα ηλεκτρονια πρεπει να χτυπησουνκατακεφαλα στον πυρηνα ( κατι αντιστοιχο με το πειραμα Rutherford και των μαθητων του στα ατομικα προτυπα ) . Απο την αλλη ομως , εχουν μεγιστη ενεργεια , οποτε αυτο ενισχυει την συμβολη τους στην ενταση της ακτινοβολιας .
Τελικα θεωρω οτι οι αντιφασεις στα διαγραμματα , οφειλονται στο οτι ειναι ποιοτικα και οχι ποσοτικα ,
δεν αντιστοιχουν σε πραγματικες μετρησεις και δεν εχει δοθει μεγαλη σημασια στις σχετικες τιμες στις διαφορετικες περιοχες .
Καλημερα συναδελφοι
επειδη οι ακτινες Χ παραμενουν ως μαθημα στην Β λυκειου , για οποιον ενδιαφερεται να βρει μαζεμενες πληροφοριες , ανεβασα την πτυχιακη μου ΔΟΣΙΜΕΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ , εδω https://www.dropbox.com/s/lyorhuipjlrhhdc/%CE%94%CE%9F%CE%A3%CE%99%…
Βεβαια ειναι καποιας ηλικιας (ετος 1987) και η σαρωση δεν ειναι τελεια , καθως μου βραχηκε σε μια μετακομιση , αλλα θεωρω οτι δεν εχουν αλλαξει και πολλα.
Η ερώτηση είναι αν γίνεται η συγκεκριμένη αντίδραση. Τουλάχιστον έτσι το αντιλαμβάνομαι.
Είναι γνωστό ότι στις πυρηνικές αντιδράσεις, μπορούμε να έχουμε πολλά διαφορετικά προϊόντα ανάλογα με τις συνθήκες ή λόγω τυχαιότητας. Έτσι δεν βλέπω πρόβλημα στο ερώτημα.
Πάντα με την ίδια λογική, ότι δηλαδή αναφερόμαστε στην ορισμένη αντίδραση, μπαίνει το ερώτημα:
Πως μπορούμε με 0,3Μev να προκαλέσουμε αντίδραση που αποδίδει 17ΜeV;
Καλημέρα Νίκο.
Οι ενεργειακή μεταβολή σε μια αντίδραση (είτε χημική είτε πυρηνική) μπορεί να περιγραφεί από ένα διάγραμμα όπως το παρακάτω:
Για να μπορέσει να πραγματοποιηθεί η αντίδραση χρειάζεται κάποια ελάχιστη ενέργεια, η ενέργεια ενεργοποίησης (Εα), αλλά όταν η αντίδραση γίνει, τότε ελευθερώνεται ενέργεια ίση με τη διαφορά:
Ε(αντιδ)-Ε(πρ).
όπου αντιδρώντα τα Α και Β, ενώ προϊόντα τα Γ και Δ.
Καλημέρα σε όλους
Σωστά γράφει ο Διονύσης
Αντίστοιχο μηχανικό παράδειγμα είναι αν σώμα βρίσκεται κοντά στην κορυφή βουνού, οπότε αν του προσφέρουμε ελάχιστη ενέργεια ώστε να ξεπεράσει την κορυφή, θα φτάσει στην πεδιάδα, από την άλλη πλευρά, με περισσότερη ενέργεια από αυτήν που του δώσαμε.
Κβαντομηχανικά υπάρχει πιθανότητα το σώμα να βρεθεί στην "πεδιάδα", ακόμα κι αν του δοθεί μικρότερη ενέργεια απ' όση απαιτείται για να ξεπεράσει την κορυφή (φαινόμενο σύρραγγος). Αυτό ακριβώς σκέφθηκε ο Gamov και το αξιοποίησαν οι Cockroft και Walton για να διασπάσουν τον πυρήνα του λιθίου, με μικρότερη ενέργεια απ' όση προέβλεπε η Κλασσική Μηχανική.
Καλησπέρα !
Η διευκρίνηση που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο της ΕΕΦ με αναγκάζει να επανέλθω.
Γράφουν : "Το ερώτημα αναφέρεται στα φωτόνια που εκπέμπονται κατά την επιβράδυνση των ηλεκτρονίων στην άνοδο."
Συγνώμη, αλλά μια τέτοια εκφώνηση πράγματι δεν θα άφηνε χώρο για παρερμηνείες. Η εκφώνηση που εγώ είδα, έλεγε : "Αν τα φωτόνια τα οποία εκπέμπονται από τα επιβραδυνόμενα ηλεκτρόνια που προσκρούουν στην άνοδο" . Δύο εκφωνήσεις κυκλοφορούν τελικά;
(προς τον κύριο Μάργαρη : Δεν θα ήθελα με τίποτα να κάνω κατάχρηση του δικαιώματος σχολιασμού. Αν το έχω παρατραβήξει, παρακαλώ ανακαλέστε με στην τάξη και θα το πράξω πάραυτα…)
Σωστός ο Ανδρέας
(αλλά με "η" το σύραγγος…)
Ανδρέας Βαλαδάκης είπε:
Καλησπέρα συνάδελφοι.
Το προηγούμενο σχόλιό μου απαντούσε στο ερώτημα, αν δίνοντας ενέργεια 0,3MeV μπορούμε να πάρουμε ενέργεια 17MeV.
Ανδρέα, αυτό που λες είναι σωστό για το φαινόμενο σήραγγος, απλά σημαίνει ότι μπορούμε ακόμη και με ενέργεια 0,1MeV ή και 0MeV να πάρουμε τα 17MeV του προβλήματος.
Σπύρο, ξέρεις ότι παραπάνω έχω διατυπώσει την άποψη ότι δεν υπάρχει πρόβλημα στη διατύπωση. Έχω τη γνώμη ότι και η διατύπωση που δόθηκε παραπέμπει στο συνεχές φάσμα και στην επιβράδυνση του ηλεκτρονίου και όχι στην διέγερση ατόμου της ανόδου.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχεις το δικαίωμα να υποστηρίξεις την αντίθετη θέση και να επανέρχεσαι, αν θεωρείς ότι δεν καλύπτεσαι.
Ελεύθερη και δημοκρατική έκφραση γνώμης καταθέτουμε.
Ή, τί τους διώχνει εδώ και τόσα χρόνια τώρα,
με τις αέναες ασάφειες-λάθη και ομφαλοσκοπίσεις από μέρους μας.
Παπαδάκης Κώστας είπε:
Σωστά Χρήστο ,
η προσπάθεια των επιτροπών να δείξουν την … επιστημονική τους κατάρτιση ,
μακροπρόθεσμα θα τους αφήσει … να την δείχνουν ο ένας στον άλλο .
Μια πλήρης γλωσσολογική και όχι μόνο ανάλυση για την οικογένεια του φωρατή στο ιστολόγιο του κ. Νίκου Σαραντάκου
Το σημερινό σημείωμα είναι απόρροια μιας συζήτησης που έγινε στα σχόλια του πρόσφατου άρθρου που είχαμε δημοσιεύσει την περασμένη εβδομάδα, για τις πανελλήνιες εξετάσεις. Κι επειδή οι συζητήσεις που γίνονται στα σχόλια είναι καταδικασμένες να μένουν θαμμένες στην αφάνεια, ιδίως όταν δεν έχουν μεγάλη σχέση με το αντικείμενο του άρθρου, σκέφτηκα να αναβαθμίσω σε αυτοτελές άρθρο τη συζήτηση για τον φωρατή και τα λεξιλογικά του.
Την περασμένη βδομάδα λοιπόν, στις εξετάσεις Φυσικής Γενικής Παιδείας, δόθηκε η εξής ερώτηση πολλαπλής επιλογής:
Οι φωρατές είναι όργανα που ανιχνεύουν
α) την υπεριώδη ακτινοβολία
β) τις ακτίνες Χ
γ) την υπέρυθρη ακτινοβολία
δ) τις ακτίνες γ.
Ο φωρατής χρησιμοποιείται κυρίως στη ραδιοτεχνία. Είναι το στοιχείο εκείνο του ραδιοφωνικού δέκτη που ανιχνεύει τα ραδιοκύματα και στη συνέχεια τα αποδιαμορφώνει, ξεχωρίζει δηλαδή το ακουστικό σήμα από το φέρον κύμα, που είναι μια ηλεκτρομαγνητική ταλάντωση πολύ μεγαλύτερης συχνότητας που το κουβαλάει και του επιτρέπει να διασχίζει τους αιθέρες. Βασικά, πρόκειται για ανορθωτή, συσκευή δηλαδή που επιτρέπει στο ρεύμα να περνά μόνο προς μία κατεύθυνση. Αρχικά χρησιμοποιούσαν επαφές σύρματος-κρυστάλλου (γαληνίτη), αργότερα διόδους και άλλες ραδιολυχνίες, σήμερα πια συνήθως τρανζίστορ.
Αν είναι σωστός ο παραπάνω ορισμός, η απάντηση στο ερώτημα των εξετάσεων μοιάζει να είναι «κανένα από τα παραπάνω».
Στο βιβλίο Φυσικής, δεν εξηγείται η έννοια του φωρατή, ούτε η λειτουργία του. Υπάρχει όμως, στη σελίδα 22, μια παρεμπίπτουσα αναφορά: Επειδή η υπέρυθρη ακτινοβολία είναι αόρατη, για την ανίχνευσή της υπάρχουν ειδικά όργανα, οι φωρατές υπερύθρου. Η αρχή λειτουργίας των φωρατών βασίζεται στην απορρόφηση ενέργειας των υπέρυθρων ακτινοβολιών και στη συνέχεια στη μετατροπή της σε άλλες μορφές.
Στο βιβλίο, ξαναλέω, δεν υπάρχει άλλη αναφορά στον φωρατή. Δεν αναφέρονται φωρατές άλλου είδους ακτίνων ή φωρατές ραδιοκυμάτων, που είναι με απόσταση η πιο γνωστή σημασία της λέξης. Και πάνω σε αυτή την παρεμπίπτουσα αναφορά, ο θεματοθέτης έκρινε σκόπιμο να βασίσει ερώτηση εισαγωγικών εξετάσεων! (Κι έτσι, η «σωστή» απάντηση πιο πάνω είναι το γ). Βρίσκω την επιλογή τουλάχιστον ατυχή -αλλά περιμένω και τη δική σας άποψη. Και επειδή στις φετινές εξετάσεις διαγωνίζεται και η κόρη μου, σπεύδω να διευκρινίσω ότι δεν έδινε αυτό το μάθημα.
Όμως, εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε. Και ο φωρατής, είτε ραδιοκυμάτων είτε υπερύθρου, έχει αρκετά ενδιαφέρουσα ετυμολογία. Το λεξικό μάς λέει, και σωστά, ότι πρόκειται για μεταφραστικό δάνειο, ως απόδοση του αγγλικού detector. Η ίδια η λέξη δεν είναι αρχαία, αλλά προέρχεται από πανάρχαιη οικογένεια.
Στην αρχή της οικογένειας είναι ο αρχαίος φωρ, που σημαίνει κλέφτης. Λέξη της κλασικής αρχαιότητας, αν και όχι ομηρική, που συνδέεται με το ρήμα «φέρω» και τη συνώνυμή της λατινική fur, η οποία μπορεί να είναι και δάνειο από τα ελληνικά μέσω ετρουσκικών. Ο φωρ του φωρός λοιπόν, και παραδίδεται και η παροιμία «ἔγνω δὲ φώρ τε φῶρα καὶ λύκος λύκον», ενώ δυτικά από τον Πειραιά υπήρχε ένα λιμανάκι που το χρησιμοποιούσαν οι λαθρέμποροι και λεγόταν «Φωρών λιμήν». Βρίσκω κι ένα είδος υπερθετικού, φώρτατος, σα να λέμε κλεφταράς.
Από εκεί και το ρήμα φωράω-φωρώ, που έχει επιβιώσει στην παθητική φωνή (φωρώμαι) ίσαμε σήμερα, αν και μόνο στον αόριστο (εφωράθη) και μόνο σε επίσημο ύφος, που σημαίνει ότι συνελήφθη να κάνει κάτι αξιόποινο ή κολάσιμο -ή, γενικότερα, έγινε αντιληπτός. Ωραία είναι η φτιαχτή παραδειγματική φράση που δίνει ο Μπαμπινιώτης, «ο κ. βουλευτής εφωράθη να αγνοεί τον κανονισμό της Βουλής», αλλά η λέξη είχε γνωρίσει μεγάλες πιένες πριν από τη μεταπολίτευση, στις καθαρευουσιάνικες αναφορές καθηγητών για παραπτωματίες μαθητές -ο Νίκος Λίγγρης στη Λεξιλογία θυμήθηκε τη φράση «1969. Εις την μαθήτριαν […] επεβλήθη η ποινή της διημέρου αποβολής, διότι την προηγουμένην ημέραν εφωράθη κυκλοφορούσα εις την πόλιν άνευ μαθητικής ποδιάς, κορδέλας και σήματος», ενώ σε κατοχικά πρακτικά συλλόγου καθηγητών βρίσκω το εξής αξιοσημείωτο απόσπασμα: Εν Αγρινίω σήμερον 19ην Οκτωβρίου [1942] συνήλθεν ο σύλλογος των καθηγητών του Γυμνασίου αρρένων, ίνα κρίνη επί της διαγωγής μερικών μαθητών περιπεσόντων εις παραπτώματα. … Α΄. Καταγγέλλεται ο μαθητής της Δ΄ π.τ. τάξεως Καμπάς, ότι εφωράθη υπό καθηγητού χαρτοπαίζων εν καφενείω. Ο κ. Γυμν/ρχης ανακοινοί σχετικώς, ότι ο μαθητής κληθείς εις το γραφείον εδήλωσε μεταμέλειαν και κλαίων υπεσχέθη, ότι εις το μέλλον θα επιδείξη ανεπίληπτον διαγωγήν.
Αρχαία είναι και η φώρασις, που επιβιώνει ως φώραση στην επιστημονική ορολογία, πλάι στον φωρατή, ο οποίος, όπως είπαμε, δεν απαντά στην αρχαία γραμματεία, αλλά τον βρίσκω στο λεξικό του Ανθίμου Γαζή, αρχές 19ου αιώνα, φυσικά όχι με τη ραδιοτεχνική σημασία, αλλά με τη σημασία «όστις πιάνει τον κλέπτην ενώ κλέπτει».
Αλλά οι πιο τρανταχτές επιβιώσεις του αρχαίου φωρός είναι δυο λέξεις που τις χρησιμοποιούμε πολύ περισσότερο. Καταρχάς, το επίθετο αυτόφωρος, που σημαίνει την (αξιόποινη ή αξιόμεμπτη) πράξη που ο δράστης της γίνεται αντιληπτός τη στιγμή που τη διαπράττει ή αμέσως μετά (αν και στα νομικά αυτόφωρη θεωρείται η πράξη ώσπου να περάσει και ολόκληρη η επόμενη μέρα από την τέλεσή της) και η στερεότυπη φράση «επ’ αυτοφώρω», τη στιγμή που γίνεται μια αξιόποινη πράξη, συνελήφθη επ’ αυτοφώρω, έκφραση που υπάρχει ήδη από τα αρχαία (επ’ αυτοφώρω λαμβάνειν). Και από εκεί και το ουσιαστικό «το αυτόφωρο», δηλ. το δικαστήριο που δικάζει αυτόφωρα πλημμελήματα ή πταίσματα -και, στην αργκό της πιάτσας, «ο αυτοφωράκιας», δηλαδή ο υπάλληλος επιχείρησης (π.χ. νυχτερινού κέντρου) η οποία παραβαίνει συχνά τον νόμο, που ο ρόλος του είναι να πηγαίνει στο αυτόφωρο αντί για τον ιδιοκτήτη ή διευθυντή της επιχείρησης.
Η άλλη λέξη της οικογένειας που έχει επιβιώσει στη σημερινή γλώσσα είναι το επίθετο «κατάφωρος», από το αρχαίο ρήμα «καταφωρώ» (πιάνω κάποιον επ’ αυτοφώρω), που λέγεται για πράξη ολοφάνερη, για την οποία δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία -να προσεχτεί ότι λέγεται πάντοτε για αξιόποινη ή κατακριτέα πράξη. Λέμε για κατάφωρη αδικία, κατάφωρη παραβίαση (π.χ. των νόμων ή του Συντάγματος), κατάφωρη λαθροχειρία, δεν λέμε για κατάφωρη ευεργεσία. Στα αρχαία υπήρχε και λέξη «κατάφορος», που δεν επιβίωσε στη σημερινή γλώσσα (έχουμε όμως την καταφορά) κι έτσι γλιτώσαμε ένα ομόηχο (αλλά έχουμε αμέτρητα άλλα).
Έχουμε βέβαια και τον φωριαμό, λέξη που οι περισσότεροι τη μάθαμε στο στρατό (αν πήγαμε) ή στις δημόσιες υπηρεσίες, και που είναι αρχαία, και μάλιστα ομηρική -αν και τότε δεν ήταν μεταλλική ντουλάπα βεβαίως, όπως είναι σήμερα. Τον φωριαμό ο Ερατοσθένης τον συνέδεε με την οικογένεια της λ. φωρ, ότι είναι η κρυψώνα για τα κλεμμένα ας πούμε, αλλά οι σύγχρονοι μελετητές δεν είναι τόσο βέβαιοι -αν και την ανάγουν κι αυτήν στο ρήμα φέρω.
Κι έτσι, αφού είδαμε όλη την οικογένεια του φωρατή, με τα βεβαιωμένα και τα αβέβαια παρακλάδια της, μπορούμε θαρρώ να κλείσουμε το άρθρο με τη διαπίστωση ότι στην ερώτηση για τον φωρατή ο θεματοθέτης πιάστηκε απ’ αυτοφώρω, εφωράθη αν θέλετε, να κάνει μια άστοχη ερώτηση!
(πηγή το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου με 150 σχόλια προς τα παρόν)
2) Ώφθητε περί την 11.50 νυκτερινή εισερχόμενος εις το κέντρο Μπάρμπα Θωμάς. Διατί; (το ώφθητε πρέπει να ανήκει στην ίδια οικογένεια με τον Φωρατή)
Η ανάρτηση στο ligapola αφιερωμένη στους εν Ιωαννίνοις σπουδάσαντες… και στην Ιστορία του τοπικού Πανεπιστημίου
Στέργιος Ναστόπουλος είπε: