Μονοπάτια της σκέψης στον κόσμο της Φυσικής

Δημοσιεύτηκε από το χρήστη ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΑΣΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ στις 25 Ιούνιος 2015 στις 23:58 στην κατηγορία Γενικά θέματα

Καλοκαιριάζει και οι μαχητές των τάξεων (κάποιοι και των σχολικών εργαστηρίων) που μετέχουν στο ylikonet, θα περάσουν από τα βιβλιοπωλεία. Εκτός από τα αστυνομικά, τα ιστορικά (ιδιαίτερα αυτά της επιστήμης) και τα «λογοτεχνικά» υπάρχει και μια όχι ιδιαίτερα καλοκαιρινή αλλά ενδιαφέρουσα έκδοση. Ο Παναγιώτης Κουμαράς εγκυμονούσε περισσότερα από 20 χρόνια που τον γνωρίζω και «ελευθέρωσε» πριν δυο βδομάδες τα «Μονοπάτια της σκέψης στον κόσμο της Φυσικής». Το ιδιαίτερο για μένα ενδιαφέρον της έκδοσης, βρίσκεται στο ότι αποτελεί το πρώτο εκδοτικό εγχείρημα πανεπιστημιακού στο χώρο της Διδακτικής της Φυσικής, που ασχολείται με τη «Φυσική στο Λυκείο». Και έρχεται να συνδυαστεί με τα επιτυχή εκδοτικά εγχειρήματα του δικού μας στο ylikonet, αλλά και ομότεχνου στις τάξεις Ανδρέα Κασσέτα, δηλαδή στα «Το μακρόν Φυσική προ του βραχέως Διδάσκω», 1966, και «το Μήλο και το Κουάρκ», 2004.

Το βιβλίο του Κουμαρά εντάσσεται στην παράδοση που έχουν χαράξει τα γνωστά στους έλληνες φυσικούς βιβλία διδακτικής «Οδηγός Διδασκαλίας της Φυσικής» του Arons (1990, ελληνική έκδοση 1992 – μεταφραστής ο επίσης δικός μας Ανδρέας Βαλαδάκης) και «Πέντε Εύκολα Μαθήματα» του Knight (2004, ελληνική έκδοση 2004 – μεταφραστής ο φίλος Παύλος Τζαμαλής). Με αυτή την ευκαιρία επισημαίνω ότι χάρη στην οξυδέρκεια των δυο μη επαγγελματιών μεταφραστών (και οι δυο δάσκαλοι στις τάξεις), αλλά και στις πιεστικές προτροπές τους στους εκδότες, τα προηγούμενα δυο βιβλία εκδόθηκαν στα ελληνικά και μάλιστα μόλις δυο χρόνια από τις πρώτες εκδόσεις στα αγγλικά. Δεν εντάσσω στην ίδια παράδοση το πολύ καλό βιβλίο των G. Lemeignan & Well-Barais, «η οικοδόμηση των εννοιών στη φυσική», (1993, ελληνική έκδοση 1997- μεταφραστές ο δικός μας Νίκος Δαπόντες & η Αγγελική Δημητρακοπούλου), που εντοπίζεται στην μοντελοποίηση, την επιστημολογική διαφοροποίηση και στις αναπαραστατικές τεχνικές που συνεισφέρουν στη διδασκαλία τριών εννοιών, της δύναμης, της ενέργειας και της ορμής, ως πιο θεωρητικό και μακρύτερα από τις τρέχουσες διδακτικές παραδόσεις.

Το βιβλίο του Κουμαρά μπορεί να διαβάζεται αποσπασματικά, ανάλογα με το πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο αναγνώστης και διαπραγματεύεται στις 400 σελίδες του, τη διδασκαλία των εννοιών δύναμη, ορμή, πίεση, ενέργεια & ισχύ.

Η δομή της διαπραγμάτευσης είναι η ακόλουθη.

Εισαγωγικά ο αναγνώστης καλείται να συλλογιστεί με βάση ένα ερωτηματολόγιο σχετικά με κρίσιμες ή λεπτές αποχρώσεις της υπό διαπραγμάτευση έννοιας. Το ερωτηματολόγιο είναι εφαρμοσμένο και πιστοποιημένο από τη διεθνή έρευνα της διδακτικής και είναι εξειδικευμένο και δοκιμασμένο στα καθ’ ημάς.

Στη συνέχεια ακολουθεί μια εκτενής περιόδευση στην ιστορική εξέλιξη της έννοιας. Πρόκειται για μια ιστορική αναδίφηση όχι των δρώντων προσώπων αλλά της διαπλοκής κοινωνικών αναγκών, επιχειρημάτων και τεκμηρίων που διαμόρφωσαν την υπό εξέταση έννοια στην τρέχουσα εκδοχή της.

Αυτό το εξελικτικό εννοιολογικό θρίλερ ακολουθείται από τις απαντήσεις που έδωσαν τα μαθητικά και φοιτητικά υποκείμενα διεθνών και ελληνικών ερευνών καθώς και οι αποδεκτές απαντήσεις.

Μετά τις εναλλακτικές ιδέες των μαθητών για την υπό διαπραγμάτευση έννοια, ακολουθεί η «εναλλακτική διδακτική διαπραγμάτευση» διεθνών και ελληνικών διδακτικών εγχειριδίων, αφού ξέρουμε καλά στο ylikonet πως και οι συγγραφείς των βιβλίων που συμβουλευόμαστε ή διδάσκουμε «ξεφεύγουν» ενίοτε.

Στη συνέχεια προτείνονται διδακτικές πρακτικές. Θα αναφερθώ εμφατικά στις πρωτότυπες πειραματικές προτάσεις που περιγράφονται όχι σε virtual αλλά σε υλοποιημένη εκδοχή. Μερικές απ’ αυτές είναι απλές, άλλες είναι δυσκολότερα υλοποιήσιμες (από μένα), όλες όμως είναι ευφάνταστες και πραγματοποιούνται με απλά υλικά (ντενέκια, σωλήνες ιατρικών ορών, μπουκάλια αναψυκτικών, μοτέρ παιδικών παιχνιδιών), οπωσδήποτε είναι δοκιμασμένες και σταθμισμένες διδακτικά από τον ίδιο   σε δύσκολα ακροατήρια, όπως οι μαθητές του σχολείου Ρομά στον Ασπροπόταμο Θεσσαλονίκης, οι καθηγητές Φυσικής της Κεντρικής Μακεδονίας που παρακολουθούν τα σεμινάρια που οργανώνει, οι φοιτητές του Φυσικού Τμήματος του Αριστοτέλειου, όταν δίδασκε τη διδακτική φυσικών επιστημών.

Το κάθε ξεχωριστό αντικείμενο κλείνει με βιβλιογραφία που δεν λειτουργεί στα γνωστά πλαίσια καλλιέργειας δημοσίων σχέσεων αλλά στην ουσιαστική συνεισφορά του κάθε προτεινόμενου κειμένου στο μελετώμενο θέμα.

Δεν πρόκειται για ένα εύκολο ανάγνωσμα, εξ άλλου ούτε ο Arons διαβάζεται στην παραλία. Για τον Arons στην παραλία γνωρίζω και εξαιρέσεις. Διαβάζεται όμως με ενδιαφέρον από τον καθηγητή της τάξης όταν «κολλάει» ή «ψάχνεται» και από τους «τεμπέληδες» κομμάτι-κομμάτι.

Πιστεύω επίσης ότι θα διευκολύνει όσους νοιώθουν ότι «χάνουν την μπάλα», όποτε στο ylikonet «παίζεται ποδόσφαιρο υψηλού επιπέδου».