by 
“Τι ζώδιο είπαμε οτι είσαι;”
Πρόκειται για μια δραστηριότητα με στόχο να γίνει μια «do it yourself» αντιστοίχηση ζωδίων και προσωπικότητας η οποία έλκει τις ρίζες της από το πλαίσιο του πειράματος του Carlson (Carlson, 1985). Αφορμή της δημιουργίας αυτής της δραστηριότητας ήταν η παρατήρηση του γράφοντα οτι πολίτες στους οποίους έθεσε το θέμα για τα ζώδια, μετά από σχετική του παρουσίαση περι της επιστημονικής θέσης για την αστρολογία , εκείνοι επέδειξαν έντονο ενδιαφέρον και έδειχναν να έλκονται πολύ από το αντικείμενο αυτό συγκριτικά με την Αστρονομία.
Η άποψή σας θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς και η συζήτηση που ευελπισθώ να επακολουθήσει.
Eλπίζω να το βρείτε διασκεδαστικό 
Η δραστηριότητα εδώ
Συνάδελφοι,
δεν διάβασα το πολυσέλιδο κείμενο όπου κάθε μια από τις 12 κατηγορίες
αντιστοιχεί σε κάποιο ζώδιο.
Αλλά βλέπω θετικά την προσπάθεια μέσω αυτού του ερωτηματολογίου να πεισθούν οι μαθητές για την χρησιμότητα ή όχι της αστρολογίας.
Αντί δηλ. γενικών αφορισμών (η αστρολογία δεν είναι επιστήμη κλπ)
και της ανησυχίας μας μήπως η αστρολογία "αναβαθμιστεί" στα μάτια των μαθητών,νομίζω ότι τα συμπεράσματα από το ερωτηματολόγιο αυτό
θα είναι ένα ΄πειστικό επιχείρημα για την "αξία" της αστρολογίας.
Γεια σας . Ευχαριστω πολύ για τις απαντήσεις σας και υπόσχομαι να απαντήσω διεξοδικά το βραδυ. Επειδή ίσως ο τρόπος που έγραψα δεν βοηθά κάποιον που δεν με ξέρει να δει το πλαίσιο στο οποίο δούλεψα, θα σας πω ότι ασχολούμαι αρκετά χρόνια με τη διάχυση της επιστήμης στο ευρύ κοινό με θέματα ενδιαφέροντος γύρω από τη σύγχρονη φυσική.
Σε συζήτηση λοιπόν για την αστρονομία , πάνω σε slide για τους αστερισμούς έπεσα πάνω σε κουβέντα που άρχισε ο κόσμος να μιλά για ζώδια. Φανταστείτε το σοκ μου, να χτυπιεμαι να τους περάσω ερευνητικά επιτεύγματα του 20ου και 21ου αιώνα και να κοιτάνε ωροσκόπους. Με βάση αυτό σχημάτισα την εντύπωση ότι αν δεν χτυπήσεις τις μεταφυσικές δεσμεύσεις που έχει στο μυαλό του ο αποδέκτης, αν δεν προξενήσεις σύγκρουση νοητικά δεν πρόκειται να κάνεις την επιστήμη relevant για αυτόν.
(Τα μεταφυσικά πιστεύω και δεσμεύσεις του καθενός αποτελούν και με βάση τη βιβλιογραφία ένα από τα βασικότερα ζητήματα που πρέπει να δει κανείς αν θέλει να επιφέρει εννοιολογική αλλαγή, πηγαίνοντας από την κλασσική στη σύγχρονη φυσική πχ).
Έτσι έκανα την παρουσίαση αρχικά που έχω σε hyperlink στο doc την οποία σας καλώ να δείτε. Η τελική απάντηση από καποιους παρευρισκόμενους ήταν. "Ε ναι, για πλάκα τα βλέπουμε αυτά τα ημερήσια ωροσκοπια. Αλλά τα γενικά χαρακτηριστικά πέφτουν μέσα αρκετές φορές".
Εκεί αποφάσισα να στησω αυτή τη μικρή δραστηριότητα που έχω τρέξει μόνο σε ιδιωτικό επίπεδο, ελπίζοντας να μπει ο σπόρος της αμφιβολίας έναντι αυτών των θεμάτων από μεσα. Με ενδιαφέρει να βγάλω στη φόρα την αστρολογία όπως τη βιώνει ο μέσος πολίτης στα media, TV κλπ.
Kαλησπέρα και πάλι.
Συνεχίζοντας απο το προηγούμενο μήνυμα, μου είναι σαφές οτι αν, όπως είπε ο κος Κυριακόπουλος, ξεκινούσα αλλιώς την παρουσίαση του κειμένου τότε ενδεχομένως οι προθέσεις μου – τις οποίες ανέπτυξα προηγουμένως- να ήταν πιο ξεκάθαρες.
Θα ήθελα να αναφερθώ στο σημείο όπου έκανα την ατυχή διατύπωση:
"εκείνοι επέδειξαν έντονο ενδιαφέρον και έδειχναν να έλκονται πολύ από το αντικείμενο αυτό συγκριτικά με τηνΑστρονομία" . Θα ήταν πιο σωστό να αναφέρω οτι "εκεί διαπίστωσα πως ο,τι κι αν τους έλεγα για Αστρονομία, εκείνοι την επόμενη μέρα θα έβλεπαν Λίτσα Πατέρα η ο,τιδήποτε άλλο. Αυτό με ώθησε να ξεκινήσω μια προσπάθεια να μιλήσω για αυτό το ζήτημα".
Πρώτος καρπός αυτής της προσπάθειας ήταν αυτή η παρουσίαση για το ευρύ κοινό, όπου : α) παρουσίασα τι λέει η αστρολογία (με βάση τη wikipedia και άλλα σχετικά sites), β) τη θέση της επιστήμης, γ) παρουσίασα οφθαλμοφανή παραδείγματα στα οποία η αστρολογία έρχεται σε αδιέξοδο δ) παρουσίασα το πείραμα του Carlson και μια μελέτη των Impey και Buxner που έγινε για παρόμοιου είδους αντιλήψεις σε 11,000 φοιτητές για διάστημα 20 ετών στις ΗΠΑ και εν τέλει παρουσίασα τα βασικά μου συμπεράσματα τα οποία ήταν (αντιγράφω απο το slide 27 της παρουσίασης):
i) Έγκυρες μελέτες δείχνουν οτι η αστρολογία δεν δίνει έγκυρες προβλέψεις.
ii) H αστρολογία δεν σέβεται βασικούς νόμους της Φυσικής και της Βιολογιας
iii) O κόσμος έχει την ανάγκη να πιστεύει οτι είναι περισσότερο συνδεδεμένος με το σύμπαν επομένως διατηρεί τη δεισιδαιμονία της αστρολογίας με τη μορφή που αυτή είχε απο την εποχή των Βαβυλωνίων.
iv) Mεγαλύτερος επιστημονικός εγγραμματισμός συνεπάγεται μικρότερη ευπιστία σε τέτοιες πρακτικές.
Η ανταπόκριση ήταν θετική, αν και κάποιοι όπως προανέφερα μίλησαν για το οτι "έχει πλάκα" να κοιτάμε τις ημερήσιες προβλέψεις αλλά "κάποια χαρακτηριστικά των ζωδίων πέφτουν μέσα". Αυτό γέννησε την δεύτερη προσπάθεια η οποία αποκρυσταλλώθηκε σε αυτή τη δραστηριότητα που παρέθεσα.
Πρώτο όμως και κυριότερο είναι να αναφερθεί οτι δεν έχει αποδέκτες μαθητές. Δεν έχει στηθεί έτσι, δεν έχει ανάλογο παιδαγωγικό πλαίσιο και ως τέτοιο, προφανώς δεν θα ήταν κάτι που θα υλοποιούσα μαζί τους. Είναι κάτι για το ευρύ κοινό και οποιονδήποτε θέλει να το δεί. Ίσως, όπως ορθά αναφέρει η Τίνα, να μπορούσε να γίνει σαν έρευνα PER απο γκρουπ φοιτητών παιδαγωγικού.
Απο ιδιωτικές συζητήσεις ανθρώπων που το έκαναν, κάποιοι αγανάκτισαν γιατί "δεν έπεσαν μέσα" στο ζώδιό τους, κάποιοι παρατήρησαν οτι "α, βλέπω στοιχεία του χαρακτήρα μου και στο Α και στο Β και στο Γ κλπ", ένας ανέφερε οτι " όπως τα γράφουν είναι σαν να σε πείθουν οτι μιλάνε για σένα" ενώ άλλος ανέφερε οτι "ναι, αλλά υπάρχει και ο ωροσκόπος που καθορίζει τον χαρακτήρα μας ακόμα κι αν εδώ πέσουμε έξω"…….
Κάποιοι έπεσαν μέσα, κάποιοι έπεσαν έξω, οι περισσότεροι είδαν αρκετά στοιχεία του χαρακτήρα τους όπως τον αντιλαμβάνονται μοιρασμένα σε διάφορες περιγραφές. Δεν υπάρχει ένας όμως που να το έκανε και να μην ήταν αφοσιωμένος σε αυτό (έχω μικρό δείγμα με το οποίο μίλησα: 10-15 άτομα, οπότε αυτά δεν είναι γενικεύσιμα).
Βασικό μου συμπέρασμα είναι οτι η αστρολογία είναι βαθιά ριζωμένη στο pop-culture πολύ κόσμου. Κάποιοι συνάδελφοι δικαίως λένε: "δεν ασχολούμαι με ανοησίες". Και πολύ καλά κάνουν. Κατανοούν οτι είναι ανοησία και δεν σπαταλούν χρόνο σε αυτήν. Αφιερώνουν όμως οι μαθητές χρόνο; Αφιερώνουν οι συγγενείς, φίλοι, αλλά και η ευρύτερη κοινωνία; Πως είναι δυνατόν να ελπίζουμε να κάνουμε την επιστημονική σκέψη και μεθοδολογία ένα μικρό έστω κομμάτι της καθημερινότητας του πολίτη και των μαθητών όταν σημαντικό μέρος του κόσμου πιστεύει σε χαρτορίχτρες (μεταξύ άλλων τραγικών); Πως να πάω εγώ να πώ στον άλλον τι κανουμε στα τηλεσκόπια νετρίνο όταν καίγεται για το τι θα γίνει με τα επαγγελματικά του την περίοδο που θά'ναι ο Ερμής ανάδρομος;
Οπότε ναι, ο αφορισμός είναι μια απάντηση. Διαχωρίζουμε τη θέση μας, διατηρούμε το κύρος μας και προχωράμε. Προσωπικά ωστόσο, θεωρώ οτι μεγάλο μέρος της ευθύνης του επιστήμονα και του δασκάλου είναι να βοηθήσει στην ανάπτυξη του "επιστημονικού κεφαλαίου" της κοινωνίας. Kαι αυτό δε γίνεται μέσω του αφορισμού κατα τη γνώμη μου, αλλά μέσω της εκπαίδευσης. Μπες απο μέσα, δες το, σπάσ'το, ξεμπρόστιασέ το.
Και αυτό δεν ισχύει μόνο με τα ζώδια. Ισχύει και με τους κβαντικούς μέντορες. Ισχύει και με τους flat earthers. Ισχύει και με τα φαινόμενα αυτοανάφλεξης μια φορά το χρόνο νοτιοανατολικά της Κύπρου. Ισχύει με ο,τιδήποτε πουλά σανό στον κόσμο έναντι αποδεδειγμένων επιστημονκά γεγονότων.
Γι' αυτό κάνω αυτήν την προσπάθεια (με όλα τα λάθη και τις γκάφες της) και τη μοιράζομαι.
Θα σταθώ, τέλος, στην πολύ ωραία παρέμβαση του Στάθη Λεβέτα.
Θεωρώ οτι με αυτή και την προηγούμενη ανάρτηση απαντώ στο γιατί θεωρώ οτι το "ενδιαφέρον" των πολιτών δικαιολογεί αυτή τη δραστηριότητα.
Αναφέρεις Στάθη σε κάποιο σημείο:
"Κατά πρώτον, σε επίπεδο επιστημολογίας, θα αρκούσε και μόνον να υποδείξει κάποιος ότι μία επιστημονική θεωρία πρέπει να εμπεριέχει το κριτήριο διαψευσιμότητάς της, μία πρόταση δηλαδή που αν αποδειχθεί λάθος η θεωρία καταρρέει"
και
"Δεύτερον, ως προς έναν μαθητή, θα αρκούσε να τονιστεί ότι αρκεί μία λάθος πρόβλεψη για να καταρριφθεί η όποια αντιστοίχιση μεταξύ χαρακτήρων και ουρανίων σωμάτων ".
Συμφωνώ μαζί σου. Αυτό όμως ισχύει κατα την ταπεινή μου γνώμη για έναν επιστημονικά εγγράμματο άνθρωπο που είναι σε θέση να έχει τέτοιες επιστημολογικές πεποιθήσεις. Οι επιστημολογικές αρχές ξέρουμε οτι διαφέρουν απο άνθρωπο σε άνθρωπο, και εκτιμώ οτι ένας μη επιστημονικά εγγράμματος, θα επιλέξει να απορρίψει τα γεγονότα που δεν τον βολεύουν.
Σας ευχαριστώ πολύ
Καλημέρα Μανώλη.
Διάβασα τα τελευταία σου σχόλια, τα οποία δίνουν απαντήσεις στις αντιρρήσεις που έχουν διατυπωθεί.
Προσωπικά τοποθετήθηκα εδώ, έχοντας στο μυαλό μου, ότι η δραστηριότητα αυτή προτείνεται για μαθητές. Στην πρόταση αυτή, ένταξης στο σχολείο ανάλογης δραστηριότητας, στάθηκα απέναντι.
Αν είναι μια δραστηριότητα, στα πλαίσια κάποιων προσωπικών διαλέξεων σε ευρύ κοινό, δεν εντάσσεται στο παραπάνω πλαίσιο και δεν μου "πέφτει λόγος"!
Το καταληκτικό ερώτημα του Στάθη Λεβέτα
«Καταλήγοντας θα ήθελα επίσης να ρωτήσω γιατί το εντονότερο ενδιαφέρον των "πολιτών" ως προς την αστρολογία έναντι της αστρονομίας, δικαιολογεί αυτήν την δραστηριότητα;»
Η απάντηση του Μανώλη Χανιωτάκη
«…αν δεν χτυπήσεις τις μεταφυσικές δεσμεύσεις που έχει στο μυαλό του ο αποδέκτης, αν δεν προξενήσεις σύγκρουση νοητικά δεν πρόκειται να κάνεις την επιστήμη relevant για αυτόν.
……………………………………………..
Εκεί αποφάσισα να στήσω αυτή τη μικρή δραστηριότητα που έχω τρέξει μόνο σε ιδιωτικό επίπεδο, ελπίζοντας να μπει ο σπόρος της αμφιβολίας έναντι αυτών των θεμάτων από μέσα.
‘’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’
Προσωπικά ωστόσο, θεωρώ ότι μεγάλο μέρος της ευθύνης του επιστήμονα και του δασκάλου είναι να βοηθήσει στην ανάπτυξη του "επιστημονικού κεφαλαίου" της κοινωνίας. Kαι αυτό δε γίνεται μέσω του αφορισμού κατά τη γνώμη μου, αλλά μέσω της εκπαίδευσης. Μπες από μέσα, δες το, σπάσ'το, ξεμπρόστιασέ το.»
Ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία ο καθένας μπορεί να πολιτεύεται ψευδόμενος πάνω σε αντικειμενικά δεδομένα όπως οι αριθμοί, να παρέχει ψευδοεπιστημονικές υπηρεσίες υγείας, να προσφέρει τεστ προσωπικότητας, μαγικά μαντζούνια κι επιστολές του Ιησού, ελεύθερα, στη βάση του δικαιώματος συναινούντων ενηλίκων να απατώνται και να αυταπατώνται.
Τα τελευταία χρόνια, η αδιαμεσολάβητη αφιλτράριστη πληροφόρηση του Διαδικτύου παντρεύτηκε με την ανασφάλεια της κρίσης και την αμφισβήτηση των ελίτ και μαζί λειτούργησαν σαν μια αυξητική ορμόνη για τις πιο κοινές προκαταλήψεις μας και, άρα, για κάθε πιθανή κι απίθανη ανοησία, από τις ιλαρές (π.χ. μας ψεκάζουν) ως τις πιο επικίνδυνες (π.χ. οι φαρμακοβιομηχανίες θέλουν το κακό μας).
Έχουμε μιαν εκπληκτική άνοδο των αντιπόδων της επιστήμης. Κι αυτοί είναι ποικίλες εκφάνσεις και φαινόμενα που ακούνε στο όνομα αποκρυφισμός. Σ’ αυτόν μπορούν να ενταχθούν όλες οι ψευδοεπιστήμες, η παραϊατρική, η ουφολογία, ο πνευματισμός, η σαϊεντολογία, η αστρολογία, η μελλοντολογία, η αριθμολογία, η μαγεία, η μαντεία κ.ά., που όλα μαζί συνθέτουν έναν μοντέρνο σκοταδισμό και μιαν επιστροφή στον πνευματικό Μεσαίωνα.
Στη Γαλλία «του φωτός», για παράδειγμα, υπάρχουν περίπου 40.000 επαγγελματίες αστρολόγοι που δηλώνουν τα εισοδήματα τους στην εφορία και δεν είναι λίγα τα ισχυρά πολιτικά πρόσωπα που προσφεύγουν στις υπηρεσίες τους.
Σε συνθήκες γενικευμένης κρίσης όμως – όταν η επιστημονική κατάρτιση δεν είναι πια τρόπος κοινωνικής ανέλιξης (ούτε καν διατήρησης της κοινωνικής θέσης κάποιου) και τα επιτεύγματα της επιστήμης δεν επιστρατεύονται για την κοινωνική ευημερία – τα καταστρεφόμενα μικροαστικά στρώματα, μην μπορώντας να αποδεχτούν τη σύνθλιψή τους ως νομοτέλεια του συστήματος, δεν έχουν άλλη επιλογή από το να το ρίξουν στην τρέλα. Μιλάμε φυσικά για υποκείμενα που ποτέ δεν πήραν πραγματικά διαζύγιο από τον «μαγικό» τρόπο σκέψης και που στρέφονται στον άκρατο υποκειμενισμό που αυτός προσφέρει προκειμένου να εξηγήσουν την κατάστασή τους και να εξοπλιστούν ψυχολογικά για την αντιμετώπιση της.
Στο κοινωνικό επίπεδο, η νεοφιλελεύθερη συναίνεση ταυτιζόταν με τον φόβο της ανεργίας και την αβεβαιότητα όσον αφορά την ικανότητα επαρκούς κάλυψης των βασικών αναγκών (υγεία, εκπαίδευση και στέγαση). Στο πολιτισμικό επίπεδο, η απελευθέρωση και απορύθμιση των αγορών συνετέλεσε σημαντικά στην σημερινή πολιτιστική ομογενοποίηση, η οποία οδήγησε σε μια ανορθολογική αντίδραση, με την μορφή της ανόδου διαφόρων φονταμενταλισμών. Τέλος, στο ιδεολογικό επίπεδο, η εμφάνιση της νεοφιλελεύθερης συναίνεσης σχετιζόταν με την άνοδο του μεταμοντερνισμού.
Εν ονόματι της διαμαρτυρίας εναντίον των μεγάλων ιδεών οι οποίες αναπτύχθηκαν από τα φιλοσοφικά συστήματα του παρελθόντος, προωθείται σήμερα μια μετάβαση στον “εύπεπτο” ανορθολογισμό. Η αφελής πίστη έχει ως στόχο να αντικαταστήσει τα μεγάλα φιλοσοφικά ερωτήματα του παρελθόντος περί του νοήματος της ζωής και των συστημάτων αξιών.
Έτσι, ξεκινώντας από την θεμελιώδη αρχή της ότι δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα, οι άνθρωποι οδηγούνται στο συμπέρασμα ότι θα πρέπει να αναδημιουργήσουν στην σκέψη τους την δική τους εμπειρία για την πραγματικότητα. Το αναπόφευκτο αποτέλεσμα είναι ο άνθρωπος κατακυριεύεται από την ψύχωση να αλλάξει την σκέψη του/της παρά να αλλάξει τον κόσμο. Είναι ακριβώς ο ατομικισμός, που ελκύει όλους εκείνους, ιδιαίτερα της μεσαίας τάξης, οι οποίοι επιθυμούν να βρουν ένα «νόημα» στην κενή ζωή τους.
Πιστεύω πως ο ανορθολογισμός αυτός όπως καταγράφεται αλλά ακόμα περισσότερο όπως καιροφυλαχτεί στην ασάφεια και στη θολούρα αποτελεί μια κρίσιμη μάζα έκθετη στη χειραγώγηση και τη χρήση. Ιδιοκτήτης της θα γίνει όχι αυτός που θα την εκλογικεύσει αλλά αυτός που θα την συμπεριλάβει. Μια ανορθολογική με πολιτικούς όρους προσωπικότητα που θα καταφέρει να πείσει πέρα από τη λογική και πέρα από την πολιτική ανάλυση.
Η πολιτική παγκοσμίως χρησιμοποιεί το φόβο για τα πάντα. Παίρνει τον ενστικτώδη φόβο για την αυτοσυντήρηση και τον μετατρέπει στο πιο δυναμικό όπλο, στην πιο φονική μηχανή και στο πιο ακαριαίο αναισθητικό της λογικής και της αξιοπρέπειας. Στο φόβο βασίζονται οι χούντες, ο ρατσισμός. οι επιθετικοί πόλεμοι, τα δελτία μαζικής πλύσης εγκεφάλου, ακόμη και οι διαφημιστικές καμπάνιες. Ο φόβος ο διάχυτος αδρανοποιεί τη λογική σκέψη, συντρίβει τα συναισθήματα, εξουδετερώνει την αυτοπεποίθηση. μηδενίζει τον αυτοσεβασμό και ακινητοποιεί. Και ο Μπέρτραντ Ράσσελ λέει, “Κάτω από την επιρροή του φόβου, κανένας άνθρωπος ή πλήθος ανθρώπων ή και έθνος δεν μπορεί να σκεφτεί λογικά και να δράσει ανθρωπιστικά”,
Η κυριαρχία του Χίτλερ είχε μεν ως αιτία την οικονομική καταστροφή που προκάλεσε η κρίση του 1930, όμως ο λόγος που οδήγησε τον απαίδευτο και δημαγωγό πολιτικό στην εξουσία ήταν το γεγονός ότι η πλειοψηφία των Γερμανών ενστερνίστηκε τις ανορθολογικές θεωρίες του. Η προπαγάνδα, που στηριζόταν σε αβάσιμες δοξασίες (κυριαρχία της άριας φυλής, εβραϊκή παγκόσμια συνωμοσία, ζωτικός χώρος, ακραίος εθνικισμός), έγινε αποδεκτή από τον γερμανικό λαό τον πλέον εγγράμματο ή από τους πλέον εγγράμματους της εποχής.
Εντέλει θέλω να πω τα φαινόμενα ανορθολογισμού, αποκρυφισμού, μικρό τμήμα των οποίων είναι και οι πίστη στα ζώδια, δεν εξαλείφεται με το να «προξενήσεις σύγκρουση νοητικά» με κάποιες διαλέξεις σε κάποιες ομάδες ανθρώπων, αλλά είναι μια σειρά παράγοντες οικονομικοί κοινωνικοί, πολιτικοί που οδηγούν τα πράγματα στη κατάσταση που διαπιστώνουμε.
Όσο φοβόμαστε ή αποφεύγουμε με την πολιτική δράση να αλλάξουμε τον κόσμο, αλλάζουμε κόσμο.…πάμε προϊστορία.