by 
Ο Βέρνερ Χάιζενμπεργκ (αριστερά) με τον Νιλς Μπορ σε ένα συνέδριο στην Κοπεγχάγη (μαζί με Carlsberg) το 1934. Φωτογραφία: Fermilab, Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ
… αφιερωμένο στον Γιώργο (Michael Frayn) Φασουλόπουλο, Διονύση (Niels) Μάργαρη και Κωνσταντίνο (Werner) Καβαλλιεράτο.
Τι κοινό μπορεί να έχουν όμως αυτοί οι δύο γίγαντες της Φυσικής; Μήπως μερικούς εικονικούς διαλόγους … με τη συνοδεία μπύρας & ΤΝ;
Για συνολικό ξεφύλλισμα του μικρού βιβλίου εδώ ….
ή σε μορφή FlipBook εδώ:
Το κείμενο αυτό γράφτηκε με σκοπό να προσφέρει μια ευχάριστη και ζωντανή ανάγνωση, καθώς και μια γενική γνωριμία με τις ιδέες και τους ανθρώπους της φυσικής, και όχι για τυπικούς ή αυστηρά διδακτικούς σκοπούς μάθησης.
Στόχος είναι περισσότερο να κινήσει την περιέργεια και τη φαντασία του αναγνώστη παρά να αποτελέσει σχολικό εγχειρίδιο· γι’ αυτό ενδέχεται να υπάρχουν απλοποιήσεις, μικρές ανακρίβειες ή παραλείψεις, που έγιναν συνειδητά ώστε το κείμενο να παραμείνει κατανοητό, ανθρώπινο και ευχάριστο.
Ελπίζω ότι θα λειτουργήσει ως μια φιλική εισαγωγή και ίσως ως αφορμή για περαιτέρω αναζήτηση και διάλογο.
….. μερικά αποσπάσματα
Η Αρχή της Αβεβαιότητας και η μπύρα
Bohr: Werner, παρατήρησα ότι η στάθμη της μπύρας σου μειώνεται συνεχώς.
Heisenberg: Φυσικά. Αλλά όσο ακριβέστερα μετρώ τη στάθμη, τόσο λιγότερο ξέρω τη στιγμή που θα τελειώσει.
Bohr: Δηλαδή εφαρμόζεις την αρχή της αβεβαιότητας στη ζυθοποσία;
Heisenberg: Ακριβώς. Δεν μπορώ να γνωρίζω ταυτόχρονα με ακρίβεια τη θέση της μπύρας στο ποτήρι και την ορμή με την οποία την πίνω.
Bohr: Αυτό εξηγεί γιατί κάθε φορά που μετράω το ποτήρι σου είναι άδειο.
Heisenberg: Η μέτρηση διαταράσσει το σύστημα.
Bohr: Ή απλώς πίνεις πολύ γρήγορα.
Το άτομο του Bohr
Heisenberg: Το μοντέλο σου με τις τροχιές είναι όμορφο, αλλά όχι ακριβές.
Bohr: Τουλάχιστον οι τροχιές μου είναι πιο σταθερές από το χέρι σου μετά από τρεις μπύρες.
Heisenberg: Στο δικό μου μοντέλο δεν υπάρχουν τροχιές.
Bohr: Και στο ποτήρι σου δεν υπάρχει πια μπύρα.
Heisenberg: Αυτό είναι πειραματικό γεγονός.
Η Carlsberg και η φυσική
Bohr: Ξέρεις ότι το ίδρυμα Carlsberg χρηματοδοτεί το ινστιτούτο;
Heisenberg: Άρα η κβαντομηχανική βασίζεται στη ζυθοποιία.
Bohr: Τουλάχιστον εν μέρει.
Heisenberg: Τότε η σταθερά του Planck θα έπρεπε να μετριέται σε λίτρα.
Bohr: Μη δώσεις ιδέες στους πειραματικούς.
Η διάσωση των Δανών
Heisenberg: Άκουσα ότι βοήθησες οικογένειες να φύγουν προς τη Σουηδία.
Bohr: Δεν ήταν δύσκολο.
Heisenberg: Με κίνδυνο της ζωής σου;
Bohr: Πολύ μικρότερος κίνδυνος από μια ανεξέλεγκτη αλυσιδωτή αντίδραση.
Heisenberg: Μιλάς σαν πυρηνικός φυσικός.
Bohr: Ηθική πυρηνική φυσική.
Heisenberg: Και εγώ φοβάμαι την αλυσιδωτή αντίδραση.
Bohr: Η ιστορία δείχνει ότι οι άνθρωποι ξεκινούν αντιδράσεις που δεν μπορούν να ελέγξουν.
Η μπύρα στην Κατοχή
Heisenberg: Τουλάχιστον υπάρχει ακόμα Carlsberg.
Bohr: Πιο σπάνια απ’ ό,τι πριν τον πόλεμο.
Heisenberg: Στη Γερμανία η μπύρα είναι ακόμα διαθέσιμη.
Bohr: Πάντα πίστευα ότι η θερμοδυναμική είναι πιο σταθερή από την πολιτική.
Heisenberg: Η εντροπία αυξάνεται.
Bohr: Και οι αυτοκρατορίες καταρρέουν.
Heisenberg: Τουλάχιστον η μπύρα πίνεται προς μία κατεύθυνση.
Bohr: Όπως και ο χρόνος.
Ταξίδι στην Ελλάδα
Bohr: Θυμάσαι την Αθήνα;
Heisenberg: Τον ήλιο ναι. Και τις συζητήσεις μέχρι αργά τη νύχτα.
Bohr: Οι αρχαίοι Έλληνες θα συμπαθούσαν την κβαντική θεωρία.
Heisenberg: Γιατί;
Bohr: Ο Δημόκριτος μιλούσε για άτομα χωρίς να τα βλέπει.
Heisenberg: Ενώ εμείς τα περιγράφουμε χωρίς να μπορούμε να τα φανταστούμε.
Bohr: Πρόοδος.
Heisenberg: Θυμάμαι ότι είχες πει πως η επιστήμη μοιάζει με ελληνικό συμπόσιο.
Bohr: Ναι — ιδέες, διαφωνίες και κρασί.
Heisenberg: Εδώ έχουμε ιδέες, διαφωνίες και μπύρα.
Bohr: Βόρεια εκδοχή του πολιτισμού.
Ο Bohr ήταν τερματοφύλακας σε πανεπιστημιακή ομάδα της Κοπεγχάγης. Ο αδελφός του Harald Bohr ήταν ακόμα καλύτερος παίκτης και μάλιστα έπαιξε και στην εθνική Δανίας.
Λέγεται ότι ο Niels Bohr:
ξεχνούσε καμιά φορά τη μπάλα
σκεφτόταν φυσική μέσα στο τέρμα!
Ο Bohr τερματοφύλακας και η Κβαντομηχανική
Ο Bohr ήταν τερματοφύλακας σε πανεπιστημιακή ομάδα της Κοπεγχάγης. Ο αδελφός
του Harald Bohr ήταν ακόμα καλύτερος παίκτης και μάλιστα έπαιξε και στην εθνική
Δανίας.
Η κυματοσυνάρτηση του τέρματος
Heisenberg: Μπορούμε να περιγράψουμε το τέρμα με κυματοσυνάρτηση;
Bohr: Ψ(μπάλα, θέση τερματοφύλακα).
Heisenberg: Και όταν πηδήξεις να αποκρούσεις;
Bohr: Η κυματοσυνάρτηση καταρρέει.
Heisenberg: Όπως και στη φυσική.
Bohr: Ακριβώς. Αν δεν καταρρεύσει, υπάρχει γκολ.
…..Υπάρχει και αυτό:
Copenhagen
Το θεατρικό έργο Copenhagen (1998) είναι ένα φιλοσοφικό και ιστορικό δράμα που βασίζεται στη μυστηριώδη συνάντηση του 1941 μεταξύ του Niels Bohr και του Werner Heisenberg στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Δανίας.
Υπόθεση
Στο έργο, οι Bohr, Heisenberg και η σύζυγος του Bohr, Margrethe Bohr, εμφανίζονται σαν «πνεύματα» μετά τον θάνατό τους και προσπαθούν να καταλάβουν τι πραγματικά ειπώθηκε σε εκείνη τη συνάντηση.
Το βασικό ερώτημα είναι:
Γιατί ο Heisenberg επισκέφθηκε τον Bohr το 1941;
- Ήθελε να συζητήσει την πυρηνική βόμβα;
- Ήθελε ηθική καθοδήγηση;
- Ή εργαζόταν για τη Γερμανία;
Κεντρικές ιδέες
Το έργο συνδυάζει:
- Ιστορία της φυσικής
- Κβαντική θεωρία (αβεβαιότητα, συμπληρωματικότητα)
- Ηθικά διλήμματα της επιστήμης
- Φιλία και εμπιστοσύνη
Η ίδια η δομή του έργου μοιάζει με κβαντικό πείραμα:
δίνονται πολλές διαφορετικές εκδοχές της ίδιας συνάντησης, χωρίς οριστική απάντηση — σαν την αρχή της αβεβαιότητας του Heisenberg.
Το έργο “Κοπεγχάγη” είναι ένα έργο για τη φιλία δύο μεγάλων φυσικών και το ηθικό βάρος της επιστήμης στην εποχή της πυρηνικής βόμβας, όπου η αλήθεια παραμένει αβέβαιη.
….πιο πολλά εδώ:
Καλή ανάγνωση !
Για εύκολο ξεφύλλισμα εδώ: https://online.fliphtml5.com/zezqx/hmny/
Καλησπέρα Παναγιώτη και σε ευχαριστώ για το μέρος της αφιέρωσης που με αφορά.
Απολαυστικοί οι διάλογοι!!!
Και μιας και αναφέρονται και διάλογοι μεταξύ πατέρα και γιου, μια φωτογραφία που ψάρεψα χθες και την ανέβασα δίπλα:
Ταιριάζει με το διάλογο:
Bohr: Σε άκουσα να εξηγείς τη θεωρία σου σήμερα.
Aage: Προσπάθησα.
Bohr: Μου άρεσε.
Aage: Δεν είμαι σίγουρος ότι ήταν σωστή.
Bohr: Τότε είναι πιθανόν καλή.
Λείπει μόνο ο εγγονός…
Διονύση καλησπέρα, δεν ήξερα για τον εγγονο – τρομερό γεγονός – φανταζομαι θα παει και στον δισεγγονο! Να εισαι καλα!
Bohr και μπύρα εσείς;
Bohr και μπάλα εμείς
Ο Niels στη θέση του τερματοφύλακα στην ομάδα ΑΒ της Κοπεγχάγης. Θέση για την οποία οι “άμπαλοι” θεωρούν ότι έχει νεκρά διαστήματα στη διάρκεια του αγώνα.
Οπότε;
Τυπικές αφηγήσεις αφηρημάδας/ το ίδιο λένε για όλους τους διανοούμενους που έπαιξαν κάποτε τερματοφύλακες.
«κατά τη διάρκεια ενός αγώνα, όταν σχεδόν όλη η δράση συνέβαινε στο επιθετικό μισό της ομάδας του, ένα μακρινό λάκτισμα από την άλλη άκρη του γηπέδου άρχισε να κυλάει προς την εστία του. Ο Νιλς στεκόταν κοντά στο δοκάρι και φαινόταν να αδιαφορεί για την μπάλα που κινείτο προς το τέρμα του. Ξυπνώντας από το ουρλιαχτό των φιλάθλων πίσω του, ο Νιλς έπεσε και απέκρουσε.
Μετά τον αγώνα, η εξήγησή του ήταν ότι είχε αποσπαστεί η προσοχή του από ένα μαθηματικό πρόβλημα και έκανε υπολογισμούς στην άκρη του δοκαριού».
Τα σχετικά αναφέρεις και συ στην ανάρτηση Παναγιώτη.
Οι Monty Python τα εικονοποιούν.
Monty Python – Philosopher fooyball
Η ενασχόληση του Bohr με τα σπορ, ποδόσφαιρο, ιστιοπλοΐα, σκι λέγεται ότι έκαμψε την απέχθεια του Rutherford για τις περίπλοκες θεωρητικές ερμηνείες της κβαντικής φυσικής. Ως «βασίλισσα της επιστήμης» εννοούσε την πειραματική της εκδοχή.
Αυτή η «χωρίς να μασάει λόγια» συμπεριφορά του Rutherford, ίσως εξηγείται απ’ τα βιώματα ενός παιδιού που μεγάλωσε σε αγρόκτημα στη Νέα Ζηλανδία και υπήρξε δυναμικός παίκτης του ράγκμπι.
Ο Ashutosh Jogalekar, στο “Scientific American” (30/ 8/ 2013), επισημαίνει ότι απεχθανόταν τις φιλοσοφικές θεωρήσεις και ακόμα περισσότερο τις υψιπετείς θεωρητικές ερμηνείες στην επιστήμη, συνοψίζοντας αυτή την απέχθεια ως εξής: «οι θεωρητικοί παίζουν με τα σύμβολά τους ενώ εμείς ανακαλύπτουμε αλήθειες για το σύμπαν».
Ο Jogalekar συνεχίζει επισημαίνοντας ότι ο Rutherford αναγνώριζε το θεωρητικό ταλέντο του Niels Bohr, όσο και αν ο δεύτερος είχε την τάση να φιλοσοφεί. Όταν ρωτήθηκε γιατί εκτιμούσε τον Bohr παρά την περιφρόνηση για τους θεωρητικούς, είπε:
“Ο Bohr είναι διαφορετικός. Είναι ποδοσφαιριστής“, πάντα με το παραδοσιακό κριτήριο του αγρότη για το ποιοι συνεργάτες αξίζουν εμπιστοσύνης. Ο ευγνώμων Bohr είχε απέραντο σεβασμό για τον Rutherford σε όλη του τη ζωή και μάλιστα ονόμασε έναν από τους γιους του με το όνομα του μέντορά του.
Τον αθλητικό Bohr, τον γνώρισε όταν ο μεγάλος Δανός μαθήτευσε κοντά του το 1911, τότε που ο Rutherford ήταν στο Manchester και στη συνέχεια την περίοδο 1914-15.