by 
Το σχόλιο του Στέφανου Τραχανά για τα σχολικά βιβλια φυσικής στο Quantum.
«Σε ένα απολύτως συγκεντρωτικό εκπαιδευτικό σύστημα όπως το δικό μας, οι ευθύνες για τις αστοχίες των σχολικών βιβλίων –ακραία μη αποδεκτές σε αρκετά σημεία όπως προσπάθησα να δείξω για το κομμάτι της κβαντομηχανικής–, μόνο σε μικρό βαθμό μπορούν να αποδοθούν στους συγγραφείς τους. Διότι οι προδιαγραφές τίθενται από τον αρμόδιο φορέα της Πολιτείας –το ΙΕΠ στην περίπτωσή μας– και είναι συχνά τόσο περιοριστικές ή σε λάθος κατεύθυνση, ώστε τα περιθώρια μέσα στα οποία μπορούν να κινηθούν οι συγγραφείς (έκταση των επιμέρους θεμάτων, παιδαγωγικό πλαίσιο, κ.λπ.) να είναι ασφυκτικά στενά ή κακά σχεδιασμένα. Επιπλέον, το κρίσιμο στάδιο του ελέγχου των «χειρογράφων» από έμπειρους κριτικούς αναγνώστες, φαίνεται να ήταν ανύπαρκτο στην παρούσα περίπτωση. Είναι φανερό σε μας ότι ουδείς διάβασε το βιβλίο –είτε για καθαρά επιστημονικό είτε για παιδαγωγικό έλεγχο– και επομένως οι συγγραφείς αφέθηκαν χωρίς καμιά ανατροφοδότηση που θα τους βοηθούσε να βελτιώσουν σημαντικά το κείμενό τους. Μια ανατροφοδότηση που ήταν ακόμα πιο κρίσιμη για τούτο το κομμάτι της ύλης, δεδομένου ότι καμιά προηγούμενη εμπειρία διδασκαλίας της κβαντομηχανικής στο Λύκειο (ως πανελλαδικά εξεταζόμενου μαθήματος) δεν ήταν διαθέσιμη στη χώρα μέχρι τότε.
Όμως, το πιο ενοχλητικό κατά τη γνώμη μας είναι άλλο. Τούτο το βιβλίο –έστω το κεφάλαιο ενός βιβλίου– κυκλοφόρησε εδώ και πάνω από 25 χρόνια και όμως ούτε η ελάχιστη αναθεώρησή του κρίθηκε έκτοτε αναγκαία! Ό,τι έγινε, έγινε! Κι αν αυτή η αδιαφορία είχε κάποια δικαιολογία μέχρι πρόσφατα (αφού η κβαντομηχανική δεν ήταν πανελλαδικά εξεταζόμενο μάθημα, τότε ποιος νοιάζεται;), από το 2022 και μετά θα περίμενε κανείς μια αλλαγή πλεύσης ώστε οι «αμαρτίες» του σχολικού βιβλίου να μην γίνουν καθεστώς μέσω των φροντιστηριακών εγχειριδίων, τα οποία υποχρεούνται να ακολουθούν τις βασικές επιλογές του σχολικού, αφού αυτές ορίζουν δεσμευτικά το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθούν οι πανελλαδικές εξετάσεις. Ενώ το ίδιο σχολικό βιβλίο είναι και σήμερα στο τραπέζι και ορίζει τις επιλογές για τη συγγραφή των νέων διδακτικών βιβλίων που έχουν προγραμματιστεί. Φαίνεται ότι με τα σχολικά βιβλία στη χώρα μας ισχύει κάτι σαν το doomsday machine στο κλασικό φιλμ Dr. Strangelove (SOS: Πεντάγωνο καλεί Μόσχα) του Stanley Kubrick. Έτσι και εκτοξευτούν προς τον στόχο τους –τα… κεφάλια των μαθητριών και των μαθητών μας!–, ουδείς μπορεί να ανακαλέσει την εντολή!
Ο συντάκτης του παρόντος έκρινε παρ’ όλα αυτά ότι είχε θεσμική υποχρέωση να κάνει μια σχετική εισήγηση, για μικρές ρεαλιστικές βελτιώσεις, προς το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) του Υπουργείου Παιδείας, στις αρχές Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους. Τονίζοντας με έμφαση ότι δεν είναι ενδιαφερόμενος για συγγραφή επίσημου σχολικού βιβλίου κβαντομηχανικής. Θα χαιρόταν όμως αν κάποιες από τις διδακτικές απλουστεύσεις, που ενδεχομένως πέτυχε γράφοντας τα σχετικά βιβλία του, έβρισκαν τον δρόμο τους προς τη σχολική τάξη μέσα από τα επίσημα διδακτικά εγχειρίδια που θα γραφούν από τους συναδέλφους οι οποίοι θα λάβουν μέρος στη διαγωνιστική διαδικασία. Κι αν όχι αυτό, τουλάχιστον να μην επαναληφθούν οι πιο καταστροφικές από τις επιλογές του υπάρχοντος σχολικού βιβλίου. Στο ίδιο παραπάνω πνεύμα θεσμικής συμπεριφοράς υποβάλλει στο ΙΕΠ και τις ακόμα πιο εστιασμένες τωρινές παρατηρήσεις του. Όμως πλέον χωρίς αυταπάτες ότι η Βόμβα που εκτοξεύθηκε θα… ανακληθεί!»
Όταν ένας άνθρωπος που έχει αφιερώσει τη ζωή του στη διδασκαλία της Φυσικής και της Κβαντομηχανικης, ο ιδρυτης το μεγαλυτερου και σημαντικοτερου Πανεπιστημιακου Εκδοτικου Οικου της χώρας των Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, μιλά για «Βόμβα», καλό είναι να ακούμε.
Δεν πρόκειται για προσωπική διαμάχη.
Δεν είναι ζήτημα φιλολογικής διατύπωσης.
Είναι θέμα επιστημονικής ευθύνης.
Η κβαντομηχανική μπήκε στις Πανελλαδικές με βιβλίο 25ετίας, χωρίς ουσιαστική αναθεώρηση, χωρίς σοβαρό επιστημονικό έλεγχο, χωρίς πιλοτική ωρίμανση. Και τώρα οι μαθητές εξετάζονται πάνω σε αυτό!! Εξετάζονται πάνω στα λάθη!
Σε μια χώρα που περηφανεύεται για την Παιδεία της, το αυτονόητο —η περιοδική επιστημονική αναθεώρηση των σχολικων βιβλίων— μοιάζει πολυτέλεια.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι έγιναν λάθη.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι δεν διορθώνονται.
Και όταν το λάθος γίνεται εξεταστέα ύλη, παύει να είναι απλώς λάθος.
Γίνεται σύστημα.
Καλημέρα Τίνα.
Μου άρεσε το σχόλιο και γι’ αυτό το ανάρτησα ως φωτογραφία στην ανάρτηση για το Quantum.
Ειδικά το τμήμα:
Διότι οι προδιαγραφές τίθενται από τον αρμόδιο φορέα της Πολιτείας –το ΙΕΠ στην περίπτωσή μας– και είναι συχνά τόσο περιοριστικές ή σε λάθος κατεύθυνση, ώστε τα περιθώρια μέσα στα οποία μπορούν να κινηθούν οι συγγραφείς (έκταση των επιμέρους θεμάτων, παιδαγωγικό πλαίσιο, κ.λπ.) να είναι ασφυκτικά στενά ή κακά σχεδιασμένα.
Παράδειγμα:
Ένας συγγραφέας θα μπορούσε να επιλέξει άλλη παρουσίαση, ίσως στο στυλ Επστάιν.
Μοιάζει σαν να βάζω μια ομάδα να γράψει αστυνομικό μυθιστόρημα αλλά την υπόθεση να την έχω υπαγορεύσει εγώ. Τι θα βγει;
Η σχετική ταχύτητα παραμένει υπό απαγόρευσιν αλλά βλέπουμε το βαρύγδουπο περί αδρανειακών συστημάτων και μετασχηματισμών Γαλιλαίου.
Να υπολογίζουν λέει τη σχετική ταχύτητα ως προς κινούμενο σύστημα αναφοράς!
Ποιοι; Παιδιά που δεν έχουν λύσει σχετικά προβλήματα στην Α’ Λυκείου;
Έτσι άτομα που δεν έχουν καταλάβει τίποτα θα κάνουν υπολογισμούς χρησιμοποιώντας τύπους που δεν έχουν καταλάβει.
Παρόμοια συναντάμε σε πάρα πολλά σημεία του αναλυτικού και δίνεται η εντύπωση ότι προετοιμάζονται άνθρωποι για να γράφουν εκθέσεις ιδεών.
Πέρα από την περικοπή της άνωσης επιμένουν σε λάθη:
Μες τέτοιες οδηγίες τι θα γραφτεί;
Καλησπερα Γιαννη , απο σενα ειδα την αναρτηση αλλα την ανεβασα ξεχωριστα γιατι πιστευω οτι εχει πολυ ενδιαφερον το θεμα.
Καλά έκανες. Ελπίζω να υπάρξει συζήτηση.
Καλησπέρα σε όλους.
Ο Στέφανος αναφέρει: “Ο συντάκτης του παρόντος έκρινε παρ’ όλα αυτά ότι είχε θεσμική υποχρέωση να κάνει μια σχετική εισήγηση, για μικρές ρεαλιστικές βελτιώσεις, προς το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) του Υπουργείου Παιδείας, στις αρχές Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους.” Υπάρχουν κάπου αυτές οι προτάσεις;
Ναι υπαρχουν οι προτασεις Τραχανά εδω
το κεφάλαιο του σχολικού βιβλίου «Στοιχεία Κβαντομηχανικής» με τις παρατηρήσεις του Στέφανου Τραχανά
Καλημέρα και από εμένα ,διάβασα με ενδιαφέρον τις παρατηρήσεις του Κυρίου Τρχανά και θεωρώ ότι ήταν καιρός ένας άνθρωπος με το κύρος του να ασχοληθεί με το αναχρονιστικό σχολικό που όλοι αναγκαζόμαστε να διδάξουμε. Νομίζω και λίγα γράφει ,φαντάζομαι από την ευγένεια που τον διακατέχει. Κάποιος θα πρέπει να του πεί πόσο δυσκολευόμαστε να εξηγήσουμε το σχήμα 7-9 στη σελίδα 237 που δείχνει ότι το μονοχρωματικό κύμα έχει άπειρη έκταση (που είναι σωστό)ενώ λίγες σελίδες νωρίτερα προσπαθούμε να δείξουμε στα παιδιά πως να σχεδιάσουν το στιγμιότυπο του αρμονικού κύματος που συνεχώς μεγαλώνει.Επίαης ότι ένα σημείο σημείο που ήταν αρχικά ακίνητο όχι μόνο αποκτά ακαριαία μέγιστη ταχύτητα αλλά το βάζουμε επανειλημμένα στις εξετάσεις και όσοι φωνάζουν γι αυτό τους θεωρούμε γραφικούς και περίεργους.
Τίνα σε ευχαριστώ.
Πολύτιμο!
Μετά από το σχόλιο του προέδρου των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης Στέφανου Τραχανά, νομίζω ότι η συζήτηση δεν μπορεί να μένει μόνο στο «φταίνε οι συγγραφείς» ή «φταίει το ΙΕΠ». Το πρόβλημα φαίνεται βαθύτερο και δομικό.
Αν ήμασταν μια σοβαρή χώρα, το Υπουργείο Παιδείας θα αξιοποιούσε συστηματικά φορείς με αποδεδειγμένη επιστημονική και εκδοτική επάρκεια, όπως οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Πρόκειται για δημόσιο φορέα, ενταγμένο στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, με διεθνώς καταξιωμένους συγγραφείς, μεταφραστές και αυστηρές διαδικασίες επιστημονικής επιμέλειας.
Όταν ένας άνθρωπος με τη διαδρομή του Τραχανά μιλά για «βόμβα», δεν πρόκειται για υπερβολή. Πρόκειται για κραυγή ευθύνης. Το ελάχιστο που οφείλει ένα εκπαιδευτικό σύστημα είναι:
– περιοδική επιστημονική αναθεώρηση,
– σοβαρό σύστημα κριτών,
– πιλοτική εφαρμογή των βιβλιων
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι έγιναν λάθη. Είναι ότι δεν υπάρχει μηχανισμός να διορθώνονται εγκαίρως. Και όταν το λάθος παγιώνεται ως εξεταστέα ύλη, τότε πράγματι γίνεται σύστημα.
Τα χρήματα των φορολογουμένων οφείλουν να πηγαίνουν εκεί όπου υπάρχει τεκμηριωμένη ποιότητα και λογοδοσία. Η Παιδεία δεν αντέχει άλλους αυτοματισμούς.