by 
Κατά καιρούς βρίσκω στο fb αναρτήσεις, στις οποίες οι Λαρισαίοι -και ίσως γενικά οι Θεσσαλοί- γινόμαστε αντικείμενο πειράγματος για τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε κόβοντας τις λέξεις.
Να πω ότι δεν το κάνουμε …ενίοτε; Ψέματα θα πω…
Σήμερα, μια φίλη μού έστειλε την παρακάτω φωτογραφία:
Γέλασα και σκέφτηκα «όχι πάλι…», αλλά με τη δεύτερη ματιά, είδα πως έχει ένα …λάθος…
Όταν όμως προσπάθησα να το εξηγήσω στη φίλη μου, δεν τα κατάφερα! Δεν έβλεπε κανένα λάθος…
Τελικά, βλέπετε κάποιο λάθος στη φωτογραφία και, αν ναι, πώς θα πείσετε κάποιον να το δει και εκείνος;
Με σημείο αναφοράς τον άνθρωπο ίσως μια στροφή 90 μοιρών λύσει το πρόβλημα; δηλαδή η λέξη σιαπαν έρθει να πέσει στη λέξη σιακειθι; λέω τώρα εγώ.
Καποια αντικείμενα δεν έχουν σκιά και είναι παράξενο αυτό
Να λοιπόν τι ήθελε να πει ο …"λαρισαίος ποιητής" και αυτοσαρκάστηκε μεσημεριάτικα:
Κοιτώντας την εικόνα, που μου έστειλε η φίλη μου η Βάσω, (μου θύμισε και μένα το Ναυαγό, Μήτσο…), είδα μια επίπεδη διασταύρωση και τις κατευθύνσεις "σιαπάν" και "σιακάτ" (οι άλλες δυο δε με απασχόλησαν καθόλου, μου ήταν προφανές ότι το «εκεί» και το «εδώ» προσδιορίζονταν με βάση αυτόν που έγραψε τις λέξεις, που είχε τα μάτια του στο φωτογραφικό φακό).
Μεταφράζοντας προφανώς το "παν" ως "πάνω", όπως έγραψα και πριν στο Μήτσο, μεταφέρω τη συζήτηση που ακολούθησε στο fb με τη φίλη μου (η πρώτη ερώτηση δική μου):
-Δε θα έπρεπε το σιαπάν να δείχνει προς τον …ουρανό;;;!
-Όχι βέβαια! Προς τα επάνω, δηλαδή ανηφορικά.
-Αυτό λέω και γω! Ότι το σιαπάν θέλει ανηφόρα! Βλέπεις πουθενά ανηφόρα; Η διασταύρωση είναι επίπεδη…
-Βλέπω! Το αυτοκίνητο κατεβαίνει. Η εκκλησία είναι ψηλά στον ανήφορο.. πού είναι το επίπεδο;
-Η εκκλησία δεν είναι ψηλά, είναι στο βάθος…. το αυτοκίνητο δεν κατεβαίνει, έρχεται προς τα εμάς…. πρόκειται για ένα σταυροδρόμι μέσα σε ένα απέραντο λιβάδι…
– Συνεχίζω να βλέπω ανήφορο…..
-Δες τον ορίζοντα… είναι οριζόντιος…. αν η εκκλησία ήταν σε λόφο, τόσο κοντά που είναι, θα φαίνονταν οριζόντιος ο ορίζοντας πίσω της;;;
-….»
Δεν την έπεισα! Απόδειξη ότι έβαλε το ερώτημα σε γκάλοπ στο fb!!! Υπάρχει ή όχι ανηφόρα;;;
Το πρόβλημά μου λοιπόν δεν ήταν στη μετάφραση….
Αν μου μετέφραζε το «παν» με το «βόρεια», όπως έκανε ο Μήτσος πριν, δε θα είχα πρόβλημα, θα διαφωνούσα βέβαια, αλλά θα το δεχόμουν….
Όμως, όταν κάποιος έχει πρόβλημα στο να αντιληφθεί το βάθος μιας εικόνας και αντί να τη βαθαίνει την ψηλώνει, τότε τι μπορούμε να επικαλεστούμε για να τον πείσουμε;
Δεν μπόρεσα να σκεφτώ κάτι άλλο, πέρα από τον ορίζοντα. Προσπάθησα να σκεφτώ κάτι για τις σκιές του ανθρώπου και του αυτοκινήτου, αλλά δεν……
Έχετε άλλη ιδέα;
Βασίλη και Νίκο, τώρα είδα τα σχόλιά σας…
Το "σιαπάν" για μένα έπρεπε να δείχνει κάτι πιο ψηλά από το επίπεδο του τοπίου της εικόνας και εδώ δεν υπάρχει κάτι πιο ψηλά, παρά μόνο ο …ουρανός!
Από κει και πέρα, δεκτός και ο βορράς.
Αλλά το ερώτημα παραμένει: Πώς θα την πείσω ότι δεν υπάρχει …ανήφουρος στην εικόνα;
Και να παραδεχτώ, Μήτσο, ότι και γω …"κατεβαίνω στην Αθήνα"!
Άρα, η Αθήνα είναι σιακάτ…
Ίσως μετρώντας το ύψος του ανθρώπου και το μήκος της σκιάς του, σε σχέση με τα μήκη των άλλων αντικειμένων με τις αντίστοιχες σκιές. Αν το επίπεδο της εικόνας είναι οριζόντιο τότε με τη μέθοδο των τριών μπορείς να προβλέψεις το μήκος της σκιάς. Αν υπάρχει κλίση δε μπορεί να γίνει αυτή η εκτίμηση υπολογιστικά μόνο απ την εικόνα
Τώρα κατάλαβα που το πήγαινες Ελευθερία!
Αλλά το παν – κατ, δεν έχει σχέση με κάτι στα ψηλά ή στα χαμηλά αλλά όπως αναφέρθηκε με σημεία του ορίζοντα (Βοράς Νότος,…)
Ο βοράς είναι πάνω;
Πρόκειται για πολιτισμική σύμβαση. Ξεκινά απ’ αυτούς που κατασκεύασαν πρώτοι χάρτες, και ακόμα και μέσω αυτών πέτυχαν συσσώρευση πλούτου, επιβάλλοντας εν τέλει το δικό τους πολιτιστικό αφήγημα.
Η αντίδραση του Ουρουγουανού καλλιτέχνη Torres García συνδέθηκε με τις προσπάθειές του να διαμορφώσει την άποψη που ακολουθεί το ρεύμα του «εποικοδομητικού οικουμενισμού», με αυτή την εμβληματική απεικόνιση.
Δυο ιδιαίτερες προσωπικές εμπειρίες σχετίζονται με τις λεκτικές αντιστροφές Βορά που είναι “κάτω” και της “Ανατολής” που είναι όμως Δύση.
Οι μη Δωδεκανήσιοι καθηγητές ΠΕ04 που υπηρετούσαν πριν μια 10ετία στη Ρόδο, θεωρούσαν πλειοψηφικά ότι από την βορειοδυτική περιοχή της νήσου (Ιαλυσός – Κρεμαστή), έβλεπαν προς την ανατολή, επειδή παρατηρούσαν μια από τις δυο παρακείμενες τουρκικές χερσονήσους που βρίσκονται βορειοδυτικά της Ρόδου, αλλά αφού ανήκαν στην Τουρκία ήταν νοητικά αποδελτιωμένες ως “Ανατολή”. Μπορείς να αντιληφθείς τη σύγχυση μελετώντας αυτόν τον διαδραστικό χάρτη.
Στην Τήνο, η “Πάνω Μεριά”, βρίσκεται βορειότερα της πιο ορεινής “Κάτω Μεριάς”,όπως μπορείς να διαπιστώσεις σ’ τούτο τον διαδραστικό χάρτη.
Ένας ακόμα πολιτισμικός χαρακτηρισμός αφορά την “Έξω Μεριά” που βρίσκεται στο βορειότερο σημείο της νήσου, επειδή ήταν ιστορικά η πιο άγονη περιοχή. Μόνο το γνωστό τηνιακό πράσινο μάρμαρο διέθετε. Αυτή η ανέχεια ίσως ευνόησε την μεγάλη σχολή των τηνίων καλλιτεχνών, που κυρίως κατάγονται από την Έξω Μεριά .
Αυτά τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά των γεωγραφικών προσδιορισμών πρέπει να είχε υπόψη του ο Μήτσος και αναζητούσε τον “πολικό που σημαδεύει με φως το σταθερό σημείο του κόσμου”.
διορθώνω,
Στην Τήνο, η “Κάτω Μεριά”, βρίσκεται βορειότερα της πιο ορεινής “Πάνω Μεριάς”,όπως μπορείς να διαπιστώσεις σ’ τούτο τον διαδραστικό χάρτη.
Καλημέρα σε όλους.
Μετά την περιήγηση στους χάρτες του κόσμου, από το Γιώργο, να επιστρέψω στη φωτογραφία που έβαλε η Ελευθερία.
Νομίζω ότι έχει δίκιο και η φωτογραφία δείχνει οριζόντια πεδιάδα. Στην περίπτωση αυτή δεν νομίζω ότι μπαίνει η λογική των χαρτών.
Η Λάρισα σίγουρα είναι “πιο πάνω” από την Αθήνα.
Η φράση έχει να κάνει με το γεωγραφικό πλάτος και τις θέσεις στο χάρτη.
Αλλά όταν είμαι δίπλα σε μια πλαγιά βουνού, το πάνω και το κάτω συνδέεται με το τοπικό ύψος και αν θα ανέβω ή θα κατέβω σε μια μετακίνησή μου.
Μην μου πείτε ότι οι ορειβάτες από την βόρεια πλαγιά του Ολύμπου κατεβαίνουν στον Όλυμπο, όταν ξεκινούν για να ανέβουν στο βουνό;
Όσον αφορά το χάρτη του Torres García, αν μας ενοχλεί ο χάρτης της “νότιας” Αμερικής, τι θα λέγατε για ένα χάρτη όπου το Λονδίνο θα ήταν στο “πάνω μέρος” της Μ. Βρετανίας;
Με άλλα λόγια:
Καλημέρα φίλοι μου.
Πριν συνεχίσω με την αναζήτησή μου πάνω στο χθεσινό μου προβληματισμό, να συμφωνήσω με το Γιώργο πως η μετάφραση "πάνω=βόρεια" αποτελεί πολιτισμική σύμβαση (αλήθεια, η Νότια Αμερική σε ανάποδη κάτοψη και τα άλλα σε ορθή πρόσοψη;), αλλά και με τους …Διονύσηδες πως μάλλον το βουνό είναι εκείνο που καθορίζει το …Άνω και το κάτω, όχι η πυξίδα!
(από το Διονύση Παπαγιαννόπουλο στο δικό μας Διονύση… αφιερωμένο…)
Καλημέρα Ελευθερία ..
Καλημέρα σε όλους
Βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα την καλοκαιριάτικη αυτή συζήτηση
Συμφωνώ με όλες τις παρατηρήσεις της Ελευθερίας αλλά και τις πολύμορφες προσθήκες απ΄όλους ( η νησίδα είναι ζωντανή και ντάλα κατακαλόκαιρο )
Να προσθέσω ότι ο Μπαμπινιώτης έχει όλες αυτές τις ερμηνείες π.χ. για το κάτω ( και πολλές ακόμα ) εδώ ένα μικρό απόσπασμα
Γιώργο Φ ασφαλώς και είναι όπως τα λες … Κάποιοι πρώτοι χάρτες ήταν βέβαια ανάποδα (Βορράς κάτω ) ή και η Δύση κάτω … Οι μινωίτες πάντως ήταν μάλλον οι πρώτοι που απεικόνισαν σε χάρτη τον Βορρά πάνω
Νομίζω πως τα βιβλία του Γυμνασίου έχουν αν θυμάμαι καλά και χάρτες ανεστραμμένους για εξάσκηση!
Καλό καλοκαίρι σε όλους