by 
η εξέλιξη της παγκόσμιας πλέον εξάπλωσης του κορονοϊού επιβάλει την περιστολή των δραστηριοτήτων των ανθρώπινων κοινωνιών
όμως η βίαιη ανατροπή της καθημερινότητας των πολιτών αλλά κυρίως ο φόβος, αναπόφευκτα οδηγούν στην απομάκρυνση από ορθολογικές προσεγγίσεις
και προκαλούν διαφοροποιήσεις και αντιστάσεις στα μέτρα που προτείνουν οι θεσμικοί φορείς, παρότι αυτές οι αποκλίσεις εδράζονται αποκλειστικά σε μεταφυσικές πεποιθήσεις,
ή ευνοούν θεραπευτικές προτάσεις με βάση “φυσικές αλοιφές” ευρέως φάσματος, που φαίνεται να λειτουργούν ως πανάκεια αφού μπορούν να είναι αποτελεσματικές ακόμα και σε ανεξερεύνητες επιστημονικά ασθένειες
σ’ αυτή την συγκυρία, κάποιοι συμπολίτες που αντιμετωπίζουν την πανδημία με την οπτική του ορθού λόγου αποφάσισαν να υλοποιήσουν μια ιδέα του Στέφανου Τραχανά για τη λειτουργία ενός Παρατηρητήριου Ψευδοεπιστήμης
μεταξύ τους γνωστοί επιστήμονες, ενδεικτικά οι: Ζούρος, Παπαματθαιάκης, Παυλίδου & Τραχανάς
που συνεργάζονται με δραστήριους φοιτητές τους, ενδεικτικά τους: Αρχοντίδη, Ξυδάκη, Σκάρλου & Τζιβρά
με σκοπό την έλλογη αντίσταση στη
«διάδοση ψευδών ειδήσεων και ψευδοεπιστημονικών ισχυρισμών που έχουν μεγάλη επιρροή και σημαντικές κοινωνικές επιπτώσεις»
γιατί,
«διαπιστώνουν ότι η ψευδοεπιστήμη “πουλάει”. Πουλάει μεταφορικά, αλλά συχνά και κυριολεκτικά. Το αντιεμβολιαστικό “κίνημα” έχει ήδη επαναφέρει τον κίνδυνο σοβαρών ασθενειών και επιδημιών που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν υπό πλήρη έλεγχο ή εξαφάνιση. Το εμπόριο ελπίδας με εναλλακτικές “θεραπείες” δυνητικά θανατηφόρων ασθενειών έχει οδηγήσει σε συχνά αποφευκτέες τραγωδίες, ενώ κατά καιρούς διεγείρει φαινόμενα μαζικής υστερίας. Και στο διαδίκτυο κυκλοφορούν, πλάι σε σοβαρές ιατρικές ενημερώσεις, πλήθος αστήρικτες και ενδεχομένως επικίνδυνες “ενημερώσεις”, που υπόσχονται εύκολες “θεραπείες” ή δυσφημούν ενδεδειγμένες θεραπείες και καλούν τον αναγνώστη να πάρει λάθος αποφάσεις»
και δημοσιοποιούν «την πρωτοβουλία τους για ένα Παρατηρητήριο Ψευδοεπιστήμης στο Ηράκλειο και, γενικότερα, στην Κρήτη, εστιασμένο στα τεκταινόμενα στον δημόσιο χώρο»
για μια ακόμα φορά η επιστημονική κοινότητα του Πανεπιστήμιου Κρήτης δίνει τον τόνο στη συγκυρία
θα τους παρακολουθώ καθημερινά
αυτό που πουλάει εκεί έξω είναι η φρίκη και τα θαύματα – η αλήθεια είναι ξενέρωτη και γι’ αυτό αργεί να φτάσει
οι εύλογες ενστάσεις για τις μελλοντικές συνέπειες των συνθηκών εγκλεισμού λόγω του κορονοϊού, που αποτελούν το κύριο σημείο της κριτικής του Χαράρι, αλλά και η θεμιτή αντίθεση στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, συνδέονται με τα συνομωσιολογικά σενάρια που επαναφέρουν τις απλοϊκές απόψεις για κατασκευασμένο ιό ή προσεγγίσεις που θεωρούν ως υπερβολική την εγρήγορση με στόχο να στριμωχτεί η κοινωνία σε οργουελιανές ατραπούς
ένας τρόπος αντίδρασης είναι η προσφυγή σε έρευνες που ακολουθούν αυτό που λέμε επιστημονική μεθοδολογία και διερευνούν το γιατί αυτές οι δυστοπικές απόψεις αντιμετωπίζουν το διαδίκτυο ως θερμοκήπιο. Η αναφορά σε μια απ’ αυτές: «The spread of true and false online» – Science, πριν 2 χρόνια, από τους Soroush Vosoughi, Deb Roy & Sinan Aral (όλοι απ’ το MIT)
η πιο ενδιαφέρουσα διαπίστωση, γι’ αυτό αξίζει να προταχθεί, είναι πως οι χρήστες με τους περισσότερους followers συνήθως διακινούν αληθείς ειδήσεις. Αυτές όμως καθυστερούν να λειτουργήσουν. Οι αληθινές ειδήσεις χάνουν συνήθως τις μάχες στον ανορθόδοξο πόλεμο, όχι όμως σε βάθος χρόνου. Το επόμενο διάγραμμα δείχνει στον κατακόρυφο άξονα το ποσοστό των ψευδών, αληθών και μικτών (με στοιχεία αλήθειας και ψεύδους) που επικρατούν στις αυξανόμενες διαδρομές διάδοσης (οριζόντιος άξονας)
σε καταστάσεις πολλαπλών διαδρομών διασποράς, αυξάνουν τα ποσοστά των αληθών ειδήσεων έναντι των ψευδών. Όμως το ψέμα το ανακατεμένο με την αλήθεια έχει ίδια πορεία με τη δεύτερη
το μεθοδολογικό πρόβλημα στο διαδίκτυο, που αποτελεί και το βασικό συμμετοχικό του πλεονέκτημα, σχετίζεται με το ότι ο χρήστης μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα με τρεις ρόλους: του αναγνώστη, του συγγραφέα και του εκδότη, καθιστώντας τον αυτοέλεγχο έωλο
φαίνεται να παίζουν μικρότερο ρόλο απ’ ότι είναι πιστευτό, οι μηχανές αποστολής κατευθυνόμενων ειδήσεων (bots – botnets) που ενισχύουν και εξειδικεύουν τις απόψεις που έχουν ήδη οι χρήστες στους οποίους απευθύνονται. Αυτού του τύπου οι ειδήσεις δεν διασπείρονται σε περισσότερο από ένα δύο κύκλους πέρα από τον αρχικό παραλήπτη, όταν ως διείσδυση λογίζεται το άπλωμα σε περισσότερο από έξι κύκλους. Αυτή η άποψη έχει δεχθεί ισχυρή κριτική
η διασπορά ψευδών ειδήσεων ευνοείται από λέξεις που εκφράζουν έκπληξη και απέχθεια, αντίθετα οι αληθείς ειδήσεις περιγράφονται με ορολογίες που επιδιώκουν να προκαλέσουν αισθήματα ενσυναίσθησης και εμπιστοσύνης
οι ψευδείς ειδήσεις αποσκοπούν στην πρόκληση έντονων συναισθημάτων. Αυτά προκαλούνται από παράξενες ιδέες αλλά και από απειλητικά ενδεχόμενα
ο διαδικτυακός κόσμος δεν καλλιεργεί τις ήρεμες καταστάσεις. Μάλλον επιδιώκει να μοχλεύσει τα δαρβίνεια ανακλαστικά επιβίωσης
κάνοντας την προηγούμενη ανασκόπηση διαπιστώνω ότι παρόμοια χαρακτηριστικά έχουν και τα δημοφιλή περιεχόμενα ή ερωτήματα στη σχολική επιστήμη (το μυστηριώδες έως μεταφυσικό Κοσμικό Σύμπαν, οι επικείμενοι κίνδυνοι όπως οι Σεισμοί, οι Αστεροειδείς και το τέλος της εποχής των δεινοσαύρων, τα ενδεχόμενο δημιουργίας μαύρης τρύπας στο LHC του CERN, οι πανδημίες). Η διαπίστωση συνοδεύεται από μελαγχολία, αφού αυτά τα περιεχόμενα επιδιώκω σε κάθε σχετική περίσταση να εκμεταλλεύομαι διδακτικά
μα … στο Μπέργκαμο;
την περιοχή που χτυπήθηκε περισσότερο απ’ όλες από τον ιό της πανδημίας;
η πανδημία αποτελεί διαχρονική βάση για την αφήγηση και κατάλληλο προζύμι για την παρασκευή διδαχών
η ιστόρηση του αθηναϊκού λοιμού απ’ τον Θουκυδίδη, η αφαιρετική «Πανούκλα» του Καμύ, το «Δεκαήμερο» του Βοκάκιου για τον μεσαιωνικό «Μαύρο Θάνατο» αποτελούν τις συνήθεις αναφορές τέτοιων αφηγήσεων
η αντίστοιχη κλασσική αναφορά στον φιλμικό κόσμο γίνεται στην «εβδόμη σφραγίδα» του Μπεργκμαν που αφηγείται μια άπαιχτη παρτίδα σκάκι με τον θάνατο την περίοδο της μεσαιωνικής πανούκλας
τις σκηνές της φιλμικής πανούκλας ο Μπέργκμαν τις εμπνεύστηκε απ’ το αφήγημα του δανού Γενς Πήτερ Γιάκομπσεν «η πανούκλα του Μπέργκαμο»
ο Γιάκομπσεν (1847-1885) σπούδασε Βοτανική και εισήγαγε τον Δαρβίνο στη Δανία, μεταφράζοντας την «Καταγωγή των Ειδών»
η «πανούκλα του Μπέργκαμο» αγαπάει τις συμπτώσεις, αφού μνημονεύει ενάμιση αιώνα πριν το επίκεντρο μιας μεγάλης καταστροφής και εκδίδεται στα ελληνικά λίγο πριν ενσκήψει ο ιός στη χώρα μας
άκουσε την άποψη του φιλόλογου και κάτι παραπάνω, Ρένου Αποστολίδη, για την «πανούκλα του Μπέργκαμο», διατυπωμένη πριν 25 χρόνια
τη μετάφραση απ’ τα σκανδιναβικά έκανε ο γιός του Ήρκος Αποστολίδης, αφού εδώ έχουμε μια οικογένεια που μεταβιβάζει επιτυχώς, εδώ η τρίτη γενιά, και με την ίδια λοξή ματιά τη σκυτάλη της εξυπηρέτησης κειμένων με ενδιαφέρον
προτείνω προς το παρόν να απολαύσεις από εδώ ένα κομβικό απόσπασμα του έργου, έστω και αν προέρχεται απ’ την αγγλική έκδοση της «πανούκλας στο Μπέργκαμο»
ο ιός ενδέχεται να αποτελεί προϊόν εργαστηριακού πειράματος
ποιος το λέει;
ο Αθανάσιος Τσαυτάρης, ομότιμος καθηγητής Γενετικής στη Γεωπονική του ΑΠΘ, πρώην υπουργός Γεωργίας, στο επόμενο βίντεο (24:00 – 26:00) της γνωστής εκπομπής «Ανιχνεύσεις» του Παντελή Σαββίδη
αναφέρεται στο ότι οι «κινέζοι» δημοσίευσαν στο Nature, πριν δύο χρόνια, σύνθεση ρετροϊών όπως ο SARS-CoV-2 και θυμάται ότι εγέρθηκαν ενστάσεις στην επιστημονική κοινότητα, για το αν ελέγχθηκαν τα οφειλόμενα πρωτόκολλα βιοηθικής για τη συγκεκριμένη εργασία
υποθέτει ότι αυτή ή παρόμοιες έρευνες που ενδεχομένως εξελίχθηκαν σε κινέζικα εργαστήρια θα μπορούσαν να ήταν πηγές διαρροής του ιού που προκαλεί την πανδημία που ζούμε
ο καθηγητής Τσαυτάρης επανέρχεται στα μέτρα που ενδεχόμενα δεν πήραν οι κινέζοι στο 29:00
βέβαια δεν θυμάται σε ποιο ακριβώς τεύχος του Nature δημοσιεύτηκε η επίμαχη έρευνα, που είχε επικαλεστεί, μετά από πρόκληση του δημοσιογράφου Π. Σαββίδη
η προσέγγιση δύσκολα μπορεί να υπακούσει στο βασικό κριτήριο που προτείνει για έλεγχο ο Τραχανάς:
σε ποιο επιστημονικό περιοδικό με κριτές δημοσιεύτηκε το ενδεχόμενο διαρροής ρετροϊού που μπορεί να ενοχοποιηθεί για την πανδημία που μας έβαλε καραντίνα;
το ίδιο ψάχνουν και κάποιοι στο διάλογο που ακολουθεί το βίντεο και δεν το βρίσκουν:
… με αναφορά και σε μια δημοσίευση στο Nature την οποία δεν κατάφερα να εντοπίσω με τα όσα ασαφή και γενικόλογα αναφέρει (και που ούτε ο ίδιος θυμάται που και πότε την είδε)…. στην καλύτερη περίπτωση είναι απλώς out-of-date, η κρατούσα άποψη για την προέλευση του ιού βρίσκεται εδώ: https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9. Τι λέει η δημοσίευση αυτή; Ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο ιός έχει κατασκευαστεί σε εργαστήριο, αλλά πιθανότατα είναι προϊόν φυσικής εξέλιξης, είτε προτού είτε αφότου κατάφερε να μεταπηδήσει στον άνθρωπο, μέσω νυχτερίδας ή ενός ενδιάμεσου ζώου ξενιστή πιθανόν. Αν κάποιος βρίσκει δυσκολίες στο άρθρο αυτό (το οποίο απαιτεί γνώσεις τουλάχιστον από structural biology και genomics) καλό είναι να μην προτρέχει με ό,τι πλασάρεται από οπουδήποτε. Πιο εκλαϊκευμένες εκδόσεις των αποτελεσμάτων αυτού του paper υπάρχουν πχ εδώ: https://www.forbes.com/sites/brucelee/2020/03/17/covid-19-coronavirus-did-not-come-from-a-lab-study-shows-natural-origins/#404eaee83728
Γεια σου Γιώργο, σωστά και μετρημένα αυτά που γράφεις. Αυτό που πρέπει να προσέξουμε είναι η επαναφορά των δημοκρατικών ελευθεριών μετά τη δίνη του covit-19. Σε όλες σχεδόν τις χώρες οι κυβερνήσεις διοικούν με ΠΝΠ, πως θα τους κόψουμε μετά να δούμε.
σκέψεις του Α. Λιάκου για την πανδημία
αν η τωρινή πανδημία, που έχει αποδειχτεί ελάχιστα φονική σε σύγκριση με προηγούμενους λοιμούς, βρει μια θέση στην Ιστορία, θα είναι όχι εξαιτίας της δράσης της αλλά εξαιτίας της αντίδρασης σε αυτήν
οι "σκέψεις" κωδικοποιημένες από εδώ
διάκριση σε ζώνες διαφορετικής μόλυνσης
μικρότερη μόλυνση σε χώρες με μικρότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, περιορισμένη βιομηχανία και μικρότερη συμμετοχή στις παγκόσμιες ροές, όπως η ανατολική Ευρώπη, τα Βαλκάνια και η Ελλάδα
μεγαλύτερη μόλυνση σε χώρες με τη μεγαλύτερη έκθεση στα παγκόσμια δίκτυα-φορείς της πανδημίας
υπόθεση: αν η πανδημία ενέσκηπτε καλοκαίρι, με πολλαπλάσιους του πληθυσμού της Ελλάδας τουρίστες, οι πιθανότητες να βρισκόταν στη ζώνη με τα περισσότερα θύματα θα ήταν πολύ μεγαλύτερες
διάκριση σε ζώνες που ακολούθησαν το πρωτόκολλο lockdown
λίγο-πολύ οι περισσότερες χώρες με παράδειγμα την Κίνα
σε αντίθεση με εκείνες του φιλελεύθερου πρωτοκόλλου «ανοσία της αγέλης», που επιλέχτηκε αρχικά στη Βρετανία, στην Ολλανδία και στη Σουηδία
διάκριση αναφορικά με το σύστημα υγείας
χώρες με ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας και νοσοκομειακές ετοιμότητες, όπως η Γερμανία,
χώρες όπου η απουσία δημόσιου συστήματος υγείας αποκάλυψε έναν υγειονομικό χάρτη του πληθυσμού που απεικονίζει τις κοινωνικές και φυλετικές διαφορές, όπως οι ΗΠΑ
ιεράρχηση με κριτήριο τον σχετικό αριθμό απωλειών
οι ασιατικές χώρες (Κορέα, Ιαπωνία, Βιετνάμ), με λίγες αναλογικά απώλειες
στην ουρά ΗΠΑ, Ιταλία, Βρετανία, Ισπανία, Γαλλία
διπολισμός
διαμορφώνεται ένας, χαμηλής έντασης διπολισμός μεταξύ της Αμερικής και της Κίνας, ενισχύοντας την τελευταία ως προς την ικανότητα αντιμετώπισης του προβλήματος σε σχέση με τις ΗΠΑ
μια ανάγνωση του Θουκυδίδη
κατά την πρόσφατη ανάγνωση, εξ αιτίας του κορονοϊού, μου διέφυγε η διαχρονική σύγκριση που επισημαίνει ο Λ.
στον Θουκυδίδη ο λοιμός του 430 π.Χ. περιγράφεται στο Β' κεφάλαιο της Ιστορίας του, αμέσως μετά τον περίφημο Επιτάφιο. Προξενεί, μάλιστα, απορία στον αναγνώστη το γεγονός ότι οι Αθηναίοι, οι οποίοι επαινούνται στον «Επιτάφιο» για τη φρόνηση και τη λεπτότητα της συμπεριφοράς τους, περιγράφονται ως αξιοθρήνητος όχλος στη συμπεριφορά τους ως προς τον λοιμό, που, σημειωτέον, συνέβη τον ίδιο χειμώνα
αντίστροφη είναι η σημερινή νεοελληνική εμπειρία
ο ίδιος λαός που στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης περιγραφόταν με τα μελανότερα χρώματα και με έναν εσωτερικευμένο οριενταλισμό της αυτομαστίγωσης («μαζί τα φάγαμε», «τεμπέληδες και γλεντζέδες του Νότου», «κακομαθημένα παιδιά της Ιστορίας», «Πεθαίνω σαν χώρα») τώρα περιγράφεται με τα ροζ-γαλάζια χρώματα της ατομικής ευθύνης και της εθνικής επιτυχίας
αν αυτή η ανάγνωση του Θουκυδίδη αντιμετωπίσει την κύρια θέση ενός προσώπου που το «υλικό» παρακολουθεί συστηματικά και υπολήπτεται τις απόψεις του, του Στέφανου Τραχανά
«προς το παρόν, εγώ βλέπω να κυριαρχεί η καλύτερη πλευρά μας. Δεν θα εκπλαγώ, όμως, αν η κοινωνική απομόνωση, σε συνδυασμό με το μεγάλο κύμα των οικονομικών συνεπειών που έρχεται, φέρει στην επιφάνεια άλλα στρώματα του ψυχισμού μας που θα ήταν καλύτερα να μην τα μάθουμε. Δεν υπάρχει πιο άγριο θηρίο από τον άνθρωπο που φοβάται. Όλοι οι μεγάλοι ολοκληρωτισμοί πάνω σ’ αυτόν τον φόβο φύτρωσαν»
θα πρέπει να λάβει υπόψη ότι οι Αθηναίοι του 5ου αιώνα «αγαπούσαν το ωραίο με απλότητα και φιλοσοφούσαν χωρίς μαλθακότητα» στους «χρυσούς καιρούς», ενώ συμπεριφέρθηκαν ως «άγρια θηρία» την περίοδο του λοιμού
υποθέτω λοιπόν ότι οι αρνητικές κοινωνικές συνθήκες που απεύχεται ο Τραχανάς έχουν αντιστοιχία με τον Αθηναϊκό λοιμό, δηλαδή ο κοινωνικός λοιμός βρίσκεται επί θύραις
ο Λιάκος για την επόμενη μέρα
φόβοι
ο φόβος υπερπαρακολούθησης, της παραβίασης της ιδιωτικότητας, του χειρισμού των προσωπικών δεδομένων και των αντιδημοκρατικών επιλογών. Ο φόβος ότι η επίκληση των εξαιρετικών συνθηκών της πανδημίας θα γίνει ευκαιρία για να παγιωθούν αυτές οι παραβιάσεις
η εκκαθάριση από τις μικρές επιχειρήσεις και η γενίκευση της επισφαλούς εργασίας
και οφέλη
μια νέα εκτίμηση και μια νέα αξιοπρέπεια της χειρωνακτικής και ανειδίκευτης εργασίας
ότι μπορέσαμε να χαρούμε την οικογένειά μας και να αφιερώσουμε χρόνο στα παιδιά μας
η γενίκευση της χρήσης της διαδικτυακής επικοινωνίας και των εργαλείων της ψηφιακής τεχνολογίας δημιούργησε νέες, εναλλακτικές δυνατότητες μαζικής επικοινωνίας αλλά και καινούργιες, ανεκμετάλλευτες δυνατότητες στο σχολείο
όσοι επιδίωκαν τη μετατροπή του αγαθού της υγείας σε υπηρεσία αντιλαμβάνονται τώρα τη σημασία των δημόσιων συστημάτων υγείας
το περιβάλλον, επίσης, έγινε πιο καθαρό χωρίς τη μόλυνση που προκαλούσε η φρενήρης και αέναη κίνηση μια οικονομίας που την καθοδηγούσε ο στροβιλισμός των άυλων αξιών