Αξιολόγηση Εκπαιδευτικών…

Αξιολόγηση Εκπαιδευτικών, Τράπεζας Θεμάτων & Εκπ. Συστήματος

Μια καλοδιατυπωμένη αλλά και αιχμηρή άποψη για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, της τράπεζας θεμάτων αλλά κυρίως του εκπαιδευτικού συστήματος

Την αλίευσα απ’ το φέις του συναδέλφου φυσικού Βασίλη Ραΐση, που παράλληλα είναι θεατρικός και κινηματογραφικός σκηνοθέτης με αναγνωρίσιμη καλλιτεχνική παραγωγή  

1. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΧΑΜΕΝΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ

(ή πως αποφεύγεις την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού συστήματος «αξιολογώντας» τους λειτουργούς του)

Έχω γνωρίσει εκατοντάδες εκπαιδευτικούς. Με εξαιρέσεις τόσο λίγες, που ούτε καν μπορώ να τις θυμηθώ, μπήκαν στην εκπαίδευση με τη διάθεση του δασκάλου στην ταινία ο «κύκλος των χαμένων ποιητών»: να διαφωτίσουν τα παιδιά, να τα πλησιάσουν, να τα εμπνεύσουν, να ακολουθήσουν εναλλακτικές μεθόδους, να καλλιεργήσουν την κριτική σκέψη και όχι την απομνημόνευση να… να… συμπληρώστε εσείς τον κατάλογο.

Λίγα ή περισσότερα χρόνια μετά, πολλοί από αυτούς μετατράπηκαν οι ίδιοι σε χαμένους ποιητές. Απογοητεύτηκαν, κουράστηκαν, χάσανε την πίστη τους ότι κάτι μπορεί να αλλάξει και τα μόνα όνειρα που τους απέμειναν είναι οι διακοπές και η σύνταξη. Τους εξάντλησε το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα το οποίο μοιάζει σισύφειο, να κουβαλάς μια πέτρα στο βουνό και αυτή να ξαναπέφτει πίσω και ξανά και ξανά. Το τελευταία χρόνια τα πράγματα γίνονται χειρότερα.

Μαζί με τις αιώνιες ελλείψεις σε υλικοτεχνική υποδομή και ανθρώπινο δυναμικό, οι μαθητές είναι λιγότερο πρόθυμοι να αντέξουν το καθημερινό τους «μαρτύριο». Γίνονται πιο απείθαρχοι με λιγότερη υπομονή, πιο παραβατικοί, πιο βίαιοι. Την ίδια στιγμή, όλο και περισσότεροι γονείς, αντί να ανησυχούν για την κατάσταση, θυμώνουν με τους εκπαιδευτικούς που αδικούν ή «βάζουν στο μάτι» τα τέκνα τους.

Κι όμως, η πλειοψηφία των εκπαιδευτικών, συνεχίζει τον δονκιχωτικό της αγώνα. Δουλεύουν παραπάνω και απλήρωτα, πηγαίνουν στο σχολείο τα απογεύματα, σκαρφίζονται συνέχεια νέους τρόπους και με αυτή την έννοια, ναι, ίσως θα μπορούσαμε να πούμε ότι το ελληνικό σχολείο έχει ενεργούς δασκάλους και δασκάλους παραιτημένους ολικά ή μερικά. Και κάποιος θα μπορούσε να πει ότι η αξιολόγηση, με την απειλή της απόλυσης ή της μείωσης μισθού θα αναγκάσει τους «χαμένους ποιητές» να επαναλειτουργήσουν. Δεν θα γίνει αυτό όμως. Διότι το αίτιο της κατάστασης, το ίδιο το σύστημα, θα είναι εκεί, να θριαμβεύει ανέγγιχτο, αναξιολόγητο και υπεράνω κριτικής.

Οι «κακοί» δάσκαλοι, οι παραιτημένοι, απλά θα επιφορτιστούν με μια γραφειοκρατική αγγαρεία ακόμα. Θα συμπληρώνουν χαρτιά, θα καμώνονται ότι κάνουν «εκπαιδευτικές δράσεις», θα αλληλοκοροϊδευτούν με τον σύμβουλο εκπαίδευσης, θα ξανασυμπληρώνουν χαρτιά, και τελικά θα κριθούν «επαρκείς», μην έχετε καμία αμφιβολία για αυτό, αν έμαθαν κάτι στο ελληνικό σχολείο είναι να επιβιώνουν μέσα στο χάος. Σαν τις κατσαρίδες, είναι οι τελευταίοι που θα πεθάνουν. Αντίθετα, οι «καλοί» δάσκαλοι, οι δονκιχώτες, θα καλεστούν να αποδείξουν όλα τα αόρατα νήματα που έχουν υφάνει μέσα στην τάξη τους. Θα καλεστούν να μετατρέψουν την έμπνευση που με τεράστιο κόπο μετέδωσαν στους μαθητές σε κάτι μετρήσιμο. Θα καλεστούν να δίνουν την ενέργειά τους σε όσα εκπαιδευτικά αποτελέσματα είναι μετρήσιμα από το συγκεκριμένο σύστημα. Το πως αισθάνονται οι μαθητές δεν είναι μετρήσιμο, το πόση ύλη «έβγαλες» είναι.

Εν τω μεταξύ, το αίτιο του κακού, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα θα συνεχίσει να παράγει μαθητές που πατώνουν στις εξετάσεις PISA. Φταίνε οι «κακοί δάσκαλοι» λέει ο κοινωνικός αυτοματισμός, ο οποίος τώρα απέκτησε σάρκα και οστά στο πρόσωπο της Κεραμέως.

«Να μην συμμετάσχουμε στον διαγωνισμό PISA” απαντάει ο συνδικαλισμός μέσω της ΟΛΜΕ, καταγγέλλοντας το είδος της γνώσης που εξετάζει το PISA, λες και σε κάποιο άλλο είδος γνώσης τα παιδιά μας θα πηγαίνανε καλά. Η πικρή αλήθεια είναι όμως ότι τα θέματα PISA εξετάζουν αυτό ακριβώς που μειονεκτεί το ελληνικό σύστημα: χρήση και εφαρμογή των επιστημών σε πρακτικά, καθημερινά, προβλήματα. Χωρίς την επαφή με την πραγματικότητα, οι έννοιες και οι τύποι συγκρατούνται από τους μαθητές μέχρι την στιγμή που θα δώσουν το γραπτό στις εξετάσεις. Μετά αποβάλλονται από τον εγκέφαλο ως περιττό βάρος, ως άχρηστο περίττωμα και ο μαθητής έρχεται τον Σεπτέμβη έτοιμος να ξαναρχίσει τα πάντα από την αρχή. Που και που μόνο ένα μικρό déjà vu, ένα «κύριε/α κάτι θυμάμαι από αυτό που λέτε!» θυμίζει την δεκάδες ώρες αμοιβαίας ταλαιπωρίας που έχεις περάσει μαζί του. Ο μέσος απόφοιτος Λυκείου γνωρίζει γραφή, ανάγνωση και προπαίδεια, με όλη την υπόλοιπη γνώση έχει “πλατωνική” σχέση: την επισκέφθηκε σε μια άλλη ζωή αλλά μετά βυθίστηκε στο σκοτάδι της λήθης, βαθύ σκοτάδι, αν εξαιρέσεις κάποιες déjà vu εκλάμψεις .

Δεν είναι μόνο η απώλεια των συγκεκριμένων γνώσεων το θέμα. Μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι ο μέσος μαθητής δεν θα μάθει καν πώς λειτουργεί η επιστήμη. Δεν θα μπορεί να αναφέρει ούτε μία περίπτωση (θετικής ή θεωρητικής επιστήμης) όπου τα δεδομένα, επιβεβαίωσαν ή απέρριψαν μια θεωρία. Ούτε μία. Δεν θα μάθει ποτέ για τα επιστημονικά περιοδικά και συνέδρια, για το πως ελέγχεται η νέα γνώση και πως λειτουργεί η επιστημονική κοινότητα. Για αυτό και ως ενήλικας θα είναι εύκολο θύμα συνωμοσιολόγων και ψευδο-επιστημόνων. Αγνοώντας την βάσανο και την αβεβαιότητα της πραγματικής επιστήμης, θα προσκολληθεί στις δικές του “ακλόνητες” αλήθειες, απορημένος και θυμωμένος πάντα με αυτούς που δεν τις δέχονται. Απαθής ή θυμωμένος θα είναι και στην πολιτική, αφού ούτε τους θεσμούς της δημοκρατίας θα διδαχθεί ουσιαστικά. Δεν θα μπορεί να αναγνωρίσει λογικά άλματα στα επιχειρήματα, διότι δεν τα διδάχθηκε ποτέ, δεν θα μάθει να ερευνά στο διαδίκτυο πριν “χάψει” το οτιδήποτε, καθώς στο σχολείο δεν διδάσκεται αυτό (το project στο Λύκειο καταργήθηκε ως περιττό).

Επίσης, ο Έλληνας μαθητής δεν θα μάθει ποτέ να τραγουδάει ένα τραγούδι σωστά, να σχεδιάζει κάτι απλό, να χορεύει μέσα στο ρυθμό, να κάνει και να παρακολουθεί θέατρο, διότι όλα τούτα είναι παρακατιανά και οι ασκούντες τις τέχνες αυτές απλοί τεχνίτες, απόφοιτοι δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Η κατάσταση είναι γνωστή σε όλους, εξ ου και η “θεραπεία” που προτείνει το υπουργείο: αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και τράπεζα θεμάτων. Για να ξεκινήσω με το πρώτο, με κάποιου είδους αξιολόγηση των εκπαιδευτικών δεν είμαι αντίθετος. Όμως πριν από αυτό, θα πρέπει να αξιολογηθεί το σύστημα το οποίο καλούνται να υπηρετήσουν, δηλαδή τα εγχειρίδια, η διδακτέα ύλη, οι υποδομές. Η ατομική αξιολόγηση θα πρέπει να συνδυαστεί με μια νέα πρόταση στην εκπαίδευση και να λειτουργεί αμφίδρομα: να αξιολογεί εκπαιδεύοντας τους εκπαιδευτικούς και την ίδια στιγμή, να ακούει την γνώμη τους για την δόμηση μιας άλλης πρότασης.

Ίσως, δεν χρειάζεται να εφεύρουμε τον τροχό, μπορούμε απλά να αντιγράψουμε (με προσαρμογές επί το ελληνικότερο) ένα πετυχημένο εκπαιδευτικό σύστημα, όπως αυτό της Φιλανδίας. Και κατά την δημιουργική αντιγραφή του, οι δάσκαλοι μας να είναι αξιολογητές της προσαρμογής και αξιολογούμενοι ταυτόχρονα. Μόνο έτσι θα έβλεπα την ουσιαστική επανεργοποίηση των εκπαιδευτικών.

Οι χαμένοι ποιητές της εκπαίδευσης δεν χρειάζονται απειλές, έμπνευση χρειάζονται, αναδιάταξη του εκπαιδευτικού συστήματος, νέα εγχειρίδια, υλικοτεχνική κάλυψη και, ας το πούμε κι αυτό, αξιοπρεπείς μισθούς. Δεν μπορεί να στέλνεις έναν άνθρωπο με 750 ευρώ μισθό να νοικιάσει σπίτι στις Κυκλάδες και μετά να τον βάλεις να συμπληρώνει χαρτιά για να αξιολογηθεί. Είναι απλά αστείο αν δεν είναι τραγικό.

2. Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

(ή πώς μια δυνάμει καλή ιδέα μετατρέπεται σε διαρκές έγκλημα εναντίον της εκπαίδευσης)

Ας έρθω τώρα στην περίφημη “τράπεζα θεμάτων”. Η πρόθεση της τράπεζας είναι να “αναγκάσει” τους εκπαιδευτικούς ανά την Ελλάδα να καλύψουν μια συγκεκριμένη ύλη σε πλάτος και σε βάθος. Εργάζομαι σε ιδιωτικό σχολείο με μηδέν καταλήψεις, μηδέν καθυστερήσεις, μηδέν κενά και καλή υλικοτεχνική υποδομή. Πέρα από αυτό, έχουμε διευρυμένο ωράριο, το οποίο μας επιτρέπει να κάνουμε επιπλέον ώρες στα μαθήματα της τράπεζας θεμάτων.

Παρόλα αυτά, η “ύλη” δεν βγαίνει. Διότι η τράπεζα θεμάτων είναι ανομοιογενής σε βαθμό γελοιότητας. Έχει απλά θέματα, μέτρια, δύσκολα και έχει και θέματα τα οποία δυσκολευόμαστε να λύσουμε ακόμα και εμείς. Ποιος ο λόγος αυτής της ανομοιογένειας; Έγινε βιαστικά, πρόχειρα, προφανώς κυνηγούσαν κάποιο ΕΣΠΑ ή κάποιοι κολλητοί έπρεπε να πληρωθούν στην ώρα τους. Έτσι, όταν έρθει η ώρα των εξετάσεων γίνεται μια κλήρωση θεμάτων, στην οποία το σχολείο μπορεί να είναι “άτυχο” και να κληρωθούν πολύ δύσκολες ασκήσεις. Πράγμα που σημαίνει ότι ως εκπαιδευτικός, οφείλεις να έχεις διδάξει όλες τις δύσκολες ασκήσεις! Αλλιώς, μαθητές ή γονείς μπορούν να πουν “αυτό δεν το διδαχθήκαμε ποτέ”, άσε που ο επιθεωρητής εκπαίδευσης θα σου βάλει κακό βαθμό.

Έτσι, είμαι αναγκασμένος να λύνω ασκήσεις στον πίνακα, ξέροντας ότι ελάχιστα πράγματα περνάνε από κάτω. Η “τράπεζα θεμάτων” έχει καταφέρει να εισβάλει και να διαλύσει το μάθημά μου και απειλεί να με κάνει αυτό που πάντα σιχαινόμουνα: τον εκπαιδευτικό που τα λέει για να τα λέει, χωρίς να τον ενδιαφέρει τι μένει πραγματικά στους μαθητές. Αν εγώ, με τα πλεονεκτήματα του ιδιωτικού σχολείου, είμαι σε αυτή την κατάσταση, δεν θέλω ούτε να σκεφτώ τι τραβάνε οι συνάδελφοι του δημοσίου.

Για να γυρίσω στο πρόβλημα της αξιολόγησης, δυστυχώς είναι μετρήσιμο το πόσα θέματα από την τράπεζα έλυσες στην τάξη, ενώ δεν είναι μετρήσιμο το πόσο κόβουν τις φλέβες τους οι μαθητές από κάτω. Μετρήσιμα είναι επίσης και το πόσα χρήματα δίνουν οι γονείς σε φροντιστήρια για να τα βγάλουν πέρα τα παιδιά τους (σε μαθήματα που δεν είναι στην κατεύθυνση που τα ενδιαφέρει), αλλά αυτό δεν θα το μετρήσει κανείς.

Κι όμως, κατά την γνώμη μου, η τράπεζα θεμάτων θα έπρεπε να υπάρχει και μάλιστα να είναι με ένα τρόπο πιο αυστηρή! Να αποτελεί μια βάση ελάχιστης γνώσης, χωρίς την οποία δεν νοείται να περάσεις το μάθημα. Η τράπεζα θεμάτων θα έπρεπε να διασφαλίζει ότι διδάσκονται τα minima και όχι τα maxima. Να διασφαλίζει ότι κανένας μαθητής δεν προβιβάζεται στα μαθηματικά αν δεν μπορεί να λύσει ένα πρακτικό πρόβλημα με αναλογίες (μέθοδο των τριών), αν δεν μπορεί να υπολογίσει μια έκπτωση επί της αρχικής τιμής. Κανένας μαθητής δεν θα έπρεπε να περνάει την φυσική αν δεν μπορεί να απαντήσει στην ερώτηση «γιατί μας έλκει η γη;», δεν θα περνάει την βιολογία αν δεν ξέρει τις βασικές αρχές της θεωρίας της εξέλιξης, δεν θα περνάει λογοτεχνία αν δεν μπορεί να γράψει ένα προσωπικό σχόλιο σε ένα λογοτεχνικό κείμενο κοκ.

Αυτά λέω εγώ ενδεικτικά, από εκεί και πέρα θα πρέπει το υπουργείο μαζί με τις ενώσεις των εκπαιδευτικών, να καθορίσουν αυτά τα minima ώστε να είναι πραγματικά προσβάσιμα από όλους τους μαθητές. Αλλιώς, θα συνεχίσουμε να βγάζουμε μαθητές που νομίζουν ότι το π είναι το άλλο όνομα του αριθμού 3,14, ότι η γη μας έλκει διότι έχει στον πυρήνα της κάποιου είδους μαγνήτη ή ότι η θεωρία της εξέλιξης είναι μια αμφισβητούμενη υπόθεση, σύμφωνα με την οποία καταγόμαστε από τους πιθήκους. Θα συνεχίσει να βγάζει μαθητές που δεν μπορούν να εντοπίσουν τις λογικές ανακολουθίες σε ένα κείμενο, που δεν γνωρίζουν πώς λειτουργεί η επιστήμη, που δεν θα διαβάσουν κανένα λογοτεχνικό βιβλίο στην ζωή τους, ενώ οι λίγες ημερομηνίες και τα λίγα ρήματα που θα μάθουν στην ιστορία και στα αρχαία θα ξεθωριάσουν με τον καιρό, αφήνοντας μια αχλύ κάποιου ένδοξου έθνους, που ανακάλυψε τα πάντα και δεν ηττάται ποτέ, παρά μόνο σε περιπτώσεις προδοσίας.

Εν τω μεταξύ, το “ένδοξο έθνος” θα παραμείνει στον πάτο της εκπαίδευσης, αφού η κυβέρνηση, εμμονικά κολλημένη στα ιδεολογήματα περί “κακών δασκάλων”, προσπαθεί να φορέσει τους εκπαιδευτικούς τον κορσέ της “αξιολόγησης” και της “τράπεζας θεμάτων”, αθωώνοντας το σύστημα που παράγει τα προβλήματα. Ακόμα χειρότερα, θέτοντας την πολιτική ατζέντα, παρασέρνει εκπαιδευτικούς και αντιπολίτευση σε μια αμυντική στάση.

Εμείς, όμως, που παραδεχόμαστε τα προβλήματα του σχολείου, που δεν αρνούμαστε την ύπαρξη των παραιτημένων δασκάλων, διότι τους βλέπουμε δίπλα μας, είμαστε τόσο λίγοι; Εμείς που δεν βρίσκουμε κακή την ιδέα κάποιου είδους αξιολόγησης (εκπαιδευτικών και συστήματος), που δεν βρίσκουμε κακή την ιδέα κάποιας τράπεζας θεμάτων (ενοποιητική της ελάχιστης απαιτητέας γνώσης), γιατί δεν έχουμε φωνή;

Αν χάνεται επειδή οι άλλοι κραυγάζουν, ίσως πρέπει να φωνάξουμε πιο δυνατά.