τον δάκτυλόν μου εις τον τύπον των ήλων

«Εάν μη ίδω εν ταις χερσίν αυτού τον τύπον των ήλων και βάλω τον δάκτυλόν μου εις τον τύπον των ήλων, και βάλω την χείρα μου εις την πλευράν αυτού, ου μη πιστεύσω» (Ιωάν. Κ, 25)

                                 Καραβάτζο, απεικόνιση του «άπιστου Θωμά» επί τω έργω

Το αποστολικό απόσπασμα δεν εκφράζει μόνο τις αμφιβολίες του αδύναμου ανθρώπου αλλά και τη διάθεση να πιστέψει σε κάτι με βάση ορθολογικά και εμπειρικά κριτήρια. Η συγκεκριμένη περιγραφή μπορεί να χαρακτηρίσει εξίσου καλά και το αυθάδες αλλά και διερευνητικό πνεύμα της Επιστήμης, όπως την εφάρμοσε ο Διαφωτισμός, έναντι του «πίστευε και μη ερεύνα» του Καθολικού θρησκευτικού παρελθόντος

Σήμερα, 23 Απριλίου, πρώτη Κυριακή μετά το Πάσχα, η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Απόστολου Θωμά, που παρά την δυσπιστία του κατέκτησε την αγιοσύνη

Η προέλευση του ονόματος στην Αραμαϊκή, σημαίνει «δίδυμος» ενώ συμπίπτει με το ελληνιστικό Θωμάς, δηλαδή «ο θαυμαστός»

Το όνομα Θωμάς βρίσκεται 29^ο στην ελληνική ονοματοδοσία. Αν περιληφθεί και η Θωμαΐς κατεβαίνει στην 69^η θέση. Βέβαια η ονοματοδοσία υπακούει σε οικογενειακές συνήθειες, που συμβαδίζουν με τις πολιτιστικές παραδόσεις της κοινότητας. Αυτές οι παραδόσεις μεταβάλλονται σε χώρες που μπολιάζονται από νέους πληθυσμούς με διαφορετικές κουλτούρες. Π.χ. στη Γαλλία, το όνομα Thomas ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο παλαιότερα, στα μέσα του εικοστού αιώνα παρουσίασε μια κάμψη, αλλά μεταξύ 1996 και 2002 αναδείχθηκε ως το πιο δημοφιλές αντρικό όνομα. Στη Γερμανία, η δημοτικότητα του ονόματος Thomas αύξαινε συνεχώς από τη δεκαετία του ’40 και μετά. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 έως τη δεκαετία του ’60, το όνομα ήταν σχεδόν το πιο διαδεδομένο. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 ωστόσο, η δημοτικότητά του μειώθηκε σημαντικά

Στο πνεύμα της διερευνητικής  «απιστίας» του Άγιου Θωμά, θα αναζητηθούν εκείνοι οι φυσικοί που η επαγγελματική τους μέθοδος είναι συμβατή με την αμφιβολία που συνοδεύει το μικρό τους όνομα «Θωμάς», «Thomas», «Tom». Ακόμα κι’ αν τα βαθύτερα κίνητρα της διερεύνησης που επιδίωξαν δεν είναι μόνον υλικά αλλά και μεταφυσικά

Η αποδελτίωση των μικρών ονομάτων των φυσικών χρησιμοποίησε ως βάση δεδομένων την λίστα της Wikipedia (List of physicists) που είναι εύκολα προσβάσιμη αλλά και επισφαλής σχετικά με το ειδικό βάρος των επιστημόνων που εντάσσονται στην συγκεκριμένη λίστα ή και απουσιάζουν απ’ αυτήν

Δεν βρίσκεις πολλούς «Θωμάδες» στη φυσική. Είναι οκτώ και αποτελούν μόλις το 0,7% μεταξύ των φυσικών αυτού του καταλόγου. Γνωστότερος, ο Τόμας Έντισον – παρότι καινοτόμος εφευρέτης και σκληρός επιχειρηματίας, πέτυχε να πιάσει θέση στα έδρανα των φυσικών. Επίσης γνωστός στους ομότεχνούς του είναι ο Τόμας Γιάνγκ, για την κυματική θεωρία του φωτός, τη μελέτη της κυματικής συμβολής και γιατί όχι, για την πρώιμη μελέτη του αστιγματισμού και τις επιδόσεις του στην Αιγυπτιολογία

Γιάνγκ – Έντισον

Εκτός λίστας, με βασικές σπουδές στη χημεία, ο ελληνικής καταγωγής αμερικανός Τομ Υψηλάντης, με συμβολή στην τεχνολογία ανιχνευτών Τσερένκοφ και το νεαρότερο μέλος της ομάδας που ανίχνευσε το αντιπρωτόνιο στο Μπέρκλεϋ. Βαπτίστηκε ως Αθανάσιος, αλλά επέλεξε να προσδιορίζεται ως Thomas John Ypsilantis

Η εορτή του Θωμά είναι μεταθετή, αφού καθορίστηκε μια βδομάδα μετά το Πάσχα, ενώ τον Αϊ Γιώργη τον γιορτάζει η Εκκλησία στις 23 Απριλίου, εκτός και αν η ημερομηνία συμπίπτει με την Σαρακοστή, οπότε μετατοπίζεται την δεύτερη μέρα του Πάσχα

Φέτος, προέκυψε ο συνδυασμός να συνεορτάζουν οι άγιοι Θωμάς και Γεώργιος. Το όνομα Γεώργιος έχει ελληνική γλωσσική προέλευση.  Παράγεται απ’ τον συνδυασμό των λέξεων «γη + έργο», δηλαδή γεωργός, διασταλτικά για την περίπτωση «σπορέας της γνώσης»

Αυτή η σύμπτωση αποτελεί ευκαιρία να χωρέσει μαζί με τους «άπιστους – διερευνητικούς Θωμάδες» και η ανασκευή μιας επετειακής ανάρτησης του 2018 για τους Γιώργηδες της Φυσικής, που τότε συντάχθηκε με κέφι αλλά ατυχώς με ελλιπή διερεύνηση, αφού αποδελτίωσε μόνον έξι «Γιώργηδες – φυσικούς»

Απ’ την ίδια βάση δεδομένων βρέθηκαν 27 τέτοιοι Γιώργηδες και αποτελούν το 2,4% αυτής της αποδελτίωσης. Πάντως, στην Ελλάδα, την Βουλγαρία και την Γεωργία αποτελεί την δημοφιλέστερη ανδρική ονοματοδοσία, ενώ στην Αγγλία ακολουθεί τον Όλιβερ

Γνωστότερος σε όσους έχουν «περάσει από Γυμνάσιο» θα πρέπει να είναι ο Γέοργκ Ωμ. Όσοι σπούδασαν φυσικές επιστήμες ίσως θυμούνται τον Τζωρτζ Τόμσον, γιό του Τζέι Τζέι, επίσης νομπελίστα, όπως και ο πατέρας του, για την ανάδειξη των κυματικών ιδιοτήτων του ηλεκτρονίου με πειράματα ηλεκτρονικής περίθλασης. Αλλά και τον πολυπράγμονα Τζωρτζ Γκάμοφ, γνωστό για την περιπετειώδη ζωή του, το χιούμορ του, τα σκίτσα του, τα εκλαϊκευτικά βιβλία του αλλά κυρίως για την πρόβλεψη της ακτινοβολίας υποβάθρου, που ενίσχυσε την υπόθεση να έχει προκύψει ο κόσμος από μια Μεγάλη Έκρηξη

Ωμ – Τόμσον – Γκάμοφ

Ίσως πρέπει να ονοματιστούν εδώ και οι φυσικομαθηματικοί Τζωρτζ Στόουκς, που συνεισέφερε στην υδροδυναμική με τις εξισώσεις Νάβιε-Στόουκς και ο Τζώρτζ Γκριν για τις ομώνυμες εξισώσεις στον Ηλεκτρομαγνητισμό. Αλλά και δυο κοσμολόγοι, ο ιερωμένος Ζωρζ Λεμαίτρ που εφάρμοσε πρωτοποριακά τη Γενική Σχετικότητα στην Κοσμολογία και εισηγήθηκε την ύπαρξη αρχής στο Σύμπαν (1931), αντιμετωπίζοντας τις αντιρρήσεις του Αϊνστάιν και ο Τζώρτζ Σμουτ  (Νόμπελ 2006) που ανέδειξε πειραματικά ότι η ακτινοβολία υποβάθρου δεν είναι ομοιογενής, εξειδικεύοντας την πρώτη πειραματική διαπίστωση της από τους Γουίλσον και Πεντζίας (1960)

Ανάμεσα στους Γιώργηδες – φυσικούς υπάρχουν έξι βραβευμένοι με Νόμπελ. Αναφέρθηκαν  ήδη ο George Paget Thomson και ο George Smoot. Οι υπόλοιποι είναι ο Hans Georg Dehmelt, για την παγίδα ιόντων, ο Georges Charpak, για την επινόηση ανιχνευτικών συσκευών σωματιδίων υψηλής ενέργειας, ο George E. Smith για την επινόηση του αισθητήρα CCD, ο οποίος αποτελεί το ηλεκτρονικό μάτι σε όλους σχεδόν τους τομείς της φωτογραφίας και ο Johannes Georg Bednorz για την μελέτη της υπεραγωγιμότητας υψηλής θερμοκρασίας στα κεραμικά

Οι «άπιστοι Θωμάδες» φυσικοί με όνομα Tom, Thomas:

Thomas Johann Seebeck – Εσθονία (1770–1831), διαπίστωσε ότι ένα κύκλωμα κατασκευασμένο από δύο ανόμοια μέταλλα με τις διμεταλλικές επαφές σε διαφορετικές θερμοκρασίες, εκτρέπει μια μαγνητική πυξίδα

Thomas Young – Αγγλία (1773–1829), κυματική θεωρία του φωτός, επαλληλία των κυμάτων, περιέγραψε τον αστιγματισμό και εξήγησε τους δακτυλίους του Νεύτωνα με βάση της αρχή της συμβολής

Thomas Corwin Mendenhall – ΗΠΑ (1841–1924), μετεωρολόγος

Thomas Edison – ΗΠΑ (1847 – 1931), εφευρέτης – επιχειρηματίας, ενσάρκωσε το πνεύμα της αμερικάνικης επινοητικότητας

Thomas H. Stix – ΗΠΑ (1924–2001) φυσική πλάσματος

Thomas John Ypsilantis – ΗΠΑ (1928 – 2000), ελληνοαμερικάνος φυσικός υψηλών ενεργειών, με βαφτιστικό όνομα Αθανάσιος, που εξαμερικανίστηκε σε Τομ

Tom Banks – ΗΠΑ (1949), θεωρία χορδών

Tom Baehr-Jones – ΗΠΑ (1980 – ), νανο-οπτική

Και οι «γεωργοί – σπορείς της γνώσης», George, Georges, Yuri, Juris:

Georges-Louis le Sage – Ελβετία (1724–1803), επινόηση ενός ηλεκτρικού τηλέγραφου

Johann Georg Tralles – Γερμανία (1763–1822), μέλος επιτροπής μέτρων και σταθμών

Georg Ohm – Γερμανία (1789–1854), ομώνυμος νόμος

George Green – Αγγλία (1793 – 1841), δυναμικές συναρτήσεις και τις ομώνυμες εξισώσεις (Green’s functions)

George Gabriel Stokes – Ιρλανδία, Αγγλία (1819–1903), συμβολή στη μηχανική ρευστών, εξισώσεις Νάβιε-Στόουκς

George William Hill – ΗΠΑ (1838–1914), αστρονόμος, μαθηματική συμβολή στην ουράνια μηχανική

George Francis FitzGerald – Ιρλανδία (1851–1901), ηλεκτρομαγνητική θεωρία και πρόδρομη συμβολή στη θεωρία της σχετικότητας

Georges Sagnac – Γαλλία (1869–1926), κατέληξε πειραματικά ότι το φως διαδίδεται με ταχύτητα ανεξάρτητη από την ταχύτητα της πηγής πριν το περίφημο πείραμα των Μάικελσον – Μορλεϋ

George B. Pegram – ΗΠΑ (1876–1958), εργάστηκε στο πρόγραμμα Μανχάταν

George Paget Thomson – Αγγλία (1892–1975) βραβείο Nobel, γιός του J.J. Thomson, ανακάλυψη των κυματικών ιδιοτήτων του ηλεκτρονίου από την περίθλαση ηλεκτρονίων

Georges Lemaître – Βέλγιο (1894–1966), πρόδρομη συμβολή στο διαστελλόμενο σύμπαν

George Eugene Uhlenbeck – Ολλανδία, ΗΠΑ (1900–1988), θεωρητικός φυσικός, εισήγαγε το σπιν του ηλεκτρονίου

George Gamow – Ρωσία, ΗΠΑ (1904–1968) θεωρητικός φυσικός με συνεισφορά σε πολλά πεδία της φυσικής, πρόβλεψε την ακτινοβολία υποβάθρου

Georgy Flyorov – Rostov-on-Don (1913–1990), ανακάλυψη της αυθόρμητης σχάσης, συμβολή στην κρυσταλλογραφία και την επιστήμη των υλικών

Hans Georg Dehmelt – Γερμανία, ΗΠΑ (1922–2017), βραβείο Nobel, επινόηση της παγίδας ιόντων

Georges Charpak – Γαλλία (1924–2010), βραβείο Nobel,  επινόησε διατάξεις ανίχνευσης στοιχειωδών σωματιδίων

Yuri Orlov – Ρωσία, ΗΠΑ (1924–2020), φυσικός υψηλών ενεργειών, αντιφρονών συμπαραστάτης του Ζαχάρωφ

George W. Clark – ΗΠΑ (1930 – 2007), αστρονόμος κοσμικής ακτινοβολίας

George E. Smith – ΗΠΑ (1930 – ), βραβείο Nobel, επινόησε τον αισθητήρα CCD, ο οποίος αποτελεί το ηλεκτρονικό μάτι σε όλους σχεδόν τους τομείς της φωτογραφίας

George Sudarshan – Ινδία, ΗΠΑ (1931–2018) κβαντικός θεωρητικός φυσικός

Yuri Oganessian – Ρωσία (1933 – ), ερευνητής υπερβαρέων χημικών στοιχείων

Juris Upatnieks – Λετονία, ΗΠΑ (1936 – ), πρωτοπόρος στην ολογραφία

George Zweig – ΗΠΑ (1937 – ) Ρωσοαμερικανός φυσικός. Εκπαιδεύτηκε ως φυσικός σωματιδίων απ’ τον Richard Feynman, εισήγαγε, ανεξάρτητα από τον Murray Gell-Mann, το μοντέλο κουάρκ (αν και το ονόμασε “άσους”), αργότερα έστρεψε την προσοχή του στη νευροβιολογία

George Smoot – ΗΠΑ (1945 – ), βραβείο Nobel, συνέβαλε στην ανάδειξη της ανισοτροπίας της κοσμικής μικροκυματικής ακτινοβολίας υποβάθρου

George Sterman – ΗΠΑ (1946 – ), κβαντική θεωρία πεδίου και τις εφαρμογές της στην κβαντική χρωμοδυναμική

Johannes Georg Bednorz – Γερμανία (1950 – ), βραβείο Nobel, υπεραγωγιμότητα υψηλής θερμοκρασίας στα κεραμικά

Georges Zissis – Ελλάδα (1964 – ), φυσική πλάσματος

Όπως τα ράσα δεν κάνουν τον παπά, έτσι και τ’ όνομα δεν προσδιορίζει τις ικανότητες αυτού που φέρει το όνομα. Δηλαδή δεν πρέπει να εξαχθούν συμπεράσματα επειδή, εκτός του Νεύτωνα βρέθηκαν τρεις ακόμα φυσικοί με όνομα το «Ισαάκ» στην λίστα της Wikipedia. Ούτε επειδή πέρα απ’ τον Αϊνστάιν, υπάρχουν ακόμα τέσσερεις ομότεχνοί του με όνομα ή επίθετο «Άλμπερτ»

Η συγκεκριμένη επετειακή αποδελτίωση δεν προσφέρεται για “εμβριθή” ερμηνευτικά ή χρηστικά συμπεράσματα

Με χαλαρή διάθεση και χωρίς να ξεχνά τους ομότεχνους φυσικούς, η ανάρτηση επιχείρησε να σχολιάσει την σχετικά σπάνια σύμπτωση των δυο εορτών. Του Θωμά που για να πειστεί αναζητά τεκμήρια και του Γεώργιου που ετυμολογικά τουλάχιστον εκφράζει – έστω διασταλτικά, τους γεωργούς – σπορείς της γνώσης. Αυτή η σύμπτωση σχετίζεται με την ολισθαίνουσα πρώτη εαρινή πανσέληνο πάνω στο ημερολόγιο που καθορίζει την ημερομηνία της εορτής του Πάσχα και στη διάρκεια του 21^ο αιώνα συνέβη ή προβλέπεται μόνο τρεις φορές, το 2017, φέτος (2023) και το 2028

Χρόνια πολλά στους Θωμάδες και τους Γιώργηδες, στις Γεωργίες και τις Θωμαΐδες!