Αστεροσκοπείο & ΕΜΥ – Πολιτική & Επιστήμη

Η σχέση εφαρμοσμένης επιστήμης και εφαρμοσμένης πολιτικής συζητήθηκε αυτό το καλοκαίρι με αφορμή την πολυδιαφημισμένη ταινία «Oppenheimer»

Στην Ελλάδα τα καταστροφικά αποτελέσματα των πρόσφατων μεγάλων πυρκαγιών και των δραματικών πλημμυρών που ακολούθησαν, έθεσαν σε ρεαλιστική βάση αυτή την περίπλοκη σχέση

Μια αδρομερής περιγραφή της έντασης μπορεί να σκιαγραφηθεί απ’ την επόμενη χρονοσειρά, με αναφορές στο άμεσο αλλά και το κοντινό παρελθόν

2020, 09/08, πυρκαγιές στην Εύβοια

ο μετεωρολόγος και Διευθυντής Ερευνών του Αστεροσκοπείου Αθηνών Κ. Λαγουβάρδος:

«στη συγκεκριμένη περίπτωση πάντως το έκτακτο δελτίο τηρούσε τα όρια χαρακτηρισμού του με πορτοκαλί δείκτη προειδοποίησης και θεωρείται ατυχής η έκφραση που διατυπώθηκε ότι “δεν είχαμε σωστή πρόβλεψη”… Προσωπική μου άποψη είναι ότι η δήλωση αυτή, εκτός από ατυχής, είναι και άδικη για όσους υπηρετούν την επιστήμη αλλά και την πολιτεία» (εδώ)

2022, 21/01, χιονιάς που παρέλυσε την Αττική Οδό και την Εθνική Οδό Αθήνας – Θεσσαλονίκης

ο τότε κυβερνητικός εκπρόσωπος Γιάννης Οικονόμου κατηγόρησε την ΕΜΥ, ότι μπορεί να προειδοποίησε για τον χιονιά, αλλά όχι για τόσο πυκνή χιονόπτωση. Επιπλέον ισχυρίστηκε ότι η ΕΜΥ έπεσε έξω ως προς την ώρα έναρξης και την ένταση του φαινομένου, και γι’ αυτό δεν απαγορεύτηκε έγκαιρα η κυκλοφορία των φορτηγών στην Αττική και στην Εθνική Οδό (εδώ)

2023, 25/08, πυρκαγιές σε Έβρο, Μαγνησία, Αττική

ο Κ. Λαγουβάρδος ενημερώνει ότι στο Έβρο κάηκε η μεγαλύτερη έκταση των τελευταίων ετών στην Ευρώπη, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή υπηρεσία παρακολούθησης «Κοπέρνικος» (εδώ)

για «προπαγάνδα των αριθμών» έκανε λόγο στις 28/ 08 η υφυπουργός Μετανάστευσης, Σοφία Βούλτεψη (εδώ) και λίγο αργότερα ο πρώην υπουργός και κυβερνητικός βουλευτής Στέλιος Πέτσας: «Ξέρετε τι βλέπω; Δεν το βλέπω τώρα, το βλέπω από την εποχή που είχαμε χιονοπτώσεις και πλημμυρικά φαινόμενα, βλέπω μια πολιτικοποίηση του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών που δεν μου αρέσει καθόλου» (εδώ)

Η αμφισβήτηση των στοιχείων της υπηρεσίας «Κοπέρνικος», πιο καλοδιατυπωμένη και από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής: «Η αποτίμηση αυτή, δεν μπορεί να γίνει μόνο από δορυφορικές εικόνες -που είναι οι μόνες που είναι στη φάση αυτή διαθέσιμες- οι οποίες λόγω χαμηλής ευκρίνειας, αλλά και ύπαρξης καπνού, αφού αρκετά περιστατικά πυρκαγιών βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη, εμπεριέχουν, αναπόφευκτα, σημαντικό περιθώριο λάθους» (εδώ)

2023, 09/09, ο Χ. Ζερεφός, Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας Αθηνών και ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αθηνών, διατυπώνει μια καθησυχαστική για το άμεσο μέλλον άποψη που έμμεσα αιτιολογεί την αδυναμία της όποιας αντίδρασης απέναντι στα συγκεκριμένα φαινόμενα:

«Τα όσα είδαμε το καλοκαίρι του 2023 με τον καύσωνα και αυτές τις ημέρες με τον κυκλώνα Daniel είναι τόσο σπάνια, ώστε θα τα ξαναδούμε έπειτα από 300-400 χρόνια» (εδώ)

2023, 16/09, ο Κ. Λαγουβάρδος:

«Είχαμε προειδοποιήσει για την κακοκαιρία …έπρεπε να υπάρχει άμεση προειδοποίηση του πληθυσμού», λέγοντας πως από την πλευρά τους υπήρχε άριστη πρόγνωση (εδώ)

2023, 17/09, ο Π/Θ ανακοινώνει την πρόθεση να εντάξει την ΕΜΥ και το Αστεροσκοπείο στην Πολιτική Προστασία ως μέτρο που θα αποτρέψει την έκταση των καταστροφών από μεγάλες πυρκαγιές και πλημμύρες

«οι μετεωρολόγοι προέβλεψαν έντονο καιρικό φαινόμενο χωρίς ωστόσο κανείς να μπορεί να προβλέψει την πραγματική έκτασή του» και πρόσθεσε με νόημα ο Κυριάκος Μητσοτάκης ότι «για τον Ιανό, είχαν κάνει σωστή πρόβλεψη» (εδώ)

2023, 17/09, η αντίδραση του Μ. Πλειώνη, Διευθυντή και Προέδρου του ΔΣ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ):

συμφωνεί με την ανάγκη συστράτευσης όλων των κρατικών φορέων προκειμένου να προφυλαχθούν οι ζωές και οι περιουσίες των συνανθρώπων, ο ίδιος προτείνει ως λύση την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας με το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, χωρίς να υπάρξουν διαδικασίες για την υπαγωγή του οργανισμού στο υπουργείο.  Θυμίζει μάλιστα ότι έχει καταθέσει σχετική πρόταση από το 2022

Όμως τονίζει την ανάγκη ανεξαρτησίας του επιστημονικού φορέα που προΐσταται από κρατικούς φορείς

«Η βασική και θεμελιώδης αποστολή του ΕΑΑ, ως Εθνικού Ερευνητικού Κέντρου, είναι η εκπόνηση βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας σε μια εξαιρετικά μεγάλη γκάμα επιστημονικών τομέων, δηλαδή η παραγωγή νέας γνώσης αλλά και η μεταλαμπάδευση της στη κοινωνία. Θα ήταν κοινοτοπία να αναφέρω την κατάκτηση του Δυτικού Πολιτισμού ότι η επιστήμη και η ερευνητική διαδικασία απαιτεί ελεύθερο ακαδημαϊκό περιβάλλον για να πραγματωθεί» (εδώ)

Επιχειρώ να προλάβω όσους σπεύσουν να ισχυριστούν ότι «αυτά συμβαίνουν μόνο στην Ελλάδα», αναφέροντας αντίστοιχες παρεμβάσεις της Καναδικής Κυβέρνησης στις 05/06/2014

Η κυβέρνηση του Καναδά το έκανε σαφές: οι μετεωρολόγοι δεν μπορούν να μιλούν για την κλιματική αλλαγή. Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, οι μετεωρολόγοι που πληρώνονται από το κράτος θα πρέπει να επικεντρώνονται και να μιλούν μόνον για τον καιρό και τις προβλέψεις λίγων ημερών και όχι για τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής. “Αυτά τα θέματα να απευθύνονται στους κλιματολόγους ή άλλες αρμόδιες αρχές” αναφέρει ρητά το ανακοινωθέν (εδώ)

λοιπόν;

Δύσκολα μπορεί να σταθεί ο ισχυρισμός- κανείς απ’ ότι ξέρω δεν τον διατύπωσε – ότι η ορθή πρόβλεψη της έκτασης των πρόσφατων μετεωρολογικών φαινομένων θα είχε ως καταλυτική συνέπεια την αποτροπή των μεγάλων υλικών καταστροφών. Ίσως να είχαν σωθεί περισσότερες ανθρώπινες ζωές και μέρος του απολεσθέντος ζωικού κεφαλαίου.

Θα μπορούσε όμως να διευκολύνει η ορθή πρόβλεψη την οργανωμένη ανακουφιστική κρατική παρέμβαση την επόμενη μέρα, να εξυπηρετήσει την αποτροπή της κερδοσκοπίας και των επιδημιών, να συμβάλει στην αρωγή των πληγέντων πέραν των παρηγορητικών μη παραγωγικών επιδοτήσεων, να διαφυλάξει την εικόνα της ετοιμότητας των στρατιωτικών μηχανισμών της χώρας και ίσως να απαλλάξει τον δημόσιο λόγο από «μαθητικού τύπου» δικαιολογίες, αφού η αποδοχή απ’ τον Π/Θ της ορθής πρόβλεψης των μετεωρολόγων για τον Ιανό δεν ευνόησε την άμεση κρατική παρέμβαση των πληγέντων, ούτε την υλοποίηση των έργων υποδομής που τότε θεωρήθηκαν απαραίτητα απ’ τους τεχνικούς που διαχειρίστηκαν την κατάσταση.

Η ένταση όμως μεταξύ των μετεωρολόγων και των κρατικών φορέων θέτει και ένα επιστημολογικό ερώτημα, που ίσως πρέπει να ενδιαφέρει, ιδιαίτερα τους καθηγητές μαθημάτων επιστήμης.

Η επιστήμη λειτουργεί καλύτερα όταν τα προϊόντα της τελούν υπό κρατικό έλεγχο ή η φύση της επιστήμης απαιτεί ανεξαρτησία από τους εκάστοτε πολιτικούς – κυβερνητικούς φορείς;

Το ερώτημα είναι διαχρονικό.

Επανερχόμενος στον κινηματογραφικά πολυσυζητημένο αλλά και υπερεκτιμημένο «Oppenheimer», θυμίζω ότι η επιλογή του Oppi έναντι του επιστημονικά γνωστότερου αυτή την εποχή και πολιτικά «ορθότερου» Ernest Lawrence, έγινε επειδή ο πρώτος θεωρήθηκε περισσότερο χειρίσιμος από τον δεύτερο.