13ο Συνέδριο Διδακτικής Φ.Ε. & τα νέα Α.Π.

Έγινε στα βροχερά Γιάννενα απ’ την Παρασκευή 10/11 ως την Κυριακή 12/11/ 2023.

Η σύνοψη που επιχειρείται εδώ είναι εντοπισμένη στα προσωπικά μου ενδιαφέροντα, που αφορούν τα Αναλυτικά Προγράμματα Φυσικής (Α.Π.) και την Διερευνητική Μέθοδο διδασκαλίας.

Εξάλλου η συνεπής παρακολούθηση του Συνεδρίου δυσκολεύτηκε απ’ τις πολλές παράλληλες συνεδρίες αλλά και απ’ τους πειρασμούς για περπατήματα στην παλιά πόλη, το Ιτς Καλέ – «εσωτερικό κάστρο» και περιμετρικά στην Παμβώτιδα και το νησάκι.

Η συνολική εικόνα θα προκύψει απ’ την ανάγνωση των ψηφιακών πρακτικών του συνέδριου που απαιτούν δουλειά και συνήθως δημοσιοποιούνται μετά από έναν χρόνο.

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών

Στη Συνεδρία για «τα νέα προγράμματα σπουδών Φυσικής/ Φυσικών για το Λύκειο, το Γυμνάσιο και το Δημοτικό – Ζητούμενα και προσδοκίες», οι εισηγητές των νέων Α.Π. αναφέρθηκαν στα κομβικά σημεία των Προγραμμάτων:

Θεώρησαν ως πλεονέκτημα, τους κοινούς σχεδιαστικούς άξονες που εκτιμούν ότι διαπνέουν όλες τις βαθμίδες,

την εισαγωγή ερμηνευτικών μοντέλων που εστιάζουν στη μικροσκοπική δομή της ύλης από το Δημοτικό, «γιατί αυτή είναι η κυρίαρχη τάση στα διεθνή προηγμένα εκπαιδευτικά συστήματα»,

την προσπάθεια να ενισχυθεί η πειραματική διδασκαλία στη Φυσική, με την εισαγωγή της αβεβαιότητας των μετρήσεων στο Λύκειο. Αυτό το εγχείρημα εκτιμούν ότι θα εξυπηρετηθεί με την επεξεργασία πειραματικών μετρήσεων απ’ τους μαθητές

και με την διδακτική προσέγγιση που την αποκαλούν Διερευνητική Μάθηση

Οι εισηγητές γνωστοποίησαν πως αξιολόγησαν τις καινοτομίες που εισηγούνται σε σχολικές τάξεις.

Αξίζει να τονιστεί πως ένας απ’ τους εισηγητές των Α.Π. αναφέρθηκε σε κάποια απ’ τα μεθοδολογικά κενά αυτής της αξιολόγησης, αφού είχε προσωπική εμπειρία για κάποιους απ’ τους διδάσκοντες – παλαιούς φοιτητές του, που ήταν πρωτοδιόριστοι αναπληρωτές χωρίς εμπεδωμένη εμπειρία στη Διερευνητική Μάθηση.

Οι εισηγητές, υπερασπιζόμενοι τις αλλαγές στο Προγράμματα Σπουδών, επικαλέστηκαν τις ελλιπείς γνώσεις των εισαγομένων στα Φυσικά Τμήματα. Με αυτή την αφορμή τους ζητήθηκε να σχολιάσουν την αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας που επιτελείται στα Φυσικά Τμήματα με αναφορά στις εναλλακτικές αντιλήψεις για έννοιες Φυσικής που εκφράζουν κάποιοι απόφοιτοι φυσικοί ως μεταπτυχιακοί στη ΔΦΕ ή και ως νέοι εκπαιδευτικοί.

Ένας απ’ τους εισηγητές των νέων Α.Π. αντέτεινε ότι δεν αποτελεί κύριο στόχο των Φυσικών Τμημάτων η καριέρα στην εκπαίδευση αλλά η προετοιμασία των πτυχιούχων τους για την έρευνα και τις εφαρμογές της έρευνας, προσθέτοντας ότι οι ενδιαφερόμενοι για την εκπαίδευση φοιτητές του Φυσικού του ΕΚΠΑ εξοικειώνονται με τη διδασκαλία παρουσιάζοντας πειράματα Φυσικής στους μαθητές που επισκέπτονται και ξεναγούνται στο Τμήμα.

Ένσταση για την αποτελεσματικότητα του νέου Α.Π. στα Γυμνάσια, προέκυψε από παρέμβαση του εκπρόσωπου των ΕΚΦΕ στη Συνεδρία, με αναφορά στην έλλειψη εργαστηριακής υποδομής σ’ αυτή τη βαθμίδα της Εκπαίδευσης.

Επεξεργασία Πειραματικών Δεδομένων  

Η αξιολόγηση μιας «Διδακτικής Μαθησιακής Ακολουθίας για την Εισαγωγική Διδασκαλία στο Εργαστήριο Φυσικής στο Λύκειο» που συνυπέγραφε μέλος της συντακτικής ομάδας του νέου Α.Π. και εφαρμόστηκε για πέντε διδακτικές ώρες σε Πειραματικό Λύκειο, παρουσιάστηκε σε άλλη Συνεδρία.  Μαθητές της Β’ Λυκείου επεξεργάστηκαν πειραματικά δεδομένα που οδηγούσαν στον υπολογισμό της επιτάχυνσης της βαρύτητας.

Οι μαθητές του δείγματος αποδέχτηκαν την έννοια της αβεβαιότητας στις πειραματικές μετρήσεις και δυσκολεύτηκαν στον χειρισμό των σημαντικών ψηφίων, στη στρογγυλοποίηση και στην ανάδειξη της ελάχιστης υποδιαίρεσης μιας αναλογικής μετρητικής κλίμακας, όπως προέκυψε κατά την εφαρμογή των όσων σχετικών διδάχτηκαν στο πεντάωρο πρόγραμμα που ακολούθησαν.

Οι εισηγητές της εργασίας τόνισαν πως η όποια επιτυχία αυτής της προσπάθειας προϋποθέτει την θετική στάση των διδασκόντων σε παρόμοιες διδακτικές παρεμβάσεις.

Διερευνητική Μάθηση

Στο Συμπόσιο με αντικείμενο τη «Διερεύνηση ως αντικείμενο έρευνας και διδασκαλίας στις Φ.Ε.» συζητήθηκαν τέσσερεις εργασίες που μελέτησαν εκδοχές της Διερευνητικής Μάθησης, οι δυο σε δείγματα μαθητών και οι άλλες δυο σε δάσκαλους και καθηγητές Φ.Ε. που ερωτήθηκαν ή και εφάρμοσαν σχετικές διδακτικές παρεμβάσεις.

Οι παρατηρήσεις που προέκυψαν απ’ τις εργασίες αυτές αναφέρθηκαν σε μια κομβική θεωρητική συνιστώσα του ζητήματος, δηλαδή στη διαφορά της Ανακαλυπτικής από την Διερευνητική προσέγγιση της γνώσης.

Ως απάντηση προτάθηκε το ακόλουθο σχήμα:

Αναπτύχθηκαν δυο ακόμα προβληματισμοί γι’ αυτόν το τύπο της μάθησης.

Ο πρώτος αφορούσε τον μεγάλο αριθμό διδακτικών ωρών που απαιτούσαν οι Διερευνητικές παρεμβάσεις με αντικείμενα όπως η μελέτη της σκιάς, η Τριβή ή οι νόμοι του Απλού Εκκρεμούς.

Ο δεύτερος ανέδειξε ως μεγαλύτερες τις  αντιστάσεις των δασκάλων – καθηγητών Φ.Ε. στη Διερευνητική Μάθηση από εκείνες των μαθητών. Ως ενδεχόμενη αιτία προτάθηκε η εμμονή των διδασκόντων στις διδακτικές πρακτικές στις οποίες έχουν εξοικειωθεί και τις θεωρούν ότι τις χειρίζονται επιτυχώς στην καθημερινότητα της τάξης.

Ενδιαφέρον έχει ο αυξημένος αριθμός ανακοινώσεων με αντικείμενο τη διδασκαλία STEM, που δείχνει το αναδυόμενο ενδιαφέρον για αυτόν το τύπο διδακτικών εφαρμογών και στη χώρα μας.

λοιπόν;

Το πρόσφατο ενδιαφέρον για τη διδασκαλία & μάθηση τύπου STEM, παρακινείται απ’ την διεθνή εκπαιδευτική τάση προς αυτή την κατεύθυνση, ίσως κι’ απ’ την προνομιακή χρηματοδότηση αυτού του πεδίου.

Επαναφέρω μια προσωπική θεώρηση για το ζήτημα: STEM & ΦΥΤΕΜΑ(Γ) στα Α.Π.

Η αξιολόγηση των νέων Α.Π., εκτός απ’ την ένσταση σχετικά με την ελλιπή προετοιμασία κάποιων απ’ αυτούς που εφάρμοσαν σχετικές καινοτομίες σε σχολικές τάξεις, τροφοδοτεί τη συζήτηση και απ’ τις ενδιαφέρουσες έρευνες που φιλοξενήθηκαν στο Συνέδριο και σχολιάστηκαν πιο πάνω.

Τα συμπεράσματα της εργασίας αναφορικά με την εξοικείωση των μαθητών στην επεξεργασία πειραματικών μετρήσεων, υποθέτω ότι δεν αφορούν μόνο μαθητές Πρότυπων Λυκείων, όπως αυτοί της έρευνας αλλά και τους φοιτητές θετικών επιστημών που εκπαιδεύονται στα εργαστήρια Φυσικής.

Οι απόψεις που διαμόρφωσα, όχι μόνον ως φοιτητής αλλά και ως επιβλέπων στην εργαστηριακή εκπαίδευση φοιτητών Φυσικής, Παιδαγωγικών Σχολών και σπουδαστών στα ΤΕΙ συμφωνούν με τα ευρήματα αυτής της έρευνας. Επιπλέον, αποτελούν έναν απ’ τους παράγοντες που τα εργαστήρια Φ.Ε. δεν συγκαταλέγεται στις δημοφιλείς μαθησιακές υποχρεώσεις των φοιτητών αυτών των σχολών.

Η πλειοψηφία των φοιτητών που έχω υπόψη μου φαίνεται να έχει αφομοιώσει ικανοποιητικά, όχι τόσο τις μεθόδους διαχείρισης της αβεβαιότητας των πειραματικών μετρήσεων, όσο τις διδακτικά ανεπιθύμητες τεχνικές συμφωνίας των πειραματικών μετρήσεων με το θεωρητικό πρότυπο, που τις αποκαλούσαν στην σλανγκ του Χημείου της Σόλωνος, «καμάντζο» – κάτι σαν την «δημιουργική λογιστική».

Μάλλον αυτή η πρόταση δεν έχει τα εχέγγυα να αποδειχθεί ως η «βασιλική οδός» προς την αυθεντική εργαστηριακή εκπαίδευση αλλά μια ακόμα αλγοριθμική γνώση που θα λησμονηθεί μετά την απομάκρυνση απ’ τους εργαστηριακούς πάγκους.

Η εικόνα για τα νέα Α.Π. Φυσικής θα ήταν ολοκληρωμένη αν παρακολουθούσα και διαμόρφωνα άποψη και για τις ακόλουθες ανακοινώσεις:

«Μια πιλοτική εφαρμογή για την ανίχνευση δομών συλλογισμού μαθητών βάσει των νέων προγραμμάτων σπουδών του Δημοτικού στις Φ.Ε.»

«Εφαρμόζοντας πιλοτικά το νέο πρόγραμμα σπουδών Φυσικής του Γυμνασίου: Διαπιστώσεις και προτάσεις από την εφαρμογή του στην Α’ & Β’ Γυμνασίου»

«Οι αντιλήψεις των πρωτοετών φοιτητών Φυσικής για την ποιότητα των πειραματικών μετρήσεων»,

οπότε αναμονή μέχρι την έκδοση των Πρακτικών.

Ο πολλαπλάσιος χρόνος που αφιερώθηκε στις έρευνες για τη Διερευνητική Μάθηση και την επεξεργασία πειραματικών δεδομένων σε σχέση με αυτόν που προβλέπεται απ’ τα Α.Π. για τις αντίστοιχες θεματικές ενότητες, θέτει σε αμφιβολία την επιτυχή εφαρμογή της Διερευνητικής Μάθησης σε πραγματικές τάξεις.

Το ζήτημα της εργαστηριακή διδασκαλίας των Φ.Ε. δεν φαίνεται να λαμβάνει υπόψη και στα νέα Α.Π. την δημογραφική συνιστώσα του μαθητικού πληθυσμού που άλλοτε διευκολύνει και άλλοτε αποτελεί εμπόδιο σ’ αυτή την διακηρυγμένη με έμφαση απ’ τις αρχές του 1900 διδακτική πρακτική, η οποία πάντοτε παραμένει ως αίτημα. Περισσότερα γι’ αυτή την πλευρά του ζητήματος στο «Σύντομη Ιστορία της Πειραματικής Διδασκαλίας».

Ο ισχυρισμός των εισηγητών των νέων Α.Π. Φυσικής ότι οι εξηγήσεις με βάση τη στοιχειώδη δομή της ύλης εμφανίζονται στα Α.Π. της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης των περισσότερων προηγμένων εκπαιδευτικών συστημάτων, δεν επιβεβαιώνεται απ’ την σχετική βιβλιογραφική επισκόπηση.

Μικροσωματιδιακή διαχείριση και μάλιστα με μια μόνον αναφορά, κάνουν το πρόγραμμα οδηγός των ΗΠΑ, της Γαλλίας, της Νορβηγίας και της Σκωτίας. Το ελληνικό Α.Π. υπερθεματίζει με πέντε σχετικές αναφορές.

Αποφεύγουν παρόμοια σωματιδιακή διαχείριση με βάση άτομα, πρωτόνια και ηλεκτρόνια στο Δημοτικό, τα Α.Π. της Αγγλίας, της Ιταλίας, της Σουηδίας, της Ιρλανδίας, του Χονγκ Κογκ, του Οντάριο, των κρατιδίων της Βόρειας Βεστφαλίας – Ρηνανίας και του Βρανδεμβούργου. Και η Κύπρος ακολουθεί την δεύτερη τάση, μαζί με το 59% των χωρών που αποδελτιώθηκαν τα Α.Π. τους στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.

Τα στοιχεία αντλήθηκαν απ’ την μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία της Μαρίας Τίγκα με τίτλο «Συγκριτική Μελέτη της παρουσίας της Ενέργειας και της Ύλης στα Α.Π. της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης 16 χωρών προερχόμενων από τις 5 Ηπείρους» που παρουσιάστηκε το 2022.

Το ζήτημα της αντίστασης των διδασκόντων στις καινοτομίες ίσως μπορεί να θεραπευτεί από καλά οργανωμένες παρεμβάσεις. Παρεμβάσεις που δεν είμαστε εξοικειωμένοι απ’ το διαχρονικό εκπαιδευτικό μας σύστημα – αποτελεσματικές υπήρξαν αλλά μέχρι σήμερα μειοψηφούν.

Η εμπειρία μου δείχνει ότι αν οι καινοτομίες των νέων Α.Π. αφεθούν στην διαχείριση των πρόθυμων «άριστων» συναδέλφων με τακτικό στόχο να προκληθεί η διάχυση σε μας τους υπόλοιπους επιφυλακτικούς «μέτριους», αυτός ο τακτικισμός από μόνος του δεν θα αποδώσει.

Τέλος,

δεν θα πρέπει να μείνει ασχολίαστος ο μεγάλος αριθμός νέων μεταπτυχιακών που πλούτισε το Συνέδριο με εκπαιδευτικές ανακοινώσεις που κρίνοντας απ’ τους τίτλους τους μου φάνηκαν ενδιαφέρουσες, παρότι δεν πρόκανα να τις παρακολουθήσω.

Ενδεικτικά,

για τις ιδέες μαθητών με νοητική αναπηρία για θέματα Φ.Ε., για τους παράγοντες αποδοχής της πυρηνικής ενέργειας από μέλλοντες δασκάλους, για τις αναπαραστάσεις του ηλιακού συστήματος στα σχολικά εγχειρίδια, για τη χρήση «ανατρεπτικών κειμένων» στη διδασκαλία φυσικών εννοιών, για τη διαφορά στη διάρκεια της ημέρας μεταξύ δυο περιοχών την ίδια ημερομηνία, για τις απόψεις μαθητών Δημοτικού αλλά και φοιτητών – υποψήφιων δασκάλων για την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της, για την εμπιστοσύνη των υποψηφίων δάσκαλων στην επιστήμη και τους επιστήμονες με τον προκλητικό τίτλο: «εσύ θα κάνεις το μπόλι;».

Σε αντιδιαστολή αξίζει να επισημανθεί και ο μικρός αριθμός συμμετοχών από εκπαιδευτικούς της πράξης, σε σχέση με παλαιότερα Συνέδρια ΔΦΕ, που βέβαια εξελίχθηκαν σε πιο ελπιδοφόρους καιρούς για την εκπαίδευση.

Για τους οργανωτές του Συνεδρίου, μόνον τα καλύτερα!

Η φωτογραφία του συγκεκριμένου ηλιακού ρολογιού επιλέχθηκε ως λογότυπο της ανάρτησης, επειδή σχετίζεται άμεσα με τις Φ.Ε. αλλά και τον τόπο που φιλοξένησε το Συνέδριο, αφού βρίσκεται στο χώρο όπου το Τζαμί του Ασλάν Πασά, στο άκρο που βλέπει τη λίμνη.

Το Τζαμί οικοδομήθηκε – αντιγράφω απ’ την Wikipedia –  το 1618, αντικαθιστώντας την Εκκλησία του Αγίου Ιωάννη, η οποία κατεδαφίστηκε μετά την αποτυχημένη εξέγερση του 1611 με επικεφαλής τον Διονύσιο τον Φιλόσοφο. Για τους ενάντιους, «Σκυλόσοφο» – έτσι μνημονεύεται και στο πλεούμενο που μας επέστρεψε απ’ το νησί της λίμνης. Από το 1933 το κτίριο του Τζαμιού στεγάζει το Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο Ιωαννίνων.

Επειδή το διαδικτυακό ψάξιμο για το ρολόι δεν μας διαφώτισε σχετικά με την ταυτότητά του, καταφύγαμε σε φίλο  που αγαπάει και γνωρίζει τον τόπο καταγωγής του. Ο Βασίλης Παππάς μας έμαθε ότι πρόκειται για διάταξη που τοποθετήθηκε εκεί αργότερα, τον 19^ο αιώνα.

Το 14^ο Συνέδριο ΔΦΕ θα φιλοξενηθεί στη Θεσσαλονίκη από το Φυσικό Τμήμα του ΑΠΘ περίπου σε ενάμισι χρόνο.

Καλή δύναμη στους οργανωτές!