by 
Το πρώτο αξίωμα του Νεύτωνα είνα απόρροια του δεύτερου; Πόσο βάρος έχουν οι αστροναύτες; Τι απέδειξε ο Γαλιλαίος; Ποιά δύναμη κινεί ένα αυτοκίνητο; Που οφείλεται η τεράστια ενέργεια που εκλύεται από μία πυρηνική αντίδραση; Σε αυτό το άρθρο επιχειρούμε να απαντήσουμε σε αυτές και σε μερικές άλλες ερωτήσεις που πιθανώς πολλοί μαθητές μας θα δίνανε λανθασμένες απαντήσεις.
Κύριε Μουρούζη καλησπέρα. Πολύ ενδιαφέρουσες οι αναφορές σας σε διάφορα θέματα της φυσικής. Δεν συμφωνώ απόλυτα με όλα, αλλά θα ήθελα προς το παρόν να εστιάσω σε δύο θέματα που αναφέρετε στην ενότητα 7. Η έννοια και η χρησιμότητα της ενέργειας.
Στην παράγραφο 10. Η θερμότητα είναι μια μορφή ενέργειας ισχυρίζεστε ότι αυτό είναι λάθος. Ωστόσο, ο μοναδικός ορισμός της θερμότητας που έχω δει είναι ότι είναι “η μορφή ενέργειας που μεταφέρεται από ένα σώμα σε ένα άλλο λόγω της διαφορετικής θερμοκρασίας τους”. Αυτό νομίζω είναι σε αντίθεση με τον ισχυρισμό σας.
Στην παράγραφο 7. Λόγω της ενέργειας κινούνται τα πάντα ισχυρίζεστε επίσης ότι αυτό είναι λάθος. Και αναφέρετε ως παράδειγμα ότι η ευθύγραμμη ομαλή κίνηση δεν απαιτεί ενέργεια. Η φράση όμως “Λόγω της ενέργειας κινούνται τα πάντα” που λέτε ότι είναι λανθασμένη δεν είναι ακριβώς ίδια με την πρόταση “η ΕΟΚ δεν απαιτεί ενέργεια”. Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι και στην ΕΟΚ το σώμα έχει κινητική ενέργεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι απαιτείται ενέργεια για την κίνηση, αλλά δεν είναι, κατά τη γνώμη μου, σε σαφή αντίθεση με τη φράση ¨Λόγω της ενέργειας κινούνται τα πάντα”.
Αγαπητέ Θοδωρή.
Για το αν η θερμότητα είναι ενέργεια ή αν είναι τρόπος ή διαδικασία μεταφοράς ή μετατροπής της ενέργειας σε παραπέμπω σε δύο αναφορές.
Σε μία σειρά από 5 άρθρα του John W. Jewett τα οποία ασπάζομαι πλήρως και είναι το Νο 57 από τη συλλογή των άρθρων που έχω δημοσιεύσει https://blogs.sch.gr/mourouzis/arthra/Από ένα σημείωμα σχετικό με την ενέργεια που έχω δημοσιεύσει εδώ https://blogs.sch.gr/mourouzis/files/2023/10/%CE%95%CE%9D%CE%95%CE%A1%CE%93%CE%95%CE%99%CE%91_%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%AD%CE%BA%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B7.pdf?x80842Τώρα για το δεύτερο θέμα που αναφέρεις νομίζω ότι η άποψη που έχουν ορισμένοι μαθητές και που αναφέρεται και σε κάποια βιβλία ότι οι κινήσεις οφείλονται σε ενεργειακές μετατροπές, είναι λανθασμένη. Όχι μόνο στην ευθύγραμμη κίνηση, αλλά και στην ομαλή κυκλική δεν έχουμε ενεργειακές μετατροπές. Αν ένας δορυφόρος κινείται σε κυκλική τροχιά γύρω από γη στο σύστημα γη-δορυφόρος δεν συμβαίνουν ενεργειακές μετατροπές. Αυτό εννοώ.
Κύριε Μουρούζη καλησπέρα και πάλι. Το πρώτο blog που με παραπέμπετε δεν ανοίγει, λέει ότι αυτή η σελίδα δεν βρέθηκε.
Στο δεύτερο αρχείο που με παραπέμπετε γράφετε: “Η θερμότητα ρέει πάντα από το σώμα που έχει τη μεγαλύτερη θερμοκρασία στο σώμα που έχει τη
μικρότερη μέχρις ότου εξισωθούν οι θερμοκρασίες.” Είναι δυνατόν να “ρέει” κάτι το οποίο “είναι τρόπος ή διαδικασία μεταφοράς ή μετατροπής της ενέργειας” όπως λέτε; Ρέει ο τρόπος ή η διαδικασία;
Είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι η ενέργεια είναι ένα φυσικό μέγεθος δύσκολο και στην κατανόηση και στην διδασκαλία της. Έχω υιοθετήσει την άποψη ( χωρίς να ισχυρίζομαι ότι είναι η πιο σωστή ή η καλύτερη για την διδασκαλία της ) ότι θα πρέπει να διαχωρίζουμε το μέγεθος «ενέργεια» από τους τρόπους- διαδικασίες μεταφοράς της ή μετατροπής της. Ένας εύκολος τρόπος για τον διαχωρισμό αυτό είναι ότι η ενέργεια πρέπει να συντάσσεται με το ρήμα “έχω” ενώ οι διαδικασίες με άλλα ρήματα όπως “παίρνω, δίνω, παράγω, καταναλώνω κλπ”. Έτσι ενώ μπορούμε να πούμε ότι το τάδε σώμα ή σύστημα έχει τόση δυναμική ή κινητική ή χημική ενέργεια δεν μπορούμε να πούμε ότι έχει τόση θερμότητα ή έχει τόσο έργο. Τη θερμότητα θεωρώ ότι πρέπει να την αντιμετωπίζουμε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που αντιμετωπίζουμε και το έργο. Σαν διαδικασία.
Το λινκ για τα άρθρα https://blogs.sch.gr/mourouzis/arthra/
Κάποιος φίλος μου είχε πει πριν λίγο καιρό ότι ο συγχωρεμένος ο Ανδρέας ο Κασσέτας είχε πει ότι η θερμότητα και το έργο είναι οι μοναδικές μορφές ενέργειας που δεν αποθηκεύονται. Ίσως συντάσσομαι με αυτό.
Οι διαδικασίες μεταφοράς ενέργειας ( μηχανισμοί μεταφοράς όπως έλεγε ο αείμνηστος Ανδρέας ) δεν είναι μόνο 2 το έργο και η θερμότητα. Είναι 6 όπως αναφέρεται στο άρθρο https://blogs.sch.gr/mourouzis/files/2026/02/4_energy.pdf
Καλημερα σε όλους. Θα ήθελα να παρακαλέσω το κύριο Μαυρούζη αν μπορεί να ξαναβάλει τον σύνδεσμο με τα 6 άρθρα για την ενέργεια, γιατί αυτός δεν δουλεύει. Τα είχα κατεβάσει στον υπολογιστή μου πριν χρόνια, ψάχνω αλλά δεν τα βρίσκω. Ευχαριστώ.
Στον παρακάτω σύνδεσμο το Νο 57
https://blogs.sch.gr/mourouzis/arthra/
Μία σοβαρή παράλειψη είναι το όνομα του εξαιρετικού μεταφραστή που δυστυχώς το έχω ξεχάσει. Αν κάποιος συνάδελφος το γνωρίζει ας το αναφέρει γιατί έκανε μία εξαιρετική εργασία και ειναι αδικία η μη αναφορά του.
Είδα ότι έχετε ξαναβάλει τον σύνδεσμο πιο κάτω. Συγνώμη για την αβλεψία μου. Να προσθέσω ότι και ο Παναγιώτης Κουμαράς στο βιβλίο μονοπάτια της σκέψης στον κόσμο της φυσικής εχει ενα εξαιρετικό κομμάτι για την ενέργεια και την διδασκαλια της.
Καλημέρα Πάνο, καλημέρα σε όλους.
Τα πέντε άρθρα για την ενέργεια, μπορείτε να τα δείτε και με κλικ ΕΔΩ.
Τη μετάφραση έχει κάνει ο Σταύρος Πρωτογεράκης.
Σταύρο, σε έχουμε χάσει…
Καλημέρα Πάνο.
Εξαιρετικό και ευχάριστο.
Σε ένα σημείο μια παρατήρηση. Γράφεις:
Δύναμη D’ Alembert: Μη αδρανειακό σύστημα το οποίο επιταχύνεται ευθύγραμμα με επιτάχυνση α σε σχέση με ένα αδρανειακό.
Όχι κατ’ ανάγκην ευθύγραμμα.
Ένας παρατηρητής που εκτελεί κυκλική κίνηση αλλά διατηρεί σταθερό τον προσανατολισμό του βλέπει όλα τα σώματα που παρατηρεί να δέχονται μια δύναμη D’ Alembert ίση με m.α, όπου m η μάζα του παρατηρούμενου σώματος.
Η δύναμη αυτή δεν είναι φυγόκεντρος διότι δεν αλλάζει προσανατολισμό.
Ένα παιδί πάνω σε ένα μύλο παιδικής χαράς που έχει κάθε στιγμή τον προσανατολισμό του μύλου βλέπει και φυγόκεντρο και D’ Alembert ταυτόχρονα.
Συνεχίζω το διάβασμα με ευχαρίστηση….
Η ίδια παρατήρηση λίγο πιο κάτω:
Ο διαστημικός σταθμός είναι ένα σύστημα αναφοράς το οποίο δεν είναι αδρανειακό. Έτσι εμφανίζονται και μη αδρανειακές δυνάμεις. Στην περίπτωσή μας η πιο σημαντική από όλες τις μη αδρανειακές δυνάμεις είναι η φυγόκεντρη. Και επειδή η φυγόκεντρη είναι αντίθετη του βάρους,
Ένας παρατηρητής μέσα στον σταθμό βλέπει τη δύναμη D’ Alembert και μια ασήμαντη φυγόκεντρο ίση με m.ω^2.d (όπου d η απόσταση παρατηρητή παρατηρούμενου που μπορεί να είναι μερικά εκατοστά ή και μηδέν).
Τη φυγόκεντρο τη βλέπει ένας παρατηρητής πάνω στη γη που στρέφεται έτσι ώστε να κοιτάζει κάθε στιγμή τον δορυφόρο και τον αστροναύτη.
Μόλις τελείωσα.
Εξαιρετικό άρθρο!
Γιάννη σ’ ευχαριστώ πολύ για τις παρατηρήσεις σου. Έχεις απόλυτο δίκιο. Εξ’ άλλου ουδείς άσφαλτος 🙂 . Με την πρώτη ευκαιρία θα κάνω τις αντίστοιχες διορθώσεις.