21 Μαΐου 1864: Ένωση Επτανήσου με την Ελλάδα.

Πέραν των ιστορικών αναφορών, ένα εμβατήριο και ένα τραγούδι που αναφέρονται στους αγώνες των επτανήσιων κατοίκων κατά των Άγγλων.

Οι Γραικοί

Το Εμβατήριο “Οι Γραικοί”, γνωστό επίσης ως “Μη φοβείσθε Γραικοί” ή “Άσμα Προτρεπτικόν”, είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό και διαδεδομένο πατριωτικό μουσικό κομμάτι που συνέδεσε την πορεία του με τους αγώνες του Ελληνισμού κατά τον 19ο αιώνα. Πρόκειται για μελοποιημένο εμβατήριο της περιόδου της Τουρκοκρατίας, το οποίο απέκτησε πανελλήνια απήχηση και διεθνή αναγνώριση.^[1]

Το “Μη φοβείσθε Γραικοί” αποτελεί τη μελοποίηση ενός φιλοευρωπαϊκού επαναστατικού ποιήματος, οι στίχοι του οποίου ήταν ήδη διαδεδομένοι στον ελληνικό χώρο κατά τον 19ο αιώνα, πριν την Ένωση των Επτανήσων.

Συνθέτης: Ο μουσουργός της συγκεκριμένης, δημοφιλούς εκδοχής του εμβατηρίου παραμένει επισήμως άγνωστος. Ωστόσο, η ισχυρή παράδοση θέλει ως συνθέτη τον Κεφαλονίτη μουσουργό της Επτανησιακής Σχολής Νικόλαο Τζανή Μεταξά (1825 – 1907), ο οποίος ήταν ριζοσπάστης, μαθητής του Διονυσίου Λαυράγκα και γνωστός για το συνθετικό του έργο για μπάντα.

Στιχουργική Πηγή: Οι στίχοι του φαίνεται να περιλαμβάνονται στη συλλογή του Ν. Αγγελίδη «Ανθολογία ήτοι συλλογή ασμάτων ηρωικών», η οποία εκδόθηκε στην Αθήνα το 1864.

Απήχηση: Κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, το άσμα απέκτησε πανελλήνια απήχηση με τον τίτλο «Άσμα Προτρεπτικόν», συνοδεύοντας πολλές από τις σημαντικές στιγμές της περιπετειώδους πορείας της Ελλάδας.

Διεθνής Αναγνώριση: Η φήμη του ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας. Το κομμάτι εμφανιζόταν σε συλλογές πατριωτικών τραγουδιών που κυκλοφόρησαν σε χώρες του εξωτερικού (όπως η Δανία και η Αγγλία), ως χαρακτηριστικό ελληνικό πολεμικό άσμα.

Η Σύνδεση με την Κέρκυρα

Το εμβατήριο είναι στενά συνδεδεμένο με την ιστορία της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κερκύρας (ΦΕΚ), της λεγόμενης “Παλαιάς” Φιλαρμονικής.

Αγώνες για την Ένωση: Η μπάντα της ΦΕΚ έπαιξε σημαντικό ρόλο στην προώθηση του εθνικού αισθήματος στα Ιόνια Νησιά, την εποχή της Βρετανικής προστασίας. Το 1850, η ΦΕΚ απέδωσε το συγκεκριμένο εμβατήριο κατά τον πρώτο δημόσιο κερκυραϊκό εορτασμό της επετείου της 25ης Μαρτίου στην Κέρκυρα. Η πράξη αυτή υπογράμμιζε τη σημασία του άσματος τόσο για την Ελληνική Επανάσταση όσο και για τους αγώνες της Ένωσης των Επτανήσων με την Ελλάδα (1864). Σήμερα, η μουσική εκδοχή του εμβατηρίου που ακούγεται από τις Φιλαρμονικές της Κέρκυρας (ΦΕΚ, “Μάντζαρος”, “Καποδίστριας”) αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του κερκυραϊκού Πάσχα. Παιανίζεται παραδοσιακά μετά την Πρώτη Ανάσταση (το Μεγάλο Σάββατο το πρωί) και το έθιμο των “Μπότηδων“, καθώς και την Κυριακή του Πάσχα.

Ὁ καιρὸς, ἀδελφοί, τῆς Ἐλευθερίας φθάνει,
καὶ τὸ Γένος ἡμῶν τὰς δυνάμεις του λαμβάνει.
Γενναῖοι Ῥουμελιῶται,
Μωραΐται καῖ Νησιῶται,
Μὴ φοβῆσθε, Γραικοί, ὅτι εἶσθε τάχα ὀλίγοι,
…
ἡ Εὐρώπη ἰδοὺ τὰς ἀγκάλας τῶν της ἀνοίγει.
Μὴ φοβῆσθε, Γραικοί, τοὺς λαούς τοὺς τρισβαρβάρους,
εἶναι ὄχλος πολύς, δίχως τόλμης τε καὶ θάῤῥους.
Ὡς πότε τυραννία;
Ζήτω ἡ Ἐλευθερία!
Τὸ αἷμα τῶν τυράννων ἂς τρέξῃ πρὸ ποδῶν.

Σ’ ένα παπόρο μέσα

Το άλλο, « Σ’ ένα παπόρο μέσα» το τραγουδούσαν οι επτανήσιοι επαναστάτες καθώς πήγαιναν προς την εξορία ή τον θάνατο. Πρόκειται για ένα παραδοσιακό ριζοσπαστικό τραγούδι των χρόνων της Αγγλοκρατίας (από την περίοδο της βρετανικής κυριαρχίας στα Επτάνησα). Σύμφωνα με την τοπική λαϊκή παράδοση και μαρτυρίες, το τραγουδούσαν μελλοθάνατοι πατριώτες και εξόριστοι ποπολάροι (απλοί άνθρωποι του λαού) στα σκοτεινά αμπάρια των αγγλικών πλοίων, κατά τη διάρκεια της μεταφοράς τους για να δικαστούν ή να εκτελεστούν. Με αυτόν τον τρόπο διακωμωδούσαν τους Άγγλους φρουρούς, αποχαιρετώντας περήφανα τη ζωή.

Εδώ η μελοποίηση από τον Λουκιανό Κηλαϊδόνη (αχ πατρίδα μου γλυκιά):

https://www.youtube.com/watch?v=CsfH6cFSbgE