Γιατί να διδάξουμε Φυσική σε μικρούς και λιγότερο μικρούς μαθητές;

Οι στόχοι του σχολείου είναι πολλοί και ο ρόλος του σύνθετος. Γιατί πρέπει να διδάσκουμε Φυσική; Γιατί πάντα δίδασκαν Φυσική στο σχολείο; Όλοι θα διδαχτούν τη Φυσική στο ίδιο επίπεδο και με τον ίδιο τρόπο ; Διδάσκεσαι τη ροπή ζεύγους γιατί αλλιώς δεν μπορείς να οδηγήσεις αυτοκίνητο ; Σε μια χώρα χωρίς βιομηχανία , που παράγει ρεσεψιονίστες και ντιλιβεράδες πίτσας χρειάζεται η διδασκαλία του μαθήματος ή να το αντικαταστήσουμε από κάποιο με τίτλο διαχείριση μικρής τουριστικής μονάδας ;

Γιατί λοιπόν να διδάσκουμε Φυσική ;

1^ον Το σχολείο παρέχει στοιχειώδεις γνώσεις.

Ένα παιδί πρέπει να αποκτήσει στοιχειώδεις γνώσεις Ιστορίας , Γεωγραφίας , Γεωλογίας, Βιολογίας , Χημείας , Μαθηματικών ,  Θρησκειολογικές , Φυσικής και άλλες. Ούτε το σπίτι, ούτε το φιλικό ή εργασιακό περιβάλλον προσφέρονται για τέτοιου είδους μεταλαμπαδεύσεις γνώσεων. Πάντα ξεχώριζε αυτός που είχε πάει σχολείο.

Θυμάμαι δύο περιστατικά:

Όταν ο  Άρμστρονγκ πάτησε το 1969 στη Σελήνη ένας μεσήλικας που δεν είχε βγάλει το δημοτικό ρώτησε την οδοντογιατρό του:

«-Καλά έχει και η Αμερική φεγγάρι ;»

Το 1973 όταν πιτσιρικάδες πετάξαμε ένα χάρτινο αερόστατο σε χωριό του Ρεθύμνου μία κυρία είπε τρομοκρατημένη : «- Άκρα κόσμου ήρθενε».

Επειδή ανάλογα περιστατικά κάνουν σήμερα δειλά-δειλά την εμφάνισή τους πρέπει το Σχολείο να παρέχει κάποιες γνώσεις. Στα καθ’ ημάς :

Ένα παιδί πρέπει να μάθει για τις απλές μηχανές που «πολλαπλασιάζουν» τη δύναμή μας.

Πρέπει να μάθει σε τι διαφέρουν τα γυαλιά του παππού από τα γυαλιά της αδερφής του.

Να του μιλήσει κάποιος για τη διαστολή , το ηλεκτρικό ρεύμα , την απόσταξη ,γιατί ένα αυγό πλέει στο αλατόνερο ,γιατί και πως  ο μούστος γίνεται κρασί και τόσα άλλα. Από τα παραδείγματα αντιλαμβάνεστε και το περιεχόμενο που θα ήθελα να είχε η βασική Φυσική στο Γυμνάσιο αλλά και στο Λύκειο.

Θα μου πείτε : «-Τι άνωση και γυαλιά λες ρε φίλε. Εδώ έχουμε τις υπερχορδές και τα κουάρκς,». Μη βαράτε και ας το συζητήσουμε.

2^ον  Το σχολείο πρέπει να παρέχει καλλιέργεια.

Καλλιέργεια είναι ότι μένει όταν ξεχάσεις τις γνώσεις σου. Παρέχεται αν σε αναγκάσουν και να σκεφτείς εκτός από το να αποστηθίσεις κάτι. Μελετώντας π.χ. Βυζαντινή Ιστορία σου μένει κάτι ακόμα και όταν ξεχάσεις τα περί Ρωμανού του Λεκαπηνού. Γίνεσαι ένα λίγο ή πολύ σκεπτόμενο άτομο.

Στα θετικά μαθήματα η καλλιέργεια ακολουθεί συνήθως την επίλυση προβλημάτων. Δεν πιστεύω να νομίζει κάποιος ότι η γεωμετρία χρειάζεται για τον υπολογισμό του εμβαδού αγρών. Καλλιέργησε ανυπολόγιστα τη σκέψη μας. Το ίδιο και η Φυσική , το ίδιο και η Χημεία. Το απλοϊκό μοντέλο που κατασκευάζει ο μπόμπιρας για να συνδέσει τον φυσικό κόσμο με τα Μαθηματικά τον καλλιεργεί αφάνταστα.

Περιγάφει ο Arnold Arons ότι για να διαλέξουν τα Αμερικανόπουλα την Φυσική προσπάθησαν να την παρουσιάσουν απομαθηματικοποιημένη , χωρίς προβλήματα , απλούστερη , κάτι σαν μάθημα αποστήθισης. Τα παιδιά ,λέει , παπαγαλίζουν περί κουάρκς, φερμιονίων προστασίας περιβάλλοντος μη εμβαθύνοντας σε τίποτε , μη γνωρίζοντας ούτε την διατήρηση της ορμής και όταν ξεχάσουν τις παροδικές και πομπώδεις αυτές γνώσεις ουδεμία καλλιέργεια έχουν αποκτήσει.

Το ποια θέματα προσφέρονται για να συντελέσουν στη καλλιέργεια των μαθητών θέλει συζήτηση. Το στερεό είναι άψογο παράδειγμα για την Γ΄ Λυκείου ενώ σε μικρότερες τάξεις η στατική τα προβλήματα που συνδυάζουν κεντρομόλο και ενέργεια προσφέρονται αλλά είμαστε μάλλον στην περιοχή του Λυκείου. Πάντως το όποιο αναλυτικό πρόβλημα πρέπει να σταθμίσει όλα αυτά.

Ο Πάνος Μουρούζης είπε ορθώς ότι χρήσιμος ο χειρισμός του office αλλά απέχει από το να παρέχει καλλιέργεια. Είναι μία δεξιότητα όπως η οδήγηση.

Θέλω να πιστεύω ότι οι ιθύνοντες δεν είναι τόσο ανεγκέφαλοι ώστε να επιδιώξουν παραγωγή ακαλλιέργητων πολιτών με πολλές δεξιότητες. Με εκνευρίζει ο σουσουδισμός πολλών συμπατριωτών μας λένε: «-Είδες στην Γερμανία που τα Τεχνικά σχολεία είναι …».

3^ον  Η Φυσική σε κάποιους χρειάζεται.

Εισάγεσαι πανευτυχής στο Πολυτεχνείο , Πολιτικός μηχανικός και διδάσκεσαι εκεί για πρώτη φορά τι σημαίνει ροπή (συνέβαινε στην Ελλάδα επί 4-5 χρόνια). Σπουδάζεις Ηλεκτρολόγος ή Ηλεκτρονικός και εύχεσαι μαζί με τα κύματα τις ταλαντώσεις και το στερεό να είχες διδαχτεί και κάτι από εναλλασσόμενα.

Ειρήσθω εν παρόδω  ένα ευτράπελο φετινό. Μαθήτριά μου πέρασε από τη θεωρητική κατεύθυνση στο ΤΕΙ οπτικής και οπτομετρίας (έδωσε Βιολογία). Όταν την συνεχάρην με ρώτησε :

«-Ξέρατε καλέ κύριε ότι η οπτική είναι Φυσική ;». Όλοι στο γραφείο θαύμασαν την απάθειά μου.

Κάποια παιδιά λοιπόν χρειάζονται τη Φυσική και δεν έχουμε κανένα δικαίωμα να τα χαντακώσουμε. Θα συμφωνήσω ότι οι υπόλοιποι δεν χρωστάνε σε κανέναν να ταλαιπωρηθούν. Ας υπάρξει διαχωρισμός , κάτι σαν το πρακτικό-κλασσικό των ημερών που ήμουν μαθητής. Το τι θα διδαχθεί στο , ας πούμε, πρακτικό θα καθοριστεί μετά από σοβαρή δουλειά και συνεργασία Πανεπιστημιακών που θα πουν τι χρειάζεται να ξέρει ο κάθε πρωτοετής , ημών που γνωρίζουμε την διδακτική καθημερινότητα και όποιων σχετικών με διδακτική θελήσουν να συνδράμουν. Το επίπεδο της τελευταίας τάξης  παρασύρει το επίπεδο των προηγουμένων. Ελπίζω να υπάρξουν νοήμονες ώστε να μην διδαχθεί η Lagrangian στο Λύκειο και η σύνθεση ταλαντώσεων στο Γυμνάσιο.

4^ον  Κάπως πρέπει να επιλεγούν οι φοιτητές.

Στα παραμύθια για να επιλεγείς ως μνηστήρας της βασιλοπούλας έπρεπε να σκοτώσεις το δράκο , να βρεις τη βελόνα στα άχυρα και να πάρεις το πέπλο της μάγισσας. Σας μοιάζουν άσχετα με το ποια θα ήθελε η βασιλοπούλα ως προσόντα του συζύγου της ;

Τότε σκεφθείτε ότι για να σπουδάσεις ψυχολόγος ή κοινωνιολόγος ή οικονομολόγος εξετάζεσαι στα Αρχαία , τα Λατινικά κ.λ.π. Αλήθεια σε τι θα προτείνατε να εξεταστεί ένας υποψήφιος εργοθεραπευτής ;;

Σε τι θα ωφεληθεί ένας φοιτητής της Ιατρικής ή της Γεωπονικής από την μελέτη της κύλισης σφαίρας ;

Καλώς ή κακώς η Φυσική για αρκετές σχολές είναι ένας από τους άθλους επιλογής , ας πούμε το αντίστοιχο του να σκοτώσεις τον δράκο. Να πάψει να είναι ;

Η επιλογή να γίνεται μέσω τεστ νοημοσύνης , μέσω συνέντευξης ή μέσω εργασίας ; (που θα σου συντάξει άλλος επί πληρωμή). Αν είναι ας προταθεί κάτι τέτοιο. Να γελάσουμε και λίγο.

Όταν λοιπόν ως μάθημα εξεταζόμενο καθορίζει το μέλλον σου λογικό είναι να επιδιώξεις να το διδαχτείς μικρόθεν. Από το Γυμνάσιο. Το κράτος από την άλλη δεν μπορεί να σε εξετάζει στη Φυσική και να σε διδάσκει πλημμελώς στέλνοντάς σε στην ιδιωτική πρωτοβουλία. «- Δεν έχει λεωφορείο αργά. Αν θέλεις σινεμά πάρε ταξί.»

Οι εξετάσεις καθορίζουν τα διδασκόμενα και τον τρόπο διδασκαλίας περισσότερο από οτιδήποτε. Δίδαξε ότι θέλεις. Αν καταλάβουν ότι δεν θα εξεταστούν σ’ αυτό κατεβάζουν αυτοστιγμεί τον διακόπτη. Μπορεί να λες το πιο ενδιαφέρον και να μην προσέχουν και να λες το βλακωδέστερο πράγμα και να σημειώνουν σαν τρελοί διότι μοιάζει με το 4^ο θέμα του έτους …..

Γιατί η (για εμάς) ενδιαφέρουσα Φυσική Γενικής Παιδείας υποβαθμίστηκε τόσο ; Αφού δεν εξετάζονται σ’ αυτήν γιατί να σε προσέξουν ; Εσύ θα πρόσεχες σε μια διάλεξη σχετική με την εξέλιξη των αναβολέων των πολεμικών ίππων κατά τα Αλεξανδρινά χρόνια ;

5^ον  Έν οίδα ότι ουδέν οίδα.

Η επαφή με τις Φυσικές Επιστήμες σε πείθουν ότι γνωρίζεις πολύ λιγότερα απ’ όσα αγνοείς. Έτσι γίνεσαι σεμνότερος και σκεπτόμενος. Άλλα μαθήματα σε σπρώχνουν να γίνεις μικρόθεν δοκησίσοφος. Να αναπτύσσεις από τα δεκατρία σου πως  πρέπει να είναι το Εκπαιδευτικό σύστημα , ποια τα διδασκόμενα αντικείμενα και πως θα προστατευθεί το περιβάλλον. Εμείς με μισή ερώτηση του κάνουμε αντιληπτό ότι έχει πολλά να μάθει ακόμα πριν αποφασίσει να σώσει την κοινωνία και το περιβάλλον. Έτσι φτιάχνουμε ή προσπαθούμε να φτιάξουμε έναν σοβαρό άνθρωπο.

Αν με έπειθε κάποιος ότι η Φυσική δε χρειάζεται θα αποδεχόμουν την πρόωρη συνταξιοδότησή μου ή την μετατροπή μου σε γραμματέα σχολείου αλλά δε νομίζω ότι μπορεί να συμβεί αυτό. Το να με πείσει εννοώ.