Όταν ανοίγεις έναν κύκλο, πρέπει και να τον κλείνεις

Προς … ΙΕΠ
(Το κείμενο – κάπως παραλλαγμένο – στάλθηκε στο ΙΕΠ και απηχεί όλη την ομάδα που εργάστηκε πάνω στο project του εξορθολογισμού της Φυσικής).
Οι επισημάνσεις δεν είναι αποτέλεσμα μιας επιστημονικά τεκμηριωμένης καταγραφής των απόψεων, σκέψεων και αντιδράσεων των συναδέλφων που δίδαξαν με το προτεινόμενο πλαίσιο (από το ΙΕΠ), αλλά είναι το καταστάλαγμα των εμπειρικών προβληματισμών, όπως αυτές διατυπώθηκαν από τους διδάσκοντες στις συναντήσεις του ΕΚΦΕ Τρικάλων και άλλων όμορων ΕΚΦΕ στη Θεσσαλία . Προφανώς δεν είναι «αντικειμενικές» και ακριβείς, παρ’ όλα αυτά ανιχνεύουν το πλαίσιο επιτυχούς ή μη υλοποίησης της πρότασης για τον εξορθολογισμό της ύλης.
Στο προκείμενο.
Θεωρήθηκε από πολλούς (και το σύνολο των συναδέλφων των ΕΚΦΕ), η διαρκής αναφορά και οι επισημάνσεις στις πειραματικές δραστηριότητες που πρέπει να συνοδεύουν τη διδασκαλία των αντιστοίχων γνωστικών αντικειμένων, ως ιδιαίτερα επιτυχής. Επιτυχής θεωρήθηκε επίσης η παράθεση ενός σημαντικού όγκου διαδικτυακής πληροφορίας (φωτόδενδρο κ.ά.) για την ενίσχυση της εκπαιδευτικής διαδικασίας . Μερικές αστοχίες στην παράθεση υλικού (λόγω της πίεσης του χρόνου) δεν αλλοίωσαν το αποτέλεσμα!
Για το Γυμνάσιο:
• Στη Φυσική της α΄ Γυμνασίου, η αναδιάταξη των πειραματικών δραστηριοτήτων και ο επαναπροσδιορισμός αυτών λειτούργησε προς τη σωστή κατεύθυνση. Υλοποιήθηκε δε το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο των προβλεπόμενων (από την πρόταση εξορθολογισμού) πειραματικών δραστηριοτήτων στις προβλεπόμενες διδακτικές ώρες (η 12η ενότητα υλοποιείται οριακά).
• Στη β΄ Γυμνασίου παραμένει το «αγκάθι» των κινήσεων (κεφ.2) με τον αυστηρό μαθηματικό φορμαλισμό. Μια ιδέα/πρόταση είναι η ακόλουθη. Η διδασκαλία της Φυσικής να αρχίσει με τις δυνάμεις (κεφ.3), την πίεση (κεφ.4) και να ακολουθήσουν οι κινήσεις (κεφ.2)). Οι μαθητές/-τριες θα έχουν εντρυφήσει σε αρκετά γνωστικά αντικείμενα Φυσικής, θα έχουν πληρέστερο μαθηματικό υπόβαθρο με αποτέλεσμα την ευκολότερη προσέγγιση των κινήσεων. Οι διδάσκοντες θα αφιερώνουν τις προβλεπόμενες για το αντικείμενο ώρες διδασκαλίας, οπότε θα μπορούν με επιτυχία να διδάξουν με σχετική πληρότητα και τη θερμότητα (κεφ.6) – (ελάχιστοι διδάσκοντες έφθασαν έως εκεί) .
• Στη γ΄ Γυμνασίου, η πρόταση υλοποιήθηκε σχεδόν στο σύνολό της, με πολλούς από τους εκπαιδευτικούς να διδάσκουν και τμήματα της ύλης που διαπραγματεύεται το «φως» και τις ιδιότητές του .
Για το Γενικό Λύκειο.
Στην Φυσική Προσανατολισμού (β΄ λυκείου)
• Θεωρήθηκε ιδιαίτερα επιτυχής η πρόταση και διδασκαλία του βαρυτικού πεδίου της Γης με τις υπάρχουσες υποδείξεις .
• Αντιδράσεις (πολλές) εκδηλώθηκαν σχετικά με την αφαίρεση της παρ. 4-10, (Γραμμομοριακές ειδικές θερμότητες αερίων Cp, Cv). Επιμένουμε ότι ορθά αφαιρέθηκε η παράγραφος. Η εκ νέου πιθανή εισαγωγή τους, με τη διδασκαλία του θεωρητικού πλαίσιου, καλό είναι να συνδυαστεί με την αφαίρεση σύνθετων και μαθηματικοποιημένων κύκλων θερμικών μηχανών, ώστε να αποτρέπεται η «φροντιστηριακή» αντιμετώπιση των Cp, Cv.
Στη Φυσική γενικής παιδείας της β΄ λυκείου
• Χρειάζεται να εισαχθεί εκ νέου η διδασκαλία της ηλεκτρομαγνητικής σύνθεσης. Τα γνωστικά αντικείμενα του μαγνητισμού και της ηλεκτρομαγνητικής επαγωγής. Δεν είναι δυνατόν να εκλείπει από τη διδασκαλία των ηλεκτρικών φαινομένων ένας ολόκληρος 19ος αιώνας και παράλληλα λόγω αυτής της έλλειψης , να εκλείπουν και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά της πορείας της Φυσικής των αιώνα των επαναστάσεων! Η εισαγωγή των νέων κεφαλαίων μπορεί κάλλιστα να συνοδευτεί από τη γενναία αφαίρεση πλήθους ερωτήσεων, ασκήσεων και προβλημάτων από τα υπάρχοντα κεφάλαια που έχουν «βαρύ» μαθηματικό φορμαλισμό.
Στη Φυσική α΄ λυκείου.
• Παραμένει το πρόβλημα της μαθηματικής «ένδειας» των μαθητών/-τριών ειδικά στο κεφ. των κινήσεων. Πρόβλημα που πιθανά αντιμετωπίζεται με τον επανασχεδιασμό Αναλυτικών Προγραμμάτων στο Γυμνάσιο και Λύκειο.
Εν κατακλείδι
Θεωρείται από πολλούς, ότι η πρόταση εξορθολογισμού για τη Φυσική συνάντησε «ευήκοα ώτα». Οι τυχών ατέλειές της μπορούν άμεσα να αντιμετωπισθούν. Το κυρίαρχο όμως συμπέρασμα είναι ότι το υπάρχον πλαίσιο διδασκαλίας των Φυσικών Επιστημών στο Γυμνάσιο και Λύκειο χρειάζεται να αναδιαρθρωθεί εκ βάθρων. Όπερ σημαίνει ότι είναι επιτακτική ανάγκη για Νέα Αναλυτικά Προγράμματα.
Βασίλης Παππάς, Αριστοτέλης Γκιόλμας