by 
Ερώτηση προς τους φίλους Φυσικούς και διδάσκοντες τη Φυσική:
Αν θέλει κάποιος να εισαγάγει την κυματοσωματιδιακή φύση του φωτός, συνήθως ξεκινά από φαινόμενα που ερμηνεύονται κυματικά ώστε να μιλήσει για μήκος κύματος και συχνότητα (συμβολή, περίθλαση), μετά από φαινόμενα που ερμηνεύονται σωματιδιακά (πίεση ακτινοβολίας, φωτοηλεκτρικό φαινόμενο) για να εξηγήσει οτι το φως μεταφέρει ενέργεια και ορμή και στη συνέχεια θέτει ένα ερώτημα του κατα πόσο είναι συμβατά αυτά τα δύο — ενδεχομένως παραθέτοντας το πείραμα της διπλής οπής για μονήρη φωτόνια.
Η ερώτηση είναι:
Το πιο άμεσο παράδειγμα που έχουν τα παιδιά αναφορικά με τα κύματα είναι τα “θαλάσσια κύματα” που παρατηρούν, στα οποία έχουμε και μεταφορά μάζας. Ένα θαλάσσιο κύμα μπορεί να με “πετάξει έξω”. Τα “ξεμπερδεύουμε” όταν τους διαχωρίζουμε τις κυματικές ιδιότητες από τις σωματιδιακές κατα τον παραπάνω τρόπο, ή διαιωνίζουμε την παπαγαλεία και τυχόν παρανοήσεις που μπορεί να έχουν;
Δεν νομίζω Μανώλη πως η κβαντική θεωρία πεδίου ή οποιαδήποτε άλλη θεωρία φυσικής μπορεί να σου δώσει απάντηση για το τι είναι φωτόνιο. Το "είναι" των πραγμάτων είναι φιλοσοφικό-μεταφυσικό θέμα. Η φυσική μπορεί να περιγράφει τα φαινόμενα καθώς και να προβλέπει τα αποτελέσματα παρατηρήσεων-μετρήσεων.
Αντί λοιπόν του ερωτήματος "τι είναι φωτόνιο;" θα ήταν περισσότερο ταιριαστό για έναν φυσικό το ερώτημα "πως περιγράφεται η συμπεριφορά ενός φωτονίου;" ή το ερώτημα "ποιες ιδιότητες μπορούμε μετρήσουμε αν παρατηρούμε ένα φωτόνιο;"
Μανώλη δεν συμφωνώ μαζί σου ότι το σωματίδιο έχει οποιαδήποτε έκταση στο χώρο. Μια αρχή που είχε υιοθετήσει ο Einstein και την πίστευε βαθιά ο Heisemberg είναι η εξής: δεν μπορούμε να μιλάμε για κάτι το οποίο δεν είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε πειραματικά. Πχ, αν δεν υπαρχει πειραματική μέθοδος να διαπιστώσουμε ότι τα ηλεκτρόνια στα άτομα έχουν τροχιά, δεν μπορούμε να μιλάμε για τροχιά ηλεκτρονίου. Γι΄ αυτό στην μητρομηχανική του Heisemberg το ηλεκτρόνιο στερειται τροχιάς.
Όχι μόνο στο άτομο αλλά πουθενά στο κόσμο το ηλεκτρόνιο δεν έχει τροχιά. Γιατί δεν πρόκειται για μια μικρή σφαιρική μάζα που κινείται στο χώρο. Αλλά θα πεις: "μα υπάρχουν πειράματα που εντοπίζουν το ηλεκτρόνιο στο χώρο". Ασφαλώς και υπάρχουν! Στο βιβλίο του L. Schiff περιγράφεται πολύ ωραία ένα τέτοιο πείραμα που ένα φωτόνιο πέφτει σε ένα ηλεκτρόνιο, σκεδάζεται, περνάει από το φακό και εστιάζεται στο φίλμ αφήνοντας μια μαύρη κουκίδα. Από τη θέση της κουκίδας, με κάποια ανάλυση, προσδιορίζεται που ήταν το ηλεκτρόνιο όταν έπεσε πάνω του το φωτόνιο.
Άρα το ηλεκτρόνιο είχε θέση! Όχι θα απαντήσει η Σχολή της Κοπεγχάγης. Τη θέση την απέκτησε επειδή κάποιος πήγε να το παρατηρήσει ρίχνοντας πάνω του ένα φωτόνιο.
Η θέση μάλιστα αυτή δεν είναι ακριβής. Το φωτόνιο, περνώντας από το στενό φακό του μικροσκοπίου έπαθε περίθλαση. Έτσι δεν έπεσε εκεί που θα έπρεπε να πέσει αν οι κανόνες της γεωμετρικής οπτικής δούλευαν τέλεια. Έπεσε σε ένα σημείο μέσα σε έναν "κύκλο απροσδιοριστίας". Το σημείο μέσα στο κύκλο αυτό είναι αυθαίρετο. Επομένως, αυτός που με βάση αυτό το σημείο θα προσπαθήσει να προσδιορίσει τη θέση που είχε το ηλεκτρόνιο θα τη βρει με απροσδιοριστία.
Αυτή η προσδιοριστία θα μίκραινε αν το άνοιγμα του φακού ήταν μεγαλύτερο. Ναι, αλλά έτσι θα αύξαινε η απροσδιοριστία στην ορμή του ηλεκτρονίου.
Συζητάνε να βάλουν κβαντομηχανική στα σχολεία. Έχω την πεποίθηση ότι, από εμάς που θα καλέσουν να τη διδάξουμε, ούτε το 1% δεν την έχει καταλάβει.
Λίγα λόγια για το (δύσκολο) θέμα, όπως κάθε θέμα κβαντομηχανικής μακριά από τον αντίστοιχο φορμαλισμό.
https://drive.google.com/open?id=1jyEPBiYm5mxqKvRl9Q0JFB9Ol7Clc0gk
Πολύ ενδιαφέρουσα η συζήτηση και με διαχρονικές αναζητήσεις. Το να αναζητάς αν το φωτόνιο είναι σωματίδιο ή κύμα έχει ενδιαφέρον, όμως σημασία έχει ποια φύση από τις δύο σου λύνει το πρόβλημά σου. Δεν θα ήταν φρόνιμο να μελετάς τα βιομηχανικά κύματα ή τα κύματα τηλεπικοινωνίας με την φύση τη σωματιδιακή, ούτε τις ακτίνες γ με την κυματική θεώρηση. Εγώ θα θέσω ένα πιο πρακτικό και βασικό πρόβλημα στο οποίο επιτρέψτε μου να πω ότι πολλοί έχουμε κάποια παρανόηση . Για ένα σωματίδιο π.χ. ηλεκτρόνιο, μπορεί να προσδιοριστεί πλήρως η θέση του; Και αν ναι, αν μετρήσω κατόπιν την ορμή του τι τιμή θα βρω;
Καλημέρα συνάδελφοι.
Νίκο Διαμαντή, ως προς το ερώτημα "Για ένα σωματίδιο π.χ. ηλεκτρόνιο, μπορεί να προσδιοριστεί πλήρως η θέση του; Και αν ναι, αν μετρήσω κατόπιν την ορμή του τι τιμή θα βρω; ", θα απαντούσα ως εξής:
Ως προς το πλήρως η απάντηση είναι ότι μπορώ να υπολογίσω την θέση με μία αβαεβαιότητα <Δχ>, η οποία θεωρητικά μπορεί να τείνει στο μηδέν…
Ως προς το κατόπιν, αν εννοείς σε μεταγενέστερη χρονική στιγμή, μπορώ να υπολογίσω την ορμή με μία αβαεβαιότητα <Δp>, η οποία θεωρητικά μπορεί να τείνει στο μηδέν…
Η αρχή της αβεβαιότητας απαγορεύει την ταυτόχρονη μέτρηση με άπειρη ακρίβεια δύο μη συμβιβαστών μεγεθών (θέση -ορμή).
Καλημέρα στην παρέα.
Ως προς το θέμα της ταυτόχρονης μέτρησης θέσης και ορμής ενός σωματιδίου, που έθεσε ο Νίκος, έγραψα ήδη κάτι στην προηγούμενη τοποθέτησή μου. Αυτά τα πήρα από το σύγγραμα του L. I. Schiff "quantum mechanics". Είναι το πρώτο από τα 3 πειράματα που αναπτύσσει ξεκινώντας από την &4 DISCUSSION OF MEASUREMENT.
Στο πρώτο πείραμα, που αφορά τον ταυτόχρονο προσδιορισμό της θέσης και της ορμής ενός ηλεκτρονίου, χρησιμοποιεί ως "υλικά" ένα φωτόνιο και ένα μικροσκόπιο. Το φωτόνιο, αφού σκεδαστεί από το ηλεκτρόνιο και περάσει από το φακό του μικροσκοπίου, θα εστιαστεί σε ένα πέτασμα. Από τη γωνία σκέδασης του φωτονίου μπορεί να προσδιοριστεί η ορμή του ηλεκτρονίου αλλά αυτή η γωνία σκέδασης δεν είναι με ακρίβεια γνωστή γιατί το φωτόνιο μετά τη σκέδασή του πέρασε από το φακό και δεν ξέρουμε από πιο σημείο του φακού πέρασε. Όσο πιο μεγάλος ο φακός, τόσο μεγαλύτερη η απροσδιοριστία στην ορμή του ηλεκτρονίου.
Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι κάνουμε το φακό πολύ μικρό για να ελαττώσουμε την απροσδιοριστία στην ορμή. Αλλά όταν φως περνά από πολύ μικρό φακό παθαίνει περίθλαση και δεν εστιάζει σε σημείο αλλά σε ένα μικρό κύκλο γύρω από την εστία. Όταν μόνο ένα φωτόνιο περάσει από το φακό, θα εστιάσει σε ένα σημείο αυτού του κύκλου το οποίο όπως είναι απροσδιόριστο. Αν ίσχυε η γεωμετρική οπτική και το φωτόνιο εστιαζόταν σε ένα σημείο, θα κάναμε υπολογισμούς και θα βρίσκαμε σε πιο σημείο έγινε η σκέδαση. Αλλά, τώρα δεν μπορούμε να βρούμε αυτό το σημείο με ακρίβεια.
Ρίχνοντας φωτόνιο με μικρότερο μήκος κύματος το φαινόμενο περίθλασης δεν θα ήταν τόσο έντονο και ο προσδιορισμός της θέσης του ηλεκτρονίου όταν έγινε η σκέδαση θα ήταν καλύτερος. Αλλά, λόγω του πεπερασμένου μεγέθους του φακού πάλι, και επειδή το φωτόνιο με το μικρότερο μήκος κύματος έχει μεγαλύτερη ορμή, η απροσδιοριστία στην ορμή του ηλεκτρονίου θα ήταν μεγαλύτερη.
Νομίζω όλα αυτά θα ήταν καλύτερο να μελετηθούν από το πρωτότυπο.
Στάθη και Νίκο καλημέρα. 'Ισως να μην διατύπωσα ευκρινώς το ερώτημά μου. Το επαναδιατυπώνω." 'Έχω μόνο ένα ηλεκτρόνιο και μετράω τη θέση του, θα βρω μια συγκεκριμένη τιμή; Αμέσως μετά μετράω την ορμή του. Θα βρω μια συγκεκριμένη τιμή για την ορμή;" και επεκτείνω το ερώτημα , "..είναι η ορμή του αυτή που βρήκα αν μπορώ να βρω μια συγκεκριμένη τιμή ή είναι λάθος η τιμή που υπολογίστηκε;"
Νίκο τώρα δεν καταλαβαίνω το ερώτημα!
Στην ερώτηση που κάνεις Νίκο, για το αν θα βρεις μια συγκεκριμένη τιμή για την ποσότητα που μετράς, η απάντηση είναι ότι, αν πειραματιστείς με κάποια συγκεκριμένη διάταξη, ναι θα βρεις μια συγκεκριμένη τιμή για την ποσότητα. Μόνο που αυτή η τιμη δεν έχει σημασία. Το ηλεκτρόνιο την απέκτησε τη συγκεκριμένη στιγμή που έκανες τη μέτρηση, δηλ. δεν την είχε την τιμή λίγο πριν τη μέτρηση. Γιατί, πες ότι επαναλαμβάνεις τη μέτρηση και οι συνθήκες είναι ακριβώς οι ίδιες με προηγουμένως. Η τιμή που θα βρεις δε θα είναι ίδια. Φαίνεται πως το ίδιο το ηλεκτρόνιο "αποφασίζει" ποιά θα είναι η τιμή. Δηλαδή αίρεται η αιτιοκρατία.
Για ορισμένες ποσότητες όμως, αν κάνεις τη μέτρηση, θα βρεις μια συγκεκριμένη και αιτιοκρατικά προσδιορισμένη τιμή. Πχ αν μετρήσεις την ενέργεια της θεμελιώδους ενεργειακής στάθμης του ηλεκτρονίου στο άτομο του Η, θα βρεις 13,6 eV.
Διαβάζω στο κείμενο του Άρη (απόψεις των Born, Heisenberg, Jordan, Dirac) ότι "Τα στοιχειώδη σωμάτια (όχι μόνο το φως), λέγεται, είναι σωμάτια ως προς την ΔΟΜΗ τους και κύμα ως προς την κίνησή τους".
Σε σχόλιο του Νίκου ότι " Το φωτόνιο είναι κύμα, αλλά το πέτασμα το βλέπει ένας παρατηρητής. Το φωτόνιο από "μη παρατηρούμενο" γίνεται "παρατηρούμενο". Και τότε μετατρέπεται σε σωματίδιο."
Ποια είναι η κρατούσα άποψη;
Σωμάτια που η πιθανότητα να συμπεριφερθούν έτσι ή αλλιώς περιγράφεται από εξίσωση όμοια με εξίσωση κύματος;
Κύματα που αποκτούν σωματιδιακή συμπεριφορά όταν αποφασίσεις να τα παρατηρήσεις;
Είναι ότι είναι και δεν έχει νόημα να συζητάμε για τη φύση τους; Όπως λέει ένα κάλο βιντεάκι "Σκάσε και υπολόγιζε";
Είναι μαθηματικές οντότητες; (ο Πλάτων χαμογελά)
Καλησπέρα Γιάννη.
Το σωστό είναι κατά την γνώμη μου ότι η κβαντική δεν απαντά στο τι είναι, αλλά περιγράφει το τι μπορούμε να μετρήσουμε σε αυτά. Θέτει τους κανόνες και τα όρια της γνώσης μας. Ένας καθηγητής μου έλεγε: υπολόγισε τα πάντα σύμφωνα με την ερμηνεία της Κοπεγχάγης και μετά, με μια μπύρα, συζητάμε τις πιθανές ερμηνείες.
Είναι δε σίγουρο ότι ο Πλάτων θα ένοιωθε δικαιωμένος.
Είναι έτσι όπως λέει ο Στάθης.
Είμαστε μαθημένοι να περιγράφουμε το καθετί με όρους που έχουμε δανειστεί από την εμπειρία, αλλά, αυτή οι εμπειρία δεν μπορεί να μας δώσει όρους να περιγράψουμε την φύση του μικρόκοσμου. Αλλά για τα μαθηματικά δεν υπάρχει όριο. Ο Einstein έλεγε ότι το πιο ακατανόητο πράγμα στον κόσμο είναι ότι ο Κόσμος είναι κατανοητός. Εννοούσε με τα μαθηματικά.
Καλησπέρα Στάθη, Νίκο και φίλοι, συμμετέχοντες και μη.
Κατανοώ τι λέτε. Ο Γιάννης Μήτσης επίσης έγραψε:
Δεν νομίζω Μανώλη πως η κβαντική θεωρία πεδίου ή οποιαδήποτε άλλη θεωρία φυσικής μπορεί να σου δώσει απάντηση για το τι είναι φωτόνιο. Το “είναι” των πραγμάτων είναι φιλοσοφικό-μεταφυσικό θέμα. Η φυσική μπορεί να περιγράφει τα φαινόμενα καθώς και να προβλέπει τα αποτελέσματα παρατηρήσεων-μετρήσεων.
Αντί λοιπόν του ερωτήματος “τι είναι φωτόνιο;” θα ήταν περισσότερο ταιριαστό για έναν φυσικό το ερώτημα “πως περιγράφεται η συμπεριφορά ενός φωτονίου;” ή το ερώτημα “ποιες ιδιότητες μπορούμε μετρήσουμε αν παρατηρούμε ένα φωτόνιο;“
Υποθέτω όμως πως η συζήτηση δεν εστιάζεται ούτε στο αν είναι σωστή η Κβαντομηχανική, ούτε στο αν την χειρίζονται σωστά. Προφανώς είναι και σωστή και μάλλον το σπουδαιότερο επίτευγμα της Φυσικής. Προφανώς επίσης την χειρίζονται σωστά. Όμως τέθηκαν πολλά. Νίκος έφα:
“ Το φωτόνιο είναι κύμα, αλλά το πέτασμα το βλέπει ένας παρατηρητής. Το φωτόνιο από “μη παρατηρούμενο” γίνεται “παρατηρούμενο”. Και τότε μετατρέπεται σε σωματίδιο.”
Αν ο Νίκος έλεγε “Δεν με απασχολεί το τι είναι. Με απασχολεί το πως θα υπολογίσω την απόσταση των κροσσών” να το δεχτώ.
Πάμε λίγο εδώ:
Τα πρωτόνια τα θεωρήσαμε σωμάτια διότι αποτελούν σχεδόν ένα άτομο υδρογόνου.
Η κυματική περιγραφή της συμπεριφοράς τους αίρει την φύση τους;
Αν δεν είναι σωματίδια, ποιος είναι;
Αλλάζοντάς τους τον χαρακτηρισμό τους αλλάζουμε την φύση;
Αποφασίζουμε να χαρακτηρίσουμε όλα τα σώματα “κύματα” ή “σωματοκύματα” ή δεν ξέρω τι άλλο;
Η συμπεριφορά χαρακτηρίζει την φύση;
Τελικά υπάρχουν σωμάτια;
Δεν συζητώ το ότι αν θα τα χαρακτηρίσουμε “όντα διπλής φύσης” θα προβλέψουμε σωστά την συμπεριφορά τους. Μέσα θα πέσουμε αλλά απαντάμε ή απλά κάνουμε τη δουλειά μας;
Η υπόθεση μοιάζει με το παρακάτω:
Βλέπουμε το κύκλωμα μιας πύλης AND.
Η λειτουργία της θα μπορούσε να υλοποιηθεί με ένα πρόγραμμα σε υπολογιστή.
Το ότι “δουλεύουν ίδια” σημαίνει ότι έχουν ίδια φύση;
Φυσικά μπορώ να “κάνω τη δουλειά μου” θεωρώντας το πρόγραμμα κύκλωμα και αντίστροφα, σημαίνει ότι η εικονιζόμενη πύλη είναι “κυκλωματοπρόγραμμα” ;
Τα πιξελάκια της προσομοίωσης Σιτσανλή “υπακούουν” σε κυματικές εξισώσεις. Κατέστησαν κύματα;
Κατέστησαν σωμάτια;
Απέκτησαν δομή διότι συμπεριφέρονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο;
Γιάννη καλησπέρα.
«Τα στοιχειώδη σωμάτια (όχι μόνο το φως), λέγεται, είναι σωμάτια ως προς την ΔΟΜΗ τους και κύμα ως προς την κίνησή τους.» είναι μια διατύπωση, η πιο σωστή νομίζω, προσπαθώντας να συνοψίσει τις σύγχρονες απόψεις πάνω στο θέμα. Την έχει και ο Ε. Οικονόμου στο βιβλίο του «Από τα κουάρκ στο σύμπαν», Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης.
‘Όταν ξεκινά ένα σωμάτιο από ένα σημείο, αν μπορούσαμε να μικρύνουμε αρκούντως, θα βλέπαμε πολλαπλές εικόνες του να κινούνται πάνω κάτω δεξιά αριστερά, ταυτόχρονα, ή για να στο πω έντονα η γάτα στο κουτί του Σρέντιγκερ είναι και ζωντανή και νεκρή μαζί, πριν ανοίξουμε το κουτί. Αυτό επαληθεύτηκε πειραματικά, είναι το, «οι Serge Haroche και David J. Wineland (βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2012) επινόησαν πειράματα (όχι με γάτα) με άτομα και φως που επαληθεύουν ότι οι επαλληλίες είναι απόλυτα αληθινές, ότι οποιοδήποτε κβαντικό σωματίδιο μπορεί να ταυτόχρονα να υπάρχει και να μην υπάρχει σε αλληλοαποκλειόμενες καταστάσεις»
Το πώς μπαίνει το –κύματο- το εξήγησα στο «όταν βρίσκουμε την «τροχιά» ενός σωματίου ΔΕΝ είναι το ίδιο το σωμάτιο που είναι απλωμένο ως κύμα σε όλο τον διαθέσιμο χώρο, αλλά το πλάτος πιθανότητας να το βρούμε στην μια ή στην άλλη θέση. Αυτή η σύμφυτη πιθανοκρατική περιγραφή και μόνο δίνει το συνθετικό -κυματο-στην λεγόμενη κυματοσωματιδιακή φύση του φωτός.»
Το ότι υπάρχει φορμαλισμός, κυματικός, πολύ λειτουργικός για κάποια φαινόμενα είναι αλήθεια αλλά εδώ προσπαθούμε να δούμε την πιο σύγχρονη άποψη για το φως.
Όταν φτάνει στο Β το σωμάτιο έχουμε, έγραψα, «Εκεί λέμε συμβαίνει η κατάρρευση της κυματοσυνάρτησης» Εκεί δηλαδή βρίσκουμε το σωμάτιο σε συγκεκριμένη κατάσταση με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Μη ρωτήσεις γιατί είναι «Ένα πειραματικό και θεωρητικό μυστήριο αφού τίποτα στους νόμους της κβαντικής θεωρίας δεν αφήνει περιθώριο να συμβεί κάτι τέτοιο.»
Αυτά μπορώ να πω είναι ό,τι πιστεύουν αυτοί που ασχολούνται πολύ σοβαρά με το θέμα.
Τώρα πάμε στο ερώτημά σου
«Είναι ότι είναι και δεν έχει νόημα να συζητάμε για τη φύση τους; Όπως λέει ένα κάλο βιντεάκι "Σκάσε και υπολόγιζε";
Είναι μαθηματικές οντότητες; (ο Πλάτων χαμογελά)»
Και το παρεμφερές του Στάθη –Γειά σου Στάθη.
«Το σωστό είναι κατά την γνώμη μου ότι η κβαντική δεν απαντά στο τι είναι, αλλά περιγράφει το τι μπορούμε να μετρήσουμε σε αυτά. Θέτει τους κανόνες και τα όρια της γνώσης μας. Ένας καθηγητής μου έλεγε: υπολόγισε τα πάντα σύμφωνα με την ερμηνεία της Κοπεγχάγης και μετά, με μια μπύρα, συζητάμε τις πιθανές ερμηνείες.
Είναι δε σίγουρο ότι ο Πλάτων θα ένοιωθε δικαιωμένος.»
Τα θεμελιακά εργαλεία για να ασχοληθεί κανείς με την κβαντική φυσική είναι η εξίσωση Σρέντινγκερ και η μηχανική των μητρών που αναμφίβολα και απόλυτα είναι ισοδύναμες. Εδώ Στάθη, νομίζω, πρέπει να διορθώσουμε λίγο την έκφρασή σου «υπολόγισε τα πάντα σύμφωνα με την ερμηνεία της Κοπεγχάγης» δεν υπάρχουν υπολογισμοί Κοπεγχάγης ερμηνεία υπάρχει.
Στα μαθηματικά αποτελέσματα λοιπόν δεν υπάρχουν διαφορές, υλιστικές ή ιδεαλιστικές σχολές και ερμηνείες υποχρεωτικά ταυτίζονται.
Μετά αρχίζουν οι διαφορές, αλλά είναι ιδεολογικές, φιλοσοφικές.
Κανείς δεν αρνείται την κατάρρευση της κυματοσυνάρτησης την ώρα της παρατήρησης. Υπάρχουν όμως άνθρωποι που πιστεύουν π.χ. ότι η τιμή που μετρώ οφείλεται στην παρεμβολή της συνείδησης του πειραματιστή. Αυτό δεν είναι φυσική είναι ιδεολογία.
Και δεν είναι μόνο ο Πλάτωνας.
Οντολογικές ή γνωσιολογικές διαφορές π.χ. δεν υπάρχει τίποτε πέρα από τις μετρήσεις, δεν ξέρω τι υπάρχει έξω από τις μετρήσεις και δεν με νοιάζει, υπάρχει πραγματικότητα έξω από τις μετρήσεις αλλά δεν μπορώ να την γνωρίσω, υπάρχει πραγματικότητα έξω από τις μετρήσεις μπορώ να την γνωρίσω έστω πιθανοκρατικά, ασυμπτωτικά, υπάρχουν. Αλλά αυτά είναι μετά την φυσική.
Ότι έγραψα (που τίποτα δεν είναι προσωπική μου ανακάλυψη) είναι απόψεις ανθρώπων που έχουν δουλέψει πάνω σε αυτά και προσπαθώντας να μένω στη φυσική.
;
‘