by 
Σήμερα η ημερομηνία είναι 8 Μαρτίου, η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας. H ημέρα που τιμάται και αναζωπυρώνεται ο αγώνας για την ισότητα των φύλων. Ακριβώς 1500 πριν, το 416 μ.Χ. ο θρησκόληπτος όχλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, που στρεφόταν όλο και περισσότερο στον χριστιανισμό, δολοφονούσε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου την Υπατία.
Η Υπατία γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 370 μ.Χ. Πατέρας της ήταν ο μαθηματικός και αστρονόμος, Θέων. Κοντά του έλαβε εξαιρετική παιδεία ενώ φοίτησε και στην νεοπλατωνική σχολή του Πλουτάρχου του Νεότερου στην Αθήνα. Κατόπιν ολοκλήρωσε τις σπουδές της στη σχολή του Ιεροκλή.
Επιστρέφοντας στην Αλεξάνδρεια αρχίζει να διδάσκει φιλοσοφία και μαθηματικά, αποτελώντας πόλο έλξης των διανοούμενων και των επιστημόνων της εποχής. Η σκέψη και η διαλεκτική της εκτόξευσαν την φήμη της σε κάθε γωνία της αυτοκρατορίας, από όπου άρχισαν να έρχονται μαθητές για να την ακούσουν από κοντά. Η επιρροή της στην επιστημονική σκέψη και στη φιλοσοφία σύντομα έγινε εμφανής και στη σχολή της Αντιόχειας. Φορώντας την κλασική χλαμύδα των φιλοσόφων και διατηρώντας την νεοπλατωνική αγνότητα, δίδασκε δημόσια στο κοινό. Σύμφωνα με τους ιστορικούς και τα συμπεράσματά τους από τα γραπτά των μαθητών της, η Υπατία θεωρείτο η καλύτερη μαθηματικός του ελληνορωμαϊκού κόσμου, επισκιάζοντας ακόμη και τον πατέρα της.
Η εποχή όμως δεν ήταν η κατάλληλη. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία δεν ευνοούσε τους επιστήμονες, θεωρώντας τους το αντίπαλο δέος του χριστιανισμού. Οι αυτοκράτορες επεδίωκαν την απόλυτη επιβολή της θρησκείας με αποτέλεσμα ο φανατισμός να κορυφωθεί.
Στα 415 μ.Χ. έπαρχος της Αλεξάνδρειας γίνεται ο Ορέστης, πρώην μαθητής της και βαπτισμένος Χριστιανός. Ο Ορέστης συμβουλευόταν την Υπατία και για πολιτειακά θέματα. «Όλοι οι άνθρωποι την σεβόταν και την θαύμαζαν για την απλή ταπεινοφροσύνη του μυαλού της. Ωστόσο, πολλοί με πείσμα την ζήλευαν και επειδή συχνά συναντούσε και είχε μεγάλη οικειότητα με τον Ορέστη. Ο λαός την κατηγόρησε ότι αυτή ήταν η αιτία που ο Επίσκοπος και ο Ορέστης δεν γινόταν φίλοι», γράφει ο ιστορικός του 5ου αιώνα Σωκράτης ο Σχολαστικός.
Παράλληλα με τον Ορέστη, Επίσκοπος της Αλεξάνδρειας είχε αναγορευτεί ο Κύριλλος. Στο πλαίσιο του πολέμου χριστιανών και παγανιστών, ανάμεσα στους οποίους είχαν εντάξει και την επιστημονική κοινότητα, η Εκκλησία είχε απαγορεύσει τις συναθροίσεις τους. Ο Ορέστης, όμως, με ένα διάταγμά του ακύρωσε την απαγόρευση τοποθετώντας έτσι την Υπατία στο επίκεντρο της διαμάχης.
Οι χριστιανοί τη θεωρούσαν τη βασική υπαίτιο για τη διαμάχη Κράτους και Εκκλησίας. Περίπου 500 μοναχοί συγκεντρώθηκαν στην Αλεξάνδρεια προκειμένου να υπερασπιστούν τον Επίσκοπο. Φτάνοντας οπλισμένοι συναντήθηκαν με την πομπή του Ορέστη και άρχισαν να του πετούν πέτρες αποκαλώντας τον ειδωλολάτρη. Ένας μοναχός, ονόματι Αμμώνιος, πέτυχε με μια πέτρα τον έπαρχο στο κεφάλι. Τότε η φρουρά του αντέδρασε άμεσα και τον συνέλαβε. Στα βασανιστήρια που ακολούθησαν ο μοναχός πέθανε.
Η οργή των χριστιανών και του Κύριλλου για τον θάνατο του Αμμωνίου στράφηκε στην Υπατία. Την άρπαξαν έξω από την πόρτα του σπιτιού της και την οδήγησαν στην εκκλησία. Εκεί, την έγδυσαν τελείως και την πετροβόλησαν μέχρι θανάτου. Στη συνέχεια διαμέλισαν το σώμα της και έκαψαν τα κομμάτια στην πυρά…
Παρότι οι σύγχρονές της αναφορές δείχνουν στους ιστορικούς πόσο επηρέασε τη Γεωμετρία, την Άλγεβρα και την Αστρονομία γράφοντας τον Αστρονομικό Κανόνα, σχολιάζοντας την αριθμητική του Διόφαντου και τελειοποιώντας τον Κώνο του Απολλώνιου (την απαρχή της προβολικής Γεωμετρίας), κανένα από τα έργα της δε σώθηκε από τον όχλο.
Σύμφωνα με μελετητές η δολοφονία της Υπατίας σήμανε το τέλος της Κλασσικής Αρχαιότητας και την παρακμή της αλεξανδρινής διανόησης. Άλλοι συμπεραίνουν ότι έδωσε την τελική ώθηση στην ελληνιστική φιλοσοφία που συνέχισε να ανθεί στον 5ο και 6ο μετά Χριστόν αιώνα.
πηγή: tvxs.gr
Ένα βιβλίο που διαβάζω αυτόν τον καιρό είναι το “Υπατία, η γυναίκα που αγάπησε την επιστήμη” του Πέδρο Γκάλβεθ, με πολύ ωραία ιστορικά στοιχεία για την Αλεξάνδρεια της εποχής.
Καλησπέρα Άγγελε.
Αν κρίνεις ότι κάποια στοιχεία θα άξιζε να τα διαβάσουμε, εδώ είμαστε….
Καλημέρα κ. Διονύση,
βεβαίως, θα μοιραστώ σιγά σιγά όσα αποσπάσματα ξεχωρίζω.
Επειδή στο άρθρο αναφέρονται ως ακριβείς και κάποιες μη επιβεβαιωμένες πληροφορίες και το αντικείμενο της διαμάχης δύο ηγετών (Κύριλλου και Ορέστη) που οδήγησε στο θάνατο της μια συμπλήρωση από τη wikipedia
Ο πιο γνωστός μαθητής της είναι ο Συνέσιος της Κυρήνης, ο οποίος προσπάθησε να συνδέσει τον πρόωρο χριστιανισμό με τον Νεοπλατωνισμό. Κάποια από τα γράμματά του προς αυτή έχουν διασωθεί, όπως και κάποια άλλα απεσταλμένα σε συμμαθητές του, όπου εκφράζει τον θαυμασμό του και την επιρροή που του είχε ασκήσει. Στα γράμματα του Συνέσιου μας δίνονται κάποια ονόματα μαθητών της Υπατίας που επικυρώνουν το ταλέντο και τη φήμη της. Εκτός από τον Συνέσιο, μαθητές επίσης ήταν ο μικρότερος αδερφός του (Euoptius) και ο θείος του (Αλέξανδρος), ο καλύτερός του φίλος (Herculian) με τον αδερφό του (Olympius), όπως και άλλοι (Hessychius, Athanasius,Theodosius). Για να καταλάβουμε την δύναμη και τη μόρφωση των μαθητών της, ο Συνέσιος έγινε ο Επίσκοπος της Κωνσταντινουπόλεως, ενώ ο αδερφός του έγινε ο διάδοχός του. Ο Ολύμπιος ήταν ένας πλούσιος γαιοκτήμονας από τη Σελεύκεια και ήταν καλά συνδεδεμένος με την Αλεξάνδρεια, το οποίο μάλλον ίσχυε και για τον αδερφό του, αν και αργότερα έγινα νομάρχης της Κωνσταντινουπόλεως. Ο Ησύχιος ήταν κυβερνήτης της Άνω Λιβύης, ο Αθανάσιος ήταν ένας πολύ γνωστός Αλεξανδρινός σοφιστής και ο Θεοδόσιος ήταν ένας γραμματικός, που έγραψε κανόνες για ρήματα και ουσιαστικά.
Για τον θάνατό της υπάρχουν πολλές θεωρίες για το ποιος ήταν υπεύθυνος και ποια ήταν τα κίνητρα, αλλά τίποτα δεν είναι σίγουρο. Ο θάνατος της είναι ίσως και ο λόγος που η Υπατία έμεινε αθάνατη στο πέρασμα των αιώνων. Πολλοί ερευνητές μάλιστα, χωρίζουν την εποχή του Παγανισμού από την εποχή του Χριστιανισμού σύμφωνα με την ημερομηνία του θανάτου της, το 415, έναντι του 529 που ο Ιουστινιανός έκλεισε την Αθηναϊκή Σχολή. Πολλοί θεωρούν υπεύθυνο για τον θάνατό της τον Αρχιεπίσκοπο Κύριλλο και τις διαταγές του. Η πιο αξιόπιστη πηγή για τον θάνατό της είναι από τον Σωκράτη τον Σχολαστικό, που έγραψε γι’ αυτόν 25 περίπου χρόνια αργότερα. Εκείνη την περίοδο, υπήρχε πολύ ένταση και μίσος μεταξύ των Εβραίων και των Χριστιανών της Αλεξάνδρειας· είναι η εποχή όπου ο έπαρχος Ορέστης και ο Αρχιεπίσκοπος Κύριλλος (γνωστός από τον σκληρό τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε τον αιρετικό Νεκτάριο) βρίσκονταν σε αντιπαράθεση. Περίπου 500 μοναχοί έφτασαν στην πόλη για να ταχθούν στο πλευρό του Αρχιεπισκόπου. Κατηγόρησαν τον Ορέστη (ο οποίος ήταν βαπτισμένος χριστιανός) ότι είναι ειδωλολάτρης και ότι έκανε θυσίες στους Έλληνες θεούς σε αντίθεση με τον νόμο του Θεοδοσίου που απαγόρευε κάθε είδος ειδωλολατρίας. Όταν ένας μοναχός ονόματι Αμμώνιος πέθανε, επειδή είχε πετάξει μία πέτρα στον έπαρχο, ο Κύριλλος και οι άλλοι χριστιανοί στράφηκαν ενάντια στην Υπατία, η οποία ήταν εκείνη την εποχή βοηθός του. Αποκαλώντας την ειδωλολατρική μάγισσα και ιέρεια, την έγδυσαν και την έσυραν μέχρι τον Καθεδρικό ναό, όπου την σκότωσαν γδέρνοντάς και διαμελίζοντας την με κοφτερά όστρακα. Το διαλυμένο σώμα της το μετέφεραν στο Κυνάριον όπου την έκαψαν. Αν και η κυρίαρχη άποψη είναι ότι ο Κύριλλος έδωσε την διαταγή για τη θανάτωσή της, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι αυτός έδωσε τη διαταγή ή ήξερε την πρόθεση του όχλου.
Ο φόνος της Υπατίας περιγράφεται στα γραπτά του χριστιανού ιστορικού του 5ου αιώνα Σωκράτη του Σχολαστικού ως εξής σε μετάφραση: “Όλοι οι άνθρωποι την σεβόταν και την θαύμαζαν για την απλή ταπεινοφροσύνη του μυαλού της. Ωστόσο, πολλοί με πείσμα την ζήλευαν και επειδή συχνά συναντούσε και είχε μεγάλη οικειότητα με τον Ορέστη, ο λαός την κατηγόρησε ότι αυτή ήταν η αιτία που ο Επίσκοπος και ο Ορέστης δεν γινόταν φίλοι. Με λίγα λόγια, ορισμένοι πεισματάρηδες και απερίσκεπτοι κοκορόμυαλοι με υποκινητή και αρχηγό τους τον Πέτρο, έναν οπαδό αυτής της Εκκλησίας, παρακολουθούσαν αυτή τη γυναίκα να επιστρέφει σπίτι της γυρνώντας από κάπου. Την κατέβασαν με τη βία από την άμαξά της, την μετέφεραν στην Εκκλησία που ονομαζόταν Caesarium, την γύμνωσαν εντελώς, της έσκισαν το δέρμα και έκοψαν τις σάρκες του σώματός της με κοφτερά κοχύλια μέχρι που ξεψύχησε, διαμέλισαν το σώμα της, έφεραν τα μέλη της σε ένα μέρος που ονομαζόταν Κίναρον και τα έκαψαν.”
Η Υπατία τελικά δολοφονήθηκε, σύμφωνα με το Σωκράτη Σχολαστικό, από μερίδα πλήθους χριστιανών οι οποίοι πίστευαν ότι ήταν υπαίτια για τη μη συμφιλίωση του επάρχου Ορέστη και του Επισκόπου Αλεξανδρείας Κυρίλλου
Καλημέρα Χαράλαμπε.
Σε ευχαριστώ για την κατάθεση των επιπλέον πληροφοριών…
Καλησπέρα σε όλους,
μιας και αναφέραμε την Αλεξάνδρεια, παραθέτω και ένα φωτορεπορτάζ της σύγχρονης εποχής από ένα φίλο ταξιδευτή:
travelteller.gr/2019/03/31/αλεξάνδρεια/
travelteller.gr/2019/04/21/μερος-ιι/
https://travelteller.gr/2019/03/31/%CE%B1%CE%BB%CE%B5%CE%BE%CE%AC%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%B5%CE%B9%CE%B1/
https://travelteller.gr/2019/04/21/%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%82-%CE%B9%CE%B9/
ΥΓ. Συγγνώμη για το διπλό μήνυμα, έκανα λάθος στα link.