
αφορμή για τα «στιγμιότυπα» υπήρξαν καλοκαιρινές συζητήσεις με τον Ανδρέα Βαλαδάκη για τη σχολή που σπουδάσαμε τη δεκαετία του 1970. Οι συζητήσεις γέννησαν απορίες. Μερικές απ’ αυτές μπόρεσαν να αντιμετωπιστούν από μελέτες που εκπονήθηκαν στα πλαίσια του ερευνητικού ρεύματος που ενδιαφέρθηκε για την Ιστορία της Ελληνικής Επιστήμης μετά το 1990 στο ΕΜΠ, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΙΦΕ, πριν ΜΙΘΕ) και στο ΕΙΕ
οι μελέτες που κατέφυγα:
«το Ελληνικό Πανεπιστήμιο του 19ου αιώνα», διδακτορική διατριβή του Ηλία Καρκάνη, 2012
«η πρόσληψη της επιστημονικής σκέψης στην Ελλάδα, η Φυσική μέσα από πρόσωπα, θεσμούς και ιδέες, 1900 – 1930», του Θεόδωρου Κρητικού, Εκδόσεις «Παπαζήση», 1995
«το Πανεπιστήμιο Αθηνών και η ιστορία του, 1837 – 1937», των Κώστα Γαβρόγλου, Βαγγέλη Καραμανωλάκη & Χάιδως Μπαρκουλα, ΠΕΚ, 2014
«150 χρόνια Πολυτεχνείο, οι μηχανικοί και η τεχνολογία στην Ελλάδα», τόμοι Α & Β, σε επιμέλεια Ν. Ασημακόπουλου, Γ. Καλογήρου, Ν. Μπελαβίλα & Θ.Π.Τάσιου, ΕΜΠ, 2012
«η εκπαίδευση των γυναικών – οι γυναίκες στην εκπαίδευση», Κ. Δαλακούρα & Σ. Ζιώγου, Ελληνικά Ακαδημαϊκά Συγγράμματα & Βοηθήματα, 2015
η εικόνα καθάρισε περισσότερο από τα άρθρα του Γιώργου Βλαχάκη και του Θόδωρου Κρητικού για ειδικά ζητήματα του ελληνικού πανεπιστήμιου, με το τεύχος Μαΐου – Ιουνίου 2018 των Χημικών Χρονικών και από τα χρονικά του Ιωάννη Κανδήλη, όπου καταθέτει τις εμπειρίες του ως φοιτητής και συνεργάτης για τους διδάσκοντες στο Χημείο την δεκαετία του 1920
δεν απέφυγα να παρασυρθώ από το ποτάμι του διαδικτύου που με οδήγησε σε χρονογραφήματα που κατέγραψαν τις αντιδράσεις μαθητών και φοιτητών στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του πανεπιστημιακού θεσμού για σπουδαστικά και ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα και τις δημόσιες αντιπαραθέσεις διδασκόντων στις εφημερίδες της εποχής. Αυτές οι εντάσεις συνήθως συγχρονίζονταν με γεγονότα που συγκρότησαν την μεγάλη Ιστορία της χώρας. Θεώρησα ότι η υπόμνησή τους θα βοηθούσε την ανάγνωση
1– το Φυσικό του Πανεπιστήμιου Αθηνών (1837-1940): στιγμιότυπα από τα 100 πρώτα χρόνια
αυτή η βόλτα στο «ορυχείο της Ιστορίας», αλλά και η χρονική συγκυρία, φέρνουν στο μυαλό εκείνον που άνοιξε στους φυσικούς της εκπαίδευσης τέτοια ταξίδια
![]()
χρόνια πολλά Παναγιώτη της Χημείας
η ιστορία του ενιαίου Φυσικού μέχρι το 1918, έχει πολύ περισσότερη Χημεία απ’ όση άντεχαν οι φοιτητές Φυσικής. Γι’ αυτό μετονόμασαν άτυπα ως «Φυσικείο» τους χώρους του Παλαιού Χημείου, που περιήλθε στην αποκλειστική χρήση του Φυσικού Τμήματος μετά την οικοδόμηση του Νέου Χημείου στις αρχές του 1960. Ο νεολογισμός «Φυσικείο» ήταν άγνωστος προσδιορισμός μέχρι το 1970, όπως μαρτυρεί ένας απ’ τους δραστήριους φοιτητές του Φυσικού της δεκαετίας του 1960, ο Λευτέρης Τσίλογλου
το Νέο Χημείο, οικοδομήθηκε στον εφαπτόμενο του Παλαιού Χημείου ανοιχτό χώρο, που μέχρι τότε λειτουργούσε το Πανεπιστημιακό Γυμναστήριο
στη φωτογραφία του 1923 φαίνεται ο ανοιχτός χώρος του γυμναστηρίου και τα αποδυτήρια που περιβάλλεται απ’ τις οδούς Χ. Τρικούπη, Ναυαρίνου & Μαυρομιχάλη
το ylikonet, ως υλικό Φυσικής & Χημείας, αποδίδει παρόμοιους σημειολογικούς διαχωρισμούς σε … εκλιπόντες ιστορικούς λόγους
Χρόνια πολλά και θερμές ευχές σε όλους τους συνοδοιπόρους στην όμορφη «περιπέτεια» του ylikonet….
Γιώργο, κάθε χρόνο τέτοιες μέρες μας χαρίζεις ένα όμορφο ανάγνωσμα. Έτσι λοιπόν και φέτος μας ταξίδεψες στην ιστορία ενός κτιρίου και όχι μόνο, που χάραξε ανεξίτηλα τη μνήμη μας….
Στα προηγούμενα αφηγήματά σου, συνήθιζες να μας δίνεις αναλυτικές πληροφορίες για λιγότερα σε πλήθος γεγονότα….
Σε αυτό το αφήγημα η παροχή πληροφορίας είναι καταιγιστική για εποχές που τουλάχιστον εγώ δεν έχω επαρκείς ιστορικές αναφορές.
Αν και διάβασα το κείμενο περισσότερες από μία φορές, νομίζω δεν συγκράτησα αρκετά και μάλλον σε λίγο καιρό «θολά» θα είναι ξανά…..
Σίγουρα όμως η μνήμη γύρισε σε εκείνον στη μνήμη του οποίου το αφιερώνεις
«…..αυτή η βόλτα στο «ορυχείο της Ιστορίας», αλλά και η χρονική συγκυρία, φέρνουν στο μυαλό εκείνον που άνοιξε στους φυσικούς της εκπαίδευσης τέτοια ταξίδια….»
Τέτοιες μέρες ήταν που έφυγε από κοντά μας ο Ανδρέας Κασέτας….
Να είσαι καλά να μας τον θυμίζεις πάντα
Χρήστο, να σε χαιρόμαστε!
οι αριθμητικά περισσότεροι «καλοί φοιτητές» του Φυσικού των παρελθόντων δεκαετιών, ίσως να σχετίζονται με κάποιους από τους ακόλουθους παράγοντες
1.η αναβάθμιση της έρευνας την περίοδο του μεσοπόλεμου, σε σχέση με την πρώτη περίοδο λειτουργίας του Φυσικού, χωρίς να έχει πετύχει ανταγωνιστικό διεθνώς πρόσημο, συνετέλεσε στην εκσυγχρονιστική μετάβαση του Φυσικού από τον παλαιότερο φυσιογνωστικό – ποιοτικό χαρακτήρα του, σε σχολή που υπάκουε περισσότερο στην μαθηματική διαχείριση της Φυσικής
αυτή η αλλαγή γίνεται ευδιάκριτη στο δεύτερο Φυσικό της χώρας, αυτό του Αριστοτέλειου
2.συνακόλουθα, οι απόφοιτοι των δυο Φυσικών, που σ’ αυτή τη φάση απορροφούνται σε μεγαλύτερους αριθμούς στην εκπαίδευση, την μπολιάζουν με τον απαιτητικότερο φορμαλισμό που έμαθαν στο πανεπιστήμιο, έναντι των παλαιότερων δασκάλων Φ.Ε.
3.αυξάνονται οι θέσεις εργασίας των αποφοίτων Φυσικής στην δημόσια αλλά και την ιδιωτική εκπαίδευση, με αποτέλεσμα να επιλέγουν τα Φυσικά Τμήματα ανταγωνιστικοί μαθητές
4.πρέπει να έπαιξε ρόλο και το ότι αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται σχηματικά ως «Ατομική Εποχή» ή και ως «Αιών του Ατόμου» με εκπαιδευτικό αποτέλεσμα να προσελκύονται σε σχετικές σπουδές και «καλοί» μαθητές που απέδιδαν αυταξία στην γνώση, ρισκάροντας παράλληλα την επαγγελματική τους ευδοκίμηση
τα προηγούμενα τέσσερα σημεία φαίνεται ότι χονδροειδώς μπορούν να περιγράψουν την γνωστική αναβάθμιση των φοιτητών Βιολογίας τις δύο τελευταίες δεκαετίες στη χώρα, αλλά και την βελτίωση του μαθήματος στην εκπαίδευση, επομένως κάτι πρέπει να λένε
η ίδρυση του Πανεπιστήμιου «έγινε πρόχειρα»;
αυτό αποτελεί και δικό μου ερώτημα που θα επιχειρήσω να ελέγξω και στις επόμενες αναρτήσεις, αναζητώντας το θετικό πρόσημο στις αντικειμενικές συνθήκες αλλά και την επιτυχία στους στόχους που έθεσε ως θεσμός. Δηλαδή τη συνολική λειτουργία του, σε ένα νεόδμητο εθνικό κράτος, το πρώτο στην Ανατολική Μεσόγειο. Πιο συγκεκριμένα,
μπόρεσε να επιτελέσει τον πρωταρχικό του στόχο, δηλαδή να παράγει κρατική γραφειοκρατία που θα συντελούσε στην εθνική ενοποίηση;
επιτάχυνε με εξειδικευμένα στελέχη τον οικονομικό και κοινωνικό εκσυγχρονισμό της χώρας;
γεφύρωσε τα τοπικά πολιτιστικά στοιχεία με τα εισαγόμενα ισχυρά πρότυπα των δυτικών κοινωνιών και των πανεπιστημίων τους;
υπήρξε πρωτοπορία ή ακόλουθος των ιστορικών αλλαγών που συντελέστηκαν τα χρόνια της λειτουργίας του;
πόσο “νευρικοί” ήταν οι σπουδαστές του και πότε ο δυναμισμός τους συντονιζόταν με τα θεσμικά προστάγματα;
χρόνια πολλά Θόδωρε!
εύστοχα αναγνώρισες ως μπουκωμένο με data το πρώτο σημείωμα
επιχείρησε να διαγράψει το πλαίσιο
από το επόμενο θα υπάρξουν και οι ανθρώπινες ιστορίες που ελπίζω να εξειδικεύσουν την εισαγωγική ανάρτηση – μπούσουλα
επιβεβαιώνοντας τον Λευτέρη Τσίλογλου (τον "βλεπω" σε άλλον χώρο δεν ήξερα ότι είναι Φυσικός), πράγματι, ως φοιτητής, τον όρο "Φυσικείο" δεν τον ήξερα, "Παλιό Χημείο" ήξερα (με το "Νέο Χημείο" ως συγκοινωνούντα δοχεία από το ημιυπόγειο), μήπως τελικά, κάποιοι "παλιοί" παραείμαστε "παλιοί", καιρός, άρα, "δι΄ απόσυρσιν" δηλαδή "Π.Ε.Ε.", όπως λέγαμε οι τεχνικοί γραφείς στον στρατό, "Πέραν Επιτοπίου Επισκευής", για πέταμα παναπεί…
Καλημέρα, χρόνια πολλά και δημιουρ-υγεία σε όλους!
Η ιστορία είναι αυτογνωσία.
Μέσα από την κοπιαστική δουλειά του Γιώργου είναι ευκαιρία να γνωρίσουμε τις δυνάμεις που διαμόρφωσαν το τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ίσως και των άλλων πανεπιστημίων, κι έτσι καθένας μας να συνειδοτοποιήσει το περιβάλλον μέσα στο οποίο βρέθηκε στα καλύτερα χρόνια της νιότης του. Τότε που τα όνειρά του ήταν περισσότερα από τις αναμνήσεις του. Αλλά και να προσπαθήσει να βρει τις βαθύτερες αιτίες για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η Φυσική στη πατρίδα μας σήμερα.
Ο Ανδρέας ήταν από τους πρωτοπόρους στην εξόρυξη πολύτιμων λίθων της ιστορίας της Φυσικής. Κι όλα αυτά τα πετράδια γενεόδωρα μας τα πρόσφερε.
Σαν σήμερα αυτή η μεγάλη καρδιά έπαψε να χτυπάει.
Όμως οι ιδέες του δεν έπαψαν να μας εμπνέουν.