by 
πρόκειται για συζήτηση που οργάνωσαν οι κυπριακοί science hoaxes
συμμετείχαν οι
Μαίρη Σακελλαριάδου, Καθηγήτρια Θεωρητικής Φυσικής, King’s College London
Στέφανος Τραχανάς, Διευθυντής Κέντρου Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων Mathesis
Πέτρος Κυπριανού, Εκπαιδευτικός, Οργανωτικός Γραμματέας Ένωσης Φυσικών Κύπρου
με συντονιστή τον δημοσιογράφο Σωκράτη Ιωακείμ
είδαμε, ανεξάρτητα ο καθένας τη συζήτηση και ανταλλάξαμε απόψεις γι αυτήν
ακολουθεί η υποκειμενική συνόψιση της συζήτησης σε 10 σημεία, για να προκαλέσει την παρακολούθησή της, από την αρχή ως το τέλος, από εδώ
Γιώργος Φασουλόπουλος & Αποστόλης Παπάζογλου
1. τί κάνει “καλό” έναν επιστήμονα;
τα πτυχία είναι αναγκαία – όχι ικανή συνθήκη
τα ουσιαστικά εφόδια είναι η περιέργεια και η επιμονή, αφού επιστήμη είναι η συνεχής και μετωπική αντιπαράθεση με τις “εποχικές αλήθειες” και ο επιστήμονας οφείλει να λειτουργεί ως «Δύσπιστος Θωμάς» αν επιθυμεί να είναι φορέας του «αυθάδους πνεύματος της επιστήμης».
2. τί κάνει ο επιστημονικός γραμματισμός;
επιχειρεί να εισάγει στον πολιτισμό της καθημερινότητας τη διάκριση μεταξύ της επιστημονικής και της μη επιστημονικής γνώσης. Ο γραμματισμός αφορά και άλλα πεδία που “ταλαιπωρούνται” στη δημόσια διαχείρισή τους όπως και οι θετικές επιστήμες, δες την περίπτωση της ψυχολογίας και της διαιτολογίας
3. τί είναι η ψευδοεπιστήμη, σήμερα;
πρόκειται για ένα «ευπώλητο πνευματικό καυσαέριο» που τροφοδοτεί μια διεθνή πολυεθνική με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια κέρδος. Εμπνέεται από τη μυστικιστική “σοφία”, κυρίως ανατολικής προέλευσης, και η διαχείρισή της γίνεται με δάνεια όρων απ την νόμιμη επιστήμη, ιδιαίτερα απ την αντιδιαισθητική ακόμα και για τους επιστήμονες, Κβαντομηχανική
το εννοιολογικό γαϊτανάκι που χορογραφεί:
ψευδοεπιστήμη – ανορθολογισμός – συνομωσιολογία
4. γιατί είναι δημοφιλής η ψευδοεπιστήμη;
ίσως να συντελείται αντιστροφή του παιγνιώδους τίτλου της γνωστής ταινίας «ζουν ανάμεσά μας», που αναφέρεται στα ζόμπι, στον: «ζούμε ανάμεσά τους», με την Ελλάδα «στους πρωταθλητές»
σ αυτή την αντιστροφή έχουν άθελα συνεργήσει και οι ίδιοι οι επιστήμονες, που συναρτούν τη δημόσια εικόνα τους απ τα τεχνολογικά επιτεύγματα της επιστήμης υποβαθμίζοντας τον διαφωτιστικό τους ρόλο
υπάρχουν και επιστήμονες, όπως και μέλη της διοίκησης της ΕΕΦ, που συνδέουν αυθαιρέτως, επιστημονικές υποθέσεις με μυστικιστικές new age αντιλήψεις. Μάλιστα η ΕΕΦ αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία στο θέμα της άλωσής της από ψευδοεπιστημονικές θεωρίες, ενώ παγκοσμίως οι αντίστοιχες ενώσεις διαχωρίζουν σαφώς τη θέση τους από αυτές.
είναι σε θέση όλοι οι επιστήμονες να παρέμβουν αποτελεσματικά στον δημόσιο λόγο;
ασφαλώς χρειάζεται μεράκι και χάρισμα που δεν το διαθέτουν όλοι. Από την άλλη, το γεγονός ότι αρκετά επιστημονικά θέματα είναι πλέον εξαιρετικά τεχνικά, δυσχεραίνει την εύρεση απλούστερων περιγραφών, που θα απευθύνονταν σε ένα ευρύτερο κοινό
έτσι απελευθερώνονται εκείνοι οι δημοσιογράφοι που θητεύουν στην πυροδότηση του εφήμερου εντυπωσιασμού με το να «γειώνουν τις κβαντικές υποθέσεις ώστε να ακουμπήσουν τις διαθέσεις του κοινού»
αυτές οι πρωτογενείς διαθέσεις του ανειδίκευτου κοινού, κυρίως κολακεύονται από το υλικό που ενδημεί στο πλουραλιστικό διαδίκτυο, όπου βρίσκονται χύμα και διαμάντια και σκουπίδια
5. πανδημία και παραπληροφόρηση
ως «θετική παρενέργεια του covid-19» αντιμετωπίζεται η αντιστροφή του ρεύματος με την πλειοψηφία των δημοσιογράφων να συντάσσονται στην πλευρά της επίσημης επιστημονικής θέσης
στο ίδιο πλαίσιο θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η υποβάθμιση της άποψης που επέκρινε την επικοινωνία της επιστήμης την «στηριγμένη στις βεβαιότητες του ιερατείου» έναντι της θέσης που επισημαίνει ότι ο πολίτης θα πρέπει να αναλογιστεί τα θετικά αποτελέσματα της επιστήμης στην ανάσχεση της πανδημίας. Δηλαδή, έμμεσα αποδίδεται βάρος στα αποτελέσματα της επιστήμης, θεωρώντας ότι δεν επαρκεί η διαφωτιστική της εμβέλεια
η προτεινόμενη συνταγή, αποκλειστικά για τους πολύ φανατικούς:
πλειοδότησε στην φανατίλα, μέχρι πρόδηλης γελοιότητας
6. γιατί δεν λειτούργησε ως ανάχωμα η εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες;
επειδή η επιστημονική εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα,
αλλά και διότι δεν δόθηκε απ τα Α.Π. χώρος στο θέμα, στα πλαίσια της εξετασιοκεντρικής, ασκησιολαγνικής και βαθμοθηρικής εκπαίδευσης που υλοποιεί το κυρίαρχο εκπαιδευτικό ρεύμα
η εργαστηριακή εκπαίδευση στην Κύπρο, ασφυκτιά στα πλαίσια του γνωσιοκεντρικού Α.Π. και στην Ελλάδα, παρά τις εμπνευσμένες προσπάθειες ορισμένων εκπαιδευτικών, ο θεσμός των ΕΚΦΕ δεν απέδωσε τους καρπούς για τους οποίους σχεδιάστηκε
ιδιαίτερα για το μάθημα της Φυσικής, οι τρεις συζητητές που ήσαν όλοι φυσικοί, οι δύο μάλιστα με πρώτες σπουδές στα Μαθηματικά και στο Πολυτεχνείο, επισήμαναν ένα εγγενές εμπόδιο: η Φυσική είναι ιδιαίτερα απαιτητική, σαφώς περισσότερο απ τα Μαθηματικά, οπότε είναι ακόμα πιο δύσκολο να αναδειχθεί η «μεγάλη εικόνα»
7. αναζητώντας την “αχίλλειο πτέρνα”
το περιεχόμενό της εκπαίδευσης είναι εγκυκλοπαιδικό – όχι διερευνητικό και επιβραβεύει την αναπαραγωγή της γνώσης – όχι τη δημιουργική σκέψη
τα βιβλία φυσικής δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από τα βιβλία γεωγραφίας ή θρησκευτικών με την έννοια ότι αποτελούν εν πολλοίς παράθεση πληροφοριών
οι κύπριοι μαθητές, εστιάζουν κυρίως στο:
«ίντα είδους ερώτησιν θα έχει το διαγώνισμα;»
μόνο η επιλογή των λέξεων και η σύνταξη διαφέρει στα δικά μας, ντόπια ακούσματα – το νόημα ταυτόσημο
από την άλλη πλευρά οι πιέσεις του υπουργείου για ολοκλήρωση της ύλης και αξιολόγηση περιορίζουν τη δυνατότητα ουσιαστικής διδασκαλίας
για την αντιμετώπιση, προτάθηκαν δυο κατευθύνσεις:
η διεύρυνση της ύλης και
η καλλιέργεια διερευνητικών έργων σε προγράμματα άτυπων εκπαιδευτικών εγχειρημάτων, από ορεξάτους μαθητές και μερακλήδες δάσκαλους
αφού ένα απ τα χαρακτηριστικά των εκπαιδευτικών συστημάτων αποτελεί η εκπαιδευτική αδράνεια και η δύσκολη συμφιλίωση με τις νέες συνθήκες αντιμετωπίζεται με “ανταρτοπόλεμο”
8. υπάρχουν εκπαιδευτικά πρότυπα;
«για να … αποδράσουμε εκεί;», διερωτάται περιπαικτικά ο Τραχανάς
τα περισσότερα σχολεία δεν είναι καλύτερα απ τα δικά μας
ίσως, κάποια σκανδιναβικά εκπαιδευτικά συστήματα και ορισμένα ταξικά ιδιωτικά σχολεία των ΗΠΑ
9. «δεν μπαίνει η επιστήμη στο χώρο της θρησκείας»
το αντίστροφο συμβαίνει
και μάλιστα, «εις το πολλαπλάσιον» στα εκπαιδευτικά της Κύπρου, όπου απαιτήθηκαν μέχρι και απολύσεις εκπαιδευτικών
ή εκπέμπονται γνωμοδοτήσεις για την μη μετάδοση του κορονοϊού με τη θεία μετάληψη, από θρησκευόμενους επιστήμονες από θεσμικό κοσμικό άμβωνα
οι προηγούμενες διαπιστώσεις συνοδεύονται με την έκφραση σεβασμού
για «το ιερό δικαίωμα των ανθρώπων να θρησκεύονται» και
«για την πρωτοχριστιανική καταφυγή σ ένα ξωκλήσι για ζητήματα που η επιστήμη δεν έχει άποψη, όπως η συμφιλίωση με την απώλεια προσφιλών»
10. τι περιμέναμε και δεν συζητήθηκε
σχετικά με την ατυχή εμπλοκή των επιστημόνων με την πολιτική εξουσία στη διαχείριση της πανδημίας, που δεν ωφέλησε την εικόνα της επιστήμης
ούτε ανάταξε την εικόνα της εξ υποθέσεως βαλλόμενης πολιτικής
επίσης, δεν προέκυψε ερώτημα για το πώς το «άνοιγμα» της ύλης, που μοιάζει να ευνοεί τον εγκυκλοπαιδισμό, θα διευκολύνει και τη διερευνητική μάθηση
αξίζει πολύ περισσότερο απ την σύνοψη που διάβασες
Μπράβο για την ανάρτηση / θέμα.
Καλημέρα και καλή βδομάδα σε όλους.
Γιώργο, δεν θα σχολιάσω θέσεις που συνδέονται με το ylkonet, αλλά ας δούμε τη θέση:
Τα παραπάνω βιβλία, μπορεί να ήταν τη δεκαετία του 60 “εξωσχολικά”, αλλά απευθυνόταν στον πυρήνα του ενδιαφέροντος (και τότε…) των μαθητών, που ήταν οι εισαγωγικές εξετάσεις. Δεν αναφερόταν σε κάτι παράπλευρο, κάτι έξω από την βασική κοίτη που οδηγούσε στις εξετάσεις και, επειδή κρίθηκαν από πολλούς ως καλύτερα από τα αντίστοιχα του ΟΕΔΒ, όταν εγώ πήγα στο πρακτικό, δεν διδασκόταν το “επίσημο” βιβλίο του Μάζη, αλλά ο Αλεξόπουλος.. Απλά επιβλήθηκε “από κάτω” αφού εξυπηρετούσε καλύτερα τον… στόχο!!!
Για να έρθουμε σε νεότερους χρόνους, τα βιβλία του Σαββάλα, λειτούργησαν, σχεδόν αποκλειστικά, ως διδακτικό βοήθημα κατά την εισαγωγή του συστήματος των δεσμών το 83. Άτυπο μεν, επί της ουσίας δε…
Καλημέρα Κώστα.
Εύγε Αποστόλη και Γιώργο!
Επίκαιρο θέμα, ενδιαφέρει όλους μας, ανιχνεύει και εμβαθύνει αιτίες και παραμέτρους που συνετέλεσαν στην τωρινή κατάσταση, διαβλέπει πιθανές λύσεις του προβλήματος, αφού το βγάζει στην επιφάνεια, μένει μόνο να φτάσει σε ώτα ευήκοττα ,είτε αυτά είναι των απλών ανθρώπων είτε της εξουσίας που καθορίζει την τύχη τους!
καλησπέρα,
Διονύση, επιχείρησα να επιχειρηματολογήσω για τις εξωθεσμικές & τις άτυπες παρεμβάσεις στο Α.Π. των Φ.Ε. με παράμετρο την εστίασή τους στις Εισαγωγικές Εξετάσεις στα Πανεπιστήμια
στα τρία παραδείγματα που παρέθεσα, η παράμετρος «Εισαγωγικές Εξετάσεις» ελαττώνεται κλιμακωτά απ το πρώτο προς το τρίτο
τα «εξωσχολικά» εγχειρίδια Φυσικής της δεκαετίας 1960, μπολιάζουν και εν τέλει κυριαρχούν στην Εκπαίδευση, από μαθητές και δάσκαλους που κυρίως προσβλέπουν στην πανεπιστημιακή πρόσβαση
τα “φροντιστηριακά” αποτέλεσαν τη συνέχεια των εξωσχολικών «Βιβλίων με Θεωρία», και επιρέασαν το “τι θα πρέπει να ξέρουν οι υποψήφιοι”,
αλλά η αλγοριθμική πραγμάτευση θεωρίας & ασκήσεων οδήγησε σε διδακτικούς φορμαλισμούς που διευκόλυναν κυρίως τον στόχο εισαγωγής και δευτερευόντως αυτόν που αποβλέπει σ αυτό που λέμε «Φυσική Παιδεία»
φόρουμ όπως το «υλικονέτ», ενώ είναι προσανατολισμένα στις Πανελλαδικές, λόγω του αλληλεπιδραστικού χαρακτήρα και της συμμετοχής συναδέλφων με εμπειρία στη διδασκαλία και σε φροντιστήρια αλλά και σε σχολεία, διερεύνησε τους διδακτικούς αλγόριθμους και βάθυνε τη συζήτηση για τα όριά τους
αυτή ή ίσως ακραία ανταλλαγή απόψεων διεκδικεί την ένταξη στο πεδίο της Διδακτικής των Φ.Ε., όπως τουλάχιστον την πραγματεύεται ο Άρονς και έτσι επιτελείται ο άτυπος επιμορφωτικός ρόλος στον οποίο αναφέρθηκα, που είναι συναφής αλλά ανεξάρτητος από το πώς “θα πετύχει ο μαθητής στις εξετάσεις”
η “περίπτωση Κασσέτα”, οδηγεί την «Φυσική Παιδεία» σε ευρύτερους ορίζοντες, επιδιώκοντας την καλλιέργεια θετικής στάσης για το περιεχόμενο της Φυσικής (και της Χημείας), με οφέλη πολλαπλά, που όμως δεν επιδέχονται άμεσης αξιολόγησης
στην τελευταία κατεύθυνση εντάσσονται προγράμματα όπως τα «Πανηγύρια Φυσικής», που εμπειρικά γνωρίζω καλύτερα. Επισημαίνω ότι την δεκαετία που πέρασε αυτές οι άτυπες εκδηλώσεις πολλαπλασιάστηκαν στα Γυμνάσια, διευκολύνοντας την εξωστρέφεια του μαθήματος αλλά και τη συμφιλίωση των μαθητών με το μάθημα. Κάποιοι – οι λιγότεροι- ευνοήθηκαν και με καλύτερη κατανόηση του περιεχομένου
Διονύση,
αυτή η διευκρινιστική παράθεση δεν αμφισβητεί το ρόλο των εξετάσεων στο περιεχόμενο και τις διδακτικές μεθόδους που ακολουθούνται
ισχυρίζεται όμως ότι οι αλλαγές προκύπτουν απ τα κάτω
και ότι διδακτικές πρακτικές που σήμερα επαφίενται “στον πατριωτισμό” αποτελούν το λίπασμα για τον τρόπο που θα λειτουργήσουμε αν και όταν οι εξετάσεις θα αξιολογούν αυτό που δηλώνουμε ότι διδάσκουμε και όχι αυτό που ορίζουν τα Θέματα των Πανελλαδικών της τελευταίας … 20ετίας
τα ώτα καθίστανται ευήκοα Πρόδρομε
όταν οι κεφαλές που τα φέρουν
ψάχνουν για εναλλακτικές προτάσεις
σε ενεστώτα χρόνο το δόγμα που επικρατεί,
είναι το: there is no alternative