by 
πρόκειται για συζήτηση που οργάνωσαν οι κυπριακοί science hoaxes
συμμετείχαν οι
Μαίρη Σακελλαριάδου, Καθηγήτρια Θεωρητικής Φυσικής, King’s College London
Στέφανος Τραχανάς, Διευθυντής Κέντρου Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων Mathesis
Πέτρος Κυπριανού, Εκπαιδευτικός, Οργανωτικός Γραμματέας Ένωσης Φυσικών Κύπρου
με συντονιστή τον δημοσιογράφο Σωκράτη Ιωακείμ
είδαμε, ανεξάρτητα ο καθένας τη συζήτηση και ανταλλάξαμε απόψεις γι αυτήν
ακολουθεί η υποκειμενική συνόψιση της συζήτησης σε 10 σημεία, για να προκαλέσει την παρακολούθησή της, από την αρχή ως το τέλος, από εδώ
Γιώργος Φασουλόπουλος & Αποστόλης Παπάζογλου
1. τί κάνει “καλό” έναν επιστήμονα;
τα πτυχία είναι αναγκαία – όχι ικανή συνθήκη
τα ουσιαστικά εφόδια είναι η περιέργεια και η επιμονή, αφού επιστήμη είναι η συνεχής και μετωπική αντιπαράθεση με τις “εποχικές αλήθειες” και ο επιστήμονας οφείλει να λειτουργεί ως «Δύσπιστος Θωμάς» αν επιθυμεί να είναι φορέας του «αυθάδους πνεύματος της επιστήμης».
2. τί κάνει ο επιστημονικός γραμματισμός;
επιχειρεί να εισάγει στον πολιτισμό της καθημερινότητας τη διάκριση μεταξύ της επιστημονικής και της μη επιστημονικής γνώσης. Ο γραμματισμός αφορά και άλλα πεδία που “ταλαιπωρούνται” στη δημόσια διαχείρισή τους όπως και οι θετικές επιστήμες, δες την περίπτωση της ψυχολογίας και της διαιτολογίας
3. τί είναι η ψευδοεπιστήμη, σήμερα;
πρόκειται για ένα «ευπώλητο πνευματικό καυσαέριο» που τροφοδοτεί μια διεθνή πολυεθνική με εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια κέρδος. Εμπνέεται από τη μυστικιστική “σοφία”, κυρίως ανατολικής προέλευσης, και η διαχείρισή της γίνεται με δάνεια όρων απ την νόμιμη επιστήμη, ιδιαίτερα απ την αντιδιαισθητική ακόμα και για τους επιστήμονες, Κβαντομηχανική
το εννοιολογικό γαϊτανάκι που χορογραφεί:
ψευδοεπιστήμη – ανορθολογισμός – συνομωσιολογία
4. γιατί είναι δημοφιλής η ψευδοεπιστήμη;
ίσως να συντελείται αντιστροφή του παιγνιώδους τίτλου της γνωστής ταινίας «ζουν ανάμεσά μας», που αναφέρεται στα ζόμπι, στον: «ζούμε ανάμεσά τους», με την Ελλάδα «στους πρωταθλητές»
σ αυτή την αντιστροφή έχουν άθελα συνεργήσει και οι ίδιοι οι επιστήμονες, που συναρτούν τη δημόσια εικόνα τους απ τα τεχνολογικά επιτεύγματα της επιστήμης υποβαθμίζοντας τον διαφωτιστικό τους ρόλο
υπάρχουν και επιστήμονες, όπως και μέλη της διοίκησης της ΕΕΦ, που συνδέουν αυθαιρέτως, επιστημονικές υποθέσεις με μυστικιστικές new age αντιλήψεις. Μάλιστα η ΕΕΦ αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία στο θέμα της άλωσής της από ψευδοεπιστημονικές θεωρίες, ενώ παγκοσμίως οι αντίστοιχες ενώσεις διαχωρίζουν σαφώς τη θέση τους από αυτές.
είναι σε θέση όλοι οι επιστήμονες να παρέμβουν αποτελεσματικά στον δημόσιο λόγο;
ασφαλώς χρειάζεται μεράκι και χάρισμα που δεν το διαθέτουν όλοι. Από την άλλη, το γεγονός ότι αρκετά επιστημονικά θέματα είναι πλέον εξαιρετικά τεχνικά, δυσχεραίνει την εύρεση απλούστερων περιγραφών, που θα απευθύνονταν σε ένα ευρύτερο κοινό
έτσι απελευθερώνονται εκείνοι οι δημοσιογράφοι που θητεύουν στην πυροδότηση του εφήμερου εντυπωσιασμού με το να «γειώνουν τις κβαντικές υποθέσεις ώστε να ακουμπήσουν τις διαθέσεις του κοινού»
αυτές οι πρωτογενείς διαθέσεις του ανειδίκευτου κοινού, κυρίως κολακεύονται από το υλικό που ενδημεί στο πλουραλιστικό διαδίκτυο, όπου βρίσκονται χύμα και διαμάντια και σκουπίδια
5. πανδημία και παραπληροφόρηση
ως «θετική παρενέργεια του covid-19» αντιμετωπίζεται η αντιστροφή του ρεύματος με την πλειοψηφία των δημοσιογράφων να συντάσσονται στην πλευρά της επίσημης επιστημονικής θέσης
στο ίδιο πλαίσιο θα πρέπει να αντιμετωπιστεί η υποβάθμιση της άποψης που επέκρινε την επικοινωνία της επιστήμης την «στηριγμένη στις βεβαιότητες του ιερατείου» έναντι της θέσης που επισημαίνει ότι ο πολίτης θα πρέπει να αναλογιστεί τα θετικά αποτελέσματα της επιστήμης στην ανάσχεση της πανδημίας. Δηλαδή, έμμεσα αποδίδεται βάρος στα αποτελέσματα της επιστήμης, θεωρώντας ότι δεν επαρκεί η διαφωτιστική της εμβέλεια
η προτεινόμενη συνταγή, αποκλειστικά για τους πολύ φανατικούς:
πλειοδότησε στην φανατίλα, μέχρι πρόδηλης γελοιότητας
6. γιατί δεν λειτούργησε ως ανάχωμα η εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες;
επειδή η επιστημονική εκπαίδευση μπορεί να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα,
αλλά και διότι δεν δόθηκε απ τα Α.Π. χώρος στο θέμα, στα πλαίσια της εξετασιοκεντρικής, ασκησιολαγνικής και βαθμοθηρικής εκπαίδευσης που υλοποιεί το κυρίαρχο εκπαιδευτικό ρεύμα
η εργαστηριακή εκπαίδευση στην Κύπρο, ασφυκτιά στα πλαίσια του γνωσιοκεντρικού Α.Π. και στην Ελλάδα, παρά τις εμπνευσμένες προσπάθειες ορισμένων εκπαιδευτικών, ο θεσμός των ΕΚΦΕ δεν απέδωσε τους καρπούς για τους οποίους σχεδιάστηκε
ιδιαίτερα για το μάθημα της Φυσικής, οι τρεις συζητητές που ήσαν όλοι φυσικοί, οι δύο μάλιστα με πρώτες σπουδές στα Μαθηματικά και στο Πολυτεχνείο, επισήμαναν ένα εγγενές εμπόδιο: η Φυσική είναι ιδιαίτερα απαιτητική, σαφώς περισσότερο απ τα Μαθηματικά, οπότε είναι ακόμα πιο δύσκολο να αναδειχθεί η «μεγάλη εικόνα»
7. αναζητώντας την “αχίλλειο πτέρνα”
το περιεχόμενό της εκπαίδευσης είναι εγκυκλοπαιδικό – όχι διερευνητικό και επιβραβεύει την αναπαραγωγή της γνώσης – όχι τη δημιουργική σκέψη
τα βιβλία φυσικής δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από τα βιβλία γεωγραφίας ή θρησκευτικών με την έννοια ότι αποτελούν εν πολλοίς παράθεση πληροφοριών
οι κύπριοι μαθητές, εστιάζουν κυρίως στο:
«ίντα είδους ερώτησιν θα έχει το διαγώνισμα;»
μόνο η επιλογή των λέξεων και η σύνταξη διαφέρει στα δικά μας, ντόπια ακούσματα – το νόημα ταυτόσημο
από την άλλη πλευρά οι πιέσεις του υπουργείου για ολοκλήρωση της ύλης και αξιολόγηση περιορίζουν τη δυνατότητα ουσιαστικής διδασκαλίας
για την αντιμετώπιση, προτάθηκαν δυο κατευθύνσεις:
η διεύρυνση της ύλης και
η καλλιέργεια διερευνητικών έργων σε προγράμματα άτυπων εκπαιδευτικών εγχειρημάτων, από ορεξάτους μαθητές και μερακλήδες δάσκαλους
αφού ένα απ τα χαρακτηριστικά των εκπαιδευτικών συστημάτων αποτελεί η εκπαιδευτική αδράνεια και η δύσκολη συμφιλίωση με τις νέες συνθήκες αντιμετωπίζεται με “ανταρτοπόλεμο”
8. υπάρχουν εκπαιδευτικά πρότυπα;
«για να … αποδράσουμε εκεί;», διερωτάται περιπαικτικά ο Τραχανάς
τα περισσότερα σχολεία δεν είναι καλύτερα απ τα δικά μας
ίσως, κάποια σκανδιναβικά εκπαιδευτικά συστήματα και ορισμένα ταξικά ιδιωτικά σχολεία των ΗΠΑ
9. «δεν μπαίνει η επιστήμη στο χώρο της θρησκείας»
το αντίστροφο συμβαίνει
και μάλιστα, «εις το πολλαπλάσιον» στα εκπαιδευτικά της Κύπρου, όπου απαιτήθηκαν μέχρι και απολύσεις εκπαιδευτικών
ή εκπέμπονται γνωμοδοτήσεις για την μη μετάδοση του κορονοϊού με τη θεία μετάληψη, από θρησκευόμενους επιστήμονες από θεσμικό κοσμικό άμβωνα
οι προηγούμενες διαπιστώσεις συνοδεύονται με την έκφραση σεβασμού
για «το ιερό δικαίωμα των ανθρώπων να θρησκεύονται» και
«για την πρωτοχριστιανική καταφυγή σ ένα ξωκλήσι για ζητήματα που η επιστήμη δεν έχει άποψη, όπως η συμφιλίωση με την απώλεια προσφιλών»
10. τι περιμέναμε και δεν συζητήθηκε
σχετικά με την ατυχή εμπλοκή των επιστημόνων με την πολιτική εξουσία στη διαχείριση της πανδημίας, που δεν ωφέλησε την εικόνα της επιστήμης
ούτε ανάταξε την εικόνα της εξ υποθέσεως βαλλόμενης πολιτικής
επίσης, δεν προέκυψε ερώτημα για το πώς το «άνοιγμα» της ύλης, που μοιάζει να ευνοεί τον εγκυκλοπαιδισμό, θα διευκολύνει και τη διερευνητική μάθηση
αξίζει πολύ περισσότερο απ την σύνοψη που διάβασες
Καλημέρα Αποστόλη, καλημέρα Γιώργο.
Σας ευχαριστώ για την ενημέρωση αλλά και στην σύνοψη που μας παρουσιάσατε.
Επίκαιρο, όσο ποτέ το θέμα…
Να σταθώ σε ένα σημείο:
Αναρωτιέμαι, αν τα άτυπα εκπαιδευτικά εγχειρήματα, μπορούν να λειτουργήσουν ως καταλύτης που θα φέρει αλλαγή στο μοντέλο.
(Για να μην πω ότι… δεν το περιμένω…)
Καλημέρα Διονύση. Συμμερίζομαι τις επιφυλάξεις σου…
Γεια σας παιδιά.
Θα έρθει αλλαγή στο μοντέλο. Αυτά όμως θέλουν χρόνο. Δεν θα γίνει αύριο.
Δυο τρία θέματα αυτού του φυράματος θα συντελούσαν σε τέτοια κατεύθυνση.
“Δυο τρία θέματα αυτού του φυράματος “
Γιάννη μιλάμε για projects ή κάτι παρόμοιο σε εθελοντική βάση και διδάσκοντα και μαθητών.
Αυτό μπορεί να αλλάξει το μοντέλο διδασκαλίας και την πορεία της εκπαίδευσης;
Γεια σου Διονύση.
Δεν ξέρω αν μπορεί, πόσο μπορεί, πόσο σύντομα μπορεί.
Δεν ξέρω ποια μορφή θα πάρουν τα πρότζεκτ.
Το πρόβλημα δεν θα λείψει ποτέ από το σχολείο και τις Εξετάσεις.
Δεν αντικαθίσταται από εργασίες κάθε είδους.
Μια αλλαγή στο ύφος, στο στυλ, στο πλήθος, την θεματολογία των θεμάτων θα άλλαζαν την διδασκαλία.
Γεια σου Γιάννη.
Αυτό το είδαμε με τα θέματα του Δρη του 93.
Τέτοια επίδραση, δεν νομίζω ότι είδαμε άλλη φορά…
Καλησπέρα παιδιά. Κατανοώ ότι το στυλ των θεμάτων μπορεί να επηρεάσει το τι διδάσκεται. Όμως το σχήμα αυτό μου φαίνεται λίγο «εκβιαστικό». Θεωρώ δηλαδή ότι τα Α.Π. και τα σχολικά βιβλία προσανατολίζουν και οριοθετούν τη διδασκαλία και στη συνέχεια την επιλογή θεμάτων αξιολόγησης και όχι το αντίστροφο.
Αποστόλη κάπου πριν 20 χρόνια η διδασκαλία καθορίστηκε από το “μπλε βιβλίο”.
Σήμερα καθορίζεται από τα θέματα των Εξετάσεων, ακόμα και αν αυτά είναι “εκτός νόμου”, όπως τα δεύτερα-ασκήσεις χωρίς νούμερα.
Σωστά Γιάννη. Έτσι όμως η εκπαίδευση χάνει τον αυτόνομο χαρακτήρα, που θα έπρεπε να έχει. Πόσες φορές έχουμε ακούσει όλοι το κλασικό: «Κύριε, μπορεί κάτι τέτοιο να πέσει στις εξετάσεις;»
Καλησπέρα Αποστόλη.
Έτσι θα έπρεπε να είναι… Είναι;
Άρονς έφα (περίπου):
-Δίδαξε ότι θέλεις. Αν δεν πέφτει σε Εξετάσεις, θα αδιαφορήσουν όλοι.
(Μετάφραση Βαλαδάκη, απόδοση ημετέρα.)
Το έργο το έχω δει 34 χρόνια. Επί Δεσμών άκουγαν το “έξτρα”, το “ειρήσθω εν παρόδω”.
Επί κατευθύνσεων οι διακόπτες έκλειναν.
Όταν έλεγες ελάτε να δείτε το τραπεζικόν….. σημείωναν σαν τρελοί.
Γειά σου Διονύση. Φυσικά και δεν είναι. Έτσι όμως έχουμε καταντήσει, να βλέπουμε τη γνώση χρησιμοθηρικά, οπότε πάει περίπατο ο εγγραμματισμός που θα θέλαμε…
Γιάννη τώρα είδα το σχόλιο. Και επί Δεσμών είχαμε εξετάσεις. Τότε, γιατί άκουγαν τα «ειρήσθω εν παρόδω» και τώρα όχι;
Άλλη γενιά Αποστόλη.
Επέλεγαν στη σχολική γιορτή της 28ης Οκτωβρίου να τραγουδήσουν το “Δεν θέλω να μου δέσετε τα μάτια”. Πήγαιναν σινεμά και άλλα πολλά.
καλησπέρα παιδιά,
εγώ αναζήτησα παρεμβάσεις που ενώ είναι έξω απ το τυπικό εκπαιδευτικό πλαίσιο, θεωρώ ότι επέδρασαν και στα Α.Π. Φυσικής & Χημείας, αλλά και διευκόλυναν την αντιμετώπισή τους θετικά, από μια μερίδα μαθητών
η χρήση “εξωσχολικών” βιβλίων Φυσικής & Χημείας τη δεκαετία 1960, όπως αυτά των Αλεξόπουλου, Περιστεράκη, Μανωλκίδη, πριν εξελιχθούν σε ημιεπίσημα σχολικά εγχειρίδια, αποτέλεσαν άτυπο διδακτικό υλικό που συνέδραμε στη μαθηματικοποίηση της διαπραγμάτευσης παράλληλα με την εννοιολογική εμβάθυνση, μπολιάζοντας το Α.Π. “απ τα κάτω”
κι αν η επιλογή αυτών των βιβλίων είχε ως βασικό στόχο την προετοιμασία στις «Εισαγωγικές Εξετάσεις»,
η επιδραστικότητα των διαδικτυακών φόρουμ συζητήσεων, δες π.χ. τη λειτουργία του «υλικονέτ», είναι πολυπαραγοντική
ένας παράγοντας επιδραστικότητάς τους στη διδασκαλία, είναι το υλικό που δημοσιοποιείται σε αναπαραγώγιμη μορφή, κυρίως όμως αυτό το υλικό συζητείται, ελέγχεται και σε κάποιες περιπτώσεις έχει ήδη εμπειρικά δοκιμαστεί
ένας άλλος παράγοντας, ανεξάρτητος απ τον προηγούμενο, είναι ο άτυπα επιμορφωτικός ρόλος και προέκυψε απ την «εκτός ημερήσιας διάταξης» ανταλλαγή απόψεων για θέματα ευρύτερου περιεχομένου αλλά και για το πώς θα διδάξουμε συγκεκριμένα ζητήματα
αυτή η λειτουργία, τουλάχιστον του «υλικονέτ», εκτιμώ ότι επηρέασε την διδακτική πράξη σε πολλά σχολεία της χώρας, χωρίς να έχει ή να διεκδικεί αντίστοιχο θεσμικό ρόλο. Ίσως και γι αυτό το λόγο, λειτουργώντας διαλεκτικά και όχι μέσω θεσμικών «οδηγιών» πέτυχε να υπερκεράσει την «εκπαιδευτική αδράνεια» και τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις
αυτές οι παρεμβάσεις δεν θα μπορούσαν να επηρεάσουν μετασχηματισμούς του Α.Π.. Αυτό το εγχείρημα θεωρώ ότι ξεπερνά ένα διαδικτυακό φόρουμ και εξειδικεύοντας στο «υλικονέτ», εκτιμώ απ τις πρακτικές τους ότι οι διαχειριστές του συμμερίζονται την τελευταία παρατήρηση
τέλος, θυμίζω μια παραδειγματική περίπτωση ομότεχνου που με τα γραπτά του και τη δημόσια παρουσία του ευνόησε στην αποδοχή των μαθημάτων Φυσικής και Χημείας ως μιας έκφρασης του Πολιτισμού, σε μια εποχή που η τεχνοκρατική θεώρηση κυριαρχούσε στις αντιλήψεις των εκπαιδευτικών Φ.Ε. της «Μέσης»
αυτή η “ενός ανδρός” προσπάθεια, στην αρχική της εκδοχή αντιμετωπίστηκε με επιφύλαξη
ακόμα ηχούν στ αυτιά μου απόψεις ανθρώπων με θεσμικές θέσεις
«μα ο Ανδρέας δεν είναι φυσικός, είναι λογοτέχνης»
λοιπόν;
υπάρχουν ρωγμές για άτυπες παρεμβάσεις που σταδιακά προκαλούν αλλαγές. Μέσα σ αυτές είναι και τα πρότζεκτ τουλάχιστον στα Γυμνάσια – εχθρός τους, η μεγαλομανία στους στόχους