by Καλησπέρα ,πραγματοποιώ αυτή την δημοσίευση με αφορμή έναν προβληματισμό. Φυσικά, όποιος συνάδελφος επιθυμεί μπορεί να σχολιάσει.
Από το βιβλίο της Γ΄ Γυμνασίου έως και την Γ’ Λυκείου έχει καθιερωθεί να χαρακτηρίζουμε τους δείκτες ως τις ουσίες που αλλάζουν χρώμα ανάλογα με το pH του διαλύματος που βρίσκονται.
Κατά την προσωπική μου άποψη, σε επίπεδο έκφρασης θα ήταν ορθότερο να αποτυπώνουμε πως το διάλυμα αλλάζει χρώμα και όχι ο δείκτης ,καθώς η αλλαγή χρώματος ως εμφανές αποτέλεσμα διαπιστώνεται στο διάλυμα. Ο δείκτης είναι το μέσο-αίτιο που λόγω του μηχανισμού δράσης του προκαλεί την αλλαγή. Επομένως ,θα ήταν ίσως ορθότερο σε επίπεδο έκφρασης να αναφέρουμε πως δείκτες είναι οι ουσίες που η παρουσία τους προκαλεί αλλάγη στο χρώμα του διαλύματος αναλόγως το pH και όχι πως οι ίδιοι αλλάζουν χρώμα.
Καλησπέρα κύριε Βαχλωτη! Ο όρος δείκτης αναφέρεται σε χημική ένωση ή σε μείγμα (ζεύγους συζυγους οξέος/ βάσης) Σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο θεωρείται χημική ένωση οπότε αυτά που αναφέρετε σε αυτό δεν εμπίπτουν!
Καλησπέρα Τόνια. Σου μεταφέρω από δύο καλά βιβλία γενικής χημείας:
1.Του Chang: In acid-base titrations, indicators are substances that have distinctly different colors in acidic and basic media.
Στις τιτλοδοτήσεις οξέων-βάσεων, οι δείκτες είναι ουσίες που παρουσιάζουν σαφώς
διαφορετικά χρώματα σε όξινο και βασικό περιβάλλον.
2.Των Ebbing-Gammon: An acid–base indicator is a dye used to distinguish between acidic and basic solutions by means of the color changes it undergoes in these solutions.
Ένας δείκτης οξέος-βάσης είναι μια χρωστική ουσία που χρησιμοποιείται για τη διάκριση μεταξύ όξινων και βασικών διαλυμάτων, μέσω των χρωματικών μεταβολών που παρουσιάζει όταν εισάγεται σε αυτά τα διαλύματα.
Και τα δύο μιλούν για αλλαγή χρώματος του δείκτη. Το χρώμα οφείλεται στον δείκτη. Προφανώς βέβαια όταν αλλάζει χρώμα ο δείκτης αλλάζει χρώμα και το διάλυμα που τον περιέχει.
Και ο ορισμός της IUPAC: An acid or base which exhibits a colour change on neutralization by the basic or acidic titrant at or near the equivalence point of a titration.
Γεια σου τονια. Δεν καταλαβαίνω τι εννοείς. Σου έδωσα τι είναι οι δείκτες οξέων-βάσεων. Το δεν εμπίπτει δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει.
Εννοώ ότι εάν δεχτούμε ότι είναι χημική ένωση ( ασθενές οργανικό οξύ ή βάση)οι δείκτες,όπως γνωρίζουμε από το σχολικό βιβλίο, τότε ο δείκτης θα έχει ένα χρώμα
Προφανώς μέσα στο διάλυμα αφού ο δείκτης ιοντιστει θα υπάρχει και η συζυγης μορφή με άλλο χρώμα.το τελικό χρώμα που εμφανίζεται είναι θέμα αναλογίας συγκεντρώσεων…και είναι χρώμα που εμφανίζει το περιεχόμενο της κωνικης φυαλης
οταν λέμε αλλάζει χρώμα ο δείκτης εννοούμε ότι επικρατεί η μία από τις δύο συζυγίες του μορφες. Νομίζω παίζουμε με τις λεξεις
Τόνια καλησπέρα. Θέτεις έναν προβληματισμό που έχει να κάνει με την απόδοση εννοιών, είτε στην προφορική είτε στη γραπτή γλώσσα, που για λόγους απλότητας έχουμε συνηθίσει έναν συγκεκριμένο τρόπο, χωρίς κατ’ ανάγκη να είναι ο σωστός.
Πράγματι έχεις δίκιο να έχεις ένσταση ότι ο δείκτης αλλάζει χρώμα. Ο δείκτης, ως χημική ένωση, έχει ένα συγκεκριμένο χρώμα (π.χ. φαινολοφθαλεΐνη λευκή σκόνη) το οποίο φυσικά δεν αλλάζει.
Επειδή το νερό είναι άχρωμο, το χρώμα που έχουμε σε ένα υδατικό διάλυμα είναι συνάρτηση δύο παραγόντων: των σωματιδίων που περιέχονται (η δομή τους) και των ποσοτήτων τους. Επομένως ένα υδατικό διάλυμα που περιέχει φαινολοφθαλεΐνη θα έχει εκείνο το χρώμα που οφείλεται στα σωματίδια που περιέχονται και την ποσότητα αυτών. Και φυσικά, όταν αλλάξει το pH (δηλ. η αναλογία των σωματιδίων τα οποία είναι υπεύθυνα για το χρώμα), η αλλαγή του χρώματος είναι του διαλύματος και όχι του δείκτη.
Νομίζω όμως ότι ο βασικός λόγος που έχει επικρατήσει η έκφραση “αλλάζει χρώμα ο δείκτης” είναι για να τονίσει τη σημασία του ιοντισμού του, ο οποίος εξηγεί τη μεταβολή του χρώματος ή όπως γράφει ο Θοδωρής “ότι επικρατεί η μία από τις δύο συζυγείς του μορφές”.
Δεν ξέρω αν πρέπει να αλλάξουμε αυτή τη διαδεδομένη έκφραση. Ίσως και να χρειάζεται.
Αυτό που αλλάζει και αλλάζει το χρώμα ενός διαλύματος είναι η αναλογία των σωματιδίων που είναι φορείς του χρώματος. Σε ένα άχρωμο υδατικό δ/μα το pH μετατοπίζει την ισορροπία του ιοντισμού του δείκτη ( που μην ξεχνάμε ότι προστίθεται σε σταγόνες ) προς την υπερίσχυση της μιας ή της άλλης μορφής που αλλάζουν χρώμα.
Όσο οι δύο συζηγείς μορφές του δείκτη είναι οι μοναδικές έγχρωμες μορφές μέσα στο δ/μα ( διαλύτης και δ/νες ουσίες ) τότε η αλλαγή χρώματος θα αποτυπωθεί ΚΑΙ στο δ/μα.
Εαν το δ/μα όμως έχει και άλλους φορείς χρώματος τότε αυτό είναι ( πάρα ) πολύ αμφίβολο.
Για παράδειγμα η προσθήκη πρωτολυτικου δείκτη μπλε της βρωμοθυμόλης σε όξινο δ/μα KMnO4 δεν θα δώσει χρώμα που θα είναι mix του μωβ και του κίτρινου.
( ανεξάρτητα του γεγονότος ότι το KMnO4 θα τον οξειδώσει/καταστρέψει ).
Καλησπέρα σας!!! Αρχικά ζητώ συγγνώμη που απαντάω με μια μικρή καθυστέρηση λόγω υποχρεώσεων!!!Σας ευχαριστω πολύ για την γόνιμη αλληλεπίδραση και σχολιασμό που διαμορφώσατε γύρω από την ανάρτηση μου !! Συμφωνώ απόλυτα με τον κύριο Τσιλογιάννη ότι αφού ο δείκτης θεωρείται χημική ένωση θα πρέπει ως έκφραση να ισχυριζομαστε αυτό ακριβώς που αποτύπωσα κι εγώ στην αρχική ανάρτηση, ότι αλλάζει το διάλυμα χρώμα όχι ο δείκτης.Οποτε συμφωνούμε ότι θα πρέπει να ξεκινήσουμε από τον ορισμό!!!Πιθανότατα η συντομια και η απλούστευση στην έκφραση έχει οδηγήσει στην άλλη την κατά την γνώμη μου μη ορθή διατύπωση που επικρατεί