Ένα σφαιρίδιο Σ μάζας m = 2kg βρίσκεται πάνω σε λείο οριζόντιο τραπέζι, δεμένο στο ένα άκρο ιδανικού νήματος. Περνάμε το νήμα από μια τρύπα Ο, στην επιφάνεια του τραπεζιού, προσδίδουμε στο σφαιρίδιο μια αρχική οριζόντια ταχύτητα μέτρου υ0 = 2m/s και ταυτόχρονα στο κάτω άκρο του Α, ασκούμε μια μεταβλητή κατακόρυφη δύναμη , ώστε το σημείο Α να αρχίσει να κατεβαίνει με σταθερή ταχύτητα μέτρου υr = 1m/s.
i) Αν η αρχική ακτίνα της τροχιάς του σφαιριδίου είναι R0 = 6m, να γράψετε την εξίσωση που δίνει την τυχαία ακτίνα R της τροχιάς σε συνάρτηση με το χρόνο και να εξηγήσετε ποιοτικά τι είδος τροχιάς θα διαγράψει το σφαιρίδιο.
ii) Σχεδιάστε σε κάτοψη την τροχιά ποιοτικά και σε μια τυχαία θέση του σφαιριδίου σημειώστε πάνω στο σχήμα τα διανύσματα (ταχύτητα, τάση νήματος, στροφορμή ως προς το Ο).
iii) Κάποιος ισχυρίζεται ότι η ποσότητα L = m∙υ∙R εκφράζει κάθε χρονική στιγμή τη στροφορμή του σφαιριδίου ως προς το Ο. Συμφωνείτε με αυτό τον ισχυρισμό;
iv) Εξηγείστε γιατί αυξάνεται συνεχώς το μέτρο της ταχύτητας του σφαιριδίου.
v) Μπορεί η τάση του νήματος να είναι κάθετη στην ταχύτητα;
vi) Τη χρονική στιγμή t1 = 2s η δύναμη που ασκούμε έχει μέτρο F = 4,5N. Εκείνη τη στιγμή:
α. Υπολογίστε για το σφαιρίδιο Σ την επιτάχυνση.
β. Υπολογίστε την ταχύτητα του σφαιριδίου.
γ. Ποιος είναι ο ρυθμός μεταβολής της κινητικής ενέργειας του σφαιριδίου;
vii) Πόσο είναι το έργο της δύναμης από τη χρονική στιγμή της εκτόξευσης μέχρι τη χρονική στιγμή t1;
viii) – Για καθηγητές: Υπολογίστε την ακτίνα καμπυλότητας της τροχιάς.
ix) – Για καθηγητές: Βρείτε την τάση του νήματος σε συνάρτηση με το χρόνο.
Δεν αναπτύσσεται τριβή κατά το πέρασμα του νήματος από την τρύπα.
![]()


Αναφορά – πάλι – σε ένα πολύ όμορφο φαινόμενο, που πολλοί μαθητές δεν γνωρίζουν ότι έχει τεράστια σημασία και στην Αστρονομία. Παρόμοια αύξηση της ταχύτητας λόγω διατήρησης της στροφορμής παρατηρείται στην κίνηση κομητών και πλανητών όταν πλησιάζουν τον Ήλιο, καθώς και στην κατάρρευση αστρικών συστημάτων όπου η ακτίνα περιστροφής μειώνεται δραστικά.
Καλησπέρα Αντρέα.
Πολύ καλή μελέτη. Σε ένα θέμα που έχει συζητηθεί πολλές φορές. Ωραία η παρουσίαση που δείχνει και την μεταφορά ενέργειας αλλά και την ακτίνα καμπυλότητας και πως πρέπει να εφαρμόζεται η ΑΔΣ και η κεντρομόλος δύναμη.
Καλημέρα Ανδρέα. Μια ανάρτηση πλήρης ερωτημάτων που αξίζει να μελετηθεί!
Καλημέρα συνάδελφοι. Σας ευχαριστώ για τα σχόλια.
Χρήστο έχουν αναλύσει το φαινόμενο πολλοί καλοί συνάδελφοι. Αρκεί να βάλει κανείς στο ψαχτήρι “Τραπέζι τρύπα”. Όμως κάθε φορά που φτάνω στη στροφορμή, το μελετάω πάλι και ψάχνω τρόπο να το δώσω στους νέους μαθητές.
Αποστόλη έβαλα αρκετά ερωτήματα, ίσως το παράκανα…
Καλημέρα Ανδρέα.
Πέραν της ευθύγραμμης, της κυκλικής και της ελλειπτικής
υπάρχει και η σπειροειδής .
Ωραία τα ερωτήματα !
Καλή εβδομάδα
ΥΓ : v) …η ακτινική ταχύτητα υr
ασκείται…)Καλησπέρα Παντελή. Σε ευχαριστώ. ΟΙ μαθητές συναντάνε και την παραβολική, την υπερβολική αλλά και στο μαγνητικό πεδίο την ελικοειδή…
Σωστότατη η παρατήρησή σου. Η ταχύτητα “ασκείται” είναι λάθος.
Το σώμα έχει ταχύτητα…
Το διάνυσμα της ταχύτητας έχει σημείο εφαρμογής το Α.
Η ταχύτητα στο σημείο Α είναι…
Η δύναμη είναι μια αλληλεπίδραση, επομένως ασκείται από ένα σώμα σε ένα άλλο.
Η ταχύτητα είναι μια κινηματική ιδιότητα (ένα μέγεθος που περιγράφει την κίνηση) την οποία έχει ή χαρακτηρίζει ένα σώμα μια δεδομένη χρονική στιγμή.
Καλησπέρα Αντρέα, πολύ καλή εργασία, τα ερωτήματα σου μελετούν ενδελεχώς το φαινόμενο. Μια ερώτηση πάνω στη λύση του ερωτήματος ix. Το απαντάς στηριζόμενος στην ισχύ της τάσης. Το ίδιο αποτέλεσμα έχουμε αν θεωρήσουμε ότι το σφαιρίδιο στιγμιαία εκτελεί κυκλική κίνηση και η τάση είναι η κεντρομόλος δύναμη που προσδίδει στο σφαιρίδιο την ταχύτητα υκ, που είναι κάθετη στην ΣΟ. Η επιλογή σου γίνεται για να προτείνεις νέο τρόπο ή έχει πρόβλημα η απάντηση με την κετρομόλο δύναμη;
Καλησπέρα Θανάση. Σε ευχαριστώ για το σχολιασμό.
Η λύση με την ισχύ δεν επιλέχθηκε επειδή υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τη δική σου σκέψη. Αν κατάλαβα σωστά, θεωρείς ότι η τάση προσδίδει στο σφαιρίδιο την εγκάρσια συνιστώσα της ταχύτητας, δηλαδή την υθ (αζιμουθιακή), η οποία είναι κάθετη στην ΟΣ.
Πράγματι, στη συγκεκριμένη άσκηση μπορεί να βρεθεί η τάση και από την ακτινική εξίσωση:
T=mυθ^2/R.
Για t=2s είναι R=4m και από τη διατήρηση της στροφορμής
υθ = R0υ0/R=6⋅2/4=3m/s,
οπότε
T=4,5N.
Επομένως πράγματι προκύπτει το ίδιο αποτέλεσμα.
Απλώς απέφυγα αυτή την προσέγγιση γιατί το ερώτημα βρίσκεται στο κομμάτι όπου έχει ήδη υπολογιστεί ο ρυθμός μεταβολής της κινητικής ενέργειας. Έτσι η χρήση της ισχύος, οδηγεί αμέσως στην τάση, αναδεικνύοντας και τη σύνδεση ενέργειας – στροφορμής που είναι το βασικό θέμα της άσκησης.
Άρα δεν θεωρώ ότι υπάρχει λάθος στη συλλογιστική σου. Πρόκειται περισσότερο για εναλλακτική διαδρομή, με τη διευκρίνιση ότι δεν χρησιμοποιούμε το T=mυ^2/R, αφού η τροχιά δεν είναι κυκλική και το υ έχει και ακτινική συνιστώσα. Χρησιμοποιούμε ειδικά το υθ, δηλαδή την εγκάρσια συνιστώσα της ταχύτητας.