να μαστε πάλι εδώ Αντρέα

Ζητώντας από τους συμμετέχοντες στο ylikonet σχολιασμό για το κίνημα που δημοσιοποιεί τις παρενοχλήσεις νέων ερευνητριών από αναγνωρισμένους επιστήμονες, έψαξα και γω λίγο περισσότερο το θέμα.

Στη μια άκρη συνάντησα ένα ακόμα κίνημα «πολιτικής ορθότητας» με εργαλείο την “γκρίζα” διαφοροποίηση του φλερτ από την παρενόχληση. Το διαδικτυακό κίνημα #MeToo (κι εγώ) εκτιμήθηκε από το Time ότι εκφράζει «… την ταχύτερα εξελισσόμενη κοινωνική αλλαγή που έχουμε δει εδώ και δεκαετίες, η οποία άρχισε με ατομικές πράξεις θάρρους από εκατοντάδες γυναίκες και μερικούς άνδρες επίσης, οι οποίοι βγήκαν μπροστά για να πουν τη δική τους ιστορία». Ως πρώτα αποτελέσματα διακρίνω την επιχειρούμενη απομόνωση όσων δεν συντάσσονται χωρίς επιφυλάξεις με το κίνημα (μαζεύτηκαν 28.000 υπογραφές για να μη συμμετάσχει ο Ματ Ντέημον στη γυναικεία εκδοχή του φιλμ Ocean’s 11).

Στην άλλη άκρη αναδεικνύεται το ζήτημα της σεξουαλικής παρενόχλησης των νέων γυναικών επιστημόνων από τους εξουσιαστές επιβλέποντες και τη διάθεση κάποιων απ’ αυτές να το συζητήσουν δημόσια, αναλαμβάνοντας το σχετικό κοινωνικό και επαγγελματικό ρίσκο. Η αποσιώπηση δεν αφορούσε μόνο τα εμπλεκόμενα άτομα, αλλά κυρίως τα επιστημονικά ινστιτούτα και πανεπιστήμια όπου συνέβησαν αυτά τα γεγονότα. Δεν παρακάμπτω ότι αυτή η αλλαγή στάσης, ενδέχεται να ευνοείται και από την ανάδειξη γυναικών σε κορυφαίες θέσεις διοίκησης επιστημονικών φορέων.

Απ’ ότι αντιλήφθηκα, η καμπάνια ξεκίνησε με τη δημοσιοποίηση καταγγελιών για επανειλημμένη και διαχρονική λεκτική και σωματική σεξουαλική παρενόχληση μέσω σχετικών ιστοσελίδων, διακεκριμένων ανδρών επιστημόνων, όπως ο αστρονόμος Geoffrey Marcy και ο γεωλόγος David Marchant, που ήταν γνωστοί στο περιβάλλον τους και για τις επιστημονικές τους ικανότητες αλλά και ως «τσιμπούρια». Οι καταγγελίες προκάλεσαν διοικητικές έρευνες στους ερευνητικούς χώρους εργασίας των συγκεκριμένων επιστημόνων, αλλά και κοινωνικές έρευνες που ανέδειξαν ότι το 64% των γυναικών επιστημόνων που συμμετείχαν θεώρησαν ότι υπέστησαν στον εργασιακό τους χώρο σεξουαλική παρενόχληση και το 20% υπέστη σεξουαλική επίθεση. Τέτοια φαινόμενα είχαν μεγαλύτερη συχνότητα σε απομονωμένες περιοχές π.χ. σε αστεροσκοπεία ή σε μακρινές αποστολές π.χ. στην Ανταρκτική, εκεί δηλαδή που υπήρχε δυσκολία αναζήτησης συμπαράστασης των θιγόμενων γυναικών από ένα «πολιτισμένο περιβάλλον».

Οι ταξινομίες που σχολίασα στο κείμενο που επισύναψα, με αφορμή την μνήμη του ευαίσθητου και σε αυτά τα θέματα Ανδρέα, επικαιροποιήθηκαν με το «πρόσωπο του 2017» που προβάλει το δεύτερο μισό του κόσμου, τη γυναίκα, όχι αποκλειστικά και μόνο ως μητέρα.

Η αποδελτίωση που αναζητά τα πρόσωπα που χαρακτηρίζουν την επιστήμη σύμφωνα με τα πολλαπλά μέσα μαζικής επικοινωνίας, αναδεικνύει

ότι αυτά εκφράζουν κυρίως την αγγλοσαξονική πολιτιστική παράδοση και είχαν επιστημονικές συνεισφορές που άμεσα ή έμμεσα πυροδότησαν αντίστοιχες τεχνολογικές εφαρμογές,

ότι μετά το 1990 προβάλλονται κυρίως καινοτόμοι, χωρίς λαμπρή μαθητεία σε πανεπιστήμια, ενώ είναι ταυτόχρονα και έμποροι των ιδεών τους,

ότι αποτελούν εφήμερα πρότυπα που δεν είναι σε θέση να γράψουν τη μεγάλη ιστορία της επιστήμης,

ενώ, η συνεχιζόμενη διερεύνηση της βαρύτητας και της κοσμολογίας θα συνεχίσουν να αποτελούν ερευνητικό πεδίο που θα ενδιαφέρει και τον κοινό άνθρωπο, ψεκασμένο ή όχι.

Ήταν όμως μη αναμενόμενο για μένα ότι το φετινό πρότυπο του Time, δηλαδή η δράση me too, θα διευκόλυνε το παγκόσμιο κοινό να σχολιάσει, όχι με το μάτι στην κλειδαρότρυπα, και τα παρασκήνια του Χόλυγουντ αλλά και τα άπλυτα των επιστημονικών εργαστηρίων. Αυτή η προβολή έθεσε στη δημόσια συζήτηση ζητήματα που τιτιβίζονταν ιδιωτικά και σε ανεκδοτολογικούς τόνους όποτε δεν συμμετείχε συνομιλήτρια με σχετικές αρνητικές ή και τραυματικές εμπειρίες.

Αντιλαμβάνομαι ότι ενδέχεται να σηματοδοτούν αλλαγές χειρισμών και στη σχολική πραγματικότητα, αφού οι μέχρι τώρα οι επιλογές προέβλεπαν “διακριτικές διευθετήσεις”.

Διαβάζοντας την ελληνική εμπειρία για το θέμα που παρέθεσες Κατερίνα,

θέλω να αναδείξω ότι αναφέρονται δυο μελέτες που περιγράφουν διαφορετικές ποσοτικές τάσεις για το θέμα. Η πρώτη (Παιδαγωγικό του Παν. Πατρών) διαπιστώνει ότι το 66,7% των ερωτηθέντων γυναικών έχει υποστεί τουλάχιστον μια φορά παρενόχληση στον εργασιακό χώρο, ενώ η άλλη (Αρτινοπούλου-Παπαθεοδώρου- 2003- πανελλαδικό δείγμα 1200 εργαζομένων γυναικών) διαπιστώνει χαρακτηριστικά μικρότερα ποσοστά (10% δηλώνουν σεξουαλική παρενόχληση – 15% είχαν έμμεση πληροφόρηση για το συμβάν). Αυτή που κοινοποίησα στο προηγούμενο σχόλιο δημοσιοποιήθηκε το 2014 και αφορά δείγμα 666 γυναικών επιστημόνων, που το 64% θεώρησε ότι υπέστη στον εργασιακό χώρο σεξουαλική παρενόχληση και το 20% υπέστη σεξουαλική επίθεση.

Η διαφορά στις ποσοτικές εκτιμήσεις, οπωσδήποτε σχετίζεται με τον χρόνο διεξαγωγής των ερευνών, τον δειγματικό χώρο (αποκλειστικά γυναίκες επιστήμονες ή όχι) και το πολιτιστικό και κοινωνικό περιβάλλον των δειγμάτων.

Το δικό μου πρώτο συμπέρασμα:

Περιοδεύοντας σήμερα, αρχή του έτους στις ενημερωτικές ιστοσελίδες του διαδικτύου, έπεσα πάνω στην ιστορία της Σούζαν, που σχετίζεται με την συζήτηση που εξελίχθηκε σ’ αυτή την ανάρτηση.

Την αντιλήφθηκα ως μια αισιόδοξη αφήγηση αυτομόρφωσης και διεκδίκησης δικαιωμάτων από μια νέα γυναίκα στους μοντέρνους στίβους δουλειάς και επικοινωνίας.

Στην ακόλουθη αφήγηση κωδικοποίησα τα βασικά σημεία της πηγής απ’ όπου πληροφορήθηκα για την Σούζαν, όπως με έμαθε να κάνω ο Κυρ-Γιάννης, που έστριψε κατά 90 μοίρες το υδροστατικό παράδοξο στην τελευταία ανάρτησή του το 2017, προσθέτοντας και κάποιες διευκρινιστικές αναφορές για όσους ενδιαφέρονται περισσότερο.

Χρόνια Πολλά σε όλους!

Το πρόσωπο:

Σούζαν Φάουλερ, 26 ετών, ένα από επτά αδέλφια μιας οικογένειας που ζούσε σε κωμόπολη 600 κατοίκων στην Αριζόνα. Ο πατέρας της ήταν ιεροκήρυκας, ιερέας φυλακών καθηγητής Γυμνασίου. Η Φάουλερ δεν τέλειωσε ποτέ το Γυμνάσιο. Κρατούσε παιδιά και δούλευε σε ράντσα, ενώ διάβαζε παράλληλα στην τοπική βιβλιοθήκη. Χωρίς επίσημη εκπαίδευση, αλλά αποφασισμένη να πάει στο πανεπιστήμιο, υπέβαλε στη σχετική αίτησή της τον κατάλογο των βιβλίων που είχε διαβάσει.

Κέρδισε μια θέση στο Δημόσιο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα για να σπουδάσει Φιλοσοφία, αλλά πήρε μετεγγραφή στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, από όπου πήρε πτυχίο Φυσικής. Κατά τον τελευταίο χρόνο των σπουδών της, έφτιαξε ένα blog (ιστολόγιο) με τίτλο «Εάν η Σούζαν μπορεί να μάθει Φυσική, μπορώ κι εγώ», εξηγώντας πώς τα κατάφερε η ίδια παρ' ότι δεν είχε κάνει Μαθηματικά Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Η Σούζαν προσελήφθη στην Uber σε ηλικία 24 ετών, ενώ ήταν ήδη φυσικός και επιστήμονας ηλεκτρονικών υπολογιστών. Έγραψε το πρώτο βιβλίο της για την αρχιτεκτονική λογισμικού ενώ εργαζόταν ήδη στην εταιρεία.

Ποια είναι η Uber;

Πριν πέντε χρόνια, η εταιρεία UberCab εισήλθε στην αγορά του Σαν Φρανσίσκο δίνοντας τη δυνατότητα στους κατοίκους να «καλέσουν» ένα αυτοκίνητο μέσω ενός smartphone. Από τότε η εταιρεία έχει εξαπλωθεί σαν φωτιά σε όλον τον κόσμο. Οι δύο ιδρυτές της εταιρείας Travis Kalanick και Garrett Cam είχαν βρεθεί στο Παρίσι το 2008 για να παρακολουθήσουν το συνέδριο LeWeb, ένα απ’ τα σημαντικότερα συνέδρια για την ψηφιακή καινοτομία. Οι δύο φίλοι αντιμετώπισαν αυτό που εκατομμύρια άτομα έχουν βιώσει – δε μπορούσαν να βρουν ταξί. Κάπως έτσι, αποφάσισαν να δώσουν λύση στο πρόβλημα αυτό με μια επαναστατική εφαρμογή, που θα επέτρεπε την εύρεση ταξί μόνο με το πάτημα ενός κουμπιού απ’ το κινητό! Το 2017 έγινε γνωστή και στην Ελλάδα με αφορμή τον πόλεμο της εταιρείας και των αυτοκινητιστών ταξί, καθώς παγκοσμίως αναδύεται μια νέα μορφή πολυεθνικών, οι οποίες με ελάχιστο προσωπικό αποκτούν τον έλεγχο παγκόσμιων αγορών.

Γιατί η Σούζαν ανακηρύχτηκε από τους Financial Times ως πρόσωπο της χρονιάς;

Τον περασμένο Φεβρουάριο δημοσίευσε στην προσωπική της ιστοσελίδα αυτά που έζησε στην Uber, αποκαλύπτοντας μια εταιρεία που βρισκόταν εκτός ελέγχου. Η κυρία Φάουλερ περιέγραψε τη σεξουαλική παρενόχληση που υπέστη, όπως την πρόταση για σεξ που της έκανε το αφεντικό της την πρώτη ημέρα που μπήκε στην ομάδα του. Το Τμήμα Προσωπικού έκανε τα στραβά μάτια στις διαμαρτυρίες της, αναφέροντας ότι εκείνος ήταν ένα άτομο με «υψηλή απόδοση». Η ανάρτησή της για αυτό το περιστατικό και για άλλα διαδόθηκε αστραπιαία. Η κυρία Φάουλερ είχε τραβήξει μια κλωστή που θα οδηγούσε στο μεγάλο ξήλωμα.

«Οι γυναίκες μιλούσαν επί πολλά χρόνια, αλλά σπάνια τις πίστευαν, ενώ σχεδόν ουδέποτε υπήρχαν πραγματικές συνέπειες για τους δράστες» δήλωσε η κυρία Φάουλερ. «Αυτή τη χρονιά τα πράγματα άλλαξαν εντελώς».

Μέσα στην Uber η ιστορία της προκάλεσε αίσθηση. Ήταν τόσο καταδικαστική γιατί περιέγραψε λεπτομερώς τη συνενοχή του Τμήματος Προσωπικού της εταιρείας και ανώτερων διευθυντικών στελεχών που προστάτευσαν τον δράστη. Μερικές ημέρες μετά την ανάρτησή της, οι υπάλληλοι έκλαιγαν στη συνάντηση όλων των στελεχών της εταιρείας που έγινε για να συζητηθεί αυτό το θέμα. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Uber άρχισε μια σειρά από έρευνες, αποφάσισε ενδοεταιρικές μεταρρυθμίσεις και δημιούργησε μια κόκκινη γραμμή για καταγγελίες τέτοιων περιστατικών, που είχαν ως αποτέλεσμα να απολυθούν περισσότεροι από είκοσι υπάλληλοι.

Εκτός Uber οι αντιδράσεις ήταν εξίσου δραματικές. Οι επενδυτές άρχισαν να διερωτώνται κατά πόσον ο Travis Kalanick, ο αμφιλεγόμενος εκτελεστικός διευθυντής –ο οποίος συνήθιζε να αναφέρεται στην εταιρεία ως “Boob-er” γιατί τον βοηθούσε να γνωρίζει γυναίκες (λογοπαίγνιο με τη λέξη Boobs, που σημαίνει στήθη)-, είχε δημιουργήσει μια δηλητηριώδη εταιρική κουλτούρα. Η πτώση του ηθικού στο εσωτερικό της Uber συνέβαλε σε μια σειρά από καταστροφικές διαρροές, ανάμεσά τους οι αποκαλύψεις για την κακοδιαχείριση των ιατρικών αρχείων ενός θύματος βιασμού καθώς και για την ύπαρξη του Greyball, ενός συστήματος για την παραπλάνηση των ρυθμιστικών αρχών. Ο εκτελεστικός διευθυντής υποσχέθηκε ότι θα αλλάξει, αλλά μέχρι τον Ιούνιο οι επενδυτές είχαν απαιτήσει την παραίτησή του.