Αγριολούλουδα ορχιδέες βότανα και…της Κρήτης

ΑΓΡΙΟΛΟΥΛΟΥΔΑ ΟΡΧΙΔΕΕΣ ΒΟΤΑΝΑ ΚΑΙ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

χημικές και φαρμακευτικές ιδιότητες,

Γιάννης Ζαχαράκης, 2017

Ποιος είναι

Γεννήθηκε και ζει στην Κρήτη, όπου σπούδασε Χημεία. Στον “Δημόκριτο” εργάστηκε ως υπότροφος στο Εργαστήριο Φυσικοχημείας. Σήμερα υπηρετεί στο 1^ο ΕΠΑΛ Ιεράπετρας. Τον γνώρισα πριν μια 10ετία ως νεοδιόριστο στη Μέση Εκπαίδευση και άμεσα διαφωνήσαμε για τους τρόπους διαχείρισης της διδασκαλίας. Κατορθώσαμε όμως να συμπορευτούμε σε δρόμους που προσφέρονταν μόνο για πεζοπορία.

Τι κρατώ

Ότι η κάθε εποχή έχει τους δικούς της μικρούς αυτοφυείς οργανισμούς, με φτωχότερη περίοδο το φθινόπωρο για την Κρήτη. Όταν έρχεται ο χειμώνας αυξάνονται σημαντικά. Κατά τη διάρκεια της Άνοιξης κάθε 10 μέρες ανθίζει κάποιο καινούργιο είδος. Το καλοκαίρι λιγοστεύουν τα αγριολούλουδα στις χαμηλές περιοχές και συναντώνται κυρίως στα αλπικά υψόμετρα (πάνω από 2000 m). Τότε όμως είναι που ανθίζουν τα κρητικά βότανα!

Ότι η βοτανοθεραπεία δεν αποτελεί θεραπευτική πανάκεια. Ο Γιάννης επισημαίνει: “Πολλά απ’ αυτά μαζί με τις χημικές ενώσεις που βοηθούν την καταπολέμηση κάποιων νοσημάτων έχουν και ενώσεις νεφροτοξικές, ηπατοτοξικές και υπερτασικές. Είναι σα να βάζουμε ακατέργαστο πετρέλαιο στο αμάξι μας. Όταν από το βότανο απομονωθεί το ενεργό συστατικό του και μετατραπεί σε φαρμακευτικό σκεύασμα, τότε μπορούμε να μιλάμε για θεραπευτική αγωγή. ….Οι αρχαίοι Έλληνες αυτό το γνώριζαν και δεν έπιναν καθημερινά, ούτε μεγάλες ποσότητες και συνήθως τα αναμίγνυαν ”.

Ότι η Φύση είναι Ιανός! Εκτός από τη δάφνη που επιβραβεύει την αριστεία και νοστιμίζει τις φακές υπάρχει και η δάφνη η ελαιώδης που συναντάται στην αλπική ζώνη της Κρήτης και είναι τοξική, αφού περιέχει αλκαλοειδή. Το ίδιο και ο ντάτουρας (Datura Inoxia), που το εντυπωσιακό σαν τρομπέτα λευκό άνθος του μοιάζει με το φυτό που γνώριζα ως διαβολόχορτο, με φύλλα του μοιάζουν με τα βλήτα. Ο Γιάννης αναφέρει περίπτωση σοβαρής δηλητηρίασης από την ατροπίνη που περιέχουν, όταν τα φύλλα του ντάτουρα μπερδεύτηκαν με μη τοξικά βλήτα.

Ότι η δαρβίνεια εξέλιξη δεν απαιτεί για να εξελιχθεί ιστορικές περιόδους. Οι περίφημες κρητικές ορχιδέες αποτελούν πονοκέφαλο για τη βιολογική τους ταυτοποίηση, λόγω των πολλών υβριδίων που δημιουργούνται.

Ότι οι ευρείας κλίμακας ταξινομικές μελέτες, όπως η συγκεκριμένη που υποστηρίζεται από εκατοντάδες φωτογραφίες των φυτών που αποδελτιώνονται, προκαλεί ένα αισθητικό αποτέλεσμα που προσεγγίζει την απόλαυση των πεζοπορικών αναζητήσεων του συγγραφέα, απαλλαγμένο από τον ιδρώτα που έχυσε ισορροπώντας στα φαράγγια της κρητικής αλπικής ζώνης.

Γιατί να το διαβάσεις

Γιατί δεν αρκεί το όνομα ενός λουλουδιού για ισχυριστείς ότι γνωρίζεις κάτι γι’ αυτό. Πρέπει να μάθεις για τις ιδιότητές του, για το που και πότε ανθίζει, για τη χρησιμότητα ή την επικινδυνότητά του. Να μην αναφερόμαστε συστηματικά τον Feynman χωρίς να τον εφαρμόζουμε, όταν μας δίνεται η ευκαιρία!  

Γιατί το βιβλίο του Γιάννη είναι μια εγκυκλοπαίδεια των λουλουδιών, βοτάνων και μανιταριών όχι μόνο της Κρήτης αλλά και όλης της χώρας και οι φωτογραφίες τους σε προκαλούν να βγεις και να δεις και συ σε μέρη κοντινά στο σπίτι σου.

Γιατί ήλθε σε επικοινωνία με τους Έλληνες και μη συγγραφείς που παραθέτει ως βιβλιογραφία, για να εγκυροποιήσει τις απόψεις που καταθέτει.

Γιατί μελετώντας τις φωτογραφίες των μανιταριών που παραθέτει, δε θα κρέμεσαι από τον “ντόπιο που τα ξέρει όλα” για να αποφασίσεις να είναι βρώσιμο ή όχι.

Γιατί παραθέτει ονόματα και φωτογραφίες των φυτών που δεν έχει διερευνηθεί ακόμα η χημική τους σύσταση και ο φαρμακευτικός τους ρόλος. Είναι δηλαδή ένα ανοιχτό βιβλιογραφικό εγχείρημα, που μπορεί να βρεις και συ ένα πιο ενεργό ρόλο.

Από ποιους να το κρύψεις

Απ’ όσους πιστεύουν ότι αισθητική αξία έχουν μόνο οι εξισώσεις της Φυσικής.

Απ’ όσους διαβάζοντας την παρουσίαση, θα σταματήσουν να πίνουν δίκταμο, επειδή μπορεί να υπάρχει και η … δηλητηριώδης εκδοχή του.

Απ’ αυτούς που αγοράζουν βιβλία μόνο από βιβλιοπωλεία. Το βιβλίο αποτελεί αυτοέκδοση και εγώ το προμηθεύτηκα με αντικαταβολή στην τράπεζα, μετά από επικοινωνία με τον Γιάννη (johnyzax@gmail.com).