by 
Καλησπέρα σας,
σας γράφω για να σας κοινοποιήσω μια προσπάθεια την οποία έχουμε ξεκινήσει εδώ και κάποιο καιρό με στόχο να δοκιμάσουμε να φέρουμε έννοιες της επιστημονικής έρευνας αιχμής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Στόχος μας είναι να μελετήσουμε κατα πόσο θεμελιώδεις ανακαλύψεις όπως αυτή των βαρυτικών κυμάτων ή του μποζονίου Higgs μπορούν να ενταχθούν στη σχολική πρακτική με τρόπο κατανοητό και συνεπή. Οραματιζόμαστε τους μαθητές μας να επισκέπτονται εικονικά το CERN ή το VIRGO, να αναλύουν πραγματικά πειραματικά δεδομένα και να συνομιλούν με τους πρωταγωνιστές των πιο σύγχρονων ανακαλύψεων της Φυσικής.
Σε αυτό το πλαίσιο έχει σχηματιστεί η κοινοπραξία FRONTIERS που αποτελείται απο ερευνητικούς και εκπαιδευτικούς φορείς στην Ευρώπη: το Πανεπιστήμιο Αθηνών και την ομάδα της κας Xριστίνας Κουρκουμέλη, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Βαρυτικών Κυμάτων υπο την ηγεσία του κου Σταύρου Κατσανέβα, το Paris Centre for Cosmological Physics υπο την εποπτεία του Nομπελίστα George Smoot, την Ελληνογερμανική Αγωγή, το Dublin City University και το δίκτυο εκπαίδευσης για την Αστρονομία στην Πορτογαλία NUCLIO.
Το FRONTIERS θα οργανώσει εκπαιδευτικές δράσεις που θα λάβουν χώρα σε Πανευρωπαϊκό επίπεδο, θα παράξει καινοτόμο εκπαιδευτικό υλικό και θα υλοποιήσει εργαστήρια επιμόρφωσης στα πιο σύγχρονα αποτελέσματα της Φυσικής αλλά και τα κατάλληλα παιδαγωγικά εργαλεία για να εντάξετε αυτά τα στην τάξη σας.
Θα ήταν χαρά μας να σας έχουμε μαζί μας σε αυτήν μας την προσπάθεια.
Μάθετε περισσότερα: http://www.frontiers-project.eu/
Γίνετε μέλος της ομάδας μας: http://www.frontiers-project.eu/why-should-i-join-frontiers/
Μείνετε συντονισμένοι για τα νέα και τις δράσεις μας στο facebook: http://www.frontiers-project.eu/
Η πρώτη μας προσπάθεια νομίζω ότι θα πρέπει να είναι να ξαναφέρουμε τη φυσική στα σχολεία μας. Μετά συζητάμε και για τη σύγχρονη. Είναι ουτοπία να προσπαθείς να φέρεις η σύγχρονη φυσική όταν λείπει η φυσική. Οι φυσικές επιστήμες αναφέρονται περισσότερο στη μεθοδολογία και λιγότερο στο περιεχόμενο. Αν αφαιρέσεις τη μαθηματική περιγραφή και τον πειραματικό έλεγχο ( κοίτα την ύλη της Γ' λυκείου που θα ισχύσει για του χρόνου) τότε δυστυχώς δεν έχει μείνει ΤΙΠΟΤΑ. Ούτε από κλασσική ούτε και από σύγχρονη φυσική.
Σημ: Σε 1100 Λύκεια της χώρας μας υπάρχουν παλμογράφοι, φασματοσκόπια και συσκευές φωτοηλεκτρικού φαινομένου επί 8 στο κάθε εργαστήριο. Απορώ γιατί με 6 ώρες εβδομαδιαίως δεν προτάθηκε κάτι σχετικό με τη χρήση αυτών των οργάνων ώστε να πιάσει λίγο τόπο η προμήθειά τους και η ύπαρξή τους στα ντουλάπια;
Καλησπέρα σας κε Μουρούζη,
ευχαριστώ πολύ για την απάντησή σας.
Μπορούμε να πάμε και ένα ακόμη βήμα πιο πίσω, στην υποχρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης από την οποία ξεκινούν όλα όπως ξέρετε καλύτερα απο εμένα.
Η προσπάθεια αυτή έρχεται να συμπληρώσει την ευρύτερη προσπάθεια για την διδασκαλία της Φυσικής και όχι να την οδηγήσει. Θέλουμε ένα σχολείο στο οποίο διδάσκεται Φυσική, στο οποίο γίνονται πειράματα και στο οποίο οι μαθητές ξεφεύγουν απο την ασκησεολογία και αποκτούν ενδιαφέρον για την επιστήμη.
Η εισαγωγή της σύγχρονης φυσικής έστω και σε επίπεδο project εκτιμώ οτι όχι μόνο μπορεί να τραβήξει το ενδιαφέρον των μαθητών και να διεγείρει τη φαντασία τους, όχι μόνο να δώσει ένα παραπάνω έρεισμα στον εκπαιδευτικό να διδάξει πράγματα τα οποία αγαπά και δεν του δίνει το αναλυτικό πρόγραμμα την ευκαιρία, αλλά και να δώσουμε στα παιδιά την ευκαιρία να δουν πως πραγματικά γίνεται η έρευνα τον 21ο αιώνα.
Καλησπέρα Μανώλη και Πάνο.
Μανώλη συγχαρητήρια και καλή πορεία στις προσπάθειές σας.
Για την συζήτηση και όχι για να σε φέρω σε δύσκολη θέση, να ρωτήσω τι θα ήθελες να περιλαμβάνει ένα αναλυτικό πρόγραμμα Φυσικής για το Λύκειο.
Μανώλη καλησπέρα. Η προσπάθεια αξίζει συγχαρητηρίων μεν, αλλά νομίζω ότι η παρέμβαση του Πάνου είναι καίρια. Αν θέλουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, πρέπει να συνδέσουμε την όποια προσπάθεια με τους μαθητές μας. Δεν είναι δυνατόν να παρουσιάζουμε σύγχρονη φυσική, χωρίς το ακροατήριο να κατέχει τα βασικά της κλασσικής φυσικής. Η φυσική είναι μια σκάλα, δεν μπορείς να πατήσεις απευθείας το δέκατο σκαλοπάτι, πρέπει πρώτα να περάσεις από τα πρώτα εννέα.
Έχω μαθητές που τρέχουν στο Δημόκριτο, στο αστεροσκοπείο και συμμετέχουν σε "project", αλλά δεν έχουν ιδέα για την δύναμη Coulomb ή το βαρυτικό πεδίο (και αδιαφορούν όταν τα διδάσκω ως ανιαρό θέμα, μη σύγχρονο). Μία φορά πριν κάποια χρόνια μου ζητήθηκε από ένα φροντιστήριο να παρουσιάσω απλά (μου κοπήκαν τα πόδια), την ανακάλυψη του σωματιδίου Higgs. Έντρομος συνειδητοποίησα ότι το ακροατήριο δεν αντιλαμβάνεται καν την διαφορά αδρανειακής και βαρυτικής μάζας. Έπρεπε μέσα σε μισή ώρα να εξηγήσω ένα δύσκολο και για μένα θέμα, από το μηδέν. Το αποτέλεσμα, στην ουσία του, ήταν απογοητευτικό (φυσικά οι "καλοί" μαθητές ενθουσιάστηκαν, δεν ξέρω γιατί).
Με όλα τα παραπάνω δεν θα ήθελα με τίποτα να χλευάσω ή αποθαρρύνω προσπάθειες όπως η δική σας. Αλλά ας είμαστε πραγματιστές: πρώτα πρέπει να αλλάξει ο ρόλος του σχολείου, μετά οι αξιόλογες προσπάθειές σας θα εκτοξευθούν στην κυριολεξία. Το έχω πει επανειλημμένα: Ο λαγός στην κούρσα πρέπει να γίνει το σχολείο, όχι εμείς οι απέξω (σημειωτέον ότι δεν έχω κανένα πρόβλημα που είμαι απέξω).
Νά σαι καλά.
Καλησπέρα Μανώλη. Δε νομίζω να υπάρχει Φυσικός που δε θα χαιρέτιζε οποιαδήποτε προσπάθεια ενίσχυσης ή βελτίωσης της θέσης της Φυσικής στην εκπαίδευση. Δυστυχώς όμως η πραγματικότητα είναι όπως την περιγράφει ο Πάνος και ο Στάθης.
Το γειτονικό μου Λύκειο κάνει κάθε χρόνο εκδρομή στο Cern. Μαθητές που δε μπορούν να κάνουν διαίρεση, δεν ξέρουν να κατασκευάσουν μια γραφική παράσταση, δε μπορούν να επιλύσουν έναν τύπο, δεν γνωρίζουν το νόμο του Coulomb, του Οhm, του Faraday, του… του…., δεν μπορούν να χειριστούν έναν βερνιέρο, δε μπορούν να μετρήσουν μια αντίσταση, δε γνωρίζουν την ύπαρξη του παλμογράφου, του…του… πάνε κοπάδι στο Cern να δουν τι; Να καταλάβουν τι;
Μόλις καταφέραμε να μπει ο Ηλεκτρομαγνητισμός στην ύλη χάσαμε τα Κύματα! Είναι προφανές ότι πρέπει να αγωνιστούμε να κρατήσουμε αυτό που έχουμε πριν το χάσουμε και αυτό. Διότι ό,τι "κουράζει" τα παιδιά πρέπει να πετσο-κόβεται. Η Φυσική Γενικής Παιδείας είχε ήδη απαξιωθεί πριν αφαιρεθεί από τις Προαγωγικές Εξετάσεις, πόσο μάλλον τώρα.
Από την άλλη η προσέγγιση Φυσικής Στοιχειωδών Σωματιδίων ή Κβαντομηχανικής με μέθοδο "project" θα πρέπει να σχεδιαστεί μόνο από πραγματικούς Φυσικούς, που γνωρίζουν ή έχουν διδάξει το αντικείμενο, αλλιώς οι διάφοροι κβαντικοί μέντορες θα βρουν χώρο δράσης…
Οι μαθητές μου ακούνε συνήθως στην τηλεόραση ή σε κάποιο link στο Facebook για μια ανακάλυψη στη Φυσική, στην Αστροφυσική κ.λ.π. και όντως μπορεί να έρθουν την άλλη μέρα να ρωτήσουν. Προσπαθώ να απαντήσω, αν γνωρίζω το θέμα, αλλά είναι σα να προσπαθεί να εξηγήσει, σε έναν άσχετο με το μπάσκετ, ο Ομπράντοβιτς τι σύστημα θα παίξει στον τελικό…
Καλή επιτυχία με το εγχείρημά σου.
Πριν συμφωνήσω ή διαφωνήσω με τον Πάνο, τον Στάθη και τον Ανδρέα, θα ήθελα να δω πως θέλεις να είναι η διδασκαλία της Φυσικής στο Λύκειο. Κάποτε άκουσα σε ημερίδα έναν συνάδελφο να λέει για το στερεό:
-Επιτρέπεται να κάνουμε αυτά αντί για το φαινόμενο Κόμπτον;
Θα μπορούσε κάποιος να πει:
-Είναι ανάγκη να διδάσκουμε εναλλασσόμενα; Γιατί δεν βάζουμε στη θέση τους Κβαντομηχανική και στοιχειώδη σωμάτια;
Καλησπέρα σας,
ευχαριστώ πολύ για τις απαντήσεις και τις ευχές σας. Επίσης θα είναι ιδιαίτερη η χαρά, εφ' όσον σας ενδιαφέρει, να έχουμε τη δυνατότητα και να αλληλεπιδράσουμε περεταίρω στα πλαίσια των δράσεων που ετοιμάζουμε.
Ως προς τα θέματα που θέτετε, θα προσπαθήσω να δώσω μια όσο το δυνατό πιο ουσιαστική απάντηση.
Προς τον κο Γιάννη:
Προσωπικά θέλω ένα αναλυτικό πρόγραμμα που πιάνει όλη τη γενική φυσική. Που χτίζει γέφυρες που δίνουν μια γεύση από σχετικότητα, κβαντομηχανική, πυρηνική-στοιχειώδη και αστρονομία αλλά και ηλεκτρονική. Που έχει την πειραματική διδασκαλία ως άρρηκτα συνδεδεμένο στοιχείο και που δίνει προεκτάσεις μέσα απο διαθεματικά πρότζεκτ (π,χ σεισμολογία: θέλει κυματική, ταλαντώσεις, γεωγραφία και γεωλογία, μαθηματκά). Ένα ισορροπημένο πρόγραμμα το οποίο δίνει νέα γνώση στα παιδιά, αναπτύσσει δεξιότητες κριτικής σκέψης και επίλυσης προβλήματος και αυξάνει το ενδιαφέρον τους για την επιστήμη, τους δείχνει πως γίνεται η έρευνα, ποια είναι τα ερωτήματα που αυτή καλείται να απαντήσει, αλλά πάνω απ' όλα τους μαθαίνει το πλαίσιο λειτουργίας της επιστήμης σε μεθοδολογικό επίπεδο.
Το ιδανικό αναλυτικό πρόγραμμα απο τα ήδη υπάρχοντα, για το λύκειο, είναι κατ' εμέ αυτό του IB. Ως έχει. Ένα πρόγραμμα που πάει λιγότερο εις βάθος χωρίς να χάνει σε ποιότητα και περισσότερο κατα πλάτος καλύπτοντας περισσότερο όγκο ύλης. (https://blog.prepscholar.com/complete-ib-physics-syllabus-sl-hl)
Εδώ θα δείτε οτι το πρόγραμμα αυτό για Standard Level είναι 95 ώρες διδασκαλία + 40 ώρες εργαστήρια (20 ώρες μετωπικά εργαστήρια, 20 ώρες project) κατ' έτος –> 135 ώρες. Αυτό μεταφράζεται σε 3,75 ώρες ανα εβδομάδα.
Σε ένα τέτοιο πρόγραμμα, με 30% πειραματική διδασκαλία και project και έναν όγκο που καλύπτει και σύγχρονα ζητήματα φυσικής, θα είμαι ευχαριστημένος.
Προς τον κο Στάθη και τον κο Ανδρέα:
Η Ελληνική πραγματικότητα λέει οτι έχουμε ένα αναλυτικό πρόγραμμα για πέταμα, κακά σχολικά εγχειρίδεια, υποχρηματοδότηση, απαξίωση του εκπαιδευτικού και κακοδιοίκηση (η έκθεση του OOΣΑ τα λέει όλα.. ). Όπως ξέρετε πολυ καλύτερα απο εμένα ως μάχιμοι εκπαιδευτικοι, τρέχετε με όλες σας τις δυνάμεις να καλύψετε την ύλη σας στο χρονοδιάγραμμα που σας δίνεται και αντιμετωπίζοντας τη σχολική πραγματικότητα που δεν είναι ευχάριστη πάντα. Πρόσφατα μια καλή φίλη, υπεύθυνη ΕΚΦΕ μου έλεγε οτι για να πάρει χαρτί πρέπει να παρακαλέσει για 100 ευρώ. Σε μια χώρα που δεν κάνει τα αυτονόητα για την εκπαίδευση ως σύνολο (για να έχω εκπαίδευση πρέπει να έχω εκπαιδευτικούς, βιβλία, σχολεία) μήπως είναι πολυτέλεια να μιλάμε για κυματική και ηλεκτρομαγνητισμό; Και αν αυτό είναι πολυτέλεια, μήπως είναι ουτοπία να συζητάμε για σύγχρονη φυσική;
Όπως σε ο,τιδήποτε στην Ελλάδα, έτσι και στο χώρο μας, αποτέλεσμα έρχεται μόνο χάρη στο μεράκι των εκπαιδευτικών όπως τα μέλη της νησίδας μας, που θέλουν να δώσουν στα παιδιά το καλύτερο που μπορούν. Στα όσα χρόνια δουλεύω στον χώρο ανάμεσα στην έρευνα και την εκπαίδευση, έχω συναντήσει αρκετούς τέτοιους συναδέλφους.
Άρα ό,τι αλλαγή προσπαθεί να γίνει από έξω προς τα μέσα ή απο κάτω προς τα πάνω, επαφύεται στον "πατριωτισμό" αν θέλετε του εκπαιδευτικού.
Η ερώτηση "γιατί σύγχρονη φυσική στο σχολείο" έχει απαντηθεί απο πολλούς και άξιους ανθρώπους. Αυτό που μπορώ να συμπληρώσω είναι οτι σε έρευνες που έχουν γίνει στο παρελθόν σε πρωτοετείς φοιτητές φυσικής, βρέθηκε οτι η πλειοψηφεία τους τραβήχτηκε στη Φυσική γιατί τους τράβηξε κάποιος δάσκαλός τους, ενώ τα θέματα που τους ιντρίγκαραν ήταν οι μαύρες τρύπες, η κοσμολογία, τα στοιχειώδη σωμάτια και η κβαντομηχανική όσο τα είχαν ακούσει. Εμείς σε αυτό πάνω θέλουμε να εστιάσουμε.
Στο δια ταύτα, η εισαγωγή της σύγχρονης φυσικής αυτή τη στιγμή που μιλάμε μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. Ο ένας είναι οι δημιουργικές εργασίες και το πρότζεκτ και ο άλλος είναι μέσα απο γέφυρες με το αναλυτικό πρόγραμμα ως έχει. Στο FRONTIERS προσπαθούμε να κάνουμε και τα δύο. Εκπαιδευτικές δραστηριότητες όπως η ανίχνευση των μποζονίων Ζ και Higgs που προτείνουμε, μπορούν να γίνουν μόνο εκτός αναλυτικού προγράμματος. Άλλες εκπαιδευτικές δραστηριότητες ωστόσο, όπως η εισαγωγή της ισοδυναμίας μάζας-ενέργειας – την οποία θα δημοσιεύσουμε πολύ σύντομα – απαιτούν γνώσεις Φυσικής Α' Λυκείου και στοιχειομετρίας: επεκτείνουν με βάση αυτά (αν σας ενδιαφέρει μπορώ να σας τα στείλω).
Προφανώς και δεν πρόκειται ποτέ το παιδί να καταλάβει τι κάνει το σωμάτιο Higgs (και έχω κάνει ΠΟΛΛΕΣ εκλαϊκευτικές παρουσιάσεις για το θέμα), μπορεί ωστόσο να καταλάβει τι σημαίνει οτι η ταχύτητα του φωτός είναι σταθερή σε όλα τα αδρανειακά συστήματα αναφοράς και ανεξάρτητη της ταχύτητας πηγής και παρατηρητή, αν μετά τη διδασκαλία της Ε.Ο.Κ αφιερώσουμε 1 ώρα σε σχετικές ταχύτητες. Μπορεί να προσεγγίσει τι σημαίνει το Ε=mc2 όταν, μετά τη διδασκαλία της Α.Δ.Ε του ζητήσω να εφαρμόσει το ίδιο πράγμα σε μια εξώθερμη αντίδραση όπως η καύση του μεθανίου και του αντιπαραβάλω μια πυρηνική αντίδραση όπως η σχάση του ουρανίου. Οι γέφυρες μπορούν να πέσουν.
Βέβαια, αυτό απαιτεί όπως είπαμε προσπάθεια αλλά και κατανόηση εκ των έσω. Ωστόσο νομίζω οτι αξίζει.
Σε κάθε περίπτωση σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας!
Καλημέρα Μανώλη, Πάνο, Στάθη, Ανδρέα.
Αν διαθέταμε ένα αναλυτικό πρόγραμμα τέτοιου εύρους προφανώς η διδασκαλία της σύγχρονης Φυσικής έχει περίοπτη θέση.
Φοβάμαι καρικατούρες αναλυτικών προγραμμάτων.
Καλημέρα σας.
Είναι καλό κανείς να ξέρει μέχρι που μπορεί να φτάσει. Εμάς η προσδοκία μας είναι να εντοπίσουμε καλές πρακτικές και να προτείνουμε τρόπους να ενταχθεί στο αναλυτικό πρόγραμμα η σύγχρονη φυσική τόσο σε επίπεδο σχολικού ωραρίου, όσο και σε επίπεδο πρότζεκτ.
Nα ρωτήσω κάτι: Ιδιαίτερα οι παλαιότεροι συνάδελφοι που πρόλαβαν μια πιο πλήρη Φυσική Γενικής Παιδείας στη Γ Λυκείου, τι έχετε να πείτε για τη διδασκαλία της σύγχρονης Φυσικής στο σχολείο; Ποια ήταν η εμπειρία σας;
Χαιρετισμούς