Γιατί αυξάνεται η αρνητική κλίση στην ελληνική εκπαιδευτική «Πίζα»;

Τα αποτελέσματα της εκπαιδευτικής αξιολόγησης PISA – 2018, καταγράφουν πτωτικές επιδόσεις των ελλήνων μαθητών σε σχέση με τις παλαιότερες. Συνοπτικά τα αποτελέσματα:

Στην κατανόηση κειμένου, η Ελλάδα κατετάγη 42η σε 77 χώρες, ενώ το 2015 ήταν 41η.

Στα μαθηματικά Ελλάδα και Κύπρος μοιράστηκαν την 43η θέση ανάμεσα σε 78 χώρες. Το 2015 η Ελλάδα κατετάγη επίσης 43η.

Στις Φ.Ε. η Ελλάδα βρέθηκε στην 44η θέση σε 78 χώρες. Στο διαγωνισμό του 2015, οι Έλληνες ήσαν 43οι.

Συγχρόνως με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων ο οργανισμός έρευνας ΔιαΝΕΟσις δημοσιοποίησε τα αποτελέσματα που επιχειρούν να φωτίσουν τα χαρακτηριστικά που σκιαγραφούν τους έλληνες μαθητές του PISA-2015. Την έκθεση επιμελήθηκε η εθνική συντονίστρια Χρύσα Σοφιανοπούλου.

Επισημαίνεται ότι το βασικό αντικείμενο του PISA-2015 αποτελούσαν οι Φ.Ε.

Παρουσιάζω τα αποτελέσματα της έκθεσης των 140 σελίδων που θεώρησα πώς έχουν ενδιαφέρον, διευκρινίζοντας ότι τα δικά μου σχόλια επιχειρούνται με πλάγια γραφή.

Η κλιμάκωση των επιδόσεων στις Φ.Ε. καταγράφεται στον ακόλουθο πίνακα συγκριτικά με την Εσθονία που πρώτευσε, την Πορτογαλία που κατέγραψε σημαντική βελτίωση και την Γαλλία (6: οι υψηλότερες επιδόσεις, 1β: το στοιχειώδες επίπεδο).

Το προφίλ των μαθητών που διαγωνίστηκαν τεκμαίρεται από συμπληρωματικά ερωτηματολόγια που συμπλήρωσαν οι μαθητές, παράλληλα με τις απαντήσεις στα τρία αντικείμενα της αξιολόγησης.

τι λέει η διεθνής εμπειρία για το ρόλο του κοινωνικού – οικονομικού περιβάλλοντος (Κ-Ο Π) των μαθητών;

Προφανώς οι μαθητές που προέρχονται από υψηλό Κ-Ο Π καταγράφουν καλύτερες επιδόσεις. Οι προερχόμενοι από χαμηλά Κ-Ο Π έχουν τριπλάσιες πιθανότητες να καταγράφουν χαμηλές επιδόσεις απ’ ότι οι προηγούμενοι. Τα πράγματα είναι καλύτερα για μαθητές από οικογένειες μεταναστών, αφού έχουν μόνον διπλάσια πιθανότητα να σημειώνουν χαμηλές επιδόσεις.

Εξαιρέσεις απ’ τον γενικό κανόνα: υψηλές επιδόσεις ανεξάρτητες από το Κ-Ο Π καταγράφονται στον Καναδά, την Δανία, την Εσθονία και το Χονγκ-Κονγκ.

Στο Βιετνάμ και το Μακάο είναι καλύτερες οι επιδόσεις των “φτωχών” απ’ αυτές των “εύπορων”.

Τέλος, σε Χιλή, Μεξικό, Σλοβενία, Τουρκία και ΗΠΑ καταγράφεται μειωμένη επίδραση του δυσμενούς Κ-Ο Π στις επιδόσεις PISA. Όμως, αυτές οι εξισορροπήσεις δεν βελτιώνουν τους Μ.Ο. αυτών των χωρών.

Πώς θα μπορούσαν να αναγνωστούν τα δύο τελευταία ευρήματα;

Ελλάδα & PISA στις Φ.Ε. – επίδραση Κ-Ο Π

Οι μαθητές που ανήκουν σε οικογένειες με υψηλό Κ-Ο Π έχουν σαφώς καλύτερες επιδόσεις στο PISA. Αυτή η διαφορά σχηματοποιείται στις επιδόσεις των ελληνικών ιδιωτικών σχολείων σε σχέση με τα δημόσια.

Οι γηγενείς έλληνες μαθητές καταγράφουν καλύτερες επιδόσεις από τους μετανάστες 1^ης αλλά και 2^ης γενιάς.

Ένα δευτερεύον αλλά ενδιαφέρον χαρακτηριστικό της έρευνας αποτελεί ότι το 42% των γονέων των μαθητών που απάντησαν στα ειδικά ερωτηματολόγια είναι απόφοιτοι πανεπιστημίων, με 86% το αντίστοιχο ποσοστό των γονέων που στέλνουν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία.

ενισχύουν τα φροντιστήρια τις επιδόσεις τύπου PISA;

Η φροντιστηριακή ενίσχυση των 15χρονων που συμμετείχαν στον διαγωνισμό PISA-2015 δεν έχει ευνοήσει τις επιδόσεις τους. Σ’ αυτές τις ηλικίες ζητούν ενίσχυση συνήθως μαθητές με χαμηλές επιδόσεις εν προκειμένω στη Φυσική και τη Χημεία. Πρόκειται για παιδιά που δεν έχουν αναπτύξει ακόμα ικανότητες αυτενέργειας.

Επιπλέον, οι μαθητές ανεξάρτητα από την Κ-Ο προέλευσή τους επιλέγουν τα ιδιαίτερα μαθήματα σε μεγάλο ποσοστό και στα δημόσια σχολεία (50,2%), μάλλον καταφεύγοντας σε λιγότερο έμπειρους προγυμναστές (π.χ. φοιτητές) με προσιτά δίδακτρα.

ενισχύει η ενασχόληση με τις ΤΠΕ για επιστημονικά θέματα τις επιδόσεις τύπου PISA;

Όχι! Ούτε εκτός αλλά ούτε εντός σχολείου.

Αρνητική συσχέτιση με τις επιδόσεις στις Φ.Ε. εύλογα έχουν μαθητές που σερφάρουν πάνω από 4 ώρες ημερησίως, αλλά και οι μαθητές που το επισκέπτονται λιγότερο από μισή ώρα! Σ’ αυτή την περίπτωση η διαδικτυακή αποχή λειτουργεί ως δείκτης μιας γενικής αδιαφορίας για κοινωνική επικοινωνία.

ενισχύουν τις επιδόσεις τύπου PISA οι επαγγελματικές προσδοκίες;

Ως γενική τάση, όχι. Αν κάποιοι ευνοούνται, είναι εκείνοι που πετυχαίνουν υψηλές επιδόσεις. Αλλά απ’ αυτή την τάση δεν μπορούν να προκύψουν ιδιαίτερα συμπεράσματα: είναι καλοί γιατί σχεδιάζουν να ασχοληθούν με επαγγέλματα σχετικά με τις Φ.Ε. ή επειδή τους αρέσει και τα καταφέρνουν στη σχολική επιστήμη επιλέγουν σχετικό επαγγελματικό προσανατολισμό;

κάποια ένδειξη για θετικές ελληνικές επιδόσεις σε αξιολογήσεις τύπου PISA;

Το να αισθάνεσαι περήφανος για το σχολείο σου. Η έρευνα διαπιστώνει ότι αυτό το αίσθημα (του ανήκειν, όπως το περιγράφει) συσχετίζεται με καλές επιδόσεις. Η διαπίστωση φαντάζει αυτονόητη.

φεμινιστική ελληνική διάκριση;

Η κύρια τάση στις αξιολογήσεις PISA αποδίδει στα αγόρια καλύτερες επιδόσεις στις Φ.Ε. Στην Ελλάδα αυτή η τάση είναι αντεστραμμένη υπέρ των κοριτσιών. Η μήπως σκιαγραφεί έκφραση της γενικής τάσης απαξίωσης του σχολείου, που χαρακτηρίζει κυρίως τ’ αγόρια;

κάποια θετική συσχέτιση με τις επιδόσεις PISA στις Φ.Ε.;

Ανάγεται στην ατομική εκπαιδευτική προϊστορία: η μακρόχρονη προσχολική εκπαίδευση, δηλαδή η εξοικείωση με τη σχολική γνώση ως παίγνιο, ευνοεί τις καλές επιδόσεις!

κάποιες ακόμα θετικές συσχετίσεις με τις επιδόσεις PISA στις Φ.Ε.;

Η ενασχόληση με δραστηριότητες που σχετίζονται με σχολεία ανοιχτά στην τοπική κοινωνία (εκδηλώσεις, μικροέρευνες, εκθέσεις, συμμετοχές σε εκπαιδευτικά και κοινωνικά δίκτυα).

Επίσης, η περιβαλλοντική ευαισθησία και η εγρήγορση για την αρνητική οικολογική προοπτική.

Λοιπόν;

Ορισμένα απ’ τα ευρήματα της έκθεσης έρχονται σε αντίθεση με βασικούς κεντρικούς σχεδιασμούς, όπως ο ρόλος των ΤΠΕ στην εκπαίδευση ή ο ρόλος των εξωτερικών κινήτρων που ο ΟΟΣΑ στην έκθεση για την Εκπαίδευση στην Ελλάδα το 2018, εκτιμά ότι συνδράμουν στη βελτίωση της εκπαίδευσης, αλλά οι έλληνες μαθητές της αξιολόγησης 2018 δεν φαίνεται να συμμερίζονται.

Αυτή η απόσταση από τις γενικές κατευθυντήριες γραμμές δεν διευκολύνει ιδιαίτερα τη χάραξη σαφών εκπαιδευτικών τακτικών κεντρικά ούτε απ’ τον κάθε εκπαιδευτικό μέσα στην τάξη.

Αναζητώντας εναλλακτικές προσεγγίσεις για το θέμα θα σκοντάψεις στο βιβλίο – ταξίδι στα καλύτερα εκπαιδευτικά συστήματα του κόσμου, όπως είναι ο υπότιτλος του «φυτώρια ευφυΐας» της Lucy Crechan των ΠΕΚ – 2019. Η Lucy επισκέφτηκε για μεγάλο διάστημα κάποια σχολεία πέντε χωρών που πετυχαίνουν ψηλά σκορ στην αξιολόγηση PISA: τον Καναδά, την Φιλανδία, την Σαγκάη-Κίνα, την Ιαπωνία και την Σιγκαπούρη. Αυτές είναι εκπαιδευτικές περιοχές με διαφορετικές πολιτισμικές και πολιτικές παραδόσεις που όμως συγκλίνουν στη συγκεκριμένη εκπαιδευτική αξιολόγηση. Κατά τις επισκέψεις της πήρε συνεντεύξεις από αξιωματούχους της εκπαίδευσης και  από γονείς, ακόμα και από φροντιστές στη Σαγκάη και στο Τόκιο.

Η Crechan, ξεπερνώντας τον επιφυλακτικό επιστημονικό ή επιστημονικοφανή λόγο, αποφασίζει να αναδείξει πέντε κοινά θετικά χαρακτηριστικά των πέντε συστημάτων που μελέτησε θεωρητικά αλλά κυρίως εμπειρικά. Τα παραθέτει ως αρχές:

1.Να προετοιμάζουμε τα παιδιά για την τυπική εκπαίδευση. Αναφέρεται για την εκπαίδευση στο νηπιαγωγείο. Χωρίς όμως ακαδημαϊκό τρόπο. Αυτός μπορεί να προκαλέσει πρώιμη απέχθεια που εξελίσσεται σε μόνιμη.

2.Να σχεδιάζουμε τις έννοιες του Α.Π. με στόχο την βαθειά κατανόηση και το περιεχόμενο να επιλέγεται με βάση την πρόκληση ενδιαφέροντος. Το Α.Π. να είναι μινιμαλιστικό, υψηλού επιπέδου και καλά διαρθρωμένο.

3.Να στηρίζουμε τα παιδιά για να ανταποκρίνονται σε προκλήσεις, αντί να κάνουμε παραχωρήσεις. Αν είναι να μείνει μια αρχή ας είναι αυτή. Αφορά γονείς, δασκάλους, διευθυντές σχολίων,  υπεύθυνους του εκπαιδευτικού συστήματος.

4.Να αντιμετωπίζουμε τους εκπαιδευτικούς ως επαγγελματίες. Επιλογή για το ποιος γίνεται δεκτός, να υπάρχει περίοδος επιμόρφωσης και εξοικείωσης και συστηματική επικοινωνία με έμπειρους ομότεχνους.

5.Να συνδυάζουμε τη λογοδοσία των σχολείων με τη στήριξή τους και όχι με κυρώσεις.

Συστήνω την ανάγνωση της έκθεσης, ακόμα περισσότερο, τη μελέτη του βιβλίου. Και οι δύο προτάσεις είναι καλογραμμένες.