Αυτόν τον Λαντάου τον γνωρίζετε;

πολιτικός Λαντάου

απόδοση αποσπασμάτων απ’ το: «Lev Landau: physicist and revolutionary» του ιστορικού της επιστήμης Αλεξέι Κοζέβνικοφ, που δίδαξε στα πανεπιστήμια της Τζόρτζια, στο Άθενς και Μπρίτις Κολούμπια, στο Βανκούβερ και ενδιαφέρεται για τις πολιτιστικές επιδράσεις στην “σκληρή” επιστήμη, όπως οι πόλεμοι, οι κοινωνικές κρίσεις, οι επαναστάσεις, ο Ψυχρός Πόλεμος

η ιστορία των πολιτικών προβλημάτων του Λαντάου ξεκινούν τον Δεκέμβριο του 1936, όταν σημειώθηκε προσωπική διαμάχη με τον πρύτανη του Πανεπιστημίου του Χάρκοβο, όπου δίδασκε με μερική απασχόληση. Ο Λαντάου κινδύνευσε με απόλυση. Του συμπαραστάθηκαν επτά συνάδελφοί του. Ένα μήνα αργότερα, αυτό το μικρό περιστατικό μεγεθύνθηκε απ’ το τσουνάμι των πολιτικών εκκαθαρίσεων εναντίον των τροτσκιστών

η συμπαράσταση των συνεργατών του χαρακτηρίστηκε ως επίθεση κατά του σοβιετικού συστήματος και ο Λαντάου κατέφυγε στη Μόσχα κάτω απ’ την προστασία αλλά και την επιστημονική καθοδήγηση του διάσημου πειραματικού φυσικού Πιοτρ Καπίτσα που τότε διερευνούσε τη συμπεριφορά του Υγρού Ηλίου

Καπίτσα (1894 – 1984), βραβείο Νόμπελ 1978

έξι μήνες αφότου ο Λαντάου έφυγε απ’ το Χάρκοβο η μηχανή των εκκαθαρίσεων έπληξε το Ουκρανικό Φυσικό-Τεχνικό Ινστιτούτο και αρκετοί συνεργάτες του Λαντάου συνελήφθησαν και “ομολόγησαν” εγκλήματα “κατασκοπείας” και “δολιοφθοράς” με τραγική κατάληξη. Το όνομα του Λαντάου “έπαιξε” σε μερικές από τις “ομολογίες”, αλλά η απόσταση Χάρκοβο – Μόσχας καθυστέρησε τη σύλληψή του πάλι κατά έξι μήνες

η τύχη του ωστόσο συναρτήθηκε με το ότι μετά το 1938 οι εκκαθαρίσεις είχαν ήδη αρχίσει να υποχωρούν και αυτή η τροπή των γεγονότων έδωσε στην Καπίτσα χρόνο να εργαστεί για την αποφυλάκιση του προικισμένου συνεργάτη του

αρχικά έστειλε ένα προσωπικό γράμμα στον Στάλιν που δεν απέδωσε. Ένα χρόνο αργότερα, απευθύνθηκε στον τότε πρωθυπουργό Βιάτσεσλαβ Μολότοφ, ισχυριζόμενος ότι ο Λαντάου ήταν απαραίτητος για την μοντελοποίηση των πειραματικών ευρημάτων του εργαστηρίου του για το Υγρό Ήλιο

οι σοσιαλιστικές απόψεις του Λαντάου κρίνονται ως ανορθόδοξες. Χωρίς να προσχωρήσει ενεργά σε κάποια πολιτική τάση είχε απόψεις ριζοσπαστικά αριστερές και μη αποδεκτές απ’ την επίσημη γραμμή. Π.χ. γελοιοποιούσε τον «διαλεκτικό υλισμό» – την επίσημη σοβιετική φιλοσοφία – ειδικά την εφαρμογή του στην επιστήμη. Ωστόσο, θεωρούσε τον «ιστορικό υλισμό» – την κοινωνική θεωρία του Μαρξισμού – ως ένα απόλυτο παράδειγμα επιστημονικής αλήθειας. Αυτές οι απόψεις βρίσκονταν κοντά στην προσέγγιση του Τρότσκι

κατά το έτος στη φυλακή, ωστόσο, άλλαξε δραματικά τη γενική εκτίμηση του για το σοβιετικό καθεστώς. Δεν θεωρούσε πλέον τη σοβιετική κοινωνία σοσιαλιστική, αλλά απλά δικτατορική

παρά τα προνόμια, το σεβασμό και την αναγνώριση που κέρδισε στο δεύτερο μισό της ζωής του – έλαβε το βραβείο Στάλιν το 1941 και εξελέγη στη Σοβιετική Ακαδημία Επιστημών το 1946 – ο Λαντάου επέμεινε να αυτοαποκαλείται «επιστημονικός σκλάβος»

ο «Ντάου», όπως τον αποκαλούσαν σε αυτάρεσκη πόζα σε βάθρο, λίγο πριν το αυτοκινητικό ατύχημα – 1961

μια άσχετη με το θέμα, αλλά ίσως ενδιαφέρουσα εκπαιδευτική παρατήρηση για το «νέο σοβιετικό σχολείο» που ήταν «πιο ανοιχτό, χαοτικό και υποκείμενο σε κάθε είδους ριζικές αναδιοργανώσεις και παιδαγωγικές εκτροπές», από την ίδια πηγή
το επαναστατικό εκπαιδευτικό σύστημα, τα πρώτα χρόνια της Οκτωβριανής Επανάστασης δεν αναγνώριζε, για αρχή, διπλώματα ή ακαδημαϊκούς τίτλους. Θα μπορούσε κανείς, κατ’ αρχήν, να πάει στο πανεπιστήμιο χωρίς να έχει τελειώσει το λύκειο, στη συνέχεια να ξεκινήσει ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα χωρίς πανεπιστημιακό δίπλωμα, πριν προσληφθεί ως καθηγητής χωρίς καν να αποκτήσει διδακτορικό. Για κάποιον σαν τον Λαντάου, το νέο στυλ ήταν μεγάλη υπόθεση. Παρέλειψε διάφορα επίσημα στάδια – δεν έγραψε ποτέ μια διατριβή, για παράδειγμα – αλλά μεταξύ 1924 και 1927 έκανε μαθήματα στο Πανεπιστήμιο του Λένινγκραντ

καλησπέρα Διονύση,

μετά από ένα επιδερμικό διαδικτυακό ψάξιμο,

το διδακτορικό καθιερώθηκε ως τίτλος που πιστοποιεί την ερευνητική ικανότητα, το 1818, απ’ τα γερμανικά πανεπιστημιακά ιδρύματα και σταδιακά έγινε αποδεκτός αρχικά απ’ τα πανεπιστήμια του δυτικού κόσμου, πριν καταστεί παγκόσμια απαίτηση για την επαγγελματική ερευνητική δραστηριότητα

μεταξύ των επιστημόνων του 20^ου αιώνα βρήκα ως εξαιρέσεις, επιστήμονες που σταδιοδρόμησαν άνευ διδακτορικού:

τον πολυσυζητημένο και στο «υλικό» Freeman Dyson

θυμίζω την άποψή του για το θέμα που συζητάμε:

“είχα την τύχη να σπουδάσω στην Αγγλία, σε μια περίοδο όπου το διδακτορικό δεν ήταν απαραίτητο εισιτήριο για μια ακαδημαϊκή καριέρα. Ήμουν πάντα ενάντια στο διδακτορικό σύστημα, καθώς γινόταν όλο και περισσότερο άκαμπτο όσο περνούσαν τα χρόνια. Ήταν ένα σύστημα σχεδιασμένο για έναν μικρό πληθυσμό Γερμανών φοιτητών τον 19ο αιώνα και ήταν καλά προσαρμοσμένο στις δικές τους ανάγκες. Είναι εντελώς ακατάλληλο για τις ανάγκες ενός μεγάλου και ποικιλόμορφου πληθυσμού φοιτητών στον 21ο αιώνα”

τον John Moffatt (1932 – ), δανό σχετικιστή, που πέρασε πριν απ’ την ζωγραφική
τον Robert Evans (1937 – ), αυστραλό αστρονόμο και μεθοδιστή επίσκοπο
τον Richard Leakey (1944 – ), παλαιοντολόγο,
τον Stephen Felton (1934 – ), παλαιοντολόγο, 
την δημοφιλή ζωολόγο Jane Goodall (1934 – )

οι παλαιοντολόγοι και οι ζωολόγοι που δίνουν έμφαση στην εργασία στο πεδίο, μπορούν να διεκδικήσουν τον σεβασμό των ακαδημαϊκών ομοτέχνων τους με τον στοχευμένο ακτιβισμό τους

οι υπόλοιποι, οι φυσικοί, μπόρεσαν να ξεπεράσουν τα ακαδημαϊκά εμπόδια με την έντονη προσωπικότητά τους και το έργο τους. Αποτελούν ιδιαιτερότητες και εξαιρέσεις, και σταδιοδρομούν αν παράλληλα απαντήσουν ευνοϊκές συγκυρίες πριν απογοητευτούν

γνώρισα μια τέτοια περίπτωση

ενημερώσαμε για την πρόοδο της διπλωματικής μας τον Ugo Camerini (1925 – 2014), όταν είχε επισκεφτεί τον μαθητή του Λεωνίδα Ρεσβάνη, δικό μας επιβλέποντα, στα τέλη της δεκαετίας του 1970

ήταν ένας περιπετειώδης ιταλικής καταγωγής εβραίος, που γύρισε όλα τα μέρη του δυτικού κόσμου
βρέθηκε κυνηγημένος απ’ το φασιστικό καθεστώς της Ιταλίας στη Βραζιλία, έκανε στο São Paulo τις προπτυχιακές σπουδές και συνέχισε στο Bristol, UK αναζητώντας π- μεσόνια
το 1951 διέκοψε τη διατριβή του για να στελεχώσει το Brazilian Center for Research in Physics στο Rio de Janeiro με υποτροφία της UNESCO
στη συνέχεια μετέβη στις βολιβιανές Άνδεις ως κυνηγός μεσονίων στην κοσμική ακτινοβολία
μετά το 1957 άρχισε μια κανονική καριέρα στο Πανεπιστήμιο Wisconsin–Madison 

ένας παλαιοντολόγος των κοσμικών ακτίνων, ένας λιπόσαρκος άντρας που βρήκε χρόνο να αστειευτεί με μας τους «μικρούς»,

κυρίως,
γενναιόδωρος για τα δικά μας ασήμαντα και απροκάλυπτα ενθαρρυντικός

καλή Κυριακή Διονύση

και γω να προσθέσω κάτι

δυο εβραίοι φυσικοί, εξωστρεφείς και ανήσυχοι στην ίδια πόλη
όταν μάλιστα αυτή είναι το Ρίο στη Βραζιλία,
δεν μπορεί, θα βρεθούν ομοτράπεζοι

το κίτρινο βέλος δείχνει τον Camerini
το κόκκινο τον Feynman