παλαιοί καταληψίες στην ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας – “τα Γυμναστικά”

τα σημάδια της πόλης

επιγραφή έξω από το κτίριο παλαιού σχολείου, στο Δουργούτι (Νέος Κόσμος)

θυμίζουν την μεγαλύτερη μέχρι τότε προσπάθεια κατασκευής σχολείων στο Νεοελληνικό Κράτος – εγκαινιάστηκαν 3200 νέα συγκροτήματα σε πολύ μικρό διάστημα

είναι η τελευταία περίοδος Κυβερνήσεων Βενιζέλου (1928 – 1932), με υπουργό Παιδείας τον Γεώργιο Παπανδρέου

σ αυτή η θητεία, έτρεξε ένα πρόγραμμα «λαϊκής παιδείας» με στόχο τον αναλφαβητισμό και αφορούσε το ¼ του ανδρικού πληθυσμού και πάνω απ τις μισές ελληνίδες

αυτή η εμπλοκή του Παπανδρέου με τα εκπαιδευτικά τον ενθουσίασε και ως πρωθυπουργός, το 1963, ανέλαβε ξανά το Υπουργείο Παιδείας, με στόχο αυτή τη φορά την ενίσχυση των φυσικομαθηματικών μαθημάτων, την καλλιέργεια της Δημοτικής στις μικρές ηλικίες και την κεντρική διενέργεια των Εισαγωγικών Εξετάσεων, αφαιρώντας τη διεξαγωγή τους απ την κάθε Σχολή χωριστά, με στόχο την αξιοπιστία του συστήματος επιλογής

Λ. Ακρίτας (Υφ. Παιδείας) – Γ. Παπανδρέου (ΠΘ & Υπ. Παιδείας)  – Ε. Παπανούτσος (Γ. Γραμ), 28/ 10/ 1964 – Σύνταγμα

αυτή η δεύτερη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση επέλεξε ως κεντρικό σύνθημα το «Δωρεάν Παιδεία», αφού εξασφάλισε να δίνονται δωρεάν τα σχολικά βιβλία και καταργήθηκαν τα εξέταστρα για τη συμμετοχή στις εξετάσεις μέσα στο πανεπιστήμιο

σχόλιο της εποχής – Κώστας Μητρόπουλος

ως αφετηρία της πολιτικής του καριέρας αναφέρεται η εμπνευσμένη υποδοχή που επιφύλαξε στον Ελευθέριο Βενιζέλο στο Βερολίνο, το 1914, εκπροσωπώντας τους εκεί έλληνες

έλληνες φοιτητές στο Βερολίνο – στο κέντρο ο Παπανδρέου

η προσφώνηση εντυπωσίασε τον Βενιζέλο και όταν την επόμενη χρονιά ο Παπανδρέου γυρίζοντας στην Ελλάδα τον προσέγγισε, εκείνος του ανέθεσε την πρώτη δημόσια θέση του, αυτήν του νομάρχη Λέσβου, το 1915

“επαναστάτης” χωρίς αιτία;

για την εμπλοκή του Παπανδρέου με τα κοινά υπάρχουν πρότερα ίχνη, από εκείνη την περίοδο που ήταν τελειόφοιτος της Νομικής

η εφημερίδα «Ακρόπολις» της 24^ης Νοεμβρίου 1907 τα αναγνώρισε με τον ακόλουθο τρόπο:

«ένας με όλα τα στοιχεία να διαπρέψει εις το πρακτικόν του στάδιον»

η αιτία μοιάζει ασήμαντη

στα σχολεία και στο Πανεπιστήμιο καθιερώθηκε ως υποχρεωτικό μάθημα η σουηδική γυμναστική, το 1899. Στην καθιέρωση βοήθησε ο απόηχος της Ολυμπιάδας του 1896 αλλά και η συνειδητοποίηση της κακής προετοιμασίας του “ατυχούς” πολέμου του 1897

η άσκηση των φοιτητών του Πανεπιστήμιου γινόταν στην περιοχή κάτω απ το Ζάππειο, δίπλα στον Ιλισό ποταμό

τα αποδυτήρια του  γυμναστήριου «Ι. Φωκιανός», δίπλα στον Ιλισό, υπάρχουν απ το 1879

αλλά και στον τότε ελεύθερο χώρο –όπως δείχνει η ακόλουθη μεταγενέστερη φωτογραφία του 1923 – πίσω απ το Χημείο της Σόλωνος, με μέτωπο στην οδό Ναβαρίνου, εκεί που βρίσκεται το «Νέο Χημείο» και σήμερα φιλοξενείται το Παιδαγωγικό Δημοτικής, όπου λειτουργούσε το Ακαδημαϊκό Γυμναστήριο

ο χώρος πίσω απ το Παλαιό Χημείο – τα αποδυτήρια του Ακαδημαϊκού Γυμναστηρίου

οι φοιτητές όφειλαν να έχουν πραγματοποιήσει έναν συγκεκριμένο αριθμό παρουσιών στα γυμναστήρια ώστε να έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις πτυχιακές εξετάσεις

τα «Γυμναστικά»

αυτή η προϋπόθεση ήταν δύσκολο να τηρηθεί από τους εργαζόμενους φοιτητές, πολύ περισσότερο απ όσους έμεναν εκτός Αθηνών και προσέρχονταν κυρίως για τις εξετάσεις

αφορμή για τα επεισόδια που θα ιστορήσουμε ήταν η απαξιωτική συμπεριφορά του Σπυρίδωνα Αρβανίτη, διευθυντή του Ακαδημαϊκού Γυμναστηρίου προς τους φοιτητές που ζητούσαν «υπογραφές» χωρίς να τις δικαιούνται

οι αντιδράσεις κλιμακώθηκαν από συλλαλητήρια σε διαδηλώσεις αλλά και βίαιες συμπεριφορές – όπως ήταν κάποιες φθορές στο Ακαδημαϊκό Γυμναστήριο στα τέλη του Νοέμβρη του 1907

ανάμεσα στους πρωτοστάτες βρίσκεται και ο Γεώργιος Παπανδρέου, τελειόφοιτος τότε της Νομικής

εφημερίδα «Εμπρός», 18/ 11/ 1907

τα βασικά αιτήματα ήσαν η αντικατάσταση της σουηδικής γυμναστικής με στρατιωτικές ασκήσεις, η προαιρετικότητα της Γυμναστικής και η απομάκρυνση του Σπυρίδωνα Αρβανίτη

η κατάληξη της αναταραχής οδήγησε στο κλείσιμο του Πανεπιστήμιου απ τις πανεπιστημιακές αρχές με αναστολή των μαθημάτων και ως απάντηση των φοιτητών, η κατάληψη της Νομικής και του συστεγαζόμενου Ανατομείου, αφού το κεντρικό κτίριο του Πανεπιστήμιου βρισκόταν ήδη υπό την προστασία της Αστυνομίας

παρά τον δυναμισμό των καταληψιών, δεν συσπειρώθηκαν μαζί τους αυτοί που είχαν εξασφαλίσει επάρκεια στη Γυμναστική, ούτε εκείνοι που προέρχονταν από υπόδουλες περιοχές. Αυτοί οι τελευταίοι απείλησαν με υπόμνημα ότι

«εάν εξακολουθήση η αυτή κατάστασις θα αναγκασθούν να υπάγουν εις ξένα Πανεπιστήμια»

και ζήτησαν «την τιμωρίαν των πρωταιτίων και την αποκατάστασιν της ησυχίας, διά να δυνηθώσι να εξακολουθήσωσι τα μαθήματά των»

με αυτές τις συνθήκες η κατάληψη έληξε σε μια ημέρα

ποινές

οι πρωταίτιοι συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν

ο Παπανδρέου έμεινε στις φυλακές Αβέρωφ για 27 ημέρες (η φωτογραφία των φυλακών είναι του 1895 – εκεί που είναι σήμερα ο Άρειος Πάγος)

η Σύγκλητος απ τη μεριά της επέβαλε ποινές από ένα χρόνο μέχρι και την οριστική αποβολή. Ο Παπανδρέου αποβλήθηκε για δυο χρόνια απογοητεύοντας το ιερέα πατέρα του

οι φοιτητές έκαναν αίτηση συγνώμης

απ τα αρχεία του ΕΚΠΑ

η ποινή του Παπανδρέου μειώθηκε στο μισό και έτσι το 1909 μετά από εξετάσεις ανακηρύχτηκε αριστοβάθμιος διδάκτωρ της Νομικής και την επόμενη χρονιά πήγε στη Γερμανία για σπουδές κοινωνιολογίας, όπου ήδη βρισκόταν ο μεγαλύτερος αδελφός του Νίκος, που σκοτώθηκε στη μάχη του Κιλκίς, στους Βαλκανικούς Πολέμους

και μετά;

η κινητοποίηση που έγινε γνωστή με την προσωνυμία «τα Γυμναστικά», δεν πέτυχε την απομάκρυνση του Διευθυντή του Γυμναστηρίου, ούτε την αντικατάσταση της σουηδικής γυμναστικής με ασκήσεις πολεμικής τακτικής

επιδείξεις σουηδικής γυμναστικής στο Ακαδημαϊκό Γυμναστήριο, στη Ναβαρίνου – 1932

επιπλέον, αυτός που εισήγαγε τη σουηδική γυμναστική στην Ελλάδα, ο Ιωάννης Χρυσάφης (1873 – 1932), με σπουδές μαθηματικών, γυμναστής, πολύγλωσσος και ολυμπιονίκης

… είναι ο ίδιος που συνέδραμε την Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση του 1930, ως Διευθυντής του Τμήματος Σωματικής Αγωγής του Υπουργείου Παιδείας, με υπουργό έναν απ αυτούς που απαίτησαν μαχητικά την αντικατάστασή της σουηδικής γυμναστικής με στρατιωτικές ασκήσεις, πριν 23 χρόνια

λοιπόν;

πώς μπορείς ν αποφύγεις τη συσχέτιση των δυο σημαντικότερων εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων στη χώρα με τη συμμετοχή του πρωτεργάτη τους σε καταλήψεις πανεπιστημιακών κτιρίων;

αψευδή τεκμήρια αυτών των δυο εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων αποτελούν τα σχολεία που οικοδομήθηκαν απ το 1930 ως το 1932, ……

σχολεία αυτής της περιόδου σε Γούβα, Λάρισα & Δουργούτι

…. όπως και η μέχρι τις μέρες μας αποδοχή της κεντρικής διενέργειας των Εισαγωγικών Εξετάσεων, που είναι έργο της δεύτερης φάσης, το 1964

επίσης, μπορείς να αποφύγεις τη σύγκριση μεταξύ του Γεώργιου Παπανδρέου με τον συνώνυμο εγγονό του, που και εκείνος έγινε επίσης Υπουργός Παιδείας και Πρωθυπουργός;

ο εγγονός δεν υπήρξε καταληψίας, εφόδιό του ήταν το επώνυμό του,

επώνυμο που διαμόρφωσε ο παππούς του σε συμφωνία με τον πρόωρα εκλιπόντα αδελφό του Νίκο, υιοθετώντας το παρώνυμο του ιερέα πατέρα του, Ανδρέα Σταυρόπουλου

η προηγούμενη φωτογραφία είναι απ την πάνδημη κηδεία του «Γέρου της Δημοκρατίας» σε δύσκολους καιρούς (1968)

η ανάρτηση πάτησε στο άρθρο της Περσεφόνης Σιμένη και στο κεφάλαιο «Παπανδρέου & Κυβέλη» του ακόλουθου αφηγηματικού βιβλίου της ιστορικού Λένας Διβάνη