Η ανάρτηση αυτή είναι η πρώτη από μια σειρά παρόμοιων αναρτήσεων κάτω από τον τίτλο “Σπουδαία πειράματα στη Φυσική” που ελπίζω να συμπληρώνω (σιγά – σιγά).
Η ανάρτησή σου Μερκούρη μου θύμισε τον αντίστοιχο δίσκο του Maxwell που συνέθετε το λευκό από τρία μόνο χρώματα, κόκκινο, πράσινο και μπλε.
Έτσι αποφάσισα να αναζητήσω την προϊστορία της καταδεικτικής συσκευής που υπήρχε στις εργαλειοθήκες ακόμα και των παλαιών σχολικών εργαστηρίων, με το όνομα «δίσκος του Νεύτωνα».
Από εδώέμαθα ότι η χρωματική σύνθεση με περιστροφική κίνηση ήταν γνωστή απ’ την εποχή του Κλαύδιου Πτολεμαίου.
Ο Πτολεμαίος περιέγραψε στο βιβλίο του «Οπτικά», το 165 μ.Χ., έναν περιστρεφόμενο τροχό αγγειοπλάστη με διαφορετικά χρώματα πάνω του. Σημείωσε πώς τα διαφορετικά χρώματα των τομέων αναμειγνύονταν σε ένα. Αυτή την παρατήρηση την ερμήνευσε ως οπτική απάτη, αφού η κίνηση του αγγειοπλαστικού τροχού δυσκολεύει τον οφθαλμό να διακρίνει διαφορετικά χρώματα (Color theory and color order in Medieval Islam: a review, E. Kircher).
Αργότερα, τον 11ο αιώνα, ένας ακόμα θεμελιωτής της Οπτικής, ο Ibn al-Haytham, εισηγητής των νόμων της διάθλασης, εξοικειωμένος με τα γραπτά του Πτολεμαίου, περιέγραψε πώς οι χρωματιστές γραμμές σε μια σβούρα δεν μπορούσαν να διακριθούν ως διαφορετικά χρώματα, αλλά εμφανίστηκαν ως ένα νέο χρώμα που αποτελείται από όλα τα χρώματα των γραμμών. Και αυτός εκτίμησε πως αυτή η αισθητηριακή πρόσληψη αποτελεί οπτική ψευδαίσθηση και όχι χρωματική σύνθεση. Αυτό που προσέθεσε στην θεώρηση του Πτολεμαίου ήταν η εκτίμηση του ελάχιστου χρόνου που οδηγεί σ’ αυτή την υποτιθέμενη οπτική ψευδαίσθηση.
Η περιστρεφόμενη διάταξη – στο άρθρο του Kitcher αναφέρονται και μυλόπετρες – υπήρξε δημοφιλής μεταξύ των επόμενων ισλαμιστών μαθηματικών – αστρονόμων που ενδιαφέρθηκαν για την οπτική, μέχρι να φτάσουμε στον χειρισμό που της επιφύλαξε ο Νεύτων.
Περιστρεφόμενες επιφάνειες που είχαν διακριτές περιοχές διαφορετικού χρώματος είχαν παρατηρηθεί, τουλάχιστον, απ’ την εποχή του Πτολεμαίου. Αντιμετωπίζονταν όμως διαχρονικά μέχρι την εποχή του Νεύτωνα, ως άβολες περιπτώσεις για την αριστοτελική θεώρηση των χρωμάτων. Δηλαδή ως διαφορετικές αποχρώσεις του λευκού φωτός όταν αυτό επιδρούσε στα υλικά που εκπροσωπούσαν το μαύρο. Άβολα φαινόμενα, επομένως … ψευδαισθήσεις.
Ο Νεύτων, έχοντας διαμορφώσει με την χρήση των πρισμάτων την θεωρία για την σύνθεση των χρωμάτων, χρησιμοποίησε αυτή την πολύ παλαιά διάταξη για να επιβεβαιώσει τα ευρήματά του και εμμέσως για να αποδώσει με τη σειρά του ως «ψευδαισθήσεις» τις παλαιότερες ερμηνείες.
Ευχαριστίες για το ταξίδι.
Τελευταία διόρθωση2 έτη πριν από Γιώργος Φασουλόπουλος
Συγχαρητήρια Μερκούρη για το παραπάνω άρθρο, όπου με λιτό, αλλά και αναλυτικό τρόπο, μας εξιστορείς τα πειράματα του Νεύτωνα, χωρίς να χάνεσαι σε λεπτομέρειες, κρατώντας την ουσία.
Σε ευχαριστούμα για “επιμόρφωσή μας” και περιμένουμε ανάλογη συνέχεια, με θέματα ανάλογου ενδιαφέροντος.
Αποστόλη, Διονύση ελπίζω να φανώ αντάξιος των προσδοκιών σας! Γιώργο πολύ χρήσιμα κι εύστοχα όλα τα ιστορικά στοιχεία που παραθέτεις για την χρωματική σύνθεση με περιστροφική κίνηση. Ας μη ξεχνάμε ότι ο Νεύτων ήταν αυτός που είχε πει “Αν είδα μακρύτερα, είναι επειδή στάθηκα στους ώμους γιγάντων” (άσχετα βέβαια για τον πιθανό λόγο που το είπε απευθυνόμενος στον κοντόσωμο και πιθανά καμπούρη Ρόμπερτ Χουκ). Καλό βράδυ σε όλη την παρέα του ylikonet.
Τελευταία διόρθωση2 έτη πριν από Μερκούρης Παναγιωτόπουλος
by 
Καλημέρα Μερκούρη. Καλή επιτυχία στη νέα σειρά αναρτήσεών σου και αναμένουμε με ενδιαφέρον και τη συνέχεια.
Η ανάρτησή σου Μερκούρη μου θύμισε τον αντίστοιχο δίσκο του Maxwell που συνέθετε το λευκό από τρία μόνο χρώματα, κόκκινο, πράσινο και μπλε.
Έτσι αποφάσισα να αναζητήσω την προϊστορία της καταδεικτικής συσκευής που υπήρχε στις εργαλειοθήκες ακόμα και των παλαιών σχολικών εργαστηρίων, με το όνομα «δίσκος του Νεύτωνα».
Από εδώ έμαθα ότι η χρωματική σύνθεση με περιστροφική κίνηση ήταν γνωστή απ’ την εποχή του Κλαύδιου Πτολεμαίου.
Ο Πτολεμαίος περιέγραψε στο βιβλίο του «Οπτικά», το 165 μ.Χ., έναν περιστρεφόμενο τροχό αγγειοπλάστη με διαφορετικά χρώματα πάνω του. Σημείωσε πώς τα διαφορετικά χρώματα των τομέων αναμειγνύονταν σε ένα. Αυτή την παρατήρηση την ερμήνευσε ως οπτική απάτη, αφού η κίνηση του αγγειοπλαστικού τροχού δυσκολεύει τον οφθαλμό να διακρίνει διαφορετικά χρώματα (Color theory and color order in Medieval Islam: a review, E. Kircher).
Αργότερα, τον 11ο αιώνα, ένας ακόμα θεμελιωτής της Οπτικής, ο Ibn al-Haytham, εισηγητής των νόμων της διάθλασης, εξοικειωμένος με τα γραπτά του Πτολεμαίου, περιέγραψε πώς οι χρωματιστές γραμμές σε μια σβούρα δεν μπορούσαν να διακριθούν ως διαφορετικά χρώματα, αλλά εμφανίστηκαν ως ένα νέο χρώμα που αποτελείται από όλα τα χρώματα των γραμμών. Και αυτός εκτίμησε πως αυτή η αισθητηριακή πρόσληψη αποτελεί οπτική ψευδαίσθηση και όχι χρωματική σύνθεση. Αυτό που προσέθεσε στην θεώρηση του Πτολεμαίου ήταν η εκτίμηση του ελάχιστου χρόνου που οδηγεί σ’ αυτή την υποτιθέμενη οπτική ψευδαίσθηση.
Η περιστρεφόμενη διάταξη – στο άρθρο του Kitcher αναφέρονται και μυλόπετρες – υπήρξε δημοφιλής μεταξύ των επόμενων ισλαμιστών μαθηματικών – αστρονόμων που ενδιαφέρθηκαν για την οπτική, μέχρι να φτάσουμε στον χειρισμό που της επιφύλαξε ο Νεύτων.
Περιστρεφόμενες επιφάνειες που είχαν διακριτές περιοχές διαφορετικού χρώματος είχαν παρατηρηθεί, τουλάχιστον, απ’ την εποχή του Πτολεμαίου. Αντιμετωπίζονταν όμως διαχρονικά μέχρι την εποχή του Νεύτωνα, ως άβολες περιπτώσεις για την αριστοτελική θεώρηση των χρωμάτων. Δηλαδή ως διαφορετικές αποχρώσεις του λευκού φωτός όταν αυτό επιδρούσε στα υλικά που εκπροσωπούσαν το μαύρο. Άβολα φαινόμενα, επομένως … ψευδαισθήσεις.
Ο Νεύτων, έχοντας διαμορφώσει με την χρήση των πρισμάτων την θεωρία για την σύνθεση των χρωμάτων, χρησιμοποίησε αυτή την πολύ παλαιά διάταξη για να επιβεβαιώσει τα ευρήματά του και εμμέσως για να αποδώσει με τη σειρά του ως «ψευδαισθήσεις» τις παλαιότερες ερμηνείες.
Ευχαριστίες για το ταξίδι.
Συγχαρητήρια Μερκούρη για το παραπάνω άρθρο, όπου με λιτό, αλλά και αναλυτικό τρόπο, μας εξιστορείς τα πειράματα του Νεύτωνα, χωρίς να χάνεσαι σε λεπτομέρειες, κρατώντας την ουσία.
Σε ευχαριστούμα για “επιμόρφωσή μας” και περιμένουμε ανάλογη συνέχεια, με θέματα ανάλογου ενδιαφέροντος.
Αποστόλη, Διονύση ελπίζω να φανώ αντάξιος των προσδοκιών σας! Γιώργο πολύ χρήσιμα κι εύστοχα όλα τα ιστορικά στοιχεία που παραθέτεις για την χρωματική σύνθεση με περιστροφική κίνηση. Ας μη ξεχνάμε ότι ο Νεύτων ήταν αυτός που είχε πει “Αν είδα μακρύτερα, είναι επειδή στάθηκα στους ώμους γιγάντων” (άσχετα βέβαια για τον πιθανό λόγο που το είπε απευθυνόμενος στον κοντόσωμο και πιθανά καμπούρη Ρόμπερτ Χουκ). Καλό βράδυ σε όλη την παρέα του ylikonet.