by 
Η λυκειακή Φυσική είναι σαν μια κυρία που όλοι εκτιμούν αλλά κανείς δεν παντρεύεται. Σαν μια τηλεπερσόνα που γέρασε και πέσανε οι ακροαματικότητές της. Όλο και περισσότερα τα παράπονα για τους μαθητές που δεν επιλέγουν πλέον Θετικό Προσανατολισμό και Προσανατολισμό Υγείας.
Αναμενόμενη η ανησυχία των θεραπόντων της, αναμενόμενες και ποικίλες προτάσεις θεραπείας.
Στους γαμπρούς της Ευτυχίας ο Αυλωνίτης είπε «Ξουρίστε την» ως πρόταση κάποιου καλοπισμού ή έστω για να φαίνεται λιγότερο απωθητική η μεγαλοκοπέλα αδελφή του. Κάτι σαν το «Ξουρίστε την» λένε και οι ημέτεροι επίδοξοι θεραπευτές της Λυκειακής Φυσικής.
Ο κάθε επίδοξος θεραπευτής έχει τα γούστα του και τα θεωρεί θέσφατα. Νομίζει ότι αν ακολουθηθούν όσα πιστεύει και προτείνει θα γίνει η Φυσική δημοφιλής. Ότι οι μαθητές θα συνωστίζονται στην ουρά για να γραφτούν στα, περιέχοντα την ασθενή, τμήματα προσανατολισμού:
-Δώσε και μένα μπάρμπα.
-Μη στριμώχνεστε, όλοι θα πάρετε.
Ο ένας έχει μανία με τα δεύτερα θέματα που κατάντησαν ασκήσεις χωρίς νούμερα. Θεωρεί ότι αν επανέλθουν τα Β΄ θέματα στην προβλεπόμενη από το νόμο μορφή τους, θα πάψει το μάθημα να είναι απωθητικό.
Ο άλλος πιστεύει ότι οι μαθητές θα πάψουν να μισούν το μάθημα αν κοπούν οι υπερπαραγωγές με τετρακόσια νήματα κι εξηνταδυό καμπάνες.
Κάποιοι μιλάνε για δύσκολα θέματα που απωθούν τους μαθητές. Εσφαλμένα τα χαρακτηρίζουν «υπερπαραγωγές». Έτσι:
-Τράπεζα θεμάτων και θέματα μόνο από αυτήν!
Ο άλλος πιστεύει ότι η Φυσική έγινε αντιπαθητική όταν αποκόπηκε από την καθημερινότητα. Ότι δεν ασχολείται με φαινόμενα αλλά κατάντησε μια πρόφαση επίλυσης Αλγεβρικών ασκήσεων που παριστάνουν τις ασκήσεις Φυσικής.
Ο άλλος φωνάζει με κάθε ευκαιρία ότι η Φυσική θα γίνει ελκυστική αν διδάσκεται μέσω πειραμάτων και…
-Για να αναγκαστούν να κάνουν τα πειράματα πρέπει χτες να βάλουμε πειραματικά θέματα!
Έρχονται οι «πιστοί» της Φυσικής:
-Είναι δυνατόν να διδάσκουμε Φυσική των περασμένων αιώνων σήμερα με τα G.p.s να χρησιμοποιούν Σχετικότητα και τους επερχόμενους κβαντικούς υπολογιστές;
Ο άλλος πιστεύει στην αξιολόγηση. Βρίσκει τρόπο να την πλασάρει:
-Αν σε αξιολογούσαν θα έκανες ελκυστικό μάθημα. Πειράματα και διερευνητική μάθηση.
Ο άλλος θέλει το Σάιενς:
-Κάτι ξέρουν οι προηγμένοι λαοί.
(Το κακό είναι ότι ο Ψαθάς δεν ζει για να γράψει κάτι για την δισεγγονή της Σουσούς).
Τώρα οι «στου κασίδη το κεφάλι μπαρμπέρηδες» ενδιαφέρονται για τη βελτίωση της δημοφιλίας του μαθήματος ή βρίσκουν ένα όχημα για να περάσουν τις τρελάρες τους; Δεν ξέρω.
Θυμάμαι όταν υπήρχαν οι δύο Τεχνολογικές Κατευθύνσεις. Είχε μείνει πανελλαδικώς στα αζήτητα αυτή με την Ηλεκτρολογία και τη Χημεία-Βιοχημεία. Η Θετική είχε λίγους πελάτες μια και η Χημεία ήταν δυσκολότερη από τα μαθήματα που την αντικαθιστούσαν στις άλλες Κατευθύνσεις. Η Φυσική είχε την τύχη να κυκλοφορεί και στις τρεις Κατευθύνσεις οπότε δεν γνώρισε την απογοήτευση της απόρριψης. Δεν κατέστη κάτι σαν την Ευτυχία που απεγνωσμένα προσπαθούσαν να παντρέψουν με όποιον τους καθότανε.
Τα παιδιά που σήμερα επιλέγουν Θετικό Προσανατολισμό ή Προσανατολισμό Υγείας, αγάπησαν τη Φυσική και τη Χημεία; Ήταν έτοιμοι να πάνε σε άλλον Προσανατολισμό αλλά μόλις άκουσαν για Κόμπτον κρατήθηκαν;
(Αλλά κρατιέμαι, για να θυμηθούμε και την Άννα Παναγιωτοπούλου).
Τι θα γίνει δεν ξέρω.
Θα προκριθεί κάποια από τις θεραπείες που κάποια ομάδα θεραπευτών προτείνει με αποτέλεσμα να διασωθεί η Φυσική;
Θα ακολουθήσει μοίρα σαν αυτή της, αλήστου μνήμης, Φυσικής Γενικής Παιδείας που όλοι εγκατέλειψαν ως πλοίο που ναυάγησε;
Θα ισορροπήσει κάπου η κατάσταση μια και (επί του παρόντος φυσικά) για να μπεις σε κάποιες ελκυστικές σχολές, χρειάζεται να εξεταστείς στη Φυσική;
Ιδέαν δεν έχω και πιθανότατα θα αποτύχει κάθε πρόβλεψή μου. Μπορούσα να φανταστώ ότι θα πετσοκοπεί το Στερεό ώστε να δώσει χώρο στο φαινόμενο Κόμπτον;
Ώρες – ώρες σκέφτομαι να προβλέψω για φέτος «πειραματικό» θέμα ώστε να το γρουσουζέψω και να μην πέσει.
(Η εικόνα από το 2ο ΓΕΛ Καισαριανής.)
Γιάννη πως αλλιώς θα μπορούσε να είναι ένα θέμα που να έχει σχέση με πείραμα, το οποίο δεν εκτελείται από τον μαθητή;
Έτσι θα μπορούσε να είναι.
Έχει σχέση με πείραμα δεν σημαίνει ότι είναι πειραματικό.
Μια άσκηση που στηρίζεται στο πείραμα των δύο σχισμών δεν είναι πειραματικό θέμα.
Αυτό που έβαλα με τον σωλήνα σε πείραμα στηρίζεται.
Είναι πειραματικό θέμα;
Οι ρέκτες των πειραματικών θεμάτων θέλουν επεξεργασία μετρήσεων.
Όταν Στάθη ζήτησα 20 διαφορετικά πειραματικά θέματα (και ακόμα περιμένω) δεν ζήτησα τέτοια.
Ζήτησα από αυτά που αρέσουν στους ρέκτες των πειραματικών θεμάτων. Αυτά με τις επεξεργασίες. Δεν ζήτησα να με δουλέψουν προτείνοντας τέτοια πειραματικά θέματα σαν αυτό που ανάρτησες και σαν αυτά που ανάρτησα.
Στο θέμα που ανάρτησα έχει στο τέλος μία ερώτηση με επεξεργασία σφαλμάτων, για να διαπιστώσουν αν μπορεί ο μαθητής να επεξεργαστεί μετρήσεις., αλλά δεν εννοείς αυτό.
Προσωπικά βρίσκω ελκυστικά ερωτήματα όπου μέσω μιας κλίσης, υπολογίζεται ένα φυσικό μέγεθος και εκεί ζητείται να υπολογιστεί το σφάλμα.
Αλλά οποιαδήποτε εκτεταμένη επεξεργασία μετρήσεων, για να έχει νόημα, μπορεί να γίνει μόνον αν ο μαθητής εκτελέσει πείραμα, σε μια εργασία για παράδειγμα.
Στάθη μια διαδικασία επιλογής δεν μου αρέσει να βασίζεται στην ταχύτητα.
Αν θέλεις να δεις ποιος ξέρει τα βασικά κάνεις ανάλογη ερώτηση.
Αν θέλεις κάτι στο οποίο θα απαντήσουν λίγοι κάνεις μια άλλη ερώτηση.
Δεν βάζεις 50 απλές διαιρέσεις για να δεις ποιος είναι γρήγορος.
Δεν βάζεις μια τυποποιημένη επεξεργασία που όλοι ξέρουν για να δεις ποιος θα προλάβει να την τελειώσει.
Τώρα για τα σφάλματα… Μου έρχονται πολλές παροιμίες στο μυαλό όταν ακούω για σφάλματα. Αντιλαμβάνεσαι ποιες.
Ο ίδιος τα πρωτοσυνάντησα στο πρώτο έτος. Εν τω μεταξύ είχα μάθει Οπτική, Μηχανική, Θερμότητα, Κυκλώματα και πολλά άλλα. Δεν προτυποποιώ την εποχή μου, όμως προτιμώ βασικές γνώσεις που λείπουν σήμερα από κατάδυση στα σφάλματα. Δεν έχουμε χρόνο να διδάξουμε για τα γυαλία μυωπίας και πρεσβυωπίας, εναλλασσόμενα, ροπές αδράνειας,τα σφάλματα μας μάραναν.
Καλησπέρα Γιάννη.
Και σε αυτό το κείμενό σου φαίνεται η γνήσια αγωνία σου για την φυσική και το μέλλον της τουλάχιστον στο ελληνικό σχολείο.
Έχω την εντύπωση ότι υπάρχουν συνάδελφοι και άλλων ειδικοτήτων που αρθρώνουν παρόμοιες αγωνίες για άλλα επιστημονικά πεδία, άλλα μαθήματα. Όλοι το ελληνικό σχολείο βιώνουν.
Άρα νομίζω πρέπει να ξεκινήσουμε από το γενικό.
Θα έπρεπε κατά την γνώμη μου, συμβάλλοντας μαζί με τα άλλα γνωστικά αντικείμενα να μάθουμε στους μαθητές/τριες να σκέφτονται αυτόνομα. Συγκεκριμένα μέσα από την μεθοδολογία της φυσική να μπορούν έχοντας κάποια δεδομένα και μια σκληρή σχέση που τα συνδέει να μπορούν να καταλήγουν ορθολογικά σε κάποια συγκεκριμένα συμπεράσματα. Αυτή νομίζω μπορεί να είναι η γενική αίσθηση από την φυσική για τα πολλά παιδιά και όχι για αυτά που θα χρειαστούν αργότερα εξειδικευμένες γνώσεις φυσικής.
Νομίζω ότι οι βασικοί στόχοι του σχολείου (θα έπρεπε να) είναι δύο,
1) Η διεύρυνση της γνώσης (γνωρίζω ότι …) και
2) η καλλιέργεια της επιστημονικής μεθοδολογίας και της κριτικής ικανότητας (δεδομένα, υποθέσεις, συμπερασμός, έλεγχος …).
Σημαντικοί ασφαλώς και οι δύο, αλλά ο 2ος στόχος είναι πιστεύω ο κρίσιμος για την ανάπτυξη της ευφυΐας και της προσωπικότητας του παιδιού καθώς και της πνευματικής του ολοκλήρωσης ως ενηλίκου.
Ειδικά για την φυσική πρέπει να διδάσκουμε κατά κύριο λόγο ότι μπορούμε να στηρίξουμε λογικά – μαθηματικά ή πειραματικά αφού η αξία τους δεν βρίσκεται στο περιεχόμενο αλλά στη μεθοδολογία.
Σημασία έχει αν η κοινωνία και το κράτος θέλουν, μέσω της παιδείας, να προετοιμάζει τα νέα μέλη της να μπορούν να σκέφτονται και να κρίνουν, να κατακρίνουν ή να εγκρίνουν, άσχετα από το επάγγελμα ή την θέση του καθενός στην κοινωνία.
Και βέβαια δεν νομίζω ότι η κοινωνία γενικά έχει πλέον σε υπόληψη την γνώση και τις γνώσεις.
Χαρτιά να μαζεύει ένας νέος/α έχει σημασία, τελεία.
Μια ανάλυση στο θέμα του Στάθη –γεια σου Στάθη-
( a i), (a ii ), (c)
Εξετάζουν αν μπορούν να διαβάζουν ένα διάγραμμα –οι μεταβλητές θα μπορούσαν να είναι οποιεσδήποτε-.
( b) (d) θεωρητικές στο συγκεκριμένο κεφάλαιο –θα μπορούσαν να είναι ερωτήσεις σε άσκηση με το ελληνικό στυλ-
(e i) (e ii) ειδική γνώση από την θεωρία σφαλμάτων –αβεβαιότητα και πως συνδυάζονται περισσότερες αν υπάρχουν- ίσως οι δυσκολότερες.
Άρα συμφωνώ με τις δυο τελευταίες τοποθετήσεις του Γιάννη.
Γιάννη θεωρώ πως οποιοδήποτε σύστημα και αν υιοθετηθεί, θα έχει θετικά και αρνητικά, αλλά θα αποτύχει σίγουρα. Και αυτό γιατί δεν θα στηριχτεί από κανέναν, τουλάχιστον από την κρίσιμη μάζα. Το πρόβλημα της διδασκαλίας της φυσικής δεν είναι τα συστήματα διδασκαλίας, αλλά η νοοτροπία μας.
Βρίσκουμε παντού ότι μπορεί να μας διχάσει, νομίζουμε ότι τα ξέρουμε όλα και κατά κύριο λόγο ακολουθούμε μονον το συμφέρον μας, αυτό κάνουμε και στην παιδεία.
Μια ματιά στο διαδίκτυο, στις ιστοσελίδες φυσικής και στα σχόλια, είναι αρκετή για να καταλάβει κάποιος το πρόβλημα.
Γειά σου Άρη, γράφαμε μαζί.
Γεια σου Άρη.
Θα συμφωνήσω σε όλα.
Στάθη είμαι πιο αισιόδοξος από εσένα.
Αρκεί βέβαια να σχεδιαστεί σύστημα που θα ωφελήσει τα παιδιά και τη Χώρα.
Αρκεί να μην προσπαθεί ο καθένας προτείνοντας να ικανοποιήσει τις ορέξεις του ή να επιδειχθεί. Οι αντιδράσεις και η αδράνεια ημών είναι στο παιγνίδι αλλά το καλό θα αναδειχθεί στην πορεία. Αν φυσικά υπάρξει καλή πρόταση.
Άρη γενικά συμφωνώ με την ανάλυσή σου στο “πειραματικό” θέμα.
Ένα σημείο θέλω να επισημάνω. Τα ερωτήματα (e.i, ii) τα θεωρώ το ίδιο βασική γνώση, με το πώς λειτουργούν οι φακοί στα γυαλιά. Ίσως και ανώτερη.
Είναι βασικότατη γνώση φυσικής και βοηθά τον επιστημονικό τρόπο σκέψης ενός πολίτη σήμερα το να καταλάβει το πόσο μεγάλα ή μικρά μπορούν να γίνουν τα σφάλματα σε μία μέτρηση, οποιδήποτε μέτρηση, και το να μπορεί να ανιχνεύει από που προέρχονται, προτείνοντας τρόπους ελαχιστοποίησής τους.
Για παράδειγμα, έπαθα κυριολεκτικά σοκ, όταν ξανά -μέτρησα ως καθηγητής πλέον, χρόνους ταλαντώσεων μαζών σε απλά ελατήρια και διαπίστωσα τι αποκλίσεις μπορούν να υπάρξουν συγκριτικά με το θεωρητικό ιδανικό ελατήριο. Και τότε είδα με άλλο μάτι τις συζητήσεις μας περι συντηρητικών δυνάμεων και περι δυναμικής ενέργειας.
Γεια σου Στάθη.
Θυμίζω ότι έγραψα.
(e i) (e ii) ειδική γνώση από την θεωρία σφαλμάτων –αβεβαιότητα και πως συνδυάζονται περισσότερες αν υπάρχουν- ίσως οι δυσκολότερες.
Είναι ζήτημα εκτίμησης αν στη μέση εκπαίδευση και στην φυσική πρέπει να ανατεθεί και η θεωρία σφαλμάτων.
Να τους μάθεις να βρίσκουν το σ και σε ποια όρια της τιμής του είναι αποδεκτές και θεωρούνται έγκυρες οι μετρήσεις.
Από τον καιρό Αρσένη κάποιοι είχαν, από ότι θυμάμαι, εισηγηθεί να μάθουν στο σχολείο μέθοδο ελαχίστων τετραγώνων κλπ.
Δεν αμφισβητώ ότι μπορεί και στα πιο απλά πειράματα να έχεις μεγάλες αποκλίσεις αλλά ίσως μπορείς να μείνεις στην επίδειξη ακριβώς αυτού του γεγονότος δείχνοντας πόση προσοχή πρέπει να δείχνει κανείς στην εκτέλεση του πειράματος, αφήνοντας για την επόμενη βαθμίδα την εφαρμογή της θεωρίας σφαλμάτων.
Παίρνω υπόψη μου πόσα άλλα έχουμε φορτωθεί να διδάσκουμε από τα μαθηματικά σε βάρος φυσικών εννοιών που δεν προλαβαίνουμε.
Καλημέρα Άρη, χαίρομαι ιδιαίτερα που κάνουμε αυτήν την συζήτηση.
Αρχικά το έλασσον:
Θεωρώ και εγώ πως είναι υπερβολή η θεωρία των ελαχίστων τετραγώνων για το Λύκειο. Δεν εννοούσα αυτό όταν έγραφα για σφάλματα, αλλά μία απλή αναφορά στην μέση τιμή Χ μίας επαναλαμβανόμενης μέτρησης -ορισμός της αβεβαιότητας ως την απόκλιση μέγιστης ελάχιστης μέτρησης, ΔΧ=Χmax-Xmin -λόγος απόκλισης προς μέση τιμή για την εύρεση της επί τοις εκατό αβεβαιότητας. Συν μία συζήτηση περί σημαντικών ψηφίων. Αυτά είναι υπεραρκετά και δεν χρειάζονται πάνω από μία -δύο διδακτικές ώρες.
Τώρα το, κατ’ εμέ, μείζον:
Έχεις δίκιο πως έχουμε φορτωθεί πολλά σε βάρος των φυσικών εννοιών και δεν προλαβαίνουμε. Αλλά ποιος φταίει για αυτό;
Η εξεταστέα ύλη είναι αστεία και επικίνδυνα μικρή: Από κρούσεις να μάθουμε πως γράφεται η ΑΔΟ, μηχανικές ταλαντώσεις, από κύματα μόνον δύο τύποι (οδεύοντα και στάσιμα), στερεό μόνον η ισορροπία, μαγνητικό πεδίο και επαγωγή με εναλλασσόμενα. Ο χρόνος προετοιμασίας των μαθητών (σχολείο συν φροντιστήρια και σε βάρος της υπόλοιπης φυσικής) πάνω από ενάμιση χρόνος, πολλές φορές σχεδόν δύο! Διδακτικές ώρες πάρα πολλές, αλλά όντως δεν φτάνει! Γιατί;
Γιατί πρέπει ο καθένας από εμάς που διδάσκουμε, ότι μας κατέβει στο κεφάλι ως συνδυασμός να το κάνουμε άσκηση (τις περισσότερες φορές μη πραγματοποιήσιμες από την φύση καταστάσεις). Πρέπει το Δ θέμα να έχει τουλάχιστον δύο με τρία νήματα, το στερεό πάνω από δέκα δυνάμεις για να βγει το σύστημα των εξισώσεων βαρβάτο, να υπάρχουν τουλάχιστον δύο μαγνητικά πεδία στην επαγωγή και να χρειαστεί να υπολογίσουμε πόσοι κροσσοί ενίσχυσης και απόσβεσης υπάρχουν ανάμεσα στις πηγές… Όλα αυτά πολλές φορές σε ένα θέμα, όσο πιο πολλά χωρέσουν, τόσο καλύτερη η άσκηση και τόσο καλύτερος ο κατασκευαστής και περισσότερες οι σελίδες στα βοηθήματα/σημειώσεις.
Να σταματήσουμε να λέμε ψέματα: Οι διδάσκοντες ψάχνουμε καταξίωση και υλικές απολαβές μέσα από τις πανελλήνιες. Το υπουργείο δυστυχώς είναι διαχρονικά άτολμο, δεν θέλει να αλλάξουν τα πράγματα γιατί είμαστε πολλοί που πρέπει να βρούμε δουλειά και δεν θέλει φασαρίες. Οπότε όχι μόνον δεν αλλάζει τα θέματα των εξετάσεων, αλλά διαχρονικά υιοθετεί τις υπερβολές μας, αντί να γίνει το αντίθετο.
Είμαστε σε ένα τραίνο που κατευθύνεται σε γκρεμό και εμείς κάνουμε διαγωνισμό για το ποιος πατάει πιο πολύ το γκάζι. Ακόμα και ένα κεφάλαιο να υπήρχε στην εξεταστέα ύλη, πάλι δεν θα προλαβαίναμε.
Καλημέρα παιδιά.
Δύσκολη η οποιαδήποτε πρόταση για τη δομή του μαθήματος, την έκταση κάθε τμήματος, το περιεχόμενο της Γενικής Παιδείας και του Προσανατολισμού.
Δύσκολη η διάκριση των δηλωτικών γνώσεων από αυτές που “σέρνουν προβλήματα και ασκήσεις”.
Ακόμα πιο δύσκολο το περιεχόμενο της Εξεταστέας ύλης, μια και ότι και να διδαχθεί θα έχει την τύχη της Θερμοδυναμικής αν δεν εξετάζεται.
Πόσα από αυτά που προτείνονται στο νέο αναλυτικό θα αγνοηθούν ως “μη χρήσιμα”;
Οι δύο ώρες της Γενικής Παιδείας των μικρών τάξεων τι θα πρωτοχωρέσουν;
Πρέπει να συμφωνήσουμε με τον Στάθη στο ότι αν η ύλη των Εξετάσεων περιλαμβάνει μόνο τα σημερινά, ότι και να διδαχθεί στις τρεις τάξεις, θα διδάσκονται δύο χρόνια μόνο ελατήρια και ράβδοι.
Ναι Γιάννη. Οι χοντροκομμένες εξισώσεις του Καραθεοδωρή ταλαιπωρούν τους φυσικούς πάνω από έναν αιώνα. Το ερώτημα είναι απλό, δε θέλει μολύβι & χαρτί. Το GPS διορθώνει το χρόνο λόγω της βαρύτητας μόνο. Τα αμερικάνικα πανεπιστήμια βάζουν στην εξίσωση και την ταχύτητα με δημιουργικά μαθηματικά ή ακόμα και με παραποιημένες μετρήσεις.