Σκηνοθέτης ή Φυσικός;

Ο Μπέργκμαν και τα Νόμπελ Φυσικής

Με αφορμή την ανάρτηση, παραξενεύτηκα που ένας νεαρός γάλλος κινηματογραφιστής αλλά και φυσικός, επέλεξε τη φυσική όταν συνειδητοποίησε την ανεπάρκειά του ως σκηνοθέτης συγκρινόμενος όχι με τους συμπατριώτες του σπουδαίους κινηματογραφιστές αλλά με τον επίσης σπουδαίο σουηδό ομότεχνό τους.

Με μικρό ψάξιμο διαπίστωσα ότι η αναφορά στον Μπέργκμαν έγινε στην πεντάλεπτη ομιλία του κατά την απονομή του Νόμπελ για την γιγάντια μαγνητοαντίσταση (GMR) που οδήγησε στην κατασκευή των σκληρών δίσκων gigabyte.

Το ένα τρίτο της ομιλίας του Fert απευθύνθηκε κυρίως στους σουηδούς επίσημους που περιβάλουν την επιτροπή των Νόμπελ και αυτοί ανταποκρίθηκαν θετικά σ’ αυτή την αναφορά.
Προσέξτε στο βίντεο που ακολουθεί τα συγκρατημένα χαμόγελά τους, σπάζοντας το προβλεπόμενο αυστηρό πρωτόκολλο.
 
Albert Fert’s speech at the Nobel Banquet in the Stockholm City Hall, 10 December 2007

Προσθέτω την σύντομη ομιλία του στα ελληνικά, όπως την απέδωσε ο ψηφιακός μεταφραστής που βεβαίως δεν διαφέρει απ’ το σχετικό απόσπασμα της ανάρτησης, αποδίδει όμως το πνεύμα και τον στόχο της αναφοράς στον Μπέργκμαν απ’ τα συγκείμενα.

Η ομιλία του Albert Fert όταν έλαβε το Νόμπελ στο Δημαρχείο της Στοκχόλμης, 10 Δεκεμβρίου 2007.

Μεγαλειότητοι, Βασιλικές Υψηλότητες, κυρίες και κύριοι,

Είναι μεγάλη τιμή για τον Peter Grünberg και εμένα να δεχτούμε το βραβείο Νόμπελ. Εκφράζουμε την ευγνωμοσύνη μας στη Βασιλική Ακαδημία Επιστημών και στο Ίδρυμα Νόμπελ. Θέλουμε επίσης να αναγνωρίσουμε τις εξαιρετικές συνεισφορές στο έργο πολλών λαμπρών συναδέλφων. Τους ευχαριστώ, ειδικά εκείνους που βρίσκονται στο συμπόσιο σήμερα, ευχαριστώ επίσης τους πρώτους οδηγούς μου στη φυσική, τον πατέρα μου, ο οποίος ήταν φυσικός, ένας πολύ οξύς φυσικός, ο Jacques Friedel και ο Ian Campbell, οι οδηγοί μου κατά τη στιγμή του διδακτορικού μου, και, τελευταία αλλά κυρίως, ευχαριστώ τον σύντροφο για τα πάντα στη ζωή μου, Marie-Josée, τη σύζυγό μου.

Θέλω επίσης να σας πω πώς ένα άλλο άτομο, από τη Σουηδία, έπαιξε σίγουρα σημαντικό ρόλο για τον προσανατολισμό μου. Όταν ήμουν στο πανεπιστήμιο, μου άρεσε η φυσική, αλλά μου άρεσαν και οι τέχνες, ήμουν καλός φωτογράφος, μου άρεσε ο κινηματογράφος, έγραψα και γύρισα μια ταινία. Η κύρια έμπνευσή μου ήταν ο Ίνγκμαρ Μπεργκμάν, ο θεός μου ήταν ο Μπέργκμαν. Θυμάμαι να προσπαθώ να αποτυπώσω τα συναισθήματα που ήθελα να εκφράσω με ασπρόμαυρα κοντινά πλάνα και αργή εξέλιξη, εμπνευσμένα από τις πρώτες ταινίες του Bergman, τις Sommarlek, Sommaren med Monika και Smultronstället. Αλλά, όταν είδα την ταινία μου, δεν περιέγραφε καθόλου αυτό που ήθελα να εκφράσω, ήμουν έτη φωτός μακριά από αυτό που είχα δει και νιώσει στις ταινίες του Bergman, οπότε συνειδητοποίησα ότι, δυστυχώς, ήμουν μακριά απ’ τις ταινίες του. Αλλά θυμήθηκα ότι είχα κάποιες δεξιότητες στη φυσική, ξεκίνησα ένα διδακτορικό και διαπίστωσα ότι η έρευνα μπορεί να είναι επίσης μια πολύ δημιουργική δουλειά. Η ανακάλυψη νέων και όμορφων τοπίων στον τομέα της γνώσης ήταν επίσης συναρπαστική, και αυτό με οδήγησε να είμαι εδώ σήμερα, εν μέρει χάρη στην απροσδόκητη ιδιοφυΐα του Ingmar Bergman.

Στο δρόμο μου, ανακάλυψα την ομορφιά των επιστημών. Είναι εκπληκτικό για έναν ερευνητή να βλέπει το προϊόν των ιδεών του, των καθαρά αφηρημένων κατασκευών με ηλεκτρόνια και περιστροφές, να γίνεται μια συγκεκριμένη πραγματικότητα της καθημερινότητας. Για τον Peter και εμένα, είναι εκπληκτικό να συνειδητοποιήσουμε ότι μερικές από τις ιδέες μας έχουν οδηγήσει σε εφαρμογές που χρησιμοποιούμε καθημερινά στον υπολογιστή μας, κάτι που είναι επίσης χρήσιμο για πολλούς ανθρώπους. Φυσικά δεν ήμασταν μόνοι σε αυτή την περιπέτεια. Η Σπιντρονική (spintronics) έχει γίνει ένα γόνιμο πεδίο έρευνας χάρη στη συμβολή μιας πολύ δραστήριας διεθνούς κοινότητας και είμαστε πολλοί στην ευχάριστη θέση να αναγνωρίσουμε αυτή τη συλλογική συμβολή στο έργο που τιμάται
σήμερα.

Ο πατέρας του Fert, o Charles Fert, υπήρξε διακριτός φυσικός τουλάχιστον στη Γαλλία.

Ήταν λοιπόν μόνον η αποτυχία του Albert Fert να παράγει έργο που να συγκρίνεται με τα πρώιμα φιλμ του Bergman ή κυρίως η οικογενειακή του παράδοση που τον οδήγησε στην ευδόκιμη ενασχόληση με τη Φυσική;

Όπως και να το δούμε, οι παλιές αγάπες – εδώ το σινεμά – μπορούν να παράγουν ενδιαφέρουσες αφηγήσεις, ικανές να φαιδρύνουν τα άκαμπτα πρόσωπα σουηδών αριστοκρατών και να ραγίσουν το αυστηρό πρωτόκολλο, αυτό με τα σμόκιν και τις τρομπέτες, όπως φαίνονται στο βίντεο.