by 
Υπήρξε ανέκαθεν αλλά εμφανίζεται συχνότερα σήμερα που καθένας γράφει τα «ωραία» του στο φέησμπουκ και όπου αλλού λάχει. Ανορθολογικούς βλέπαμε πάντοτε στο φιλικό ή και οικογενειακό μας περιβάλλον, στη δουλειά, στα καφενεία. Σήμερα πολλαπλασιάστηκαν οι εμπειρίες μας μια και οι επαφές μας πολλαπλασιάστηκαν λόγω διαδικτύου.
Υπήρχαν όμως ανέκαθεν. Δεν είναι σημερινό το «πόρισμα» κατά το οποίο οι πυραμίδες κατασκευάστηκαν από εξωγήινους. Ότι οι θεοί του Ολύμπου ήταν εξωγήινοι. Ότι στη Μαχαμπαράτα δηλώνεται σαφώς ότι χρησιμοποιήθηκαν πυρηνικά όπλα. Παλιά ιστορία όλα αυτά.
Σήμερα με το διαδίκτυο έχουν όλα μεγεθυνθεί. Τα παλιά επανέρχονται αλλά βλέπουμε και προσθήκες αναλόγου κύρους.:
-Μας ψεκάζουν!
-Τα εμβόλια έχουν στόχο τη μείωση του πληθυσμού!
-Το νερό αναγνωρίζει ευγενικά συναισθήματα:
-Τα πανταχόθεν εμφανιζόμενα ζώδια.
Σοβαροί άνθρωποι (λ.χ. Τραχανάς) αισθάνονται την ανάγκη να πολεμήσουν όπως μπορούν τον ανορθολογισμό και το κάνουν είτε από την πλατφόρμα του Mathesis είτε με άρθρα ή διαλέξεις.
Είναι λογικό αυτοί να χρησιμοποιήσουν επιχειρήματα από το γνωστικό τους πεδίο.
Θα ακούσουμε λ.χ. τον Στέφανο Τραχανά να εξηγεί ότι η βαρυτική επίδραση ενός πλανήτη σε μας είναι αμελητέα και είναι παράλογο να δεχτούμε ότι επιδρά στο νεογέννητο περισσότερο απ’ ότι η προς αυτό προσέγγιση της γιαγιάς του.
Έτσι όμως γίνεται μια μάλλον περίεργη ταύτιση του ορθολογισμού με τον «επιστημονικό εγγραμματισμό». Ταύτιση για την οποία φυσικά δεν είναι υπεύθυνοι οι επιστήμονες που αντλούν επιχειρήματα από το γνωστικό τους πεδίο και το πεδίο των ενδιαφερόντων τους.
Ταύτιση όμως βολική για πολλούς. Όσους αισθάνονται ότι ένα πτυχίο στις Θετικές Επιστήμες τους χαρίζει αυτόματα τον τίτλο του ορθολογικού.
Ο ορθολογισμός έχει μια σύνδεση, όχι μόνο ετυμολογική, με τον ορθό λόγο και με τη λογική.
Δεν είσαι ορθολογιστής αν χρησιμοποιείς παράλογα σχήματα. Αν αρνείσαι τις αποδείξεις.
Ένα τέτοιο παράδειγμα έχουμε δει όταν διαπρύσιοι κήρυκες του ορθολογισμού επιμένουν ακόμα και σήμερα ότι οι στροφές ήταν 7. Δεν θα πούμε ότι κάποιος είναι ανορθολογικός αν κάνει ένα λάθος φυσικά. Αν όμως επιμένει αρνούμενος την απόδειξη, την προσομοίωση, το βίντεο τι είναι;
Πόσο διαφέρει από τους εικονιζόμενους που αντί να δούνε το ταυτόχρονον της άφιξης των σφαιρών κοιτάζουν τι λένε οι γραφές;
Δικαιούται τον τίτλο του ορθολογικού επειδή κάνει κηρύγματα κατά των ψεκασμών, των ζωδίων και της επίπεδης γης;
Επειδή είναι πιο μορφωμένος από τον απλό άνθρωπο που πιστεύει στα ζώδια;
Είναι ο ορθολογισμός θέμα μόρφωσης;
Βλέπουμε ένα κάρο μορφωμένους ή κατά δήλωσίν τους μορφωμένους ανθρώπους να αναζητούν τα μέρη από τα οποία πέρασε ο Οδυσσέας.
Βλέπουμε ιστορικούς να ψέγουν τον Νόλαν διότι οι πανοπλίες της ταινίας “Οδύσσεια” διαφέρουν από τις Μυκηναϊκές πανοπλίες!!
Είναι ορθολογιστές αυτοί επειδή έχουν μόρφωση και δημοσιεύσεις σε περιοδικά;
Τελικά τι είναι ανορθολογικό;
Γιάννη κάποιες σκόρπιες σκέψεις.
Στο κεντρικό ερώτημα θα απαντούσα απλοϊκά ότι είναι ένα αποκούμπι – ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης, όταν κανείς δεν μπορεί να απαντήσει χρησιμοποιώντας λογικά επιχειρήματα σε ερωτήματα του τύπου γιατί να υπάρχει φτώχεια και δυστυχία, γιατί να γίνονται πόλεμοι, γιατί δεν υπάρχει αξιοκρατία, γιατί κάποιοι να πεθαίνουν πριν την ώρα τους. Η πίστη του ανθρώπου στον ορθό λόγο κατά την περίοδο του Διαφωτισμού αμφισβητήθηκε, διότι δεν οδήγησε πάντοτε την ανθρωπότητα σε καλύτερες μέρες. Παρόλο που η μόρφωση μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα απέναντι σε ανορθολογικές στάσεις, είτε κάποιος είναι μορφωμένος είτε όχι, είναι πρώτα απ’ όλα άνθρωπος και επομένως πολλές φορές μπορεί να καθοδηγείται και από προσωπικές πεποιθήσεις και μεταφυσικές θέσεις. Σε ερωτήματα που αφορούν την επιστήμη βέβαια τα πράγματα είναι πιο συγκεκριμένα και αν κάποιος επιμένει στις επτά στροφές παρά τις αποδείξεις για το αντίθετο, θα λέγαμε ότι είναι παράλογος.
Στον πίνακα του Bezzuoli είναι ανορθολογικό να κοιτούν τις γραφές, όταν το πείραμα του Γαλιλαίου δείχνει ότι οι σφαίρες φτάνουν ταυτόχρονα. Στην πραγματική ζωή μάλλον τα πράγματα είναι διαφορετικά.
Αποστόλη καλά τα λες.
Φοβάμαι ότι ο ορθολογισμός είναι ένα ρούχο σαν το κολάν που παίρνει το σχήμα του σώματος αυτού που το φοράει.
Όλοι ξεκινούν με τη σκέψη “-Είμαι ορθολογιστής” και δίνουν στον όρο το περιεχόμενο που τους βολεύει. Γνώσεις (ή και πτυχίο) στις θετικές επιστήμες, πιστοποιητικά καλλιέργειας και άλλα.
Όμως είναι ορθολογιστές ή απλώς γνωρίζουν συμπτώματα του ανορθολογισμού;
Ας πούμε ότι ένας εξαπατάται και αγοράζει πυκνωτή με την ελπίδα να μειώσει τον λογαριασμό του ρεύματος. Είναι ανορθολογικός ή απλά δεν έχει γνώσεις Φυσικής και μπεδρεύει το σπίτι του με εργοστάσιο που έχει χιλιόμετρα καλωδιώσεις;
Από την άλλη θα χαρακτηρίζαμε ορθολογικό έναν φυσικό που ξέρει να αποδεικνύει το μη επίπεδον της γης μέσω του εκκρεμούς του Φουκώ όταν σε συζητήσεις του ή ομιλίες προσδιορίζει τη θέση της Ιθάκης και του νησιού της Κίρκης χρησιμοποιώντας ως πηγή την Οδύσσεια; (Ευτυχώς αποφεύγει συνήθως να εντοπίσει το δάσος της Κοκκινοσκουφίτσας).
Ορθολογικός όποιος δηλώνει πολέμιος των ζωδίων και των ψεκασμών αλλά στις συζητήσεις του διαπράττει όλα τα λογικά λάθη που εντοπίζει το “Δε σκέπτικ θίορυ”;
Που μιλάει για την υπέροχη αρχαιοελληνική και δημοκρατική εισαγωγή της απόδειξης αλλά κλείνει τα μάτια του όταν του παραθέτεις μία;
Γειά σας. Παρακολούθησα το μάθημα “ΑΝΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΌΣ ΚΑΙ ΨΕΥΔΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ” από το mathesis και το συνιστώ σε οποιονδήποτε ενδιαφερόμενο. Εκεί δίνονται τεκμηριωμένες απαντήσεις στο βασικό ερώτημα του Γιάννη και σε πλήθος άλλων σχετικών ερωτημάτων. Όταν η ίδια η ΕΕΦ προβάλλει και υποστηρίζει ψευδοεπιστημονικές απόψεις και πρακτικές που οδήγησε στην παρακάτω ανακοίνωση της γενικής Συνέλευσης του τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, δείχνει το πόσο έχει διεισδύσει ο ανορθολογισμός και οι ψευδοεπιστημες στις ζωές μας… Η ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ : «….Το φαινόμενο αυτό, αρκούντως νοσηρό από μόνο του, δυστυχώς δεν είναι το μόνο που έχει προβληματίσει το Τμήμα Φυσικής για τα “επιστημονικά” χαρακτηριστικά σειράς δραστηριοτήτων των εκπροσώπων τού εν λόγω σωματείου τα τελευταία χρόνια. Αποτελεί όμως την αφορμή για την πλέον κατηγορηματική και καταδικαστική από την πλευρά του μεγαλύτερου Τμήματος Φυσικής της χώρας στα κάθε μορφής φαινόμενα προβολής και υποστήριξης ψευδοεπιστημονικών απόψεων και πρακτικών, ειδικώς δε όταν προέρχονται από άτομα που εμφιλοχωρούν στα επιστημονικά σωματεία και υπονομεύουν μέσω αυτών τον ευαίσθητο χώρο της εκπαίδευσης και τελικώς τη σημασία και το κύρος της επιστήμης».Να σημειώσω ότι οι δραστηριότητες αυτές της ΕΕΦ απασχόλησαν τα hellenika hoaxes και άλλα μέσα.
Γεια σου Γιώργο.
Η ποιότητα του Mathesis δεδομένη και γι’ αυτό έκανα αυτή τη μικρή αναφορά στο κείμενο.
Όμως το να αποδεχθούμε όλα όσα λέει μας καθιστά ορθολογιστές;
Ο τίτλος του ορθολογιστή κερδίζεται τόσο εύκολα;
Ένας από τους διδάσκοντες στο μάθημα είναι και ο Στέφανος Βαμβάκος.
Το κανάλι του είναι το “Καθημερινή Φυσική.
Εξηγεί εδώ πως να έχεις πάντα δίκιο:
Κάποιες περιπτώσεις επιστημόνων που επέδειξαν ανορθολογικές συμπεριφορές:
– Pierre Curie (Νόμπελ Φυσικής 1903) και οι απόψεις του περί πνευματισμού
– Philipp Lenard (Νόμπελ Φυσικής 1905) και Johannes Stark (Νόμπελ Φυσικής 1919) και οι απόψεις τους περί ‘Αριας Φυσικής
– Trofim Lysenko και η θεωρία του ότι, σε αντίθεση με αυτά που προβλέπει η Μεντελική κληρονομικότητα, τα κληρονομικά χαρακτηριστικά των φυτών αποκτώνται από επιρροές του περιβάλλοντος
– Alexis Carrel (Νόμπελ Ιατρικής 1912) και οι ευγονικές πρακτικές του στη Γαλλία
– Charles Richet (Νόμπελ Ιατρικής 1913) και οι απόψεις του για τον πνευματισμό και την ευγονική
– Albert Einstein (Νόμπελ Φυσικής 1921) και η άρνησή του να δεχτεί την πιθανοκρατική ερμηνεία της κβαντομηχανικής
– Wolfgang Pauli (Νόμπελ Φυσικής 1945) και οι απόψεις του για τη σχέση μεταξύ πνεύματος και ύλης
– Linus Pauling (Νόμπελ Χημείας 1954, Νόμπελ Ειρήνης 1962) και η πεποίθησή
του ότι η υπερκατανάλωση βιταμίνης C θα θεράπευε κάθε νόσο
– James Watson (Νόμπελ Ιατρικής 1962) και οι απόψεις του περί γενετικής σύνδεσης μεταξύ φυλής και νοημοσύνης
– William Shockley (Νόμπελ Φυσικής 1956) και οι απόψεις του περί ρατσισμού και ευγονικής
– Julian Scwinger (Νόμπελ Φυσικής 1965) και η θεωρία του για την ψυχρή σύντηξη
– Brian Josephson (Νόμπελ Φυσικής 1973) και οι απόψεις του περί κβαντικού μυστικισμού
– Freeman Dyson και οι απόψεις του περί κλιματικής αλλαγής
– Kary Mullis (Νόμπελ Χημείας 1993) και οι απόψεις του για το μειωμένο ρόλο των ανθρώπων στην κλιματική αλλαγή, η άρνησή του να δεχτεί ότι το AIDS προκαλείται από τον ιο HIV, η πίστη του στην αστρολογία και το παραφυσικό
– Luc Montagnier (Νόμπελ Ιατρικής 2018) και οι απόψεις του περί ομοιοπαθητικής, περί τηλεμεταφοράς βακτηρίων και για το ότι ο ιος Sars-Cov-2 κατασκευάστηκε εκούσια σε εργαστήριο
Καλημέρα Αποστόλη.
Εντυπωσιακές οι αναφορές, αρκετές από τις οποίες δεν γνώριζα.
Η Επιστήμη είναι ορθολογική διαφορετικά δεν θα προχωρούσε όπως προχώρησε.
Οι θεράποντές της βλέπουμε ότι κάποιες φορές διολισθαίνουν σε ανορθολογικές συμπεριφορές που υπαγορεύονται από πολιτικές, θρησκευτικές ή φιλοσοφικές πεποιθήσεις τους. Από το ότι είναι άνθρωποι τελικά.
Όμως θα χαρακτηρίζαμε ανορθολογικό τον Αϊνστάιν για τα όποια λάθη του;
Έκανε και λάθος σε σχεδιασμό πτέρυγας αεροπλάνου (αν η πληροφορία δεν είναι αστικός μύθος).
Δεν γνωρίζω όπως εσύ τα ιστορικά της Φυσικής αλλά πιστεύω ότι ήταν οπαδός του ορθού λόγου, δεχόταν αποδείξεις και πειράματα και δεν έκανε λογικά λάθη όπως αυτά που αναφέρει ο Στέφανος Βαμβάκος.
Αντίθετα βλέπουμε ανθρώπους που απαγγέλουν απνευστί τον κατάλογο του ανορθολογισμού αλλά δεν είναι ορθολογικοί. Δηλώνουν βέβαια ορθολογικοί.
Καλημέρα Γιάννη. Ένα απόσπασμα από τη συνέντευξη του Heisenberg στον Kuhn (σελ 285 έως 287).
Heisenberg:
…Ίσως η πιο σημαντική επιτυχία του συνεδρίου των Βρυξελλών ήταν πως μπορούσαμε να δούμε, παρά τις αντιρρήσεις και τις προσπάθειες διάψευσης της θεωρίας, ότι μπορούμε να προχωρήσουμε. Θα μπορούσαμε να κάνουμε τα πάντα σαφή, χρησιμοποιώντας τις παλιές λέξεις και περιορίζοντάς τις μέσω των Σχέσεων Απροσδιοριστίας και παρόλα αυτά να δημιουργήσουμε μία εντελώς συνεπή εικόνα.
Kuhn:
Όταν λέτε: «θα μπορούσαμε να κάνουμε αυτό», πόσο μεγάλη ήταν η ομάδα που το πίστευε στο συνέδριο των Βρυξελλών;
Heisenberg:
Θα έλεγα ότι πρακτικά ήταν ο Bohr, ο Pauli κι εγώ, ίσως οι τρεις μας. Πολύ σύντομα αυτό εξαπλώθηκε. Ο Schrödinger δεν ήταν ικανοποιημένος, δεν του άρεσε. Δεν ξέρω πόσο γρήγορα εξαπλώθηκε η ιδέα. Στο συνέδριο του Solvay ήμασταν μόνο οι τρεις μας. Ο Born συμφωνούσε ότι ήταν καλό να χρησιμοποιηθεί η γλώσσα αυτή, αλλά πιθανά δεν ήταν αρκετά σίγουρος ότι όλα θα δούλευαν όπως έπρεπε. Δεν ξέρω πόσο χαρούμενος ήταν με την κατάσταση, ίσως να ήταν λίγο. Η μεγάλη μάχη ήταν μεταξύ του Einstein και του Bohr – ίσως τα έχετε ακούσει πολλές φορές. Συνήθως, το πρωί στο πρόγευμα, ο Einstein θα είχε επινοήσει κάποιο νέο πείραμα μέσω του οποίου θα διέψευδε τη θεωρία και θα έλεγε: «μπορούμε να τη διαψεύσουμε. Σίγουρα δεν δουλεύει». Τότε ο Bohr θα απελπιζόταν και θα το συζητούσε και μέχρι το βράδυ θα είχε κερδίσει. Θα έλεγε: «αυτή είναι η ερμηνεία και βλέπετε ότι εκεί μπορεί να λειτουργήσει». Ο Einstein θα βρισκόταν σε απόγνωση και το επόμενο πρωί θα επέστρεφε με νέο παράδειγμα. Ο Ehrenfest είπε τελικά: «Einstein ντρέπομαι για σένα, διότι αυτές οι συζητήσεις είναι σαν εκείνες στη σχετικότητα και τώρα βλέπω ότι ο Bohr έχει δίκιο κι εσύ δεν το πιστεύεις». Θυμάμαι τον Ehrenfest να λέει: «Einstein ντρέπομαι για σένα».
Kuhn:
Αυτό συνέβη στις Βρυξέλλες;
Heisenberg:
Ναι. Επομένως ο Ehrenfest ήταν επίσης με το μέρος μας. Σίγουρα ένιωθε: «η ερμηνεία της Κοπεγχάγης είναι η σωστή ερμηνεία». Το αποκορύφωμα ήρθε με το πείραμα για το φωτεινό κβάντο. Το θυμάστε. Περιγράφεται στον τόμο για τα εβδομηκοστά γενέθλια του Einstein. Ήταν μια πολύ όμορφη περίπτωση, διότι ο Bohr θα κέρδιζε τον Einstein με τα ίδια του τα όπλα χρησιμοποιώντας τη γενική θεωρία της σχετικότητας. Αλλά ο Einstein δεν τα παρατούσε, δεν ήταν ικανοποιημένος μ’ αυτό. Δεν του άρεσε ποτέ. Συζήτησα αυτά τα προβλήματα μια ακόμη φορά, λίγο πριν πεθάνει ο Einstein, το 1954. Ήμουν στο Princeton και πέρασα μαζί του όλο το απόγευμα. Ένιωθε ότι δεν ήταν όμορφη φυσική, τη σιχαινόταν. Δεν μπορούσε να φέρει καμία αντίρρηση. Δεν ενέκρινε καμία από αυτές τις προσπάθειες σαν του Bohm ή των άλλων. Απλά είπε: «δεν μου αρέσει το είδος της φυσικής σας. Νομίζω ότι είστε εντάξει με τα πειράματα, υπάρχει συνέπεια, αλλά δεν μου αρέσει».
Kuhn:
Νομίζω ότι αυτό ενοχλούσε τρομερά τον Bohr μέχρι το τέλος της ζωής του.
Heisenberg:
Ναι, ω ναι. Το ότι δεν μπορούσε να πείσει έναν άνθρωπο σαν τον Einstein.
Kuhn:
Και έναν άνθρωπο που είχε κάνει τόσα, ώστε όλα αυτά να γίνουν δυνατά.