by 
4 – ύλη & βιβλία Φυσικής τον πρώτο αιώνα της νεοελληνικής εκπαίδευσης
η καθυστέρηση της διδασκαλίας της Φυσικής στην ελληνική Μ.Ε. συνδυάστηκε και με την απουσία διδακτικών βιβλίων Φυσικής στην ελληνική γλώσσα
το 1840 εκδίδονται τα πρώτα εγχειρίδια φυσικής, που απευθύνονται σε μαθητές του τετράχρονου Γυμνασίου. Μερικά απευθύνονταν παράλληλα και στους φοιτητές με τη «Πειραματική Φυσική» ως γενικό μάθημα για όλες τις σχολές του Πανεπιστήμιου. Ως πρότυπο προκρίθηκαν σχετικά γαλλικά διδακτικά βιβλία, αφού το συγκεντρωτικό γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα που οδηγούσε σε εισαγωγικές εξετάσεις επέβαλε συγκεκριμένη ύλη και ευνοούσε κάποια διδακτική μεθοδολογία. Τα ελληνικά εγχειρίδια Φυσικής ήσαν κυρίως φαινομενολογικά και εστίαζαν στην πειραματική επιβεβαίωση των νόμων. Τα περισσότερα παρέβλεπαν την μαθηματική επεξεργασία που ακολουθούσαν τα γαλλικά αρχέτυπα
τι διαπραγματεύονται τα ελληνικά εγχειρίδια;
τι διαπραγματεύονται τα ελληνικά εγχειρίδια;
Καλημέρα Γιώργο.
Σε ευχαριστώ για τον πρωινό καφέ που μας πρόσφερες, για να πάει καλά το ΣΚ…
Μερικές νύξεις.
Μου άρεσε ο τίτλος:
«Στοιχεία Πειραματικής Φυσικής ερανισθέντα υπό διαφόρων πηγών».
Για την "καθυστέρηση" της διδασκαλίας της Φυσικής στην Ελληνική δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μου θύμισε τη σειρά που έβλεπα χθες βράδυ (διαδικτυακά) από την ΕΡΤ2 για τη ζωή του Αϊνστάϊν.
Το τι προσπάθειες έκανε ο πατέρας της για να μπορέσει η Μιλέβα Μάριτς να σπουδάσει στο Γυμνάσιο; Λύκειο; Ήταν ίδια περίοδος που και στην Ελλάδα άρχισαν να εισέρχονται στα Πανεπιστήμια γυναίκες. Την Μάριτς πάντως στην Νυρεμβέργη, δεν την δέχτηκαν…
Αλλά και τις αντιδράσεις του Βέμπερ στην προσπάθεια του Αϊνστάϊν να ερμηνεύσει φυσικά φαινόμενα στηριζόμενος στις … βλακείες του Boltzman…για στατιστική Φυσική.
Άλλες εποχές…
Καλησπέρα Γιώργο
Σημαντικά ιστορικά και στη νέα …
Από το αρχείο μου για το περιοδικό "Φυσικός κόσμος" , δυο ονόματα που αναφέρονται στην ανάρτησή σου
Δημήτριος Χόνδρος 1 ,2 ,3,4 ,5
Γεώργιος Αθανασιάδης ,1 ,2
Για τον αγαπητό Διονύση Μαρίνο διατηρώ ζωντανή τη χροιά της φωνής του ,το χιούμορ του, τη μυρουδιά από τα πούρα του ,την αρωγή σε διάφορα θέματα διδακτικής ,ορθότητας διατυπώσεων για θέματα του περιοδικού κ.λ.π σε περασμένη εγγύς εποχή που συνυπήρξαμε στη Γριβαίων καθώς και στην μετά από αμέτρητες ώρες δουλειάς, διαδρομή μας με το αυτοκίνητο προς το Γουδί από όπου περνούσα και συνέχιζα… Ας είναι καλά …
Ευχαριστούμε Γιώργο
Από απροσεξία τα φύλλα 2 και 3 στον Χόνδρο ταυτίζονται ,άρα αγνοήστε το ένα. Συγνώμη
Διονύση, ως ερανιστής λειτούργησα και γω στο χρονικό για τα 100 πρώτα χρόνια του Φυσικού
σχετικά: «Φυσικής απάνθισμα δια τους αγχίνους και φιλομαθείς Έλληνας εκ της Γερμανικής και Γαλλικής διαλέκτου ερρανισθέν παρά Ρήγα Βελεστινλή Θετταλού. Ούτινος αναλώμασιν εξεδόθη, προς ωφέλειαν των ομογενών. Εν Βιέννη, εκ της Τυπογραφίας του Ευγενούς Τραττνερ, 1790»
αφού ερανίζομαι (λόγιο): συγκεντρώνω χωρία ή φράσεις από διάφορα κείμενα και τα παραθέτω σε κείμενό μου, Συνώνυμα: σταχυολογώ, Συγγενικές λέξεις : έρανος, ερανιστής
για τη σειρά Genius – Einstein, που ενέπλεξες στο σχόλιό σου, υπερθεματίζω
Καλησπέρα
Γιώργο φ ο β ε ρ ή ό λ η η σ ε ι ρ ά
Συγχαρητήρια για την φοβερή αυτή συνέχεια που αν καταλαβαίνω έχει ακόμα δρόμο να διανύσει.
Τα πρώτα 3 κομμάτια ήταν για μένα παράθυρο σε πληροφορίες που αγνοούσα Μπήκα μέσα σ τις εικόνες μιας άλλης εποχής άγνωστης και απόλασυα και τις δυο φορές που μελέτησα το υλικό σου .
Τώρα σε αυτό το σημερινό είχα μια εικόνα για τα μετά Χόνδρου. Πολύ θα ήθελα να είχα αποκτήσει και μια εικόνα για τα πριν.Είναι κάτι σαν το Φυσικής Απάνθισμα άραγε ; Μάλλον όχι
Υποθέτω αρχικά μάλλον συγγράμματα περισσότερο φιλοσοφικά που φαντάζομαι πως επιχειρούσαν την αποσαφήνιση των εννοιών της φυσικής με ορισμούς και ερμηνείες φαινομένων.. Οι ασκήσεις αρχίζουν αν κατάλαβα καλά να εμφανίζονται αργά με απλές αριθμητικές εφαρμογές που αποτελούν όμως διδακτική πρόκληση λόγω των ασυμβατοτήτων στα συστήματα μονάδων και την έλλειψη συμβόλων μαθηματικών ( συναρτήσεις ) και μαθματικών εργαλείων ( συναπαγωγές, ανισότητες )
Άρα μάλλον ο Σπαθάρης πρέπει να επιχειρεί τομή ( η μήπως άλμα στο κενό ) χωρίς προϋποθέσεις επιτυχίας .
Πάντως α)
οι αρχικές Σημειώσεις του Χόνδρου αργότερα σύγγραμμα και
β)στην συνέχεια η Επίτομος Φυσική του Αθανασιάδη που ανατυπώνεται μαζικά απ' ότι ξέρω το 1946 με προσθήκη λίγων σελίδων κβαντικής και πυρηνικής
i) ΄στηρίχτηκαν σε διεθνή βιβλιογραφία πειραματικής φυσικής. Η τεχνολογία παίρνει σαφες προβάδισμα και σταδιακά οι ασκήσεις απιτούν δημιουργική εφαρμογή των αξιωμάτων και των νόμων ( θεωρητικών τε και πειραματικών) Το τελευταίο όμως είναι ιδιαίτερα εμφανές σε σημειώσεις και συγγράμματα του ΕΜΠ μετά το 1946
ii) αποτελούν την βάση για να γραφτούν έστω και με αντιγραφές από ξενόγλωσσα ( π.χ. Zemaksky ) το πεντάτομο της ομάδας Αλεξόπουλου αλλά και τα ασκησιολόγια που συνόδευσαν την τελευταία αυτή και μάλλον τελειότερη εκδοχη της Πειραματικής Φυσικής.
Και μετά ;
Αλλαγή σκηνικού με Αλόνσο Φιν
Μια μεταστροφή που αργά μετακυλίεται στην Μέση Εκαπίδευση με πολλές εφήμερες αντικαταστάσεις ( από Μάζη σε Κρέμμο και Κασσέτα μετά Κόκκοτα και … και ….φτάσαμε στα σημερινά υποτίθεται με επιλογή των διδασκόντων
Γιώργο Ε Υ Χ Α Ρ Ι Σ Τ Ω
Υ.Γ. έχεις καμιά παραπομπή σε ψηφιοποιημένο κείμενο Φυσικής προ 1900 ;
καλησπέρα Παντελή,
καθυστερημένα, γιατί έβαλες κουραστικό χόμγουορκ αλλά με εύστοχο υλικό,
τα δυο πρόσωπα που ιστορούνται στα άρθρα του Φυσικού Κόσμου που κοινοποίησες, επιμελημένα από τον τότε πρόεδρο της ΕΕΦ, Μιχαήλ Αναστασιάδη, θα είναι οι πρωταγωνιστές του επόμενου αφηγήματος (καθηγητές στο Φυσικό Αθηνών τα πρώτα 100 χρόνια)
ονομαστικά, ο Δημήτριος Χόνδρος και ο Γεώργιος Αθανασιάδης
στο πρώτο άρθρο κοινοποιείται η ομιλία που εκφώνησε ο Χόνδρος στο Πανεπιστήμιο του Καΐρου το 1950, πριν τις εθνικοποιήσεις Νάσερ (1957) που οριοθέτησαν την παρακμή της ελληνικής κοινότητας. Μιας κοινότητας που εγκαταστάθηκε στην Αίγυπτο του μεταρρυθμιστή καβαλιώτη Μεχμέτ Αλή
η ομιλία αντανακλά τον τρόπο που ένας κοσμοπολίτης, καλλιεργημένος, με αίσθηση των γλωσσών του πολιτισμού (δυτικές, αραβικά, περσικά, επίσημα οθωμανικά) επιχειρεί να γοητεύσει το ακροατήριό του και να ενδυναμώσει τις σχέσεις των δύο λαών, χωρίς να παραλείπει να επικαιροποιεί το πολιτικό κλίμα του ψυχρού πολέμου που βίωνε τότε ο κόσμος
θεωρώ ότι εκείνοι που εκτιμούν αυτό το είδος της δημόσιας επιχειρηματολογίας (π.χ. ομιλία Ζολώτα στην Παγκόσμια Τράπεζα), δηλαδή τα γλωσσικά δάνεια ως πολιτιστικές γέφυρες, σίγουρα θα απολαύσουν το κείμενο, ακόμα κι αν αντιμετωπίσει τις αντιρρήσεις των γλωσσολόγων
αντιστικτικά, ο Αθανασιάδης, επιβλέπων του αφηγητή Αναστασιάδη, επιστημολογικά εντάσσεται στους εχθρούς των νεωτεριστικών για την εποχή του μοντέλων, που δεν περνούσαν απ’ την δικιά του εργαστηριακή βάσανο. Στις σχέσεις του με τους συνεργάτες σκιαγραφείται ως άτεγκτος. Αυτή η συμπεριφορά διαμορφώθηκε από την ορφάνια του σε μικρή ηλικία, από το ότι επέλεξε να μην δημιουργήσει οικογένεια και από την σκληρά ανταγωνιστική πορεία του: ξεκίνησε ως ελληνοδιδασκάλος σε σχολεία των Πατρών για να φτάσει στην καθηγεσία της Β Έδρας Φυσικής όπου, σύμφωνα με τον Αναστασιάδη, λειτούργησε ως grand patron
γι όσους δεν θα επισκεφτούν τα καλούδια που κοινοποίησες, μια φωτογραφία του grand patron με τους συνεργάτες του. Εικονίζεται σ’ αυτήν και ο Κ. Παλαιολόγος, που μνημονεύτηκε ως συν συγγραφέας με τον Περιστεράκη πριν την περίοδο Κουγιουμτζέλη – Περιστεράκη
τα υλικά που κοινοποίησες Παντελή, τα είχα υποτιμήσει
ευχαριστώ που τα τοποθέτησες ακριβώς κάτω απ’ τα μάτια μου
Να 'σαι καλά Γιώργο , καλή συνέχεια εύχομαι.
χαίρε Μήτσο!
η δικιά σου εμπειρία σχετικά με την εξέλιξη των διδακτικών βιβλίων, σε οδηγεί σε γενικά συμπεράσματα στα οποία δεν έχω ένσταση ή διαφωνία
κυρίως όμως έχει ενδιαφέρον να διερευνηθεί αυτό που επισημαίνεις: γιατί δεν ευδοκίμησαν προτάσεις όπως αυτή του 1885, με τα «Στοιχεία Πειραματικής Φυσικής ερανισθέντα υπό διαφόρων πηγών», του Ανδρέα Σπαθάρη
ή γιατί η μαθηματικοποιημένη διαχείριση της διδασκαλίας της Φυσικής στο ΑΠΘ, καθυστέρησε κατά μια δεκαετία να περάσει στο Καποδιστριακό με ελληνική έκδοση του Alonso – Fin
αλλά και το γιατί αυτή η αλλαγή δεν μπολιάστηκε με τα θετικά στοιχεία της προηγούμενης διδακτικής διαχείρισης που γινόταν Καποδιστριακό με τα εγχειρίδια και το διδακτικό στυλ του Αλεξόπουλου
από την ελληνική βιβλιογραφία Φυσικής του 19ου αιώνα:
Αντ. Β. Δαμασκηνός, Μαθήματα Φυσικής Πειραματικής προς χρήσιν Ελληνικών Σχολείων και Παρθεναγωγείων [1875, 2η Έκδοση]
Γεώργιος Δ. Λαμπίσης, Επιστημονικόν εγκόλπιον ήτοι τα πρώτα περί διαφόρων γνώσεων μαθήματα, προς χρήσιν των σχολείων [1876]
Νικ. Κ. Γερμανός, Στοιχεία Φυσικής Πειραματικής προς χρήσιν των Γυμνασίων και Διδασκαλείων [1892]
Τιμ. Α. Αργυρόπουλος, Στοιχεία Φυσικής [1909, 5η Έκδοση]
επίσης, ενδιαφέρουσες θεματικές επισκοπήσεις
∆. Πατσόπουλος Η ιστορία του ήλεκτρου και του μαγνήτη στην αρχαία ελληνική σκέψη και o τρόπος αναφοράς της στα νεοελληνικά σχολικά εγχειρίδια Φυσικής του 18ου – 19ου αιώνα
και
Φραγκίσκος Φιλιππαίος, Συγκρίσεις τρόπων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στα σχολικά συγγράμματα Φυσικής 1860-1930
τέλος, με εγνωσμένο τον κίνδυνο να αποπροσανατολιστεί η συζήτηση, κάτι που όταν σκόνταψα πάνω του, έσκυψα και το σήκωσα
Μουχτασάρ, Τζογραφία, Σουάλ Βε Τζεβαή, Ουσουλί, Ουζρέ, Τερτίη Οδούμνους, Τερς Κιτάπη Τηρ [1877, 4η Έκδοση]
Σχολικό εγχειρίδιο Γεωγραφίας για τους μαθητές της εθνοτικής ομάδας των “καραμανλίδων” (τουρκόφωνοι χριστιανοί ορθόδοξοι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας). Το βιβλίο κάνει μια γενική επισκόπηση της παγκόσμιας φυσικής γεωγραφίας καθώς και της ανθρωπογεωγραφίας παρουσιάζοντας τις διαφορετικές φυλές του πλανήτη.
Αγαπητέ Γιώργο
η σειρά των άρθρων σου είναι καταπληκτική!
Περιμένω πώς και πώς το κάθε άρθρο σου . Αν και δεν έχω χρόνο πια να διαβάζω το αγαπημένο ylikonet , τα δικά σου άρθρα τα ρουφάω.
Φυσικά το "κλέβω" για το μπλογκ μου για να το διαβάσουν και άλλοι.
Αναμένουμε τη συνέχεια.
Καλημέρα Γιώργο.
Σήμερα αξιώθηκα να διαβάσω όλα τα υπόλοιπα άρθρα της σειράς που φαντάζομαι με πόσο κόπο και αναζήτηση ετοιμάζεις.
Συνηθίζουμε να δίνουμε συγχαρητήρια σε κάποιον που εμπνεύστηκε και έστησε μια πολύ ωραία άσκηση…
… Και ξεχνάμε ότι εκτός από τις ασκήσεις υπάρχουν και άλλα στοιχεία που μας βοηθούν να γινόμαστε καλύτεροι…
Σε ευχαριστώ και σε συγχαίρω για το διαφορετικό αυτό δρόμο που μας προσφέρεις και μου δείχνεις… Δε θα πω ψέματα… Ήξερα ελάχιστα από αυτά που με τόσο κόπο έγραψες… Τώρα χάρις σε σένα ξέρω πολλά περισσότερα.
Καλή Κυριακή Γιώργο.
Καλημέρα Γιώργο.
Αντιγράφω από το δελτίο τύπου των εκδόσεων Αλεξάνδρεια για «Το τυρί και τα σκουλήκια» του Carlo Ginzburg, στο οποίο πήγε το μυαλό μου, διαβάζοντας την μελέτη σου:
« «Ποιος έχτισε τις εφτάπυλες Θήβες;» Οι ιστορικοί έχουν μάθει από καιρό –όχι μόνο από τους στίχους του Μπρεχτ, αλλά και από τη διδασκαλία ενός Μπλοκ ή ενός Φεβρ– πως η ιστορία είναι ιστορία των ανθρώπων, όχι των «μεγάλων ανδρών», και πως το παρελθόν εξιχνιάζεται καλύτερα όταν έχουμε τη δυνατότητα να φτάσουμε ώς την καθημερινή αλήθεια.»
Σε ευχαριστούμε για την εξαιρετική συνέχεια!
Τίνα,
υπερβολή η αναφορά σε “κλοπή”,
για κολακεία πρόκειται!
Νεκτάριε, όταν κατασκευάζουμε ασκήσεις μαθητείας και αξιολόγησης, έχουμε διδακτικό – αξιολογικό στόχο και στήνουμε τα δεδομένα ώστε να εξυπηρετήσουμε αυτό τον στόχο
αντιστρόφως, αναρτήσεις με εκπαιδευτικό – ιστορικό περιεχόμενο, αναζητούν δεδομένα για να αξιολογήσουν τους δηλωμένους και να αναδείξουν τους άδηλους στόχους
και τα δύο έχουν τη δουλίτσα τους
με την ευκαιρία του γενναιόδωρου σχολίου σου, θέλω να υπογραμμίσω ότι υπάρχουν αναγνώστες για τις δεύτερες, επειδή στο ylikonet είναι ποιοτικές οι πρώτες
στο ισόγειο συνωστίζονται αυτοί που “κάνουνε ταμείο”,
ένα αφήγημα είναι κολοβό αν δεν φωτίσει και εκείνους που “δούλεψαν στο υπόγειο”
όπως φώναζε το 1935 ο Μπ. Μπ.
επειδή τον είχα ξεχάσει Απόστολε, ας τον ξαναθυμηθούμε στο ακέραιο
Ποιος έχτισε τη Θήβα την εφτάπυλη;
Στα βιβλία δε βρίσκεις παρά των βασιλιάδων τα ονόματα.
Oι βασιλιάδες κουβαλήσαν τ’ αγκωνάρια;
Kαι τη χιλιοκαταστρεμμένη Bαβυλώνα –
ποιός την ξανάχτισε τόσες φορές; Σε τι χαμόσπιτα
της Λίμας της χρυσόλαμπρης ζούσαν οι οικοδόμοι;
Tη νύχτα που το Σινικό Tείχος αποτελειώσαν,
πού πήγανε οι χτίστες; H μεγάλη Pώμη
είναι γεμάτη αψίδες θριάμβου. Ποιος τις έστησε;
Πάνω σε ποιούς θριαμβεύσανε οι Kαίσαρες;
Tο Βυζάντιο το χιλιοτραγουδισμένο
μόνο παλάτια είχε για τους κατοίκους του;
Ακόμα και στη μυθική Ατλαντίδα,
τη νύχτα που τη ρούφηξε η θάλασσα,
τ’ αφεντικά βουλιάζοντας, μ’ ουρλιαχτά τους σκλάβους τους καλούσαν.
O νεαρός Αλέξανδρος υπόταξε τις Ινδίες.
Μοναχός του;
Ο Καίσαρας νίκησε τους Γαλάτες.
Δεν είχε ούτ’ ένα μάγειρα μαζί του;
O Φίλιππος της Iσπανίας έκλαψε όταν η Αρμάδα του βυθίστηκε.
Δεν έκλαψε, τάχα, άλλος κανένας;
Ο Μέγας Φρειδερίκος κέρδισε τον Εφτάχρονο τον Πόλεμο.
Ποιος άλλος τόνε κέρδισε;
Κάθε σελίδα και μια νίκη.
Ποιος μαγείρεψε τα νικητήρια συμπόσια;
Κάθε δέκα χρόνια κι ένας μεγάλος άντρας.
Ποιός πλήρωσε τα έξοδα;
Πόσες και πόσες ιστορίες.
Πόσες και πόσες απορίες.
σχετικό σχόλιο στο ηλεκτρονικό μου ταχυδρομείο
Γιώργο,
η μαθηματικοποιημένη Φυσική υπάρχει στο ΕΚΠΑ ήδη από πριν τον Αλεξόπουλο.
Επί Αλεξόπουλου τα μαθηματικά που απαιτούνταν για τις εβδομαδιαίες εξετάσεις της φυσικής ήταν μια τάξη μεγέθους δυσκολότερα από της απαιτήσεις των Αλφόνσο Φιν.
Ο Φωκίων Χατζηιωάννου εισάγει κβαντομηνανικη και ηλεκτρομαγνητισμο, σε υψηλό επίπεδο.