by 
Πολλές φορές στη Φυσική , όταν θέλουμε να πούμε για υπόδειγμα δασκάλου αναφερόμαστε στον Feynmann. Αυτό γίνεται κυρίως για το χρόνο που διέθεσε όχι τόσο σε μεταπτυχιακούς φοιτητές αλλά στους πρωτοετείς φοιτητές του Caltec. Τα βιβλία του, στα οποία έχουν ήδη επισημανθεί τα λαθάκια που περιέχουν, έχουν περάσει στην Ιστορία σαν μερικά από τα καλύτερα βιβλία φυσικής. Αλλά πέρα από το QED, που είναι όντως επιτυχημένο, πόσο επιτυχημένα ήταν άραγε τα μαθήματα του μεγάλου διανοητή για πρωτοετείς; Ας δούμε τι έγραψαν εκ των υστέρων αυτοί που τα παρακολούθησαν:
Εδώ είναι ο James Gleick και ο David Goodstein στο βιογραφικό του Gleick του Feynman, Genius: Η ζωή και η επιστήμη του Richard Feynman , στην περίφημη διετούς διάρκειας “εισαγωγική” φυσική του Feynman:
Το μάθημα ήταν ένα μαγικό επίτευγμα: εξαπλώθηκε μέσω της επιστημονικής κοινότητας ακόμα και πριν τελειώσει. Αλλά δεν ήταν για τους πρωτοετείς.Καθώς οι μήνες συνέχιζαν, τα αποτελέσματα των εξετάσεων άφηναν τον Feynman σοκαρισμένο και απογοητευμένο.
Gleick, James (2011-02-22). Genius: Η ζωή και η επιστήμη του Richard Feynman (σελ. 362-363).
και λίγο παρακάτω:
Ένας άλλος φυσικός Caltech, David Goodstein, είπε πολύ αργότερα: “Έχω μιλήσει με μερικούς από αυτούς τους μαθητές τα τελευταία χρόνια, καθένας μου είπε ότι έχοντας δύο χρόνια φυσικής από τον ίδιο τον Feynman ήταν η εμπειρία μιας ζωής. “Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική:
Καθώς φοιτούσε η πορεία, η προσέλευση των φοιτητών στις διαλέξεις άρχισε να πέφτει ανησυχητικά, αλλά ταυτόχρονα άρχισαν να παρακολουθούν όλο και περισσότεροι διδάσκοντες και μεταπτυχιακοί φοιτητές, οπότε ο χώρος παρέμεινε πλήρης και ο Feynman δεν μπορούσε ποτέ να γνωρίζει ότι έχασε το ακροατήριο.
Gleick, James (2011-02-22). Genius: Η ζωή και η επιστήμη του Richard Feynman (σελ. 363).
Αυτή είναι η εκτίμηση του ίδιου του Richard Feynman για την πορεία του από τον πρόλογο του στην εκδοτική έκδοση:
Η ερώτηση, βέβαια, είναι πόσο καλά το πείραμα αυτό πέτυχε. Η άποψή μου – η οποία, ωστόσο, δεν φαίνεται να μοιράζεται οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που συνεργάστηκαν με τους μαθητές – είναι απαισιόδοξη. Δεν νομίζω ότι το έκανα πολύ καλά το μάθημα. Όταν κοιτάω τον τρόπο με τον οποίο η πλειοψηφία των μαθητών χειρίστηκε τα προβλήματα στις εξετάσεις, νομίζω ότι το σύστημα είναι αποτυχία. Φυσικά, οι φίλοι μου επισημαίνουν ότι υπήρχαν μία ή δύο δωδεκάδες μαθητές οι οποίοι – πολύ απροσδόκητα – κατανοούσαν σχεδόν τα πάντα σε όλες τις διαλέξεις και οι οποίοι ήταν πολύ δραστήριοι στην εργασία με το υλικό και ανησυχούσαν για τα πολλά σημεία με ενθουσιασμένο και ενδιαφέροντα τρόπο.Αυτοί οι άνθρωποι έχουν τώρα, νομίζω, ένα πρώτο επίπεδο γνώσεων στη φυσική – και τελικά, αυτό που προσπαθώ να φτάσω. Αλλά τότε, “Η δύναμη της διδασκαλίας είναι σπάνια πολύ αποτελεσματική εκτός από εκείνες τις ευτυχισμένες διαθέσεις όπου είναι σχεδόν περιττή. “(Gibbon)
Richard Ρ. Feynman, 1963
Κλασσική περίπτωση ενός ιδιαίτερα καταρτισμένου καθηγητή που είχε είχε χάσει την επαφή του με τους αρχάριους φοιτητές του. Η κατάρα της γνώσης πιθανά σε όλο της το μεγαλείο. Ο Feynmann είχε πιθανώς διαφορετικούς τρόπους να γοητεύει, ενώ είναι σίγουρο ότι υπήρχαν αρκετοί φοιτητές που δεν τον καταλάβαιναν αλλά τον θεωρούσαν σημαντικό διότι ήταν πράγματι σημαντικός για την επιστήμη και όχι γιατί φυσικά γιατί τον καταλάβαιναν. Πιθανώς ήταν το φαινόμενο της μόδας (bandwagon effect) που τους παρέσερνε όπως παρασέρνει και διάφορους φίλους που κατά καιρούς δημοσιεύουν ιδιαίτερα θερμά σχόλια για το πόσο καλός δάσκαλος ήταν ο Feynmann.
Bέβαια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι στην καριέρα ενός εκπαιδευτικού υπάρχουν πάντοτε αποτυχίες και όπως γνωρίζουμε δεν είναι όλα ρόδινα.
Ωραίο το θέμα.
Η αλήθεια είναι ότι δεν ήταν επιτυχημένη η σειρά διαλέξεων που έκανε για τους νέους φοιτητές.
Το ιστορικό: το πανεπιστήμιο ανησυχώντας για το ότι οι νέοι φοιτητές χάνουν το ενδιαφέρον τους (ναι υπάρχουν και πανεπιστήμια που νοιάζονται για το ενδιαφέρον των φοιτητών τους) ανέθεσε στον Feynman να οργανώσει μια σειρά διαλέξεων για να δώσει μια "νέα πνοή" στους φοιτητές.
Το πείραμα απέτυχε (όσον αφορά τους νέους φοιτητές) αλλά η διδακτική της φυσικής και όλοι όσοι παρακολούθησαν την σειρά των μαθημάτων (μεταπτυχιακοί φοιτητές και καθηγητές) κέρδισαν θεωρώ τα μέγιστα.
Ο Feynman ήταν για τους φοιτητές ένας μύθος όχι μόνο σε επιστημονικό επίπεδο, αλλά κυρίως για το ότι ήταν κυριολεκτικά δίπλα τους [τον καλούσαν να παίξει bongoς (τα τύμπανα με τα οποία πήρε μέρος, στην παρέλαση στο καρναβάλι του Ρίο) στα πάρτυ τους και αυτός δεχόταν] ήταν ένας αντι – σταρ μια μορφή που έδινε σημασία στα σημαντικά και χλεύαζε τους τύπους και την κάθε μορφή εξουσίας.
Οι φοιτητές αγαπούσαν τον Feynman γιατί ήταν κοντά τους και ανθρώπινος, αφήστε που κινηματογραφούσαν τις διαλέξεις του γιατί ήταν μικρά σώου με χαριτωμένες στιγμές, έξυπνα αστεία αλλά και ουσία που περνούσε σε όσους τον παρακολουθούσαν.
Στο youtube παρουσιάζετε η μέθοδος Feynman μια μέθοδος μάθησης για κάθε πιθανό αντικείμενο μάθησης. Τα video που μπορείτε να βρείτε είναι πολλά και σύγχρονα, άρα ο μύθος του εξακολουθεί να ζει.
Ο Feynman δεν σταμάτησε ποτέ να ασχολείται με ότι μπορούσε να επηρεάσει:
Αγαπητοί φίλοι καλή αρχή!
Η άποψή μου – εμπειρία μου:
Για να ωφεληθεί κάποιος μελετώντας τις διαλέξεις του Φέινμαν, θα πρέπει να τις προσεγγίσει με παρθένα ματιά: Από την πρώτη στιγμή δεν θα πρέπει να προσπαθήσει να ταιριάξει ό,τι διαβάζει, με ό,τι ήδη ξέρει. Τότε αυτά τα κείμενα γίνονται απολαυστικά!
Αργότερα, όταν οι ιδέες του Φέινμαν αποκρυσταλλωθούν στο μυαλό του αναγνώστη, ο αναγνώστης μπορεί να προσπαθήσει να τις ταιριάξει με ό,τι ήδη ήξερε. Και τότε, συνήθως με έκπληξη, διαπιστώνει ότι πολλές αποσπασματικές γνώσεις του αρχίζουν να συνδέονται μεταξύ τους. Αυτή είναι η δεύτερη απόλαυση!
Ανδρέας
Καλησπέρα συνάδελφοι
Ένας νομπελίστας φυσικός, καθηγητής σε ένα από τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου, ένας επιστήμονας που η ίδια η επιστημονική κοινότητα έκρινε ως ισάξιο των Νεύτωνα και Einstein… Ο πλέον ειδικός στο αντικείμενό του.
Πού δίδασκε;
Στο Caltech.
Σε ποιους δίδασκε;
Σε ένα περιορισμένο αριθμό φοιτητών από όλον τον κόσμο, οι οποίοι ικανοποιούσαν τα αυστηρά κριτήρια του πανεπιστημίου και οι οποίοι το επέλεξαν ακριβώς για να μυηθούν στην επιστήμη από άτομα σαν τον Feynmann.
Τι πίστευε για την μάθηση;
Εδώ απαντά ο ίδιος:
“I don’t know what’s the matter with people: they don’t learn by understanding, they learn by some other way — by rote or something. Their knowledge is so fragile!”
«Δεν μπορώ να καταλάβω τι ακριβώς συμβαίνει με τους ανθρώπους: δεν μαθαίνουν καταλαβαίνοντας, αλλά με κάποιον άλλο τρόπο, όπως η εκστήθιση ή κάτι τέτοιο. Η γνώση τους είναι τόσο εύθραυστη!» (η μετάφραση δική μου)
Είναι άραγε το ίδιο να διδάσκεις στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση και το ίδιο στην τριτοβάθμια; Και ακόμα περισσότερο, είναι το ίδιο να διδάσκεις φυσική σε ένα από τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου, με το να διδάσκεις φυσική σε μαθητές του ελληνικού Λυκείου με την απέραντη, ανούσια ασκησιολογία και τις «μεθοδολογίες» της;
Δεν νομίζω ότι μπορώ να απαντήσω γενικά στο ερώτημα.
Ήταν για μένα καλός δάσκαλος (μέσα από τα βιβλία του); ΝΑΙ γιατί, μεταξύ άλλων, μου έμαθε ότι…
“You can know the name of a bird in all the languages of the world, but when you’re finished, you’ll know absolutely nothing whatever about the bird… So let’s look at the bird and see what it’s doing — that’s what counts.”
«Μπορεί να ξέρεις το όνομα ενός πουλιού σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, αλλά να μην ξέρεις απολύτως τίποτα για το πουλί… Συνεπώς ας παρατηρήσουμε το πουλί για να δούμε τι κάνει – αυτό έχει σημασία» (η μετάφραση δική μου)
Καλημέρα συνάδελφοι. Κάποιες σκέψεις και από μένα.
Γιατί θα πρέπει ένας μεγάλος επιστήμονας να είναι και καλός δάσκαλος; Από πού συνάγεται κάτι τέτοιο;
Θα έλεγα ότι ισχύει το ακριβώς αντίθετο. Γιατί;
Γιατί ο μεγάλος Φυσικός (ας μείνουμε στα δικά μας…) κολυμπάει στα πολύ βαθιά νερά και το μυαλό του είναι απασχολημένο επί 24ώρου βάσεως με την έρευνά του. Πότε θα ασχοληθεί σοβαρά με τη διδασκαλία; Και αν διδάσκει, θα το κάνει γιατί είναι υποχρεωμένος και όχι επειδή το επιθυμεί. Η διδασκαλία είναι ένα πάρεργο.
Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι πολλοί μεγάλοι Φυσικοί, όταν μπαίνουν σε ηλικία μη παραγωγική ερευνητικά, το «στρίβουν» στη διδασκαλία. Δεν μπορούν να παράγουν γνώση και ασχολούνται με τη διάδοσή της…
Από την άλλη, ας μην ξεχνάμε ότι η διδασκαλία, εκτός από γνώση είναι και «τέχνη». Που όμως, όπως όλες οι τέχνες πρέπει να καλλιεργηθεί. Κανείς δεν έγινε μεγάλος ζωγράφος, επειδή απλά είχε ταλέντο… Αν λοιπόν ο επιστήμονας έχει στραμμένο το ενδιαφέρον του στην έρευνα, πότε θα βρει το χρόνο να ασχοληθεί με την καλλιέργεια της «τέχνης της διδασκαλίας»; Μάλλον ποτέ…
Ναι, αλλά ο Feynman έχει γράψει καταπληκτικά πράγματα και σαν παρουσία ήταν μεγάλος star, είναι δυνατόν να μην είχε αποτέλεσμα στη διδασκαλία του;
Προφανώς είναι δυνατόν! Το ότι ενθουσιάζει εμάς που είμαστε Φυσικοί δεν λέει και κάτι για το πώς γίνεται αποδεκτός από τους φοιτητές. Ή το ότι είναι νομπελίστας και φημισμένος Φυσικός, είναι ένα κίνητρο για τον πρωτοετή φοιτητή να τον παρακολουθήσει. Αλλά αυτό πόσο θα κρατήσει, αν η διδασκαλία δεν έχει εκείνα τα δομημένα βήματα, που θα τον κάνουν να μαθαίνει και να νιώθει τη χαρά του ότι «προχωρά»; Απλά πολύ σύντομα κινδυνεύει να καταλήξει στο συμπέρασμα, ότι «αυτά δεν είναι για μένα»…
Ας προσθέσω και μια προσωπική εμπειρία, που μου ήρθε στη μνήμη διαβάζοντας:
«Καθώς φοιτούσε η πορεία, η προσέλευση των φοιτητών στις διαλέξεις άρχισε να πέφτει ανησυχητικά, αλλά ταυτόχρονα άρχισαν να παρακολουθούν όλο και περισσότεροι διδάσκοντες και μεταπτυχιακοί φοιτητές, οπότε ο χώρος παρέμεινε πλήρης και ο Feynman δεν μπορούσε ποτέ να γνωρίζει ότι έχασε το ακροατήριο.»
Στο 2ο έτος του Φυσικού, στα μαθηματικά είχαμε καθηγητή τον Ζερβό. Η ύλη ήταν διαφορικές εξισώσεις και μιγαδικές συναρτήσεις. Δεν μας έκανε ούτε μια ώρα διαφορικές (τις είχε αναθέσει στον βοηθό του Λεγάκο), αφού σαν Φυσικοί θα υποχρεωνόμαστε να τις μάθουμε… και δίδασκε 6-9 στη Νομική, κάτι συμπυκνωμένα τρίωρα μιγαδικές συναρτήσεις.
Θυμάμαι ένα τέτοιο τρίωρο, όπου αποδείκνυε ότι μεταξύ δύο σημείων υπάρχει και ένα τρίτο, καταθέτοντας διάφορες αποδείξεις, μεταξύ των οποίων μια του πατέρα του (επίσης Καθηγητής) και μια δική του. Η μισή αίθουσα ήταν γεμάτη από μεγάλους σε ηλικία μαθηματικούς, που έρχονταν να τον απολαύσουν. Σε εμάς δεν έλεγε τίποτα…
Θα πει κάποιος ότι κάναμε λάθος και θα έχει δίκιο. Αλλά δεν είμαστε τότε εξηντάρηδες, είμαστε εικοσάχρονοι…
Και ο Ζερβός ήταν σταρ καθηγητής. Είχε απολυθεί επί χούντας και εμπλούτιζε το μάθημά του με όμορφες ιστορίες, με πολιτικές προεκτάσεις, που τότε είχαν μεγάλη πέραση… αλλά και γενικότερα το μάθημα ήταν πολύ ζωντανό. Παρακολούθησα μόνο λίγα τρίωρα…
ο επίλογος του Feynman:
πηγή: http://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_22.html
από το … μακρινό 2014
Οι μεγάλοι θεωρητικοί φυσικοί είναι και καλοί δάσκαλοι;
Το 2014 δεν είναι τόσο μακρινό και το θέμα το θυμόμουν.
Δεν έκανα παραπομπή όμως, περιμένοντας να ενεργοποιηθείς!!!
Πολύ καλοκαιρινό ραχάτι πέφτει…
Καλό βράδυ Γιώργο.