Πάλλας Αριστείδης – Η ζωή και το έργο του (1906-1981)

Με την ελπίδα να φανεί χρήσιμο σε ενδιαφερόμενους, σας στέλνω το αρχείο pdf που συνόδευε την ομιλία  μου το καλοκαίρι φέτος στην Ζαχάρω Ηλείας, στα πλαίσια μιας ημερίδας. Υπάρχει αρκετό υλικό για μελέτη εντός του pdf, και όλη η ιστορία της Μαύρης Βίβλου. Τα παραρτήματα, συμπληρώνουν το χρονικό.

Ενημερωτικά όλα τα σκαναρισμένα αρχεία του Αριστείδη Πάλλα, συγκεντρώνονται εδώ.

(Visited 1.400 times, 1 visits today)
Subscribe
Ειδοποίηση για
14 Σχόλια
Inline Feedbacks
Όλα τα σχόλια
Ανδρέας Ριζόπουλος
Αρχισυντάκτης

Καλημέρα Τάκη. Τι θα έλεγε ο δάσκαλος σήμερα αν έβλεπε το ΞΗΛΩΜΑ της Γεωμετρίας από τα σχολεία; Η αξία της διδασκαλίας της Γεωμετρικής απόδειξης, που είναι η βάση των Θετικών Επιστημών αντικαταστάθηκε από συνταγές “μαγειρικής” και από “εκτός ύλης”. Η χώρα που μεγαλούργησε ο Ευκλείδης έχει το όνομά του σε ένα Μαθηματικό Διαγωνισμό μιας ένωσης και στα σχολεία αυτής της της χώρας κάνουμε δράσεις και ομαδοσυνεργασίες που αποβλακώνουν κι άλλο τους μαθητές. Ποιος ξέρει, ίσως με χρόνια με καιρούς, να ξαναβρούν τα βιβλία του Πάλλα τη θέση που τους αξίζει…

Γιάννης Κυριακόπουλος
Αρχισυντάκτης

Καλημέρα παιδιά.

Παρουσίασα την Παπασγουρίδειον άσκηση “Συμβολή από ανάκλαση”. Για την ακρίβεια το γεωμετρικό της “ρεζουμέ”.

Το τμήμα είναι καλό. Όμως τρομοκρατήθηκαν όταν είδαν τον μέσω συμμετρίας υπολογισμό. Έλεγαν περίπου:

-Δεν έχουν δικαίωμα να μας κάνουν τέτοια πράματα.

Όταν “έπαιζαν” γεωμετρικές ασκήσεις στις κατευθύνσεις (επί φωτός, διάθλασης κ.λ.π.) τα σχετικά θέματα του σχολικού βιβλίου τρομοκρατούσαν τους μαθητές. Δεν είχαν εκπαιδευτεί σε κάτι “μη χρήσιμον”.

Το σφάλμα με τον παραγκωνισμό της Γεωμετρίας χρόνια κρατεί.

Γιώργος Φασουλόπουλος
Αρχισυντάκτης

Τάκη,

από το πλούσιο υλικό που μας εμπιστεύεσαι για τον Αριστείδη Πάλλα (1906-1981), επιλέγω να σχολιάσω τα ακόλουθα.

Ήταν ο πρωτότοκος πολυμελούς οικογένειας του γιατρού Φώτη Πάλλα που άσκησε ιατρική στην Ζαχάρω, της οποίας και τα τέσσερα αγόρια σπούδασαν, σε αντίθεση με τα τρία κορίτσια. Ξεκίνησε τις σπουδές του στα μαθηματικά το 1925 και παράλληλα την επαγγελματική του καριέρα ως φροντιστής. Ίσως αυτή η διδακτική του ενασχόληση καθυστέρησε την εκπόνηση του  διδακτορικού του, που το υποστήριξε το 1941. Εργάστηκε ως καθηγητής μαθηματικών στην Ευελπίδων και την Δοκίμων, παράλληλα με την διδασκαλία και την διεύθυνση του φροντιστηρίου του, που απευθυνόταν και σε φοιτητές και σε υποψήφιους των ανωτέρων & ανωτάτων σχολών. Η τότε ανάγκη για φοιτητικά κυρίως φροντιστήρια θα πρέπει να σχετιζόταν με το ότι οι εισαγωγικές εξετάσεις καθιερώθηκαν μόλις το 1927. Μέχρι τότε, οι υποψήφιοι επιστήμονες ήσαν λιγότεροι από τις διατιθέμενες θέσεις και τις καταλάμβαναν χωρίς ιδιαίτερη πιστοποίηση σχετική με το αντικείμενο των σπουδών τους.

Με ενδιαφέρον διάβασα την επισήμανσή σου, ότι το φροντιστήριο του άνοιξε τμήματα υποψηφίων στρατιωτικών σχολών μόλις το 1970, αμέσως μετά την συνταξιοδότησή του από τις στρατιωτικές σχολές.

Οι παρεμβάσεις του για την διδασκαλία των μαθηματικών στα πλαίσια της ΕΜΕ μπορούν να συνοψιστούν σε τέσσερις κυρίως τομείς.

1.Συνέργησε στην ελληνοκεντρική εκδοχή των μαθηματικών, στην γραμμή που χάραξε ο ιστορικός των Αρχαίων Ελληνικών Μαθηματικών, Ευάγγελος Σταμάτης. Ο Πάλλας, μαζί με άλλους, στηλίτευσε την υποβάθμιση της συμβολής του Αρίσταρχου έναντι αυτής του Κοπέρνικου στο ηλιοκεντρικό σύστημα, παρακάμπτοντας ότι ο Αρίσταρχος διατύπωσε την σχετική υπόθεση, ενώ ο Κοπέρνικος, ήταν ο πρώτος που την διαπραγματεύτηκε με ισχυρά μαθηματικά επιχειρήματα στηριγμένα σε πλούσια εμπειρικά δεδομένα, καθιστώντας αυτή την υπόθεση πειραματικά ελέγξιμη. Επίσης εναντιώθηκε στην «ιταλοποίηση» του Αρχιμήδη, που επιχειρήθηκε από κάποιους ιταλούς μαθηματικούς της εποχής του.

2.Ήταν ένας από τους οργανωτές των Διαγωνισμών της Μαθηματικής Εταιρείας και τους υποστήριξε ως στοιχείο «πνευματικού αθλητισμού» αντιδιαστέλλοντάς τους με τον αθλητισμό της μπάλας. Για να αντιμετωπιστούν οι χαμηλές επιδόσεις των ελλήνων μαθητών στις Διεθνείς Ολυμπιάδες, πρότεινε την μετάβαση των επαρχιωτών μαθητών που είχαν πρωτεύσει στους ελληνικούς διαγωνισμούς σε σχολεία των Αθηνών, ώστε να διευκολυνθεί η «προπόνησή» τους από μαθηματικούς μέλη της ΕΜΕ.

3.Εργάστηκε για την προάσπιση των επαγγελματικών δικαιωμάτων των δασκάλων των μαθηματικών, όπως προκύπτει και από την δημόσια αντίθεσή του στον διορισμό μηχανικού χωρίς παράλληλα να κατέχει και πτυχίο μαθηματικών, σε έδρα των Μαθηματικών στο ΕΜΠ, στις αρχές της δικτατορίας 1967-1974.

4.Η συστηματική κριτική του στα θέματα των εισαγωγικών εξετάσεων, οδήγησε το 1962 σε σφοδρή σύγκρουση με τις πρυτανικές αρχές του ΕΜΠ, σχετικά με έξι προβληματικά θέματα μαθηματικών που οι εξεταστές καθηγητές στο ΕΜΠ είχαν προτείνει αυτή την χρονιά στις εισαγωγικές εξετάσεις διαφόρων τμημάτων της σχολής. Η σύγκρουση υπήρξε σφοδρή. Συνοδεύτηκε από την έκδοση μιας «Μαύρης Βίβλου» και δημόσια εκδήλωση σε κατάμεστο αθηναϊκό θέατρο, στη σκηνή του οποίου ο Πάλλας επιχειρηματολόγησε με κιμωλία σε φορητό μαυροπίνακα. Το μέρος του πήραν η ΟΛΜΕ και η τότε Πανελλήνια Συνομοσπονδία Γονέων. Η υπόθεση με πρωτοβουλία του Πάλλα έφτασε στο Συμβούλιο Επικρατείας!

Αυτές οι παρεμβάσεις δημιούργησαν παράδοση, που ακολουθείται με συνέπεια μέχρι σήμερα. Ίσως όχι σε θέατρα, αλλά πάντα στον έντυπο τύπο και την τελευταία δεκαπενταετία στο διαδίκτυο. Όσο για την καταφυγή για θέματα παιδείας στα ένδικα μέσα, δεν μας αφήνει να ξεχαστούμε η πρόσφατη επίδοση εξωδίκων.

Τάκη,

αναγνώρισα στα διαφημιστικά δελτία του φροντιστηρίου του που μας κοινοποίησες, έναν μαθητή που το 1956 πέρασε ταυτόχρονα στο ΕΜΠ και στο Μαθηματικό Αθηνών και στη συνέχεια έκανε λαμπρή επιστημονική καριέρα ως μηχανικός. Είναι ο Ανδρέας Δημαρόγκωνας, «ευρέως αναγνωρισμένος σαν διακεκριμένη αυθεντία σε διάφορες ειδικότητες της μηχανολογίας ιδιαίτερα στο μηχανολογικό σχεδιασμό και τις ταλαντώσεις. Διετέλεσε W. Palm Professor of Mechanical Design και Διευθυντής του Manufacturing Program in the School of Engineering and Applied Science at Washington University, St. Louis». Θα παρατηρήσω ότι ο Δημαρόγκωνας δεν αναφέρεται ότι κατέκτησε κατά την εισαγωγή του κάποια ιδιαίτερη διάκριση, σε αντίθεση με άλλους δύο μαθητές του φροντιστηρίου, που πρώτευσαν την ίδια χρονιά και έναν τρίτο που έγραψε στα μαθηματικά «Άριστα 10», όπως επισημαίνει το διαφημιστικό δελτίο.

Βαγγέλης Κουντούρης

καλησπέρα Τάκη

δεν ήξερα ότι αυτός ο μέγιστος Μαθηματικός ήταν από τη Ζαχάρω Ηλείας

(όπου και η “εργασιοθεραπεία” μου, αρκετές φορές τον χρόνο, διότι εκεί το γυναικοχώρι ντε, ένθα κάποιες ελιές, αλλά και μπελάδες άφθονοι…)

είσαι καθηγητής στο Γυμνάσιο-Λύκειο Ζαχάρως;

Γιώργος Φασουλόπουλος
Αρχισυντάκτης

καλοκαίρι του 1973

Υπήρξα και εγώ μαθητής του φροντιστηρίου «Αριστείδου Φ. Πάλλα» τους δύο καλοκαιρινούς μήνες του 1973, με τις εισαγωγικές να διεξάγονται τον Σεπτέμβριο και τους στερεοελλαδίτες να εξετάζονταν στην Αθήνα. Αυτό το καλοκαίρι ήταν θερμό κοινωνικά, αφού αρκετός κόσμος είχε “ξεψαρώσει” και επέκρινε ανοιχτά την δικτατορία με αφορμή το Δημοψήφισμα που επιδίωκε την νομιμοποίηση του καθεστώτος (διεξήχθη στις 29 Ιουλίου 1973). Η κάψα αυτού του θέρους δεν εκλογικευόταν με την συνδρομή κλιματιστικών, αφού δεν είχαν ακόμα έρθει στην χώρα ή με ανεμιστήρες, που αποτελούσαν τότε εργαλεία για πλούσιους. Η υψηλή θερμοκρασία γινόταν ανυπόφορη από την αγωνία του υποψηφίου στη θέση του τερματοφύλακα πριν απ’ τα έξι πέναλτι. Τόσα ήταν τα εξεταζόμενα μαθήματα.

από τα λίγα που θυμάμαι

Ο Αριστείδης Πάλλας είχε ουσιαστικά αποσυρθεί από την διαχείριση του φροντιστηρίου και ασχολείτο αποκλειστικά με την ΕΜΕ. Την διεύθυνση του είχε αναλάβει ο δευτερότοκος της οικογένειας Αναστάσιος Πάλλας, απότακτος αξιωματικός του στρατού, που είχε επιστρέψει από την εκτόπιση που του είχε επιβάλει η δικτατορία στον Θέρμο Τριχωνίδας. Παράλληλα με την διεύθυνση δίδασκε τα matrix tests που όφειλαν να αντιμετωπίσουν οι υποψήφιοι των στρατιωτικών σχολών, μαζί με τα όρια που έπρεπε να υπερβούν σε κάποια αθλήματα.

Η αίθουσα που έκανα μάθημα, στον ιδιόκτητο πρώτο όροφο της Βερανζέρου 4, είχε πέντε ενιαίους πάγκους, που στον καθένα στριμώχνονταν μέχρι και δέκα ιδρωμένοι μαθητές.

Θα αναφερθώ σε δύο από τους καθηγητές που μνημονεύει ο Τάκης, στην ανάρτησή του. Τους μαθηματικούς Ιωάννη Παπαδημητρίου και Δημήτρη Πετσετίδη.

Ο Παπαδημητρίου δίδασκε ένα από τα εξεταζόμενα μαθήματα, την τριγωνομετρία. Μας φαινόταν πολύ ηλικιωμένος. Αυτή η εντύπωση ενισχυόταν από το χαρακτηριστική αργή περπατησιά του με μικρά βήματα. Φορούσε μέσα στο κατακαλόκαιρο λινό καλοραμμένο κουστούμι, λευκό πουκάμισο και γραβάτα. Η κοκέτικη εμφάνισή του είχε ως “επιστέγασμα” λευκό καπέλο «παναμά». Κάπνιζε την ώρα του μαθήματος τσιγάρα Φίλτρο Παπαστράτος, αυτά στην κασετίνα με το εμβληματικό Φ στο πάνω μέρος της. Ήταν διδάκτορας των μαθηματικών και είχε εκδώσει βοήθημα τριγωνομετρίας, που ο Τάκης το έχει αποδελτιώσει στο διαδικτυακό του τόπο. Το μάθημά του αποτελούσε τα «Λατινικά» των εξετάσεων και το ενδιαφέρον μας ήταν ανάλογο της δυσκολίας του αντικειμένου. Αυτός αντιμετώπιζε με φλέγμα και χιούμορ την στάση μας. Ξεκινούσε ένα ανέκδοτο και το διέκοπτε όταν η αφήγηση οδηγείτο στην σόκιν κατάληξή του, καλώντας τα αγόρια του τμήματος να ακούσουν την συνέχεια «στην τάξη των υποψηφίων της Ευελπίδων», που το 1973 δεχόταν αποκλειστικά άρρενες.

Αναπολώντας την διδασκαλία του έμπειρου μαθηματικού Ιωάννη Παπαδημητρίου, σκοντάφτω στην ηλικιακή απόσταση μεταξύ μαθητών και δασκάλου που οι διαφορετικές πολιτιστικές αναφορές τους δυσκόλευαν την μόχλευση δημιουργικού πνεύματος στους μαθητευόμενους. Δεν παραγνωρίζω ότι η στάση του λειτούργησε εκείνο το καλοκαίρι εκτονωτικά, ενώ η ισχυρή προσωπικότητά του δεν επέτρεψε να “χαθεί η μπάλα”.

Αντίθετα, ο Δημήτρης Πετσετίδης, ήταν 33 ετών όταν μου δίδαξε αυτό το δίμηνο γεωμετρία. Νευρικός, σαφής αλλά αποστασιοποιημένος από την τυπική οικειότητα του φροντιστή, δεν “ταρακουνούσε” τους σχεδόν πενήντα μαθητές του με κάποια ιδιαίτερη αντιμετώπιση των γεωμετρικών τόπων. Θεωρώ όμως ότι δεν δημιούργησε σύγχυση στο ακροατήριό του, αντίθετα διευκόλυνε υπόγεια την επιζητούμενη οργάνωση των γνώσεων, λίγο πριν “απ’ τα πέναλτι”.

Δεν μπόρεσε να περάσει ασχολίαστη η ιδιαίτερη ικανότητα στην σχεδίαση των γεωμετρικών απεικονίσεων, αλλά και μια ιδιότυπη καρικατούρα με την οποία ολοκλήρωνε το μάθημά του στην άκρη του πίνακα. Ήταν η υπογραφή του, ένα δικό του tag θα έλεγαν οι σημερινοί μαθητές. Ξεκίναγε με το κεφαλαίο Δ, αρχικό του μικρού του ονόματος και στην συνέχεια υπήρχε ένα οριζόντιο απλωμένο σχοινί που ξεκινούσε από την κορυφή του Δ και σ’ αυτό κρεμόταν μια ανοιχτή  … πετσέτα, παραπέμποντας άμεσα στο επώνυμό του. Αυτή η παράξενη ενέργεια βρισκόταν σε κόντρα με το απρόσιτο πρόσωπο που είχε υιοθετήσει ως δάσκαλος.

Οι υπόλοιποι καθηγητές του φροντιστηρίου τον περιέβαλαν με εκτίμηση. Ένας απ’ αυτούς μας ενημέρωσε ότι αυτήν την εποχή ήταν υπεύθυνος ύλης του περιοδικού της ΕΜΕ (Ευκλείδης Β’) και παράλληλα δεινός σκακιστής.

Μετά την μεταπολίτευση, διαπίστωσα με έκπληξη ότι ο γεωμέτρης μου αυτού του διμήνου ήταν αναγνωρισμένος σκιτσογράφος, που διαχρονικά δημοσίευε μέχρι τον θάνατό του, το 2017, στα Νέα, στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, στο περιοδικό Αντί, στο Ποντίκι, στην Εποχή και στην Αυγή. Υπέγραφε τις γελοιογραφίες του με το ίδιο περίεργο λογότυπο με το οποίο ολοκλήρωνε το μάθημά του το 1973.

Από το 1977 και μέχρι το τέλος, δημοσίευσε χαμηλότονα κείμενα πεζού λόγου, που εκτιμήθηκαν και βραβεύτηκαν από τους ομοτέχνους του συγγραφείς.

Φιλοξενώ την άποψή του για το αντικείμενο των σπουδών του: «Τα μαθηματικά και η λογική τους δεν έχουν σχέση με τον αντικειμενικό κόσμο, άλλο αν οι εφαρμογές τους κυριαρχούν σε κάθε τομέα της πρακτικής ζωής μας». Το ίδιο συμβαίνει με την τέχνη, θα πρόσθετα απρόσκλητος εγώ.

Δες γελοιογραφίες και κείμενά του στον προσωπικό του ιστότοπο.

Σεπτέμβρης του 1981

Τότε αποφάσισα να δοκιμάσω τις δυνάμεις μου στα θεωρούμενα απαιτητικότερα φροντιστήρια «του κέντρου». Χτύπησα την πόρτα του γραφείου του Αναστάσιου Πάλλα. Ο Αριστείδης αποδήμησε τον ίδιο χρόνο. Ζήτησα δουλειά, επικαλούμενος ότι υπήρξα μαθητής του φροντιστηρίου. Ισχυρίστηκε ότι με θυμόταν και μου έδωσε λίγες ώρες την περίοδο 1981-82 και πολλές την επόμενη. Την δεύτερη χρονιά, ενώ επέμενα να τον αποκαλώ κ. Πάλλα με απέτρεψε: «Τάσο με λένε ρε παιδί μου, δεν είσαι ακόμα μαθητής του φροντιστηρίου!».

Την επόμενη χρονιά, μου προέκυψε μια καλύτερη προσφορά και δούλεψα αλλού. Όμως, δεν άλλαξαν καθόλου οι σχέσεις μας, όπως διαχρονικά διαπίστωνα όποτε τον συναντούσα στα Εξάρχεια, όπου έμενε.

Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής
Απάντηση σε  Τάκης Χρονόπουλος

Καλημέρα Τάκη.

Από το αρχείο σου:

Γιώργος Φασουλόπουλος
Αρχισυντάκτης

Τάκη,

ζηλεύω τον άμεσο τρόπο που χειρίζεσαι το αρχείο σου!

Οι χειρισμοί σου με διευκόλυναν να θυμηθώ την ιδιαίτερα γοητευτική γραμματέα του φροντιστηρίου, που μου ζήτησε ένα σύντομο ευχαριστήριο για τις ανάγκες του ετήσιου δελτίου 1973, που αποτελούσε και την διαφήμιση του φροντιστηρίου.

Ανταποκρίθηκα και διαπιστώνω ότι οι ευχαριστίες μου διατυπώθηκαν με τον λιγότερο καθαρευουσιάνικο τρόπο, σε σχέση τους υπόλοιπους επιτυχόντες που επίσης εξέφρασαν τις ευχαριστίες τους στο pdf που κοινοποίησες.

Παντελεήμων Παπαδάκης
Αρχισυντάκτης

Καλημέρα Γιώργο.

Είναι γεγονός πως αν έλειπαν και τα  καταληκτικά -3(ν) – θα είχες γράψει πριν 45 χρόνια το γλωσσικό σήμερα. Πάντως διακρίνεται στο σχόλιο σου και η αποτύπωση στη βαθιά μνήμη μιας βασικής εικόνας για ένα 18αρι!

Τα ευχαριστώ για τον Τάκη έχουν ήδη διατυπωθεί από ‘μένα και είναι σίγουρο πως οι αναρτήσεις του θα ενεργοποιήσουν … μνήμες .

 

Βαγγέλης Κουντούρης

άντε σήμερα να εξηγήσεις ότι το “Σας” παίρνει τόνο και μάλιστα ένα περίεργο σημάδι, κάτι σαν πλην, σαν γραμμή κλάσματος, σαν φτερό γλάρου, σαν ημιτονοειδή καμπύλη…

Διονύσης Μάργαρης
Διαχειριστής

Καλησπέρα Βαγγέλη.

Θα άξιζε να μας έλεγες τι ακριβώς εκφράζει …το πνεύμα του σχολίου;

Θέση υπέρ, αναμνήσεις, νοσταλγία…