Ανακοίνωση της Ελληνικής Εξελικτικής Εταιρείας για την πρόσφατη επίθεση κατά της Θεωρίας της Εξέλιξης

Η συζήτηση απέκτησε ενδιαφέρον, αφού ξεπέρασε το στάδιο κολασμού του ανορθολογισμού, που εξάλλου δηλώνουν ότι τον καταδικάζουν και οι εκπρόσωποι της ΕΕΦ και πέρασε στο ρόλο που έχουν οι «ειδικοί» που εκφράζουν την ορθολογική άποψη στα θέματα για τα οποία είναι θεσμικά ειδικοί.

Ο Φάινμαν προτρέπει τους εκπαιδευτικούς να διδάσκουν την «αμφισβήτηση των ειδικών», γιατί μπορεί να σφάλλουν και να καθοδηγούν λανθασμένα. Τους προτρέπει να ενθαρρύνουν την εμπιστοσύνη στην «κοινή αίσθηση», διότι φορείς όπως τα εκπαιδευτικά ιδρύματα εθίζονται να κολάζουν προσεγγίσεις που αμφισβητούν αυτά που οι ίδιοι διδάσκουν. Κωδικοποιεί μάλιστα αυτήν την τάση ως «τυραννία της επιστήμης».

Στον αντίποδα αυτής της «αναρχικής» άποψης, υπάρχει η θεσμική παραίνεση του Τραχανά «κοίτα ποιος το λέει», όταν εξαντλούνται οι υπόλοιποι ορθολογικοί έλεγχοι. Φροντίζει βέβαια να κρατήσει απόσταση από την υπεροπτική συμπεριφορά του επιστήμονα «που τα ξέρει όλα –κι εμείς θα πρέπει απλώς να τον ακούμε να λέει το “σωστό”. Διότι αυτή η συμπεριφορά όχι μόνο δεν αποδίδει, αλλά έχει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα».

Πως όμως θα ελέγξουμε τους θεσμικούς «ειδικούς»;

Θα επιχειρήσω να σχολιάσω δύο κριτήρια που αναπτύχθηκαν στην συζήτηση.

Υποσκάπτεται η επιστημοσύνη των κυρίων Δανέζη και Θεοδοσίου με μόνο στοιχείο ότι σταδιοδρόμησαν ως αστροφυσικοί, παρότι έχουν πρώτο πτυχίο μαθηματικού; Δεν νομίζω. Οι αστρονόμοι της παλιάς γενιάς ήταν μαθηματικοί. Και ο σύγχρονος Πένροζ, πέτυχε πολλά στην διερεύνηση των μαύρων οπών, ως διαπρεπής μαθηματικός.

Αμφισβητείται το κύρος του καθηγητή Ζούρου ως ορθολογιστή, επειδή εκτίμησε ότι «οι φυσικοί, πολύ περισσότερο από τους συναδέλφους τους από τις άλλες φυσικές και τις ανθρωπιστικές επιστήμες, δεν είναι εθισμένοι στην πολυπλοκότητα»; Υποθέτω ότι ο Ζούρος επιχειρεί να αντιπαραβάλει σχηματικά την εξοικείωση των βιολόγων με την πολυπλοκότητα των έμβιων οργανισμών ή την αντίστοιχη των κοινωνιολόγων με τα σύνθετα κοινωνικά φαινόμενα,  με την απέχθεια που εξέφραζαν οι παλαιότεροι φυσικοί για φαινόμενα που δεν τιθασεύονταν από τις διαφορικές. Αυτή η απέχθεια κωδικοποιήθηκε με την αποστροφή του Χάιζενμπεργκ «όταν συναντήσω τον Θεό θα τον ρωτήσω, γιατί η Σχετικότητα και γιατί η Υδροδυναμική. Εκτιμώ ότι θα έχει απάντηση μόνο για το πρώτο».

Επιχείρησα να κατανοήσω τι πραγματικά εννοούσε ο κ. Ζούρος. Δεν θα κάνω το ίδιο και για τον ΚυρΓιάννη, που επανειλημμένα τον επικαλέστηκε στην συζήτηση; Ο Γιάννης ασπάζεται τα τελευταία σαράντα χρόνια που τον γνωρίζω, την «αναρχική» άποψη του Φάινμαν. Είναι ένας γητευτής ανορθολογισμών. Τους ανιχνεύει, τους εξημερώνει και τους μπάζει στην τάξη για διδακτική χρήση. Συνακόλουθα, απεχθάνεται κάθε ιδέα για λειτουργία «αστυνομίας ανορθολογισμού». Και όχι μόνον αυτός.

Υπάρχει επομένως κάποιο ασφαλές κριτήριο για τον έλεγχο των «ειδικών»;

Ένας στοχαστικός διαβάτης της ανορθολογικής Δημοκρατία της Βαϊμάρης, ο κ. Κόινερ πρότεινε το «σοφή στους σοφούς είναι η στάση τους».

Αν θελήσουμε να εξειδικεύσουμε αυτήν την πρόταση, ας ασχοληθούμε με τους «ειδικούς» των Διαγωνισμών Φυσικής, που στη μικρή μας χώρα δραστηριοποιούνται μέσα από δυο αντιμαχόμενους φορείς. Και δεν θα έχουμε απομακρυνθεί βήμα από το θέμα που πυροδότησε αυτήν και αρκετές ακόμα σχετικές συζητήσεις.

Πρόπερσι και φέτος, που επανέρχεται το ενδεχόμενο δυο σχετικών διαγωνισμών, οι εμπλεκόμενοι, γονείς μαθητών, επιτηρητές και καθηγητές που προετοίμασαν διαγωνιζομένους, αντιμετώπισαν με αμηχανία τα κριτήρια για το ποιον απ’ τους δυο θα προτείνουν στα παιδιά τους. Κάποιοι, θεώρησαν –ίσως άδικα- ότι οι διαγωνιζόμενοι έπαιζαν το ρόλο του παιδιού μέσα στον μυθικό κύκλο με την κιμωλία και τους δυο διαχειριστές της αριστείας, παρά τις άριστες προθέσεις τους, να τους τραβούν εκατέρωθεν.

Υπάρχουν «ειδικοί» για να πάρουμε την γνώμη τους, γι' αυτό το δίλημμα;

Ο σοφός Σολόμωντας, στον οποίο αποδίδεται ο πρωταρχικός μύθος του παιδιού μέσα στον κύκλο, αλλά και ο λαϊκός δικαστής Αζντάκ στην καυκασιανή εκδοχή του μύθου, επιβράβευσαν αυτόν που υποχώρησε, σεβόμενος την αρτιμέλεια του παιδιού.

Ο μύθος θέλει τον καυκάσιο Αζντάκ, γλεντζέ και πονηρό χωριάτη, που όμως μπορεί να χωρίσει δυο γαϊδουριών άχυρα. Ένας σύγχρονος Έλληνας Αζντάκ, ίσως συμβούλευε χαμηλόφωνα: «συμμετοχή και στους δυο διαγωνισμούς». Κάνε πως δεν τον άκουσες.

Όχι Διονύση! Όχι απαραίτητα.

Σημαίνει, ότι όταν το “κεφάλι” βρίσκεται σε τρικυμία, ας μην διαχυθεί η σύγχυση και στους διαγωνιζόμενους και τους οδηγήσει π.χ. στην επιδίωξη πολλαπλών “πιστοποιήσεων” και όποια κάτσει.

Γιατί τότε, η αριστεία καταλήγει άσκηση σε κακές κοινωνικές δεξιότητες και όχι στην αναμέτρηση με τις προσωπικές δυνατότητες και την σύγκριση με συνομήλικους που έχουν κοινά ενδιαφέροντα.

Σαν μια παρτίδα σκάκι με δυνατό αντίπαλο, όχι ως άσκηση για το πώς θα κλέψουν και απαιτητικούς κριτές.