by 
Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΩΝ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΥΜΑΤΩΝ
Μία γόνιμη συζήτηση με το ChatGPT και το Gemini.
Για τους μεγαλύτερους από εμάς, οι μνήμες από τα αναλογικά ραδιόφωνα – έπιπλα με τις λυχνίες είναι έντονες. Δημιουργούσε δέος η ακρόαση σταθμών από διάφορες πόλεις της Ευρώπης και γεννούσε απορίες για την εμβέλεια των ραδιοφωνικών κυμάτων. Οι πρώτες απορίες μου λύθηκαν στο Λύκειο, ακολούθησαν οι σπουδές στο Φυσικό Τμήμα της Αθήνας, αλλά οι λεπτομέρειες ζητούν απάντηση ακόμη. Οι σκέψεις μου ξεκίνησαν από τον περίφημο πομπό μεσαίων κυμάτων της ΕΡΤ, το γνωστό τοπόσημο του Αγίου Στεφάνου στη Βόρεια Αττική. Περνώντας καθημερινά από την οδό Τραπεζούντος, πάντοτε μου κέντριζε την περιέργεια με αποτέλεσμα να αρχίσει η έρευνα.
Μέσα στη χαλάρωση του Αυγούστου άνοιξα διάλογο με το ChatGPT και το Gemini. Ξεφυλλίζοντας τα πανεπιστημιακά συγγράμματα και με τη βοήθεια κυρίως του κλασικού Electronic Communication Systems (G.Kennedy) αμφισβήτησα απλοϊκούς ή λανθασμένους υπολογισμούς βομβαρδίζοντας με ενστάσεις και ερωτήσεις τις δύο πλατφόρμες. Τελικά, το ChatGPT μου υποσχέθηκε τη συγγραφή ενός πρωτότυπου έργου στα Ελληνικά με θέμα τους πομπούς μεσαίων κυμάτων και με έμφαση σε όλους τους πομπούς της ΕΡΤ στην Ελληνική Επικράτεια. Αλλά θα απαιτήσει χρόνο…
Το κείμενο εδώ.
Συγχαρητήρια για το πολύ ενδιαφέρον άρθρο. Χάρηκα ιδιαίτερα που βλέπω ότι εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τα μεσαία κύματα και αναδεικνύουν τη σημασία τους, όχι μόνο για τη νοσταλγία που προκαλούν αλλά και για τον σημαντικό τους ρόλο σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Ως ραδιοερασιτέχνης έχω ασχοληθεί αρκετά με τις κεραίες, κυρίως στις περιοχές VHF/UHF. Έχω χρησιμοποιήσει κεραίες 5λ/8 με πολύ καλά αποτελέσματα και γι’ αυτό μου κίνησε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον η αναφορά στο 5λ/9 ως «χρυσό πρότυπο» για ισχυρούς πομπούς AM.
Θα ήθελα να καταθέσω έναν προβληματισμό. Αναρωτιέμαι μήπως στον υπολογισμό έχει ληφθεί υπόψη μόνο το φυσικό μήκος του ιστού και όχι το ηλεκτρικό του μήκος. Σε έναν πραγματικό αυτοακτινοβολούμενο ιστό το ηλεκτρικό μήκος δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το φυσικό, καθώς επηρεάζεται από τη γεωμετρία της κατασκευής και άλλες ηλεκτρικές παραμέτρους (διάμετρος ιστού, χωρητικότητα κορυφής, κατανομή ρεύματος κ.ά.). Για τον λόγο αυτό μου δημιουργείται η εντύπωση ότι το συμπέρασμα περί 5λ/9 ίσως χρειάζεται περισσότερη τεκμηρίωση. Επιπλέον, στη βιβλιογραφία που γνωρίζω η τιμή που συναντάται συχνότερα είναι η 5λ/8 και όχι η 5λ/9.
Αν υπάρχουν στοιχεία από τον κατασκευαστή της κεραίας ή από την ΕΡΤ σχετικά με την πραγματική ηλεκτρική γωνία του ιστού, θα είχαν μεγάλο ενδιαφέρον.
Ανάργυρε, ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.
Το Gemini νομίζω ότι ταυτίζει το φυσικό ύψος με το ηλεκτρικό μήκος. Δεν είναι η μόνη προσέγγιση αφού και η αντίσταση της ακτινοβολίας δεν λαμβάνει υπόψη τη διάμετρο του ιστού και τη γείωση. Και οι δύο πλατφόρμες δεν έχουν πρόσβαση σε τεχνικά αρχεία της ΕΡΤ. Υπάρχει ακόμη διχογνωμία για το ύψος (ο ραδιοερασιτέχνης Πούπαλος αναφέρει 230 m) αλλά και για την ηλεκτρική ισχύ, οπότε όλη η συζήτηση έχει εκκρεμότητες.
Τώρα είμαι εκτός και δεν έχω πρόσβαση σε υπολογιστή, όταν επιστρέψω θα χαρώ να συνεχίσουμε τη συζήτηση, αφού έχεις και συ πολύτιμη εμπειρία. Ευχαριστώ πολύ!
Ο Πούπαλος αν δεν κάνω λάθος πρέπει να είναι ο Α44 με τον οποίο πρέπει να είχα μια ραδιοφωνική συνομιλία από μακρινή απόσταση τη δεκαετία του ’80… Εξέπεμπε νομίζω από τον Άγιο Στέφανο τότε.
Σχετικά με την αξιοπιστία των μηχανών ΑΙ, σε παρόμοια συζήτηση πριν έναν χρόνο με το chatgpt σχετικά με την κεραία 5λ/8 οι απαντήσεις του ήταν εντελώς λανθασμένες…(βέβαια οι μηχανές αυτές εξελίσσονται και μαθαίνουν πολύ γρήγορα). Υπέθεσα ότι οι υπολογισμοί ήταν δικοί σου γι αυτό και έγραψα το προηγούμενο σχόλιο.
Αγαπητοί συνάδελφοι Γιάννη και Ανάργυρε. Είμαι από αυτούς που έχουν ζήσει τις εκπομπές του ραδιοφώνου προ των FM (Frequency Modulation) στα μεσαία και τη διαμόρφωση κατά πλάτος (Amplitude modulation) που όταν περνούσαμε κάτω από τα καλώδια της ΔΕΗ προκαλούσαν δυνατά παράσιτα.Που διαδιδονταν επιφανειακά σε μεγάλες αποστάσεις ξεπερνώντας τα εμπόδια του Γήινου ανάγλυφου με τη βοήθεια του φαινομένου της περίθλασης!
Όταν τις νύχτες γέμιζε η μπάντα των ΑΜ με ξένους ραδιοφωνικούς σταθμούς που εξέπεμπαν από μεγάλες αποστάσεις λογω της αλλαγής της κατάστασης της ιονόσφαιρας κατά τη νύχτα και της ανάκλασης των μεσαίων σε αυτή κάτι που δεν συνέβαινε την ημέρα! Όλους αυτούς τους πειρατικους ραδιοφωνικούς σταθμούς που εξέπεμπαν σε αυτή τη μπάντα! Να είστε καλά που μας θυμισατε αυτή τους τη γοητεία !
Καλημέρα Ιωάννη, ένα ευχαριστώ για το θέμα που αναδεικνύεις, καταφέρνοντας να συγκινήσεις τους μεγαλύτερους της παρέας, ταξιδεύοντας πίσω στο χρόνο….
Καλημέρα Διονύση, να είσαι καλά! Η Φυσική είναι ποίηση, κάτι που συχνά το ξεχνάμε, στον καθημερινό αγώνα για την επιτυχία στις εξετάσεις. Προσωπικά πάντοτε προσπαθώ να διανθίζω το μάθημα με “εκτός ύλης” ποίηση, όσο το επιτρέπει ο χρόνος…
Γιώργο, είναι όμορφο να διαπιστώνει κανείς ότι τον συνδέουν κοινά βιώματα με ομοτέχνους της γενιάς του, βιώματα κρυμμένα κάτω από τη σκόνη του χρόνου, αλλά πάντως ζωντανά!..
DXing και QSL (πριν τις ψηφιακές εκπομπές)
Το DXing (από το “DX”, συντομογραφία για την απόσταση – distance) είναι το χόμπι της λήψης μακρινών ραδιοφωνικών ή τηλεοπτικών σημάτων. Οι λάτρεις του είδους προσπαθούν να ακούσουν σταθμούς από άλλες πόλεις ή και χώρες, χρησιμοποιώντας κατάλληλο εξοπλισμό και εκμεταλλευόμενοι τις ατμοσφαιρικές συνθήκες.
FM (87.5 – 108 MHz): Ιδανικό για λήψεις από γειτονικές χώρες ή περιοχές με τη βοήθεια φαινομένων όπως το Es (Sporadic E) το καλοκαίρι.
AM / Μεσαία (MW): Καλύτερη διάδοση τις νυχτερινές ώρες λόγω ανάκλασης στην ιονόσφαιρα.
Βραχέα (SW): Παγκόσμια κάλυψη, ακούς σήματα από την άλλη άκρη του πλανήτη
Η μπάντα των Βραχέων Κυμάτων (SW – Shortwave) είναι η κορυφαία επιλογή για παγκόσμιες λήψεις, καθώς τα σήματα ανακλώνται στην ιονόσφαιρα και ταξιδεύουν χιλιάδες χιλιόμετρα.
Καλύτερες Ώρες για Λήψη
· Ημέρα (Υψηλές συχνότητες, 15 – 30 MHz): Ιδανικές για μακρινές λήψεις (π.χ. Ασία, Αμερική), καθώς η ηλιακή ακτινοβολία ενεργοποιεί τα ανώτερα στρώματα της ιονόσφαιρας.
· Νύχτα (Χαμηλές συχνότητες, 3 – 10 MHz): Το στρώμα “D” της ατμόσφαιρας εξαφανίζεται, επιτρέποντας στα σήματα να ταξιδεύουν χωρίς εξασθένηση σε τεράστιες αποστάσεις.
· Σούρουπο & Χάραμα (Grey Line): Η καλύτερη ώρα της ημέρας, καθώς δημιουργείται ένας παγκόσμιος “διάδρομος” εξαιρετικής διάδοσης.
Δημοφιλείς Μπάντες (Bands) για DXing
· 49 μέτρα (5.90 – 6.20 MHz): Γεμάτη σταθμούς το βράδυ, ιδανική για Ευρώπη και Αφρική.
· 31 μέτρα (9.40 – 9.90 MHz): Εξαιρετική μπάντα για όλο το 24ωρο με διεθνείς ραδιοφωνικούς σταθμούς.
· 20 μέτρα (14.00 – 14.35 MHz): Η πιο δημοφιλής μπάντα για να ακούσεις ραδιοερασιτέχνες (Ham Radio) σε λειτουργία SSB (Single Sideband).
Και μετά η ανταμοιβή του ακροατή:
Οι σταθμοί θέλουν αποδείξεις ότι όντως τους άκουσες. Η αναφορά σου πρέπει να περιέχει:
· Ημερομηνία και Ώρα: Πάντα σε ώρα UTC (όχι τοπική Ελλάδας), για να μπορούν να τη διασταυρώσουν με το δικό τους πρόγραμμα (logbook).
· Συχνότητα: Η ακριβής συχνότητα σε kHz ή MHz.
· Στοιχεία Προγράμματος: Τουλάχιστον 15-20 λεπτά λεπτομερούς περιγραφής του τι άκουσες (π.χ. τίτλους τραγουδιών, θέματα ειδήσεων, ονόματα
Ποιότητα Σήματος (Κώδικας SINPO):
· S (Signal): Ισχύς σήματος (1-5)
· I (Interference): Παρεμβολές από άλλους σταθμούς (1-5)
· N (Noise): Ατμοσφαιρικός θόρυβος/παράσιτα (1-5)
· P (Propagation): Διαλείψεις/fading (1-5)
· O (Overall): Συνολική αξιολόγηση (1-5)
· Σημείωση: Το 5 είναι το τέλειο, το 1 το χειρότερο.
Καλό ξενύχτι στα βραχέα (ακόμη και τώρα) !
Βασίλη, καλησπέρα. Συναρπαστικές οι πληροφορίες σου. Φαντάζομαι έχεις μεγάλη εμπειρία στη ραδιοφωνία. Ο κατάλληλος εξοπλισμός, στον οποίο αναφέρεσαι, είναι ένας δέκτης παγκοσμίου λήψεως ή κάτι άλλο ειδικότερο;
Γιαννη Καλημέρα,
Ένα ραδιόφωνο παγκόσμιας λήψης ήταν αρκετό. Αλλά μιλάμε για την μακρινή 10ετια του 70. Και απο επαρχία (Κέρκυρα). Είχα ένα γκρουντινγκ λαμπάτο. Και κεραία απλό σύρμα 20 μέτρα απο πολυκατοικία σε πολυκατοικία. Ευτυχώς οι διαχειριστές ήταν φίλοι του πατέρα μου. Και είχα και έναν ενισχυτή κεραίας. Οταν λάμβανες QSL απο κατι εξωτικά ραδιόφωνα από να.Αφρική ή να Αμερική ήταν ωραία. Ακρόαση 2 η ώρα τη νύχτα και απο διπλα Μανωλκίδης για τις εξετάσεις.
Καλημέρα Βασίλη και Ιωάννη.Μου “ξυπνησατε”παλιες όμορφες στιγμές. Αγγλια 1980 -82 με ένα τρανζίστορ (σχετικά μεγάλο σε ογκο), που είχα βρει στα παλιατζιδικα της Αγγλιας, και με κεραία ένα απλό σύρμα , έπιανα Ελλάδα το βραδυ στα βραχέα και άκουγα τα νέα (τελευταίο βραδινό δελτιο) και Ελληνικά τραγούδια,παράλληλα με το διάβασμα για ολοκλήρωση των σπουδών.
Υπήρχε μάλιστα και μια εκπομπή που έπιανε επιστημονικές συζητήσεις. Θυμάμαι ακόμα μια που αφορούσε τις μαύρες τρύπες.
Όπως λένε και οι Queen: «Radio, someone still loves you» Και πράγματι, κάποιοι εξακολουθούμε να το αγαπάμε.
Να συμπληρώσω, σχετικά με τη συζήτηση περί ακρόασης μακρινών σταθμών, ότι ένας ακόμη τρόπος, χωρίς να διαθέτει κανείς δικό του εξοπλισμό, είναι η χρήση διαδικτυακών SDR (Software Defined Radio) δεκτών. Αρκετοί φίλοι του ραδιοφώνου διαθέτουν μέσω διαδικτύου πρόσβαση στους δέκτες τους, επιτρέποντας σε οποιονδήποτε να ακούσει ζωντανά ραδιοφωνικές εκπομπές, όπως αυτές λαμβάνονται από μια συγκεκριμένη τοποθεσία, π.χ. στην Αθήνα, στην Πάτρα ή οπουδήποτε αλλού στον κόσμο.
Η διαδικτυακή διασύνδεση δίνει τη δυνατότητα επιλογής μπάντας και συγκεκριμένης συχνότητας, καθώς και ρυθμίσεων όπως το είδος της διαμόρφωσης και άλλες παράμετρους λήψης.
Ενδεικτικά:
• εδώ για SDR στη Νάξο
• εδώ για SDR στη Νίκαια
• εδώ για SDR στην Ολλανδία
Αποτελεί επίσης έναν πολύ πρακτικό τρόπο για να ελέγξει κανείς την εμβέλεια του πομπού του: εκπέμπει, για παράδειγμα, από την Αθήνα και μπορεί την ίδια στιγμή να διαπιστώσει αν το σήμα του λαμβάνεται στη Νάξο ή σε οποιοδήποτε άλλο σημείο, συνδεόμενος στον αντίστοιχο διαδικτυακό δέκτη.
Ανάργυρε, πολύ ενδιαφέρουσα αυτή η πληροφορία! Υβριδική λύση, όπου το διαδίκτυο αναπληρώνει την αδυναμία αυτόνομου εξοπλισμού.
Βέβαια, υπάρχει και το παγκόσμιο διαδικτυακό ραδιόφωνο (εφαρμογή Radio Garden). Εύκολη λύση, χωρίς τη γοητεία της αναζήτησης…
Το Radio Garden από ότι κατάλαβα περιλαμβάνει μόνο διαδικτυακά ραδιόφωνα και όχι ραδιοφωνικούς σταθμούς που εκπέμπουν σε ραδιοσυχνότητα, με πομπό και κεραία.